LISTA TA' KLIEM IL-BIBBJA BIL-MALTI    

Mulej

Minn Dun Pawl Sciberras

 

Bdin il-kelma Maltija nittraduċu l-kelma tal-isem qaddis ta Alla, Jaħwh, tal-kotba bil-Lhudi tat-Testment il-Qadim, u l-kelma Kyrios tal-kotba Griegi fit-Testment il-Qadim u ta dawk tat-Testment il-Ġdid. Fit-test Lhudi għandna wkoll kelma oħra għal Alla - Adonj. Il-verżjoni Griega (LXX) tittraduċi dawn iż-żewġ kelmiet bl-istess kelma Kyrios (hekk wkoll bil-latin: Dominus; u bilsna oħra ta żmienna; Lord, Signore...). Fil-Malti għandna żewġ kelmiet: Mulej u Sid. Fit-traduzzjoni tagħna ġeneralment inżommu Mulej għal Jaħwh u Sid għal Adonj, fil-kotba tat-Testment il-Qadim (ara Salmi 73,28; 109,21; 110,1). Fit-Testment il-Ġdid il-kelma hi dejjem Kyrios, sew għal Alla u sew għal Ġes Kristu; nittraduċuha dejjem Mulej, barra fxi każijiet fejn il-kuntest jitlob il-kelma sid.

Fit-test Lhudi tat-tat-Testment il-Qadim għandna ż-żewġ kelmiet għal Alla - Jaħwh u Adonj. Jaħwh hu l-isem li Alla rrivela lil Mos fuq is-Sinaj - Jien li Jien - Jiena Hu (Eż 3,14). Dan sar l-isem propju taAlla ta Iżrael. L-isem l-ieħor - Adonj - kien ukoll titlu tal-allat tal-pagani u ta bnedmin ukoll li kien ikollhom xi setgħa (Ġen 45,8; Salm 12,5). Fil-Bibbja bil- Lhudi nsibuha bis-suffiss tal-ewwel persuna adoni sidi; u fil-plural Adonj, għal Alla biss, ħafna drabi ż-żewġ kelmiet flimkien, Jaħwh Adonj, Mulej Sidi. Bit-titlu ta Adonj nistqarru li Alla hu s-Sid ta kollox u fuq kulħadd. Alla hu sid fuq is-sidien (Dt 10,17; Salm 136,3), is-Sid assolut, kif inhu Alla fuq l-allat, għax hu waħdu Alla l-veru (Salm 50,1). Il-Lhud tal-aħħar żmien, tal-ewwel jew tat-tieni seklu QK bdew isibuha bi tqila jsemmu l-isem ta Alla Jaħwh, bsens ta qima lejh. Għalhekk kull fejn hemm dan l-isem fil-Bibbja bdew jaqrawh Adonj. Ħafna jaħsbu li għalhekk it-tradutturi tal-Bibbja bil-Grieg jużaw il-kelma Kyrios (Sid) għal Jaħwh, kif ukoll għal Adonj. Oħrajn jaħsbu li l-kelma Kyrios għaż-żewġ kelmiet fit-traduzzjoni tas-LXX hi biss interpretazzjoni tat-tradutturi. Jibqa l-fatt li fdin it-traduzzjoni l-istess kelma tista tfisser daqqa Jaħwh u daqqa Adonj.

Din id-distinzjoni għandha importanza kbira meta niġu għat-Testment il-Ġdid, fejn għandna biss il-kelma Kyrios sew bl-applikazzjoni għal Alla u sew għal Ġes Kristu. Fit-Testment il-Ġdid Ġes Kristu hu l-Mulej (Kyrios - Fil 2,11; Rum 10,9; 1 Kor 12,3; Kol 2,6). Dan kien wieħed mill-ewwel titli kbar li bdew jingħataw lil Ġes sa mill-bidu tal-krygma (Atti 2,34). Is-sens ġenerali hu dak ta sid, kif inhu fis-Salm 101,1 (Mt 22,43-45 par), u minn dan is-Salm ħareġ. Fl-ewwel komunitajiet insara fil-Palestina ta dak iż-żmien aktarx kienet il-kelma bl-Aramajk Marana (Sidna), li mbagħad għaddiet ukoll għall-komunitajiet l-oħra (Marana t, Mulejna, ejja! - 1 Kor 16,22; Apok 22,20). Fid-dawl tal-fidi tagħhom fil-qawmien ta Ġes mill-imwiet u tal-glorifikazzjoni tiegħu fis-smewwiet l-Appostli u l-ewwel insara għarfu l-kobor tiegħu. Għarfu li Ġes, rebbieħ fuq il-mewt, hu s-Sid ta kollox u s-Sultan ta kulħadd (Atti 2,33; 10,36.42). Għalhekk ma rawha xejn bi tqila jagħtuh it-titlu ta Kyrios (Maran) - Sultan tas-slaten u Sid tas-sidien (Apok 19,16).

Imma dan hu titlu ta Alla, u ta Alla waħdu. Meta l-insara tal-ewwel żmien taħt it-tmexxija tal-Appostli bdew jistqarru li Ġes hu l-Mulej - Sid u Sultan - kienu dig bdew jagħrfuh bħala Alla. It-titlu ta Kyrios - li fil-Grieg kien ifisser ukoll l-isem ta Jaħwh, Alla ta Iżrael - kien jigbor fih dak kollu li hu taAlla u li jistħoqq lil Alla. Hu l-Awtur tal-ħajja (Atti 3,15), rebbieħ tal-mewt (1 Kor 15,24.57), is-Sid tal-ħajjin u tal-mejtin, tal-bnedmin kollha (Rum 14,9), il fuq mill-Prinċipati u s-Setgħat kollha (Kol 2,10.15; Ef 1,20-21), hu l-ewwel fkollox (Kol 1,18), - u ħafna titli kbar oħra bħal dawn li nsibu fil-paġni tat-Testment il-Ġdid u li minnhom nagħrfu min hu Ġes, għax hu l-Mulej. Nagħrfu u nistqarru li fdan 1-isem, li hu fuq kull isem, għandna rrivelazzjoni li Ġes hu Alla u daqs Alla, għax għandu n-natura ta Alla. Għalhekk mal-ħlejjaq kollha fis-sema, fl-art u fqiegħ l-art ninżlu għarkubbtejna u nadurawh, għax hu l- Mulej u Alla tagħna (Fil 2,6-11; Ġw 20,28; Rum 14,11; ara Is 45,23).