Din l-edizzjoni bil-Malti li hawn taħt hija dik tal-1993.  L-edizzjoni riveduta publikata fl-2014 tista' ssibha mil-lista ta' hawn fuq.

 

◄ Għall-Katekiżmu kollu b’format għall-istampa, ikklikkja hawn.  Jista' jdum ma jinfetaħ.

  

IL-KATEKIŻMU TAL-KNISJA KATTOLIKA

 

IL-KOSTITUZZJONI APPOSTOLIKA

FIDEI DEPOSITUM

GĦALL-PUBBLIKAZZJONI

tal-

KATEKIŻMU TAL-KNISJA KATTOLIKA

mħejji wara

L-KONĊILJU EKUMENIKU VATIKAN II

 

 

ĠWANNI PAWLU II ISQOF

QADDEJ TAL-QADDEJJA TA’ ALLA

B’TIFKIRA GĦAL DEJJEM

 

 

Lill Kardinali, Arċisqfijiet, Isqfijiet, Saċerdoti, Djakni u lill- Membri kollha tal-Poplu ta’ Alla

 

Daħla

IL-ĦARSIEN TAD-DEPOŻITU TAL-FIDI hi l-missjoni li l-Mulej ried jafda lill-Knisja tiegħu, missjoni li l-Knisja qdiet tul iż-żminijiet kollha. Il-Konċilju Vatikan II li beda tletin sena ilu meta kien Papa Ġwanni XXIII, kellu l-ħsieb u l-għan li juri x’inhi l-missjoni appostotlika u pastorali tal-Knisja u jwassal il-bnedmin kollha li jfittxu u jilqgħu l-imħabba ta’ Kristu, li tisboq kull għerf (ara Kol 3,19) billi ddawwalhom bid-dawl ta’ l-Evanġelju.

 Il-Papa Ġwanni XXIII ried li l-Konċilju jara kif iħares aħjar id-depożitu tal-fidi nisranija u jurih b’mod li jkunu jistgħu jilqgħuh aħjar kemm il-fidili ta’ Kristu u kemm il-bnedmin kollha ta’ rieda tajba. Il-Konċilju ma kellux l-ewwel jikkundanna t-tagħlim żbaljat ta’ żminijietna, imma kellu qabel xejn juri l-qawwa u l-ġmiel tad-duttrina tal-fidi. “Imdawla mid-dija ta’ dan il-Konċilju – qal il-Papa – il-Knisja…….tistagħna b’għana spiritwali u, hija u tikseb qawwiet ġodda, tħares bla biża’ għal dik il-ħidma li żmienna qiegħed jitlob biex hekk tkompli sejra ‘l quddiem il-mixja li l-Knisja ilha tagħmel għal kważi għoxrin seklu”.[1]

 Bl-għajnuna ta’ Alla l-isqfijiet fil-Konċilju, tul erba’ snin ta’ ħidma, ħejjew ġabra tassew ta’ l-għaġeb ta’ tagħlim, ta’ duttrina u ta’ direttivi pastorali u li huma offrew lill-Knisja kollha. Kemm ir-ragħajja ta’ l-erwieħ u kemm l-insara kollha f’din il-ġabra għandhom isibu “dak it-tiġdid fil-ħsieb u fl-għemil, fl-imġiba u fil-qawwa morali tagħhom ta’ ferħ u ta’ tama, li ried il-Konċilju”.[2]

 Il-Konċilju, wara li ntemm, baqa’ jispira l-ħajja kollha tal-Knisja. Fl-1985 jien stajt ngħid: “Għalija – li kelli l-grazzja speċjali li nieħu sehem fil-Konċilju u ngħin attivament biex jimxi ‘l quddiem - il-Konċilju Vatikan dejjem u b’mod partikulari tul iż-żmien li ili Papa, mexxieni f’kull ħidma pastorali tiegħi, bil-ħsieb u bl-impenn li nara li jseħħ bil-fatti kulma kien jitlob f’kull Knisja u fil-Knisja kollha. Jeħtieġ li mmorru dejjem għal din il-għajn”.[3]

 B’dan il-ħsieb, fil-25 ta’ Jannar 1985 sejjaħt Assemblea straordinarja tas-Sinodu ta’ l-Isqfijiet, fl-okkażjoni ta’ l-għoxrin sena mill-għeluq tal-Konċilju; skop ta’ din l-assemblea kien iċ-ċelebrazzjoni tal-grazzja kollha u tal-frott spiritwali tal-Konċilju Vatikan II, bil-ħsieb li nagħrfu aktar fil-fond it-tagħlim tiegħu ħalli nilqgħuh aħjar, nagħrfuh aktar, u nħarsuh bil-fatti.

 Dakinhar l-Isqfijiet tas-Sinodu kienu qalu: “Hemm xewqa kbira fost kulħadd ta’ Katekiżmu jew ġabra tad-duttrina nisranija kollha, kemm dwar il-fidi u kemm dwar l-imġiba, li jservi ta’ riferenza għall-katekiżmi u l-ġabriet tad-duttrina nisranija li jsiru f’ħafna postijiet. Id-duttrina trid tiġi ppreżentata b’mod lit kun biblika u liturġika, tagħti d-duttrina vera u fl-istess waqt adatta għall-ħajja ta’ l-insara ta’ llum”.[4] Wara li ntemm is-Sinodu, din ix-xewqa għamiltha tiegħi għaliex ħassejtha “twieġeb għall-ħtieġa vera, sew tal-Knisja universali u sew tal-Knejjes partikulari”.[5] Kif ma nroddux  ħajr lill-Mulej f’dan il-jum li fih nistgħu noffru lill-Knisja kollha l-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika, dan il-ktieb “biex iservi ta’ riferenza” għal katekeżi mġedda mill-għejun ħajja tal-fidi.

 Wara tiġdid tal-Liturġija, wara l-Kodiċi l-ġdid tal-Knisja Latina u l-Kanoni mġedda tal-Knejjes Kattoliċi tal-Lvant, issa għandna wkoll dan il-Katekiżmu li għandu jagħti kontribut tassew importanti għat-tiġdid tal-ħajja kollha tal-Knisja li l-Konċilju Vatikan II ried u ta bidu għaliha.

 

2. It-tħejjija tal-Katekiżmu u l-ispirtu li bih tħejja

“Il-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika” hu frott ta’ kollaborazzjoni wiesgħa ħafna: tħejja tul sitt snin ta’ ħidma kbira li saret bi spirtu ta’ ħeġġa liema bħalha u b’attenzjoni miftuħ għad-dinja ta’ llum.

 Fl-1986 waqqaft Kummissjoni ta’ tnax-il cardinal u Isqof, taħt il-presidenza tal-Kard. Joseph Ratzinger, biex tħejji proġett għall-Katekiżmu li ried is-Sinodu. Flimkien mal-Kummissjoni kien hemm kumitat ta’ redazzjoni magħmul minn seba’ Isqfijiet djoċesani esperti fit-teoloġija u l-katekeżi.

 Il-Kummissjoni li kellha tagħti direttivi u tgħasses fuq ix-xogħol li kien qed isir, segwiet b’attenzjoni kbira x-xogħol kollu tar-redazzjoni li kien qiegħed isir u għarblet sewwa, wieħed wara l-ieħor, id-disa’ proġetti tal-Katekiżmu li ħejja l-kumitat tar-redazzjoni; dan il-kumitat tgħabba bir-responsabbilta’ li kull darba jikteb it-test, u jagħmel fih it-tibdiliet mitluba mill-Kummissjoni u jgħarbel sewwa l-osservazzjonijiet ta’ għadd kbir ta’ teoloġi, eseġeti, katekisti, u fuq kulħadd, ta’ l-Isqfijiet tad-dinja kollha, biex it-test jitjieb dejjem aktar.

 Dwar il-proġett saret konsultazzjonijiet ma’ l-Isqfijiet Kattoliċi kollha, mal-Konferenzi Episkopali u mas-Sinodi tagħhom, u ma’ l-Istitut tat-Teoloġija u tal-Kateketika. Nistgħu ngħidu li l-proġett intlaqa’ tajjeb mill-Isqfijiet. Nistgħu ngħidu ukoll li dan il-Katekiżmu hu frott tal-kollaborazzjoni ta’ l-Isqfijiet kollha tal-Knisja Kattolika li aċċettaw is-sehem tagħhom ta’ responsabbilta’ f’inizjattiva li tolqot l-istess ħajja tal-Knisja. Dan lili jimlieni bil-ferħ, għaliex il-qbil ta’ tant ilħna flimkien hu dak li nistgħu nsejħulu s-“sinfonija” tal-fidi. Dan il-Katekiżmu b’dan il-mod juri li hu xhieda tal-kolleġġjalità’ ta’ l-Episkopat u tal-kattoliċita’ tal-Knisja.

 

3. It-tqassim tal-materjal

Il-Katekiżmu jrid jagħti bil-fedeltà kollha u b’mod organiku t-tagħlim ta’ l-Iskrittura, tat-Tradizzjoni ħajja tal-Knisja u tal-Maġisteru awtentiku, flimkien mal-wirt spiritwali ta’ Missirijiet il-Knisja u tal-Qaddisin biex jiftiehem aħjar il-misteru tal-Knisja u tissaħħaħ il-fidi tal-Poplu ta’ Alla. Irid iqis b’liema mod l-Ispirtu s-Santu għen il-Knisja tul iż-żminijiet fl-iżvilupp tad-duttrina nisranija. Irid ukoll jgħin biex il-fidi titfa’ dawl fuq qagħdiet ġodda u problemi li fl-imgħoddi ma kinux jeżistu.

 Fil-Katekiżmu għalhekk insibu ħwejjeġ ġodda u ħwejjeġ qodma (ara Mt 13,52) għaliex il-fidi tibqa’ dejjem u hi fl-istess ħin għajn ta’ dwal dejjem ġodda.

 Minħabba f’dan “il-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika” min-naħa żamm l-ordni “antik” tradizzjonali tal-Katekiżmu ta’ San Piju V, billi żamm l-erba’ taqsimiet tradizzjonali: il-Kredu, il-Liturġija bis-sagramenti fl-ewwel post, l-imġiba nisranija bit-tagħlim dwar il-kmandamenti, u fl-aħħarnett it-talb nisrani. Iżda t-tagħlim f’dawn l-erba’ taqsimiet hu ppreżentat f’sura “ġdida” biex iwieġeb għal ħafna mistoqsijiet ta’ żminijietna.

 L-erba’ taqsimiet huma marbutin bejniethom: Il-misteru nisrani jitwemmen (l-ewwel taqsima); jiġi ċċelebrat u mogħti lilna fil-Liturġija (it-tieni taqsima); idawwal u jwettaq lil ulied Alla fl-imġiba kollha tagħhom (it-tielet taqsima); hu l-pedament tat-talb li bħala espressjoni privileġġjata tiegħu għandu l-Missierna, talba li fiha tiġbor is-suppliki tagħna, it-tifħir tagħna u l-interċessjonijiet tagħna (ir-raba’ taqsima).

 L-istess Liturġija hi talba, l-istqarrija tal-fidi għandha l-post xieraq tagħha fiċ-ċelebrazzjoni tal-kult. Il-grazzja, frott tas-sagramenti, hi l-kundizzjoni meħtieġa biex l-imġiba nisranija, kif it-tisħib fil-Liturġija tal-Knisja jitlob li jkun hemm il-fidi. Jekk il-fidi ma tidhirx fl-għemil, hi fidi mejta (ara Ġak 2,14-16), u ma tagħtix frott għall-ħajja ta’ dejjem.

 Il-qari tal-“Katekiżmu tal-Knisja Kattolika” jurina l-għaqda li hemm fil-misteru ta’ Alla, u fil-Pjan tiegħu ta’ Salvazzjoni, u li fiċ-ċentru ta’ kollox hemm Ġesu’ Kristu, l-Iben Waħdieni ta’ Alla, mibgħut mill-Missier, li sar bniedem fil-ġuf tal-Verġni Mqaddsa Marija bil-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu, biex ikun il-Feddej tagħna. Mejjet u rxoxt hu dejjem preżenti fil-Knisja tiegħu, b’mod speċjali fis-sagramenti tal-fidi, xbieha ta’ l-imġiba nisranija u Mgħallem tat-talb tagħna.

 

4. Il-valur duttrinali tal-Katekiżmu

“Il-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika” li jien approvajt nhar il-25 ta’ Ġunju li għadda u li llum qed nordna li jiġi ppubblikat bl-awtorità appostolika tiegħi, hu espożizzjoni tal-fidi tal-Knisja u tad-duttrina kattolika, skond ix-xhieda u fid-dawl ta’ l-Iskrittura mqaddsa, tat-Tradizzjoni appostolika u tal-Maġisteru tal-Knisja u bħala regola żgura għat-tagħlim tal-fidi. Jalla jservi għat-tiġdid li għalih l-Ispirtu s-Santu bla head jsejjaħ il-Knisja ta’ Alla, il-Ġisem ta’ Kristu, mixja lejn id-dawl bla ebda dell tas-Saltna ta’ dejjem!

 L-approvazzjoni u l-pubblikazzjoni tal-“Katekiżmu tal-Knisja Kattolika” huma servizz li s-Suċċessur ta’ San Pietru qiegħed jagħti lill-Knisja Kattolika u lill-Knejjes partikulari kollha u li huma fis-sliem u x-xirka mas-Sede appostolika ta’ Ruma: hu qadi biex isaħħaħ u jwettaq il-fidi tad-dixxipli kollha tal-Mulej Ġesu’ (ara Lq 22,32) u biex iqawwi dejjem aktar ir-rabtiet ma’ l-għaqda fl-istess fidi appostolika.

 Nitlob għalhekk lir-Ragħajja tal-Knisja u lill-fidili kollha biex jilqgħu dan il-Katekiżmu bi spirtu ta’ xirka u jużawh kontinwament huma u jaqdu l-missjoni tagħhom  ħa jxandru l-fidi u jistiednu għall-ħajja skond l-Evanġelju. Dan il-Katekiżmu qed jingħatalhom biex ikollhom f’idejhom ktieb li fih isibu b’mod żgur u awtentiku t-tagħlim tad-duttrina kattolika, u b’mod partikulari għajnuna għat-tħejjija tal-katekiżmu ta’ kull post. Qed jingħata wkoll lill-fidili kollha li jridu u jixtiequ jkunu jafu aktar fil-fond l-għana bla qjies tas-Salvazzjoni (ara Ġw 8,32). Irid jgħin l-isforzi ekumeniċi li qed isiru, sforzi mqanqlin minn xewqa kbira għall-għaqda ta’ l-insara kollha, għax juri b’mod eżatt x’inhi l-fidi kattolika u kemm kollox fiha hu f’armonija sħiħa. “Il-Katekiżmu tal-Knisja Kattolika” fl-aħħarnett qed jiġi mogħti lil kull bniedem li jitlobna l-“għala” tat-tama tagħna u jrid ikun jaf x’temmen il-Knisja Kattolika.

 Dan il-katekiżmu ma jridx jieħu l-post tal-Katekiżmi partikulari maħruġin bl-approvazzjoni ta’ l-Isqfijiet djoċesani jew tal-Konferenzi Episkopali speċjalment dawk li kellhom l-approvazzjoni tas-Santa Sede. L-għan tal-Katekiżmu hu dak li jħajjar u jgħin biex jitħejjew katekiżmi partikulari ġodda, li jqisu sewwa l-kundizzjonijiet u l-kulturi ta’ kull post, waqt li jħarsu sewwa l-għaqda fil-fidi u l-fedeltà għad-duttrina kattolika.

 

 

5. Għeluq

F’għeluq dan id-dokument li bih qed nippreżenta l-“Katekiżmu tal-Knisja Kattolika” nitlob lill-Imqaddsa Verġni Marija, Om mil-Verb magħmul bniedem, u Omm il-Knisja, biex, bl-interċessjoni qawwija tagħha, twettaq l-impenn kateketiku tal-Knisja kollha f’kull livell, f’dan iż-żmien li fih hi msejħa biex tagħti bidu għall-evanġelizzazzjoni ġdida. Jalla d-dawl tal-fidi vera jeħles il-ġens kollu tal-bnedmin mill-injoranza u mill-jasar tad-dnub biex jasal għal dak il-ħelsien tal-ħajja fi Kristu taħt it-tmexxija ta’ l-Ispirtu s-Santu, hawn fid-dinja u fis-Saltna tas-sema fil-milja ta’ l-hena tad-dehra ta’ Alla wiċċ imb’wiċċ (ara 1 Kor 13,13; 2 Kor 5, 6-8)!

 Illum, 11 ta’ Ottubru 1992, fit-tletin anniversarju mill-ftuħ tal-Konċilju Vatikan II, fl-erbatax-il sena tal-Pontifikat.

 Joannes Paulus pp II

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Daħla

 

Missier.....din hi l-ħajja ta’ dejjem, li jagħrfu lilek, Alla wieħed veru, u lil Ġesù Kristu, li inti bgħatt” (Ġw 17,3), “Alla, is-salvatur tagħna, ……..irid li l-bnedmin  kollha jsalvaw u jaslu biex jagħrfu l-verità (1 Tim 2, 3-4). Imkien taħt is-sema ma hemm isem ieħor mogħti lill-bnedmin li bih aħna għandna nkunu salvi” (Atti 4,12), ħlief l-isem ta’ ĠESÙ.

 

1. Il-ħajja tal-bniedem – li jagħraf u jħobb lil Alla

1. Alla, ta’ safa bla qjies u hieni fih innifsu, bi pjan purament ta’ tjieba minn rajh ħalaq il-bniedem, biex jagħtih sehem fil-ħajja ħienja tiegħu. Hu għalhekk li, f’kull żmien u kullimkien, jersaq lejn il-bniedem. Isejjaħlu, u jgħinu jfittxu, jagħrfu u jħobbu bil-ħila kollha tiegħu. Isejjaħ lill-bnedmin li d-dnub xerred u fired minn xulxin biex jiġborhom fil-familja tiegħu, il-Knisja. Dan jagħmlu b’Ibnu li bagħat bħala Feddej u Salvatur fil-milja taż-żminijiet. Fih u bih isejjaħ lill-bnedmin biex, fl-Ispirtu s-Santu, jsiru ulied adottivi tiegħu u għalhekk werrieta tal-ħajja ħienja tiegħu.

2. Biex din is-sejħa tasal fl-art kollha, Kristu bagħat l-Appostli li kien għażel u tahom ordni li jħabbru l-Evanġelju: “Morru, agħmlu dixxipli mill-ġnus kollha, u għammduhom fl-isem tal-Missier u ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu u għallmuhom iħarsu dak kollu li ordnajtilkom jien. U ara, jiena magħkom dejjem, sa l-aħħar taż-żmien.” (Mt 28,19-20). Bis-saħħa ta’ din il-missjoni, l-Appostli “marru jippridkaw kullimkien; il-Mulej kien jaħdem magħhom u jwettaq il-kelma bil-mirakli li kienu jsiru magħha.” (Mk 16,20).

3. Dawk li bl-għajnuna ta’ Alla laqgħu s-sejħa ta’ Kristu u wieġbu minn rajhom għaliha, ġew imbagħad immexxija huma wkoll mill-imħabba ta’ Kristu biex iħabbru kullimkien fid-dinja l-Bxara t-Tajba. Dan it-teżor li wasal minn għand l-Appostli ġie mħares bil-fedelta’ kollha mis-suċċessuri tagħhom. Il-fidili kollha ta’ Kristu huma msejħin biex iwasslu dan it-teżor minn ġenerazzjoni għall-oħra, huma u jħabbru l-fidi, jgħixuha flimkien bħall-aħwa, u jiċċelebrawha fil-liturġija u fit-talb (ara Atti 2,42).

 

II. Ix-xandir tal-fidi – il-katekeżi

4. Minn kmieni ħafna fiż-żmien, bdew jissejħu katekeżi l-isforzi kollha li jsiru fil-Knisja ħa jagħmlu dixxipli, ħalli l-bnedmin isibu l-għajnuna li jeħtieġu biex jemmnu li Ġesù hu l-Iben ta’ Alla, ħalli, bil-fidi, ikollhom il-ħajja f’ismu, u jiġu mrawwmin u mgħallmin f’din il-ħajja u hekk jibnu l-Ġisem ta’ Kristu.[6]

5.  “Il-katekeżi hi trawwim fil-fidi tat-tfal, taż-żgħażagħ u tal-kbar, u b’mod speċjali tħaddan it-tagħlim tad-duttrina nisranija mogħti b’mod organiku u sistematiku, bil-għan li jwassal għall-milja tal-ħajja nisranija”.[7]

6.  Il-katekeżi hi dwar għadd ta’ elementi tal-missjoni pastorali tal-Knisja, li għandhom aspett kateketiku, li  jħejju l-katekeżi jew joħorġu minnha, iżda m’hijiex l-istess ħaġa bħalhom; dawn l-elementi huma: l-ewwel tħabbira ta’ l-Evanġelju jew il-predikazzjoni missjunarja ħa tqanqal il-fidi; it-tfittix ta’ raġunijiet għaliex wieħed għandu jemmen; l-esperjenza ta’ ħajja nisranija; iċ-ċelebrazzjoni tas-sagramenti; l-għaqda mal-komunità ekklesjali; ix-xhieda appostolika u missjunarja.[8]

7.  “Il-Katekeżi għandha rabta intima mal-ħajja kollha tal-Knisja. Jiddependu essenzjalment mill-katekeżi mhux biss l-estensjoni ġeografika tal-Knisja u t-tkattir ta’ l-għadd ta’ dawk li jemmnu, imma wkoll, u wisq aktar, jiddependi mill-katekeżi kemm il-Knisja tikber minn ġewwa u kemm taqbel mal-pjan ta’ Alla”.[9]

8.  Iż-żminijiet ta’ tiġdid fil-Knisja huma wkoll żminijiet qawwija ta’ katekeżi. Hekk naraw, fl-aqwa żmien ta’ Missirijiet il-Knisja, isqfijiet qaddisa jiddedikaw għall-katekeżi, parti importanti ħafna tal-ministeru tagħhom. Kien żmien San Ċirillu ta’ Ġerusalemm u San Ġwann Grisostmu, Samn Ambroġ u Santu Wistin, u tant Missirijiet oħra: il-kitbiet kateketiċi tagħhom għadhom sa llum eżempji mill-aqwa ta’ katekeżi.

9.....Il-ministeru tal-katekeżi kiseb qawwa dejjem aktar ġdida mill-Konċilju. F’dan, il-Konċilju ta’ Trento ta eżempju ta’ min jisħaq fuqu: bil-kostituzzjonijiet u d-digrieti tiegħu qiegħed il-katekeżi fl-ewwel post; ta bidu għall-Katekiżmu Ruman li għadu jissejjaħ il-Katekiżmu tal-Konċilju ta’ Trento u huwa opra mill-aqwa ta’ ġabra fil-qosor tad-duttrina nisranija kollha; qajjem fil-Knisja organizzazzjoni tassew ta’ l-għaġeb tal-katekeżi; wassal għal-pubblikazzjoni ta’ għadd mhux żgħir ta’ katekiżmi, ħidma ta’ isqfijiet qaddisa u ta’ teoloġi, bħalma huma San Pietru Kanisju, San Karlu Borromeo, San Turibju ta’ Mongrovejo, u San Robertu Bellarmino.

10.  Madankollu m’hijiex xi ħaġa ta’ l-għaġeb illi, bħala effett tal-Konċilju Vatikan II (li l-Papa Pawlu VI qiesu bħala l-katekiżmu kbir taż-żmien ta’ llum), mill-ġdid qed tiġbed attenzjoni l-katekeżi tal-Knisja. “Id-Direttorju ġenerali tal-Katekeżi” tas-sena 1971, il-laqgħat tas-Sinodu ta’ l-Isqfijiet dwar l-evanġelizzazzjoni (1974) u l-katekeżi (1977) l-eżortazzjonijiet appostoliċi marbutin magħhom. “Evangelli nuntiandi” (1975), u “Catechesi tradendae” (1979), huma xhieda ta’ dan. Is-sessjoni straordinarja tas-Sinodu tal-Isqfijiet fl-1985 talbet li jitħejja “katekiżmu jew ġabra tad-duttrina nisranija kollha, kemm dwar il-fidi u kemm dwar il-morali” (rapport ta’ l-aħħar, IIB a 4). Il-Papa Ġwann Pawlu II għamel tiegħu din ix-xewqa tal-Sinodu ta’ l-Isqfijet u stqarr li “din ix-xewqa twieġeb sewwa għall-ħtiġiet veri tal-Knisja universali u tal-Knejjes lokali.[10]  Għamel minn kollox biex isseħħ din ix-xewqa tal-Isqfijiet tas-Sinodu.

 

III. L-Għan ta’ dan il-katekiżmu – għal min hu

11.  Dan il-Katekiżmu għandu bħala għan li jagħti esposizzjoni organika u sintetika ta’ dak li hu essenzjali u fondamentali fid-duttrina kattolika sew dwar il-fidi u sew dwar il-morali, fid-dawl tal-Konċilju Vatikan II u tat-Tradizzjoni kollha tal-Knisja. L-għejun ewlenin huma l-kotba Mqaddsa, Missirijiet il-Knisja, il-Liturġija, u l-Maġisteru tal-Knisja. Dan il-katekiżmu jrid iservi “ta’ riferenza għall-katekiżmi u għall-ġabriet tad-duttrina nisranija li jsiru f’ħafna postijiet”.[11]

12.  Dan il-Katekiżmu hu l-aktar għal dawk responsabbli tal-katekeżi: l-ewwelnett għall-Isqfijiet, bħala għalliema tal-fidi u ragħajja tal-Knisja. Qed jiġi mogħti lilhom bħala strument f’idejhom ħa jaqdu d-dmir tagħhom li jgħallmu l-Poplu ta’ Alla. Permezz ta’ l-Isqfijiet, dan il-katekiżmu se jasal għand dawk li jiktbu l-katekiżmi, lis-saċerdoti, lill-katekisti. Ikun ktieb ta’ qari siewi għall-insara l-oħra kollha.

 

IV. L-Istruttura tal-Katekiżmu

13. L-istruttura ta’ dan il-Katekiżmu hi mibnija fuq dik it-tradizzjoni kateketika kbira li tqiegħed il-katekeżi fuq erba’ “pilastri”: l-istqarrija tal-fidi fil-Magħmudija (il-Kredu jew simbolu); is-Sagramenti tal-fidi; il-ħajja tal-fidi (il-kmandamenti); it-talba ta’ min jemmen (il-“Missierna”).

 

L-EWWEL PARTI: L-ISTQARRIJA TAL-FIDI

14.  Dawk li bil-fidi tagħhom u bil-Magħmudija huma ta’ Kristu, għandhom jistqarru l-fidi li fiha tgħammdu quddiem il-bnedmin kollha (ara Mt 10,32; Rum 10,9). Għalhekk il-Katekiżmu l-ewwel juri fiex tikkonsisti r-Rivelazzjoni li permezz tagħha Alla jkellem u jingħata lill-bniedem, u l-fidi li biha l-bniedem iwieġeb lil Alla (l-ewwel sezzjoni). Is-Simbolu tal-fidi (jew il-Kredu) jiġbor fih id-doni li ngħataw lill-bniedem minn Alla bħala Awtur ta’ kull ġid, bħala Feddej, u bħala Dak li jqaddes il-bniedem: “tliet kapitli” tal-Magħmudija tagħna – il-fidi f’Alla wieħed: il-Missier li jista’ kollox li ħalaq is-sema u l-art; Ġesù Kristu, Ibnu Sidna u Salvatur tagħna; u l-Ispirtu s-Santu, fil-Knisja mqaddsa (it-tieni sezzjoni).

 

IT-TIENI PARTI: IS-SAGRAMENTI TAL-FIDI

15.  It-tieni parti tal-Katekiżmu turi kif is-salvazzjoni li seħħet darba għal dejjem permezz ta’ Kristu Ġesu’ u ta’ l-Ispirtu s-Santu, isseħħ bl-għemil imqaddes tal-Liturġija tal-Knisja (l-ewwel sezzjoni), u b’mod partikulari permezz tas-seba’ Sagramenti (it-tieni sezzjoni).

 

IT-TIELET PARTI: IL-ĦAJJA TAL-FIDI

16.  It-tielet parti tal-Katekiżmu turi liema hu l-għan aħħari tal-bniedem, maħluq fuq is-sura tax-xbieha ta’ Alla: l-hena u t-triqat li jwasslu għall-hena: hena li jinkiseb b’għemil rett u ħieles, mgħejjun mil-liġi u l-grazzja ta’ Alla (l-ewwel sezzjoni); b’għemil li jħares il-kmandament ta’ l-imħabba ta’ Alla u tal-proxxmu, imfisser fl-għaxar kmandamenti ta’ Alla (it-tieni sezzjoni).

 

IR-RABA’ PARTI: IT-TALB FIL-ĦAJJA TAL-FIDI

17.  L-aħħar parti tal-Katekiżmu hi dwar it-tifsir u l-importanza tat-talb fil-ħajja ta’ min jemmen (l-ewwel sezzjoni). Tilħaq il-qofol tagħha b’kummentarju qasir tas-seba’ talbiet tat-Talba li għallimna l-Mulej (it-tieni sezzjoni). Fl-aħħar mill-aħħar, f’dawn is-seba’ talbiet insibu miġbur il-ġid kollu li għandna nittamaw u li l-Missier tagħna tas-sema jrid jagħtina.

 

V. Tagħrif prattiku dwar l-użu ta’ dan il-katekiżmu

18.  Dan il-Katekiżmu ġie maħsub bħala espożizzjoni organika tal-fidi kattolika kollha. Għalhekk wieħed irid jaqrah bħala ħaġa sħiħa. Il-ħafna riferenzi li hemm fit-test u l-werrej analitiku fl-aħħar tal-volum, jgħinu biex wieħed jara r-rabta ta’ kull tema mal-fidi kollha kemm hi.

19.  Spiss, kliem il-Kotba Mqaddsa mhux ċitat litteralment, imma ssir biss riferenza għalih (bil-kelma “ara”). Għall-għarfien aktar fil-fond ta’ dawn is-siltiet, wieħed irid ifittixhom direttament. Dawn ir-riferenzi bibliċi huma strument ta’ ħidma għall-katekeżi.

20.  Meta, xi drabi, jintużaw tipi iżgħar li l-osservazzjonijiet huma ta’ karattru storiku, apoloġetiku, jew espożizzjonijiet dottrinali li jkomplu jfissru l-ħaġa.

21.  Iċ-ċitazzjonijiet b’tipi żgħar minn kitbiet ta’ Missirijiet il-Knisja, minn dokumenti liturġiċi, minn dokumenti tal-Maġisteru, jew minn kitbiet aġjografiċi, għandhom l-għan li jkattru u jagħnu l-espożizzjoni tad-duttrina. Spiss dawn it-testi ntgħażlu biex jintużaw direttament fil-katekeżi.

22.  Wara kull artiklu, li jiġbor fih tema sħiħa, hemm għadd ta’ testi “fil-qosor” li jiġbru f’għadd ta’ formoli dak kollu li hu essenzjali fit-tagħlim li jingħata fl-artiklu. Dawn it-testi “fil-qosor” għandhom bħala skop li jagħtu suġġerimenti għall-katekeżi lokali biex fuqhom jitħejjew formuli sintetiċi, li wieħed jista’ jitgħallem malajr bl-amment.

 

VI. L-adattazzjonijiet meħtieġa

23.  Dan il-Katekiżmu jinsisti l-aktar fuq espożizzjoni tad-duttrina: irid jgħin biex ikun hemm għarfien aktar fil-fond tal-fidi, u għalhekk ifittex li jwassal din il-fidi għall-kobor sħiħ tagħha, biex trabbi l-għeruq tagħha fil-ħajja ta’ dak li jkun u tiddi fix-xhieda li jagħti.[12]

24.  Minħabba dan l-għan proprju tiegħu, dan il-Katekiżmu mhux se jfittex jadatta l-espożizzjoni tad-duttrina u l-metodi tal-katekeżi għall-kulturi, għall-etajiet, għall-maturità spiritwali, għal sitwazzjonijiet soċjali u ekklesjali ta’ dawk li għalihom issir il-katekeżi. Dawn l-adattamenti huma meħtieġa fil-katekiżmi li jridu jiġu adattati, u wisq aktar fil-katekiżmi għat-tagħlim tal-fidili:

Min jgħallem irid “isir kollox ma kulħadd” (1 Kor 9,22) biex jirbaħ  lil kulħadd għal Ġesù Kristu....Fuq kollox ma għandux jaħseb li sura waħda ta’ erwieħ ġiet fdata lilu u li għalhekk jista’ jgħallem u jsawwar bl-istess mod il-fidili kollha fit-tjieba vera, bl-istess metodu wieħed, dejjem l-istess! Għandu jkun jaf li xi wħud huma f’Ġesù Kristu qishom trabi għadhom jitwieldu, oħrajn qishom adolexxenti, u oħrajn, fl-aħħarnett, qisu għandhom is-saħħa kollha tagħhom.....Dawk li huma msejħin għall-ministeru tal-predikazzjoni, għandhom, huma u jwasslu t-tagħlim tal-misteri tal-fidi u r-regoli tal-imġiba, jadattaw kliemhom għall-ispirtu u l-intelliġenza ta’ dawk li jkunu jisimgħuhom.[13]

 

Fuq kollox – l-Imħabba

25. Nagħlqu din il-preżentazzjoni ta’ dan il-Katekiżmu, billi  nfakkru l-prinċipju pastorali li ħabbar il-Katekiżmu Ruman:

L-għan kollu tad-duttrina u tat-tagħlim irid ikun l-imħabba li ma tintemm qatt. Fil-fatt wieħed jista’ jfisser dak li għandna nemmnu, nittamaw u nagħmlu, iżda fuq kollox irid dejjem juri l-imħabba ta’ Sidna Ġesù Kristu, biex kull bniedem jifhem li kull għemil ta’ virtù kollha kemm hi nisranija ma għandux bidu ieħor ħlief l-imħabba u ebda tmiem ieħor ħlief l-imħabba.[14]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

L-EWWEL PARTI

 

L-ISTQARRIJA TAL-FIDI

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

L-EWWEL SEZZJONI

 

“JIENA NEMMEN” – “AĦNA NEMMNU

 

 

 

 

 

 

 

 

 

26  Meta niġu biex nistqarru l-fidi tagħna nibdew ngħidu: “Jiena nemmen” jew “Aħna nemmnu”. Għalhekk qabel nuru x’inhi l-fidi tal-Knisja li nistqarru fil-Kredu, niċċelebraw fil-Liturġija, ngħixu bil-ħarsien tal-kmandamenti u bit-talb, aħna rridu nistaqsu lilna nfusna x’jiġifieri “temmen”. Il-fidi hi t-tweġiba tal-bniedem lil Alla li juri lilu nnifsu u jingħata lill-bniedem, waqt li fl-istess ħin idawwal b’dija ta’ l-għaġeb lill-bniedem huwa u jfittex xi tfisser fl-aħħar mill-aħħar ħajtu. Naraw l-ewwel x’inhu dak li l-bniedem qiegħed ifittex (l-ewwel kap), u mbagħad naraw x’inhi r-Rivelazzjoni ta’ Alla, rivelazzjoni li biha Alla jiġi quddiem il-bniedem (it-tieni kap), u fl-aħħar it-tweġiba tal-fidi (it-tielet kap).

L-EWWEL KAP

IL-BNIEDEM JISTA’ JASAL BIEX IKUN

JAF ‘L ALLA

 

I.  Ix-xewqa ta’ Alla

27.  Ix-xewqa ta’ Alla hi mnaqqxa f’qalb il-bniedem, għax il-bniedem inħalaq minn Alla u għal Alla; Alla ma jieqaf qatt jiġbed il-bniedem lejh, u f’Alla biss il-bniedem isib il-verità u l-hena li qatt ma jieqaf ifittex:

L-ogħla aspett tad-dinjità tal-bniedem hi s-sejħa tal-bniedem għal xirka ma’ Alla. L-istedina ta’ Alla lill-bniedem biex jitkellem miegħu tibda mal-ħolqien tal-bniedem, għaliex il-bniedem jeżisti għax Alla ħalqu b’imħabba u, għax iħobbu, ma jieqaf qatt iżommu ħaj; u l-bniedem ma jgħix ħajja sħiħa skond il-verità jekk, minn rajh, b’mod ħieles, ma jagħrafx din l-imħabba u jintelaq kollu kemm hu f’idejn min ħalqu.[15]

 28.  Il-bnedmin, fil-ġrajja tagħhom, sa llum, b’ħafna manjieri, fissru t-tfittix tagħhom ta’ Alla permezz tat-twemmin u l-imġiba reliġjuża tagħhom (talb, sagrifiċċji, kult, meditazzjonijiet, u l-bqija). Minkejja li dawn mhux dejjem ifissru l-istess ħaġa, huma hekk universali, li nistgħu ngħidu li l-bniedem huwa esseri reliġjuż:

Alla minn bniedem wieħed għamel il-ġens kollu tal-bnedmin biex jgħammru fuq wiċċ l-art kollha, u qassmilhom bil-qjies iż-żminijiet u t-truf ta’ l-art fejn għandhom jgħammru; u dan għamlu biex huma jfittxu lil Alla u forsi jħossuh b’idejhom u jsibuh: u tassew, hu m’huwiex ‘il bogħod minn kull wieħed minna. Aħna fih ngħixu, nitħarrku u aħna (Atti 17,26).

 29. Iżda din “ir-rabta intima u vitali tal-bniedem ma’ Alla”[16] tista’ tintesa, ma tiġix magħrufa, u wkoll tkun imwarrba expliċitament mill-bniedem. Qagħdiet bħal dawn jista’ jkollhom bidu mhux l-istess:[17] jew bi protesta qawwija kontra d-deni kollu li hawn fid-dinja, jew minħabba l-injoranza jew l-indifferenza reliġjuża, jew minħabba l-ġibda tad-dinja u l-għana kollu tagħha (ara Mt 13,22), jew minħabba l-eżempji ħżiena li jagħtu dawk li jemmnu, jew minħabba kurrenti ta’ fehmiet kontra r-reliġjon, jew, fl-aħħarnett, minħabba l-qagħda tal-midneb li, għax jibża’, jistaħba minn Alla (ara Ġen 3,8-10), jew jaħrab quddiem is-sejħa tiegħu (ara Ġona 1,3).

30. “Tifraħ il-qalb ta’ dawk li jfittxu l-Mulej” (Salm 105,3). Jekk il-bniedem jasal biex jinsa u jiċħad lil Alla, Alla ma jieqaf qatt isejjaħ lil kull bniedem biex ifittxu ħa jgħix u jsib il-ġid. Iżda t-tfittix ta’ Alla jitlob mill-bniedem l-isforz kollu ta’ l-intelliġenza u r-rieda tajba tiegħu, “qalb retta”, flimkien max-xhieda ta’ oħrajn li jgħallmuh ifittex lil Alla.

Kbir int, Mulej, u ta’ min ifaħħrek ħafna: int ta qawwa kbira u bla tarf id-dehen tiegħek. U jrid  ifaħħrek il-bniedem, din in-nitfa mill-ħolqien tiegħek, il-bniedem li jġorr madwaru ħajtu li tmut, li jġorr madwaru x-xhieda ta’ dnubu u x-xhieda li inti tieqaf lill-kburin. Imma jrid ifaħħrek il-bniedem, din in-nitfa mill-ħolqien tiegħek. Inti stess tqanqlu ħa jfaħħrek għax għamilt li jsib l-għaxqa tiegħu f’tifħirek, għax int għamiltna għalik u qalbna ma ssibx kwiet qabel ma tistrieħ fik.[18]

 

II. It-triqat li jwasslu għall-għarfien ta’ Alla

31. Il-bniedem, maħluq xbieha ta’ Alla, imsejjaħ biex jagħraf u jħobb lil Alla, meta jiġi biex ifittex lil Alla, isib li hemm xi “triqat” li jwassluh għall-għarfien ta’ Alla. Dawn it-“triqat” jissejħu “provi ta’ l-eżistenza ta’ Alla,” provi mhux fis-sens tal-provi li jitolbu x-xjenzi naturali, imma provi fis-sens ta’ “argumenti konverġenti u konvinċenti” li jwasslu biex wieħed ikun tassew ċert mill-ħaġa.

 Dawn it-“triqat” li bihom nersqu lejn Alla għandhom il-bidu tagħhom fil-ħolqien: id-dinja materjali u l-persuna tal-bniedem.

32.  Id-dinja. Meta nqisu l-bidla li kollox jgħaddi minnha fil-bidu ta’ l-eżistenza u wara wkoll, meta naraw kif kull ħaġa tiżviluppa, u kif kollox fid-dinja għandu l-bidu u t-tmiem tiegħu, meta nqisu l-ordni li hawn fid-dinja u l-ġmiel tad-dinja, nistgħu naslu biex nagħrfu lil Alla bħala l-bidu u t-tmiem tal-univers kollu.

Dwar il-pagani San Pawl jgħid “Dak li wieħed jista’ jagħraf minn Alla kien, iva, irrivelat lilhom: Alla stess urihulhom. Il-kobor tiegħu li ma jidhirx, jiġifieri s-setgħa tiegħu ta’ dejjem, u d-divinità tiegħu, huma setgħu jagħrfuh sa mill-ħolqien tad-dinja, permezz tal-ħlejjaq”. (Rum 1,19-20; ara Atti 14,15.17; 17,27-28; Għerf 13,1-9).

U Santu Wistin: “Staqsi ‘l-ġmiel ta’ l-art, staqsi ‘l ġmiel tal-baħar, staqsi ‘l-ġmiel ta’ l-arja li tespandi u tinxtered, staqsi ‘l-ġmiel tas-sema...staqsi ‘l kull ħaġa li teżisti. Kollha jweġbuk: “Ara, aħna lkoll sbieħ. Il-ġmiel tagħhom huwa stqarrija (“confessio”). Dan il-ġmiel li jinbidel, min seta’ jagħmlu jekk mhux il-Ġmiel (“Pulcher”) fih nnifsu, li ma jitbiddel qatt?”[19]

33.  Il-bniedem. Il-bniedem, għax hu miftuħ għall-verita’ u għall-ġmiel, għas-sens li għandu ta’ dak li hu moralment tajjeb, bil-libertà u b’leħen il-kuxjenza tiegħu, bil-ħerqa tiegħu għal dak li hu infinit u għall-hena, il-bniedem jasal biex jistaqsi lilu nnifsu dwar l-eżistenza ta’ Alla. F’dan kollu jara sinjali tar-ruħ spiritwali tiegħu. “Żerriegħa tal-ħajja ta’ dejjem li jġorr fih innifsu u li m’hijiex u ma tistax tkun xi ħaġa materjali”,[20] ruħu ma jistax ikollha l-bidu tagħha jekk mhux minn Alla biss.

34.  Id-dinja u l-bniedem jixhdu li ma għandhomx fihom infushom la l-ewwel bidu tagħhom u lanqas t-tmiem aħħari tagħhom, imma jiġuhom minn Dak li hu fih innifsu bla bidu u bla tmiem. B’hekk, minn dawn “it-triqat” diversi, il-bniedem jista’ jasal għall-għarfien ta’ l-eżistenza ta’ realtà li hi l-ewwel bidu u t-tmiem aħħari ta’ kollox, realtà “li kulħadd isejjaħ Alla”.[21]

35.  Il-fakultajiet li għandu l-bniedem jagħmluh kapaċi jagħraf l-eżistenza ta’ Alla personali. Iżda biex il-bniedem ikun jista’ jkollu relazzjoni ta’ intimità ma’ Alla, Alla ried juri lilu nnifsu lill-bniedem u jagħti lill-bniedem il-grazzja li jkun jista’ jilqa’ din ir-rivelazzjoni fil-fidi. Madankollu, il-provi ta’ l-eżistenza ta’ Alla jistgħu jħejju għall-fidi u jgħinu biex wieħed jara li l-fidi m’hijiex kontra r-raġuni tal-bniedem.

 

III. L-għarfien ta’ Alla skond il-Knisja

36.  “Ommna l-Knisja mqaddsa żżomm u tgħallem li Alla, bidu u tmiem ta’ kollox, jista’ jkun magħruf b’mod żgur bid-dawl naturali tar-raġuni tal-bniedem permezz tal-ħlejjaq”.[22] Mingħajr din il-ħila, il-bniedem ma jistax jilqa’ r-rivelazzjoni ta’ Alla. Il-bniedem għandu din il-ħila, għax maħluq “xbieha ta’ Alla” (ara Ġen 1,26).

37.  Iżda minħabba l-kondizzjoni storika li fiha jinsab, il-bniedem isib ħafna diffikultajiet biex jagħraf ‘l Alla bid-dawl biss tar-raġuni tiegħu:

Għalhekk ir-raġuni tal-bniedem biss bil-ħila naturali tagħha u bid-dawl tagħha tista’ tasal għall-għarfien veru u żgur ta’ Alla personali wieħed, li jħares u jmexxi d-dinja bil-prividenza tiegħu; tista’ tasal ukoll biex tagħraf il-liġi naturali li l-ħallieq qiegħed fi qlubna; madankollu hemm ħafna xi jfixkel ir-raġuni biex tagħmel użu tajjeb mis-setgħat naturali tagħha hekk li jħallu l-frott mixtieq. Il-veritajiet dwar Alla u dwar il-bniedem u Alla huma veritajiet għal kollox superjuri għal kull ma jaqa’ taħt is-sensi tagħna, u meta niġu biex dawn il-veritajiet ngħixuhom fil-ħajja kollha tagħna u nagħmluhom, jitolbu minna li niċċaħħdu minna nfusna u nagħtu lilna nfusna lilhom. L-intelliġenza tal-bniedem, biex tikseb dawn il-veritajiet, tiltaqa’ ma’ ħafna diffikultajiet kemm min-naħa tas-sensi u ta’ l-immaġinazzjoni u kemm min-naħa tax-xewqat ħżiena, frott id-dnub tan-nisel. U għalhekk jiġri li f’din il-ħaġa l-bniedem malajr jikkonvinċi ruħu li xi affarijiet huma foloz, jew għallinqas mhux żguri, għax ma jridhomx ikunu veri. [23]

38.  Hu għalhekk li l-bniedem jeħtieġlu jiġi mdawwal mir-rivelazzjoni ta’ Alla, mhux biss dwar dak li hu ‘l fuq mill-intelligenza tiegħu, imma wkoll dwar dawk “il-veritajiet reliġjużi u morali li, minnhom infushom, jistgħu jkunu magħrufin mir-raġuni tal-bniedem, biex, fil-qagħda li fiha jinsab il-bniedem illum, ikun jista’ jasal biex isir jafhom bla ebda taħbit, u jkun żgur għal kollox minnhom u ħieles minn kull żball.[24]

 

IV. Kif titkellem dwar Alla?

39.  Il-Knisja, meta tiddefendi l-ħila tar-raġuni tal-bniedem li tasal biex tagħraf lil Alla, tkun qiegħda turi l-fiduċja tagħha li tista’ tkellem lill-bnedmin kollha fuq Alla u titkellem magħhom dwar Alla. Fuq din il-konvinzjoni, il-Knisja tibni d-djalogu tagħha mar-reliġjonijiet l-oħra, mal-filosofija u max-xjenzi, u ma’ dawk ukoll li ma jemmnux jew jiċħdu lil Alla.

40.  L-għarfien tagħna ta’ Alla hu limitat, u hekk ukoll hu limitat il-kliem tagħna dwar Alla. Ma nistgħux nitkellmu fuq Alla jekk ma nitilqux mill-ħlejjaq tiegħu u nitkellmu skond il-mod limitat tagħna l-bnedmin kif nifhmu u naħsbu.

41.  Il-ħlejjaq kollha għandhom xi sura tax-xbieha ta’ Alla, u b’mod speċjali għandu dan il-bniedem maħluq fuq is-sura u x-xbieha ta’ Alla. Il-ħafna perfezzjonijiet tal-ħlejjaq (il-verità, it-tjieba, il-ġmiel tagħhom) huma rifless tal-perfezzjoni bla qjies ta’ Alla. Għalhekk nistgħu naslu biex nitkellmu fuq Alla, jekk nitilqu mill-perfezzjonijiet tal-ħlejjaq tiegħu, “għax fil-kobor u l-ġmiel tal-ħlejjaq, jingħaraf, bħal fi xbieha, dak li għamilhom” (Għerf 13,5).

42.  Alla hu ‘l fuq mill-ħlejjaq kollha. Għalhekk irridu kontinwament insaffu kliemna minn dak kollu li hu limitat, tixbih, imperfett, biex ma nħalltux ‘l Alla “li ma nistgħux infissruh bil-kliem, u lanqas nistgħu nifhmuh, narawh u nagħrfuh”,[25]  mal-fehmiet tagħna l-bnedmin. Il-kliem tagħna ta’ bnedmin li aħna, jibqa’ dejjem ‘l isfel ħafna mill-Misteru ta’ Alla.

43.  Aħna u nitkellmu b’dan il-mod fuq Alla, kliemna jkun, iva, kliem ta’ bnedmin, iżda jilħaq tassew ‘l Alla nnifsu, għalkemm mingħajr ma jkun jista’ jfissru fis-sempliċità bla qjies tiegħu. Fl-aħħar mill-aħħar, irridu niftakru li “bejn il-ħallieq u l-ħliqa tiegħu wieħed ma jistax jintebaħ li hemm tant xebħ li ma jintebaħx ukoll li n-nuqqas ta’ xebħ hu wisq aqwa”,[26] u li “aħna ma nistgħux naslu biex nifhmu dwar Alla dak li hu, imma biss nifhmu dak li mhux, u x’inhi l-qagħda ta’ l-“esseri l-oħra fir-relazzjoni tagħhom miegħu”.[27]

 

 

 

Fil-qosor

44.  Il-bniedem min-natura tiegħu u bil-vokazzjoni tiegħu hu esseri reliġjuż. Ġej minn Alla u sejjer għand Alla, il-bniedem ma jgħix ħajja li tixraq għal kollox il-bniedem, ħajja umana sħiħa, jekk ma jgħix minn rajh, b’mod għal kollox ħieles, ir-rabta tiegħu ma’ Alla.

45.  Il-bniedem hu maħluq biex igħix f’xirka ma’ Alla, li fih isib l-hena tiegħu. “Meta ningħaqad miegħek kollni kemm jien, qatt iżjed ma jkolli taħbit u niket u ħajti tkun ħajja vera kollha mimlija bik”.[28]

46.  Il-bniedem, meta jisma’ x’jgħidulu l-ħlejjaq u x’jgħidlu leħen il-kuxjenza tiegħu, jista’ jasal biex ikun żgur dwar l-eżistenza ta’ Alla, bidu u tmiem ta’ kollox.

47. Il-Knisja tgħallem li Alla hu wieħed u veru, ħallieq u Sid tagħna, u aħna nistgħu nagħrfuh b’mod żgur permezz ta’ l-għemejjel tiegħu, bid-dawl naturali tar-raġuni tagħna l-bnedmin.[29]

48.  Nistgħu nitkellmu tassew fuq Alla, jekk nitilqu mill-ħafna perfezzjonijiet tal-ħlejjaq tiegħu, xbihat ta’ Alla ta’ perfezzjoni bla qjies, għalkemm kliemna hu limitat u ma jasal qatt biex ifisser għal kollox il-misteru.

49.  “Il-ħlejjaq mingħajr il-ħallieq tagħhom jintemmu fix-xejn”.[30] Hu għalhekk li min jemmen jaf li hu mmexxi mill-imħabba ta’ Kristu biex iwassal id-dawl ta’ Alla l-ħaj lil dawk li ma jafuhx jew jiċħduh.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IT-TIENI KAP

ALLA F’LAQGĦA MAL-BNIEDEM

 

50.  Bir-raġuni naturali tiegħu, il-bniedem jista’ żgur jagħraf ‘l Alla permezz ta’ l-għemejjel tiegħu. Iżda hemm ordni ta’ għarfien ieħor, li l-bniedem bl-ebda mod ma jista’ għalih bil-forzi tiegħu biss, l-ordni tar-Rivelazzjoni divina.[31]  B’deċiżjoni kollha kemm hi ħielsa, Alla juri lilu nnifsu lill-bniedem. Dan jagħmlu billi juri x’inhu l-misteru tiegħu, il-pjan kollu mħabba mfassal qabel kull żmien fi Kristu, favur il-bnedmin kollha. Wera l-pjan fil-milja kollha tiegħu, meta bagħtilna ‘l Ibnu l-Maħbub, Sidna Ġesù Kristu, u l-Ispirtu s-Santu.

 

L-ewwel artiklu

IR-RIVELAZZJONI TA’ ALLA

I. Alla jirrivela “il-pjan kollu mħabba tiegħu”

51. “Fl-għerf u t-tjieba tiegħu Alla għoġbu juri lilu nnifsu personalment u jgħarraf il-misteru tar-rieda tiegħu, li bih il-bnedmin, b’Ġesù Kristu, il-Verb magħmul bniedem, ikollhom id-dħul għand il-Missier, fl-Ispirtu s-Santu u jissieħbu fin-natura ta’ Alla”.[32]

52.  Alla, li jgħammar “f’dawl li ħadd ma jista’ jersaq lejh” (1Tim 6,16), irid jagħti l-istess ħajja divina lill-bnedmin li hu ħalaq minn rajh, biex, f’Ibnu l-waħdieni, jagħmilhom ulied adottivi tiegħu (ara Ef 1,4-5). Huwa u juri lilu nnifsu, Alla ried jagħti lill-bnedmin il-ħila li jweġbuh, jagħrfuh u jħobbuh wisq aktar milli kieku kellhom joqogħdu fuq il-ħila tagħhom stess.

53.  Il-pjan ta’ Alla tar-rivelazzjoni seħħ fl-istess ħin “bl-għemil u bil-kliem, marbutin bejniethom b’rabta sħiħa, u jfissru ‘l xulxin”.[33] Il-pjan għandu “pedagoġija divina” partikulari: Alla juri lilu nnifsu ftit ftit lill-bniedem, iħejjih pass wara l-ieħor biex jilqa’ r-Rivelazzjoni sopranaturali li hu stess jirrvelalu u li tilħaq il-milja tagħha fil-Persuna u l-missjoni tal-Verb magħmul bniedem, Ġesù Kristu.

San Irinew ta’ Lyon jitkellem kemm-il darba dwar din il-pedagoġija divina bħala għemil li bih Alla u l-bniedem jidraw ‘il xulxin. “Il-Verb ta’ Alla għammar fil-bniedem u sar Bin il-bniedem biex idarri l-bniedem jagħraf ‘l Alla u biex Alla jidra jgħammar fil-bniedem skond ir-rieda tal-Missier”.[34]

 

II.  Il-passi tar-Rivelazzjoni

SA MILL-BIDU, ALLA GĦARRAF LILU NNIFSU

54.  “Alla, li ħalaq u jżomm kollox permezz tal-Verb, jagħti bla heda lill-bnedmin xhieda tiegħu fil-ħlejjaq kollha; u għax ried jiftaħ triq ta’ salvazzjoni tas-sema, sa mill-bidu wera lilu nnifsu lill-proġenituri tagħna”.[35] Stedinhom għal xirka intima miegħu billi żejjinhom bi grazzja u ġustizzja kollhom dija.

55.  Din ir-Rivelazzjoni ma waqfitx mad-dnub tal-proġenituri tagħna. Alla, “wara l-waqgħa tagħhom, wegħedhom il-fidwa, qawwielhom qalbhom bit-tama tas-salvazzjoni; baqa’ dejjem jieħu ħsieb il-familja kollha tal-bnedmin, biex jagħti l-ħajja ta’ dejjem lil dawk kollha li jfittxu s-salvazzjoni u jipperseveraw sa l-aħħar fl-għemil it-tajjeb”.[36]

U meta ma qagħadx għar-rieda tiegħek u tilef il-ħbiberija miegħek, int ma tlaqtux fil-jasar tal-mewt......Kemm-il darba minn rajk dħalt f’patt mal-bnedmin.[37]

 

IL-PATT MA’ NOỀ

56.  Meta l-għaqda tal-familja kollha tal-bnedmin ġiet fix-xejn bid-dnub, Alla fittex l-ewwel li jsalva l-bnedmin billi jilħaq kull wieħed mill-gruppi li fihom inqasmu. Il-Patt ma’ Noè wara d-dilluvju (ara Ġen 9,9) juri skond liema prinċipji Alla ġab ruħu man-“nazzjonijiet” jiġifieri mal-bnedmin imqassmin skond l-art tagħhom, “kull wieħed skond il-lsien, u skond il-familji tagħhom bi ġnushom” (Ġen 10,5; ara 10,20-31).

57.  Dan l-ordni, kosmiku, soċjali u reliġjuż fl-istess ħin, tal-kotra kollha tal-ġnus[38], kellu jrażżan is-suppervja ta’ l-umanità li, mwaqqgħa fid-dnub u fil-ħażen imgħaddsa (ara Għerf 10,5), riedet bil-ħila tagħha biss iġġib l-għaqda tagħha b’manjieri bħal dawk ta’ Babel (ara Ġen 11,4-6). Iżda minħabba d-dnub (ara Rum 1, 18-25), il-politeiżmu flimkien ma’ l-idolatrija tan-nazzjon u tal-mexxej tagħha, kienu bla heda jheddu b’perversjoni pagana din l-ekonomija proviżorja ta’ Alla.

58.  Il-patt ma’ Noè jibqa’ sakemm jibqa’ żmien il-ġnus (ara Lq 21,24); sakemm jitħabbar l-Evanġelju ma’ kullimkien. L-Iskrittura tqim xi persuni kbar tan-“nazzjonijiet”, bħal “Abel il-Ġust”, il-qassis-sultan Melkisedek (ara Ġen 14,18), xbieha ta’ Kristu (ara Lh 7,3), u t-tliet ġusti “Noè, Danjel u Ġob” (Eżek 14,14). B’dan il-mod l-Iskrittura turina għal liema grad għoli ta’ qdusija setgħu jaslu dawk li għexu skond il-Patt ma’ NoB’dan il-mod l-Iskrittura turina għal liema grad għoli ta’ qdusija setgħu jaslu dawk li għexu skond il-Patt ma’ Noè, huma u jistennew li Kristu “jiġbor ġemgħa waħda l-ulied ta’ Alla li kienu mxerrdin” (Ġw 11,52).

 

ALLA JAGĦŻEL ‘L ABRAHAM

59.  Biex jiġbor l-umanità mxerrda, Alla għażel ‘l Abram u sejjaħlu biex jitlaq “minn artu, minn art twelidu, minn dar missieru” (Ġen 12,1) biex jagħmel minnu Abraham, jiġifieri “missier ta’ kotra kbira ta’ ġnus” (Ġen 17,5); “Jitbierku fik il-ġnus kollha ta’ l-art” (Ġen 12,3 LXX, ara Gal 3,8).

60.  Il-poplu li tnissel minn Abraham ikun dak li fih tinżamm bla mittiefsa l-wegħda magħmula lill-patrijarki, il-poplu magħżul (ara Rum 11,28) imsejjaħ biex iħejji, xi darba, l-ġemgħa ta’ l-ulied kollha ta’ Alla fl-għaqda tal-Knisja (ara Ġw 11,52; 10,16): il-fergħa li fuqha jitlaqqmu l-pagani li jibdew jemmnu (ara Rum 11,17-18; 24).

61.  Il-patrijarki u l-profeti u l-persunaġġi l-oħra tal-Patt il-Qadim kienu u jibqgħu dejjem miqjuma bħala qaddisin fit-tradizzjonijiet liturġiċi kollha tal-Knisja.

 

ALLA JSAWWAR ‘L ISRAEL BĦALA POPLU TIEGĦU

62.  Wara l-patrijarki, Alla sawwar lil Israel bħala l-poplu tiegħu, meta ħelsu mill-jasar ta’ l-Eġittu. Għamel miegħu l-Patt tas-Sinaj u, permezz ta’ Mosè, tah il-Liġi, biex jagħrfu u jaqdih bħala Alla wieħed, ħaj u veru, Missier li jipprovdi, u mħallef ġust,[39] u biex jistenna s-Salvatur imwiegħed.

63. Israel hu l-poplu saċerdotali ta’ Alla, (ara Eż 19,6), dak li “jġib isem il-Mulej” (Dewt 28,10). Hu l-poplu “li lilu qabel kulħadd waslet il-Kelma ta’ Alla”,[40] il-poplu ta’ “l-aħwa l-kbar” fil-fidi ta’ Abraham.

64.  Bil-profeti Alla jsawwar il-poplu tiegħu fit-tama tas-salvazzjoni, jistenna Patt ġdid u għal dejjem mal-bnedmin kollha (ara Is 2,2-4), patt li jinkiteb fi qlubhom (ara Ġer 31,31-34; Lh 10,16). Il-profeti ħabbru fidwa radikali tal-Poplu ta’ Alla: it-tisfija mill-infedeltajiet kollha tagħhom (ara Eżek. 36), salvazzjoni li tħaddan in-nazzjonijiet kollha (ara Is 49, 5-6; 53,11). L-aktar li jkollhom din it-tama jkunu l-foqra u ċ-ċkejknin tal-Mulej (ara Sof 2,3). In-nisa qaddisa bħal Sara, Rebekka, Rakel, Mirjam, Debora, Anna, Ġuditta, Ester żammew ħajja f’Israel din it-tama ta’ salvazzjoni. Marija hi xbieha perfetta ta’ dan (ara Lq 1,38).

 

III. Kristu Ġesù – “Il-Medjatur u l-milja tar-Rivelazzjoni kollha”[41]

 

ALLA QAL KOLLOX FIL-VERB TIEGĦU

65.  “Alla fl-imgħoddi kellem lil missirijietna ħafna drabi u b’ħafna manjieri permezz tal-profeti. Issa, f’dan l-aħħar żmien huwa kellimna permezz ta’ Ibnu” (Lh 1,1-2). Kristu, l-Iben ta’ Alla magħmul bniedem hu l-Kelma Waħda u perfetta tal-Missier. Kelma li ma jistax ikun hemm oħra aqwa minnha. Fih fi Kristu, il-Missier qal kollox, u mhux se jkun hemm Kelma oħra barra minnha. San Ġwann tas-Salib, wara tant oħrajn ifissirha b’mod tassew imdawwal, huwa u jikkummenta Lh 1,1-2:

Miż-żmien li tana ‘l Ibnu, li hu l-Kelma (il-Verb) tiegħu, Alla ma għandux xi Kelma oħra x’jagħtina. Qalilna kollox f’waqt wieħed, f’daqqa waħda f’din il-Kelma waħda....għax dak li qal, biċċa biċċa lill-profeti, qalu kollu f’Ibnu, huwa u jagħtina dak kollu li hu Ibnu. Araw għaliex issa, jekk xi ħadd irid jistaqsih xi ħaġa jew jixtieq minn għandu xi dehra jew xi rivelazzjoni, mhux biss ikun jagħmel xi bluha, imma jkun ukoll joffendi lil Alla, għax ma jkunx qed jitfa’ ħarstu biss fuq Kristu, imma jkun ifittex xi ħaġ’oħra, jew xi ħaġa ġdida.[42]

 

MHUX SE JKUN HEMM AKTAR RIVELAZZJONI

66.  “Il-Patt il-Ġdid hu definittiv u għal dejjem, għalhekk iż-żmien ta’ l-ekonomija nisranija qatt ma hu se jgħaddi, u m’għandniex nistennew ebda rivelazzjoni pubblika ġdida f’dan iż-żmien qabel id-dehra glorjuża ta’ Sidna Ġesù Kristu”[43]  Iżda, għalkemm ir-Rivelazzjoni ntemmet, għad ma ħarigx beraħ għal kollox kull ma fiha, hi l-fidi nisranija li trid tifhem u tara, bil-mod il-mod tul iż-żminijiet, kull ma fiha r-Rivelazzjoni.

67.  Tul iż-żminijiet kien hemm rivelazzjonijiet, hekk imsejħa “privati” u xi wħud minnhom ġew magħrufa mill-awtorità tal-Knisja iżda dawn m’humiex parti mid-depożitu tal-fidi. L-għan tagħhom mhux li “jtejbu” r-Rivelazzjoni definittiva ta’ Kristu, jew li din issir “sħiħa” permezz tagħhom f’xi żmien ta’ l-istorja tal-bniedem. Il-fidili, immexxijin mill-Maġisteru tal-Knisja, jafu jagħżlu, bis-sens tagħhom, u jilqgħu dak li f’dawn ir-rivelazzjonijiet ikun sejħa vera ta’ Kristu jew tal-Qaddisin tiegħu lill-Knisja.

 Il-fidi nisranija ma tistax taċċetta xi “rivelazzjonijiet” li jippretendu jgħaddu jew jikkoreġu r-Rivelazzjoni li tagħha l-qofol hu Kristu. Hu l-każ ta’ xi reliġjonijiet mhux insara, u wkoll ta’ xi setet ta’ żmienna li jibbażaw ruħhom fuq rivelazzjonijiet bħal dawn.

Fil-Qosor

68.  Alla, b’imħabba, wera lilu nnifsu u ngħata lill-bnedmin. B’hekk jagħti tweġiba definittiva u sħiħa għall-problemi li l-bniedem għandu dwar is-sens u l-għan ta’ ħajtu.

69. Alla rrivela lilu nnifsu lill-bniedem, billi pass pass urieh il-misteru tiegħu bil-kliem u bl-għemil.

70.  Barra x-xhieda li jagħti tiegħu nnifsu fil-ħlejjaq, Alla wera lilu nnifsu stess lill-proġenituri tagħna. Kellimhom, u wara li waqgħu fid-dnub, wegħedhom is-salvazzjoni (ara Ġw 3,15) u offrielhom il-Patt miegħu.

71.  Alla għamel ma’ Noè patt għal dejjem bejnu u bejn il-ħlejjaq ħajjin kollha (ara Ġen 9,16). Dan il-Patt idum kemm iddum id-dinja.

72.  Alla għażel lil Abraham u għamel Patt miegħu u ma’ nislu. Sawwar il-poplu tiegħu u wrieh il-liġi tiegħu permezz ta’ Mosè. Bil-profeti ħejjieh biex jilqa’ s-salvazzjoni li hi għall-familja kollha tal-bnedmin.

73.  Alla rrivela lilu nnifsu b’mod sħiħ meta bagħat lil Ibnu stess, u fih waqqaf Patt li jibqa’ għal dejjem. Hu l-aħħar Kelma tal-Missier, hekk li mhux se jkun hemm Rivelazzjoni oħra warajh.

 

 

It-tieni artiklu

KIF TITWASSAL IR-RIVELAZZJONI TA’ ALLA

74.  Alla “jrid li l-bnedmin kollha jsalvaw u jaslu biex jagħrfu l-verità” (1 Tim 2,4), jiġifieri dik ta’ Kristu Ġesù (ara Ġw 14,6). Jeħtieġ mela li Kristu jitħabbar lill-popli kollha u lill-bnedmin kollha biex b’hekk ir-Rivelazzjoni tasal sa truf l-art.

Alla, fit-tjubija tiegħu, ħa ħsieb biex din ir-Rivelazzjoni, mogħtija għas-salvazzjoni tan-nazzjonijiet kollha, tibqa’ dejjem sħiħa u bla mittiefsa, u tasal lill-ġenerazzjonijiet kollha.[44]

 

1.  It-Tradizzjoni appostolika

75.  “Il-Mulej Ġesù, li fih ir-Rivelazzjoni kollha ta’ Alla l-Għoli laħqet il-qofol tagħha, meta temmha hu stess u ħabbar b’fommu l-Evanġelju, imwiegħed qabel mill-profeti, ikkmanda lill-Appostli tiegħu biex iħabbruh lil kulħadd bħala l-għajn tal-verità kollha tas-salvazzjoni u bħala regola sħiħa ta’ mġiba tajba, huma u jqassmu d-doni ta’ Alla”.[45]

 

IL-PREDIKAZZJONI APPOSTOLIKA

76.  Ix-xandir tal-Evanġelju, skond l-ordni tal-Mulej, seħħ f’żewġ manjieri:

Bil-fomm “mill-Appostli li, bil-predikazzjoni tagħhom bil-fomm, wasslu, permezz ta’ eżempji u ta’ istituzzjonijiet, kemm dak li tgħallmu minn fomm Kristu huma u jgħixu miegħu u jaraw għemilu, u kemm dak li nebbaħhom bih l-Ispirtu s-Santu”.[46]

Bil-Kitba mill-istess Appostli u minn nies ta’ madwarhom, li, imnebbħin mill-Ispirtu s-Santu, ħallew miktuba l-Baxara t-tajba tas-salvazzjoni.[47]

 

 .....TITKOMPLA MINN DAWK LI ĠEW WARA L-APPOSTLI

77.  “Biex l-Evanġelju jibqa’ dejjem bla mittiefes u ħaj fil-Knisja, l-Appostli ħallew bħala suċċessuri tagħhom lill-Isqfijiet, u ħallewlhom l-istess dmir tagħhom li jgħallmu”,[48]  Fil-fatt, “il-predikazzjoni ta’ l-Appostli, li b’mod speċjali, tinsab imfissra fil-kotba ispirati, kellha tinżamm sħiħa sa l-aħħar taż-żmien permezz ta’ suċċessjoni li ma tiġi nieqsa  qatt”.[49]

78.  Din it-trasmissjoni ħajja, imwettqa mill-Ispirtu s-Santu, tissejjaħ Tradizzjoni biex tingħażel mill-Iskrittura Mqaddsa, għalkemm għandha rabta liema bħalha magħha. Bit-Tradizzjoni “il-Knisja, fid-duttrina tagħha fil-ħajja u fil-kult tagħha tkompli tul iż-żminijiet u twassal lil kull ġenerazzjoni dak kollu li hija hu u dak kollu li temmen”.[50]  “It-tagħlim ta’ Missirijiet il-Knisja jixhed il-preżenza ħajja ta’ din it-Tradizzjoni, u l-għana kollu tagħha jgħaddi u jissawwab fil-ħajja u l-ħidma tal-Knisja li temmen u titlob”.[51]

79.  B’hekk ir-Rivelazzjoni li l-Missier għamel tiegħu nnifsu bil-verb tiegħu fl-Ispirtu s-Santu tibqa’ fil-Knisja u tibqa’ taħdem fiha. “Alla, li tkellem fl-imgħoddi, ma jieqaf qatt jitkellem ma’ l-Għarusa ta’ Ibnu l-għażiż, u l-Ispirtu s-Santu, li bih il-Kelma ħajja tal-Evanġelju tidwi fil-Knisja, u biha fid-dinja kollha, iwassal lil dawk kollha li jemmnu għall-Verità sħiħa u jagħmel li l-Kelma ta’ Kristu tgħammar kotrana fihom”.[52] 

 

II. Ir-relazzjoni bejn it-Tradizzjoni u l-Iskrittura

 

GĦAJN WAĦDA

80.  “It-Tradizzjoni u l-Iskrittura għandhom rabta u jikkomunikaw mill-qrib bejniethom. It-tnejn ħerġin mill-istess għajn divina, u b’xi mod jingħaqdu ħaġa waħda u għandhom l-istess għan”.[53] Kemm it-Tradizzjoni u kemm l-Iskrittura jagħmel preżenti fil-Knisja, b’mod li jagħti kotra ta’ frott, il-Misteru ta’ Kristu, li wiegħed li se jibqa’ ma’ dawk li huma tiegħu għal dejjem “sa l-aħħar tad-dinja” (Mt 28,20).

 

......ŻEWĠ SURIET DISTINTI TA’ TRASMISSJONI

81.  “L-Iskrittura Mqaddsa hi l-Kelma ta’ Alla miktuba bl-ispirazzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu”.

 “It-Tradizzjoni Mqaddsa mbagħad tgħaddi l-Kelma ta’ Alla, fdata lill-Appostli minn Kristu l-Mulej u mill-Ispirtu s-Santu, u twassalha sħiħa u bla mittiefsa lis-suċċessuri tagħhom, biex, imdawwlin mill-Ispirtu tal-Verità, huma u jippridkawha, iħarsuha, ifissruha u jxandruha bil-fedeltà kollha.

82.  Minn dan jiġi li l-Knisja, li lilha ġiet fdata t-trasmissjoni u l-interpretazzjoni tar-Rivelazzjoni, “ma tiksibx iċ-ċertezza tagħha dwar kull ma ġie rrivelat mill-Iskrittura Mqaddsa biss. Għalhekk kemm it-Tradizzjoni u kemm l-Iskrittura biss. Għalhekk kemm it-Tradizzjoni u kemm l-Iskrittura Mqaddsa għandhom jiġu milqugħin u miqjuma bl-istess sentimenti ta’ tjieba u ta’ qima”.[54]

 

TRADIZZJONI APPOSTOLIKA U TRADIZZJONIJIET EKKESJALI

83.  It-Tradizzjoni li dwarha qed nitkellmu hi dik li ġejja mill-Appostli u twassal dak li huma ħadu mit-tagħlim u l-eżempju ta’ Ġesù, u dak li tgħallmu permezz ta’ l-Ispirtu s-Santu. Fil-fatt l-ewwel ġenerazzjoni ta’ l-Insara ma kellhiex it-Testment il-Ġdid miktub, u l-istess Testment il-Ġdid hu xhieda tal-proċess tat-Tradizzjoni ħajja.

 Iridu jingħażlu għalihom it-“tradizzjonijiet” teoloġiċi, dixxiplinarji, liturġiċi u devozzjonali li nibtu tul iż-żminijiet fil-Knejjes lokali. Huma suriet partikulari li fihom it-Tradizzjoni l-kbira tiġi mfissra b’mod adatt skond iż-żminijiet u l-postijiet li jkunu. Hu f’dan id-dawl li dawn it-tradizzjonijiet jistgħu jinżammu, jinbidlu jew jitwarrbu, ukoll taħt it-tmexxija tal-Maġisteru tal-Knisja.

 

III. It-tifsir tal-wirt tal-fidi

IL-WIRT TAL-FIDI FDAT LILL-MILJA KOLLHA TAL-KNISJA

84.  “It-teżor imqaddes” (ara 1 Tim 6,20; 2 Tim 1,12-14) tal-fidi (depositum fidei) li jinsab fit-Tradizzjoni u fl-Iskrittura Mqaddsa ġie fdat mill-Appostli lill-Knisja kollha. “Il-poplu qaddis ta’ Alla kollu, huwa u jintrabat ma’ dan il-wirt, flimkien mar-ragħajja tiegħu, jibqa’ dejjem sħiħ fit-tagħlim ta’ l-Appostli, fl-għaqda bejn kulħadd, fil-qsim tal-ħobż u fit-talb, hekk li fil-ħarsien, fil-ħajja u fl-istqarrija tal-fidi li twasslitlu, ikun hemm, bejn ir-ragħajja u l-fidili, għaqda fl-ispirtu tassew singulari”.[55]

 

IL-MAĠISTERU TAL-KNISJA

85.  “Id-dmir tat-tifsir b’mod awtentiku tal-Kelma ta’ Alla, miktuba jew trasmessa ġie fdat biss lill-Maġisteru ħaj tal-Knisja”,[56] jiġifieri lill-isqfijiet li huma f’xirka mas-suċċessur ta’ San Pietru, l-isqof ta’ Ruma.

86.  “Għalhekk dan il-Maġisteru mhux aqwa mill-Kelma ta’ Alla imma hu għall-qadi tagħha, billi jgħallem dak biss li ġie trasmess, għaliex b’ordni ta’ Alla u bl-għajnuna ta’ l-Ispirtu s-Santu, irid jisma’ din il-Kelma bi tjieba, iħarisha bi qdusija u jfissirha b’fedeltà sħiħa, u minn dan id-depożitu waħdieni tal-fidi irid jieħu dak kollu li jipproponi biex jitwemmen bħala rivelat minn Alla”.[57]

87.  Il-fidili li jiftakru fi kliem Kristu lill-Appostli: “Min jisma’ lilkom, ikun jisma’ lili” (Lq 10,16),[58] jilqgħu bil-ħlewwa kollha t-tagħlim u d-direttivi li r-Ragħajja tagħhom jagħtuhom b’ħafna manjieri.

 

ID-DOMMI TAL-FIDI

88.  Il-Maġisteru tal-Knisja jħaddem għal kollox l-awtorità li għandu minn Kristu, meta jiddefinixxi xi dommi, jiġifieri meta jipproponi b’sura li torbot il-poplu nisrani b’rabta ta’ fidi li ma jistax jerġa’ lura minnha, xi veritajiet li jinsabu fir-rivelazzjoni jew meta wkoll jipproponi b’mod definittiv xi veritajiet li għandhom rabta neċessarja magħhom.

89.  Hemm rabta organika bejn il-ħajja spiritwali tagħna u d-dommi. Dawn huma dwal fil-mixi tal-fidi tagħna, li jdawluh u jiżgurawh. Minn naħa l-oħra, jekk ħajjitna hi dritta, kemm il-fehma tagħna u kemm qalbna jkunu miftuħin biex jilqgħu d-dawl tad-dommi tal-fidi (ara Ġw 8,31-32).

90.  Ir-rabtiet bejniethom u l-koerenza tad-dommi nistgħu nsibuhom fir-Rivelazzjoni kollha kemm hi tal-Misteru ta’ Kristu.[59] “Hemm ordni jew “ġerarkija” fil-veritajiet tad-duttrina kattolika, għax ir-rabta ta’ kull verità mal-pedament tal-fidi nisranija m’hijiex l-istess”.[60]

 

IS-SENS SOPRANATURALI TAL-FIDI

91.  L-insara kollha għandhom sehem fl-għarfien u fit-trasmissjoni tal-verita’ rivelata. Huma rċevew l-unzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu li jgħallimhom (ara 1 Ġw 2,20-27) u jwassalhom għall-verità kollha (ara Ġw 16,13).

92.  “Ix-xirka ta’ l-insara....ma tistax titqarraq fil-fidi, dan turih permezz tas-sens sopranaturali tal-fidi li għandu l-poplu kollu ta’ Alla, meta l-fidili kollha, “mill-Isqfijiet sa lanqas wieħed fost il-lajċi”, juru li jaqblu lkoll flimkien f’dak li għandu x’jaqsam mal-fidi u mal-morali.[61]

93. “Permezz ta’ dan is-sens tal-fidi, imqanqal u msaħħaħ mill-Ispirtu tal-Verità, il-poplu kollu ta’ Alla, immexxi minn dawk li għandhom is-setgħa li jgħallmu,...jintrabat għal dejjem mal-fidi mogħtija darba lill-qaddisin, jifhimha aktar fil-fond, ifissirha kif jixraq u jgħixha aktar f’ħajtu”.[62]

 

IL-KOBOR FL-GĦARFIEN TAL-FIDI

94.  Bl-għajnuna ta’ l-Ispirtu s-Santu, fil-ħajja tal-Knisja tista’ tikber kemm l-intelliġenza tar-realtajiet kif ukoll tal-kliem tal-wirt tal-fidi:

-  “bil-kontemplazzjoni u l-istudju ta’ dawk kollha li jemmnu huma u jaħsbu fuqhom bejnhom u bejn ruħhom”;[63] b’mod partikulari “r-riċerka teoloġika twassal għall-għarfien aktar fil-fond tal-verità rivelata”.[64]

- “bl-intelliġenza intima tal-veritajiet spiritwali li jkollhom dawk li jemmnu”,[65] “jikbru huma u jaqraw kliem Alla”.[66]

-  “bil-predikazzjoni ta’ dawk li, mas-suċċessjoni episkopali, jirċievu wkoll kariżma żgur tal-verità”.[67]

95.  “Hi mela ħaġa ċara li t-Tradizzjoni Mqaddsa, l-Iskrittura Mqaddsa u l-Maġisteru tal-Knisja b’dispożizzjoni ta’ Alla ta’ għerf liema bħalu, huma hekk marbuta u mseħbin ma’ xulxin, li waħda ma tistax tkun mingħajr l-oħrajn, u lkoll flimkien, kull waħda bil-mod tagħha, bil-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu, jagħtu sehemhom biex tassew isseħħ is-salvazzjoni ta’ l-erwieħ”.[68]

 

Fil-qosor

96.  Dak li Kristu ried jafda lill-Appostli, dawn, bil-predikazzjoni u l-kitba tagħhom, imnebbħin mill-Ispirtu s-Santu, għaddewh lill-ġenerazzjonijiet kollha sa ma jerġa’ jiġi Kristu fil-glorja.

97.  “It-Tradizzjoni Mqaddsa u l-Iskrittura Mqaddsa jagħmlu depożitu qaddis waħdieni tal-Kelma ta’ Alla”,[69] u fih, qisu f’mera, il-Knisja, fil-mixi tagħha, tikkontempla ‘l Alla, bidu ta’ l-għana kollu tagħha.

98.  “Fid-duttrina tagħha, fil-ħajja u fil-kult tagħha, il-Knisja tkompli tul iż-żminijiet u twassal lil kull ġenerazzjoni dak kollu li hija hi u dak kollu li temmen”.[70]

99.  Bis-sens sopranaturali tal-fidi, il-Poplu ta’ Alla kollu kemm hu ma jieqaf qatt jilqa’ d-don tar-Rivelazzjoni ta’ Alla, jidħol fiha dejjem aktar fil-fond, u jgħixha dejjem aktar.

100. Id-dmir tat-tifsir b’mod awtentiku tal-Kelma ta’ Alla ġie fdat biss lill-Maġisteru tal-Knisja, lill-Papa u lill-Isqfijiet f’xirka miegħu.

 

It-tielet artiklu

L-ISKRITTURA MQADDSA

I. Kristu – il-Kelma waħdanija ta’ l-Iskrittura Mqaddsa

101  Biex jgħarraf lilu nnifsu lill-bnedmin fit-tjieba tiegħu, Alla niżel għal-livell tagħhom biex kellimhom bi kliemhom stess. “Fil-fatt, kliem Alla, espress bi lsien il-bniedem ħa sura ta’ kelmet il-bniedem, kif il-Verb tal-Missier ta’ dejjem, meta ħa l-ġisem dgħajjef tagħna, sar jixbaħ lilna l-bnedmin”.[71]

102  Permezz tal-kliem kollu ta’ l-Iskrittura Mqaddsa, Alla ma qalx ħlief Kelma waħda. Il-Verb waħdieni tiegħu li fih wera lilu nnifsu kollu kemm hu (ara Lh 1,1-3):

Ftakru li hi dejjem l-istess kelma waħda ta’ Alla li tinqara fil-Kotba mqaddsa kollha, hu l-istess Verb li jitlissen minn fomm il-Kittieba mqaddsa kollha, hu l-istess Verb li fil-bidu kien Alla ma’ Alla, u ma jeħtiegx diskorsi għaliex hu m’huwiex suġġett għaż-żmien.[72]

 103  Minħabba f’hekk, il-Knisja dejjem qiemet il-Kotba Mqaddsa, kif tqim ukoll Ġisem il-Mulej. Qatt ma tieqaf tagħti lill-fidili kollha l-Ħobż tal-ħajja li tieħu mill-mejda tal-Kelma ta’ Alla u minn dik tal-Ġisem ta’ Kristu.[73]

104  Fl-Iskrittura Mqaddsa l-Knisja ssib bla heda l-manteniment u l-qawwa tagħha,[74]  għax ma tilqax l-Iskrittura bħala biss kelma tal-bniedem, imma tilqagħha bħala dak li tassew hi, il-Kelma ta’ Alla (ara 1 Tes 2,13). Fil-Kotba Mqaddsa, il-Missier tas-sema, bit-tjieba kollha tiegħu, jiġi quddiem uliedu u joqgħod jitħaddet magħhom”.[75]

 

II.  L-ispirazzjoni u l-verità ta’ l-Iskrittura Mqaddsa

105  Alla hu l-awtur ta’ l-Iskrittura Mqaddsa. “Il-verità rivelata minn Alla li tinsab ipprżentata fil-Kotba ta’ l-Iskrittura Mqaddsa, inkitbet taħt l-ispirazzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu”.

 “Ommna l-Knisja Mqaddsa b’fidi ġejja mill-Appostli tqis bħala kotba mqaddsa u kanoniċi l-Kotba kollha tat-Testment il-Qadim u tat-Testment il-Ġdid bil-partijiet tagħhom kollha għaliex, miktuba taħt l-ispirazzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu, għandhom ‘l Alla bħala awtur tagħhom u ngħataw lill-istess Knisja bħala kitba ta’ Alla”.[76]

106  Alla nebbaħ il-bnedmin li kitbu l-Kotba Mqaddsa, “Biex jinkitbu l-Kotba Mqaddsa, Alla għażel uħud u nqeda bihom bl-użu sħiħ tal-fakultajiet u l-mezzi tagħhom, hekk li, hekk li, Huwa u jaħdem fihom u bihom, huma jniżżlu bil-miktub bħala veri awturi dak kollu u dak biss li kien jaqbel mar-rieda tiegħu”.[77]

107  Il-Kotba ispirati jgħallmu l-verità. “Kull ma qalu l-awturi ispirati jew aġjografi, għandna nqisuh bħallikieku qalu l-Ispirtu s-Santu, u għalhekk għandna ngħidu wkoll li l-kotba ta’ l-Iskrittura Mqaddsa jgħallmu b’mod żgur, bil-fedeltà kollha u bla żball il-veritajiet li Alla ried jitniżżlu fil-Kotba Mqaddsa għas-salvazzjoni tagħna”.[78]

108  Iżda l-fidi Nisranija m’hijiex “xi reliġjon ta’ ktieb”. Il-Kristjaneżmu huwa r-reliġjon tal-“Kelma” ta’ Alla, kelmali  “m’hijiex xi kelma miktuba u mbikkma, iżda l-Kelma (il-Verb) magħmula bniedem u ħajja”.[79]  Biex il-Kotba Mqaddsa ma jibqgħux ittra mejta, jeħtieġ li Kristu, il-Kelma ta’ dejjem ta’ Alla l-ħaj, permezz ta’ l-Ispirtu s-Santu, “jiftħilna moħħna biex nifhmu l-Iskrittura” (Lq 24,45)

 

III.  L-Ispirtu s-Santu, interpretu ta’ l-Iskrittura

109  Fl-Iskrittura Mqaddsa, Alla jkellem lill-bniedem kif jitkellmu l-bnedmin. Biex ninterpretaw tajjeb l-Iskrittura jeħtieġ għalhekk noqogħdu attenti għal dak li l-bnedmin li kitbu l-Kotba  Mqaddsa riedu verament jgħidu, u għal dak li Alla ried tassew jurina bi kliemhom.[80]

110  Biex naraw x’kienet l-intenzjoni tal-kittieba mqaddsa rridu nqisu l-kondizzjonijiet ta’ żmienhom u l-kultura tagħhom, il-“ġeneri litterarji” li kienu jintużaw dak iż-żmien, il-mod kif in-nies fi żmienhom kienu jħossu, jitkellmu u jirrakkontaw. Dan għaliex “il-verità wieħed jipproponieha u jesprimieha b’mod differenti b’testi li huma storiċi jew profetiċi jew poetiċi jew saħansitra ta’ ġeneri oħra ta’ espressjoni”.[81]

111  Iżda, għax  l-Iskrittura Mqaddsa hi ispirata, hemm priċipju ieħor ta’ interpretazzjoni vera, mhux inqas importanti minn dak ta’ qablu, prinċipju li mingħajru l-Iskrittura tibqa’ kitba mejta. “L-Iskrittura Mqaddsa rridu naqrawha u ninterpretawha fid-dawl ta’ l-istess Spirtu, il-kawża prinċipali li nkitbet”.[82]

 Il-Konċilju Vatikan II isemmi tliet kriterji għall-interpretazzjoni ta’ l-Iskrittura Mqaddsa, skond l-Ispirtu li nebbaħha:[83]

112 1. Trid tingħata attenzjoni kbira għal dak li hemm fl-Iskrittura Mqaddsa u għall-unità tagħha. Huma kemm huma differenti minn xulxin il-kotba li jiffurmaw l-Iskrittura Mqaddsa, l-Iskrittura hi waħda għax wieħed hu l-pjan ta’ Alla, li tiegħu Kristu hu ċ-ċentru u l-qalb, li nfetħet wara l-Qawmien ta’ Kristu (ara Lq 24,25-27, 44-46).

Qalb (ara Salm 22,15) Kristu turina l-Iskrittura Mqaddsa, li biha nsiru nafu l-qalb ta’ Kristu. Din il-qalb kienet magħluqa qabel il-Passjoni għax l-Iskrittura ma kinitx ċara. Iżda l-iskrittura nfetħet wara l-Passjoni, għax dawk li issa qegħdin jifhmuha, qed iqisu u jagħrfu b’liema mod il-profeti għandhom jiġu mfissra.[84]

 113  2. L-Iskrittura trid tinqara fit-“Tradizzjoni ħajja tal-Knisja kollha”. Skond prinċipju ta’ Missirijiet il-Knisja, “l-Iskrittura mqaddsa tinqara ferm aktar f’qalb il-Knisja milli fil-mezzi materjali fejn hi miktuba”.[85]  Dan għaliex il-Knisja, fit-Tradizzjoni tagħha, iżżomm it-tifkira ħajja tal-Kelma ta’ Alla, skond is-sens spiritwali li l-Ispirtu s-Santu jagħti bi grazzja lill-Knisja.[86]

114 3. Trid tingħata attenzjoni għall-“analoġija tal-fidi” (ara Rum 12,6). B’”analoġija tal-fidi” nifhmu r-rabta liema bħalha tal-veritajiet tal-fidi bejniethom u mal-pjan kollu tar-Rivelazzjoni.

 

IS-SENS TA’ L-ISKRITTURA

115  Skond tradizzjoni antika, nistgħu niddistingwu żewġ sensi ta’ l-Iskrittura, is-sens letterali u s-sens spiritwali; dan imbagħad jinqasam fis-sens allegoriku, morali u anagoġiku. Il-qbil sħiħ bejniethom ta’ dawn l-erba’ sensi jiżgura l-għana kollu tal-qari ħaj ta’ l-Iskrittura fil-Knisja:

116  Is-sens letterali.  Hu s-sens imfisser mill-kliem ta’ l-Iskrittura u jingħaraf permezz ta’ l-eseġesi li ssir skond ir-regoli ta’ l-interpretazzjoni ġusta. Is-sensi kollha ta’ l-Iskrittura għandhom is-sisien tagħhom fis-sens letterarju.[87]

117  Is-sens spiritwali. Għaliex wieħed hu l-pjan ta’ Alla, mhux biss il-kliem ta’ l-Iskrittura, imma ukoll ir-realtajiet u l-ġrajjiet li dwarhom titkellem jistgħu jkunu sinjali.

1. Is-sens allegoriku. Nistgħu niksbu għarfien aktar fil-fond tal-ġrajjiet jekk inkunu nafu t-tifsir tagħhom fi Kristu; hekk, il-mogħdija mill-Baħar l-Aħmar hi sinjal tar-rebħa ta’ Kristu u b’hekk tal-Magħmudija.

2. Is-sens morali. Il-ġrajjiet li ssemmi l-Iskrittura għandhom iwassluna biex nagħmlu għemil li jkun ġust u sewwa. “Inkitbu bi twiddiba għalina” (1 Kor 10,11; ara Lh 3-4,11).

3. Is-sens anagoġiku. Nistgħu naraw ir-realtajiet u l-ġrajjiet fit-tifsir tagħhom tal-ħajja ta’ dejjem, huma u jmexxuna (bil-Grieg “anagoge”) lejn is-sema pajjiżna. Hekk il-Knisja fuq l-art hi sinjal ta’ Ġerusalemm tas-sema (ara Apok 21,1 – 22,5).

118  Żewġ versi taż-żminijiet tan-nofs jiġbru fil-qosor it-tifsir ta’ dawn l-erba’ sensi:

 Littera gesta docet, quid credas allegoria,

moralis quod agas, quo tendas anagogia.[88]

 Bil-Malti:  L-ittra tgħallmek x’ġara, x’temmen l-allegorija,

  Il-morali x’għandek tagħmel, fejn sejjer l-anagoġija.

 

119  Hu dmir l-eseġeti, li jħabirku, skond dawn ir-regoli, ħa jidħlu aktar ‘il ġewwa l-eseġeti, li jħabirku, skond dawn ir-regoli, ħa jidħlu aktar ‘il ġewwa u jfissru aktar fil-fond is-sens tal-Iskrittura Mqaddsa, biex bl-istudji tagħhom, li b’xi mod ikunu studji ta’ tħejjija, il-ġudizzju tal-Knisja jimmatura dejjem aktar. Dak kollu li għandu x’jaqsam mal-mod kif tiġi interpretata l-Iskrittura, fl-aħħar mill-aħħar jaqa’ taħt il-ġudizzju tal-Knisja, li b’ministeru u mandat minn Alla għandha tħares il-Kelma ta’ Alla u tfissirha”.[89]

Jien ma kontx nemmen l-Evanġelju kieku ma wasslitnix għal dan l-awtorità tal-Knisja Kattolika.[90]

 

IV.  Il-Kanoni ta’ l-Iskrittura

120  Kienet it-Tradizzjoni appostolika li wasslet il-Knisja biex tagħraf liema kitbiet kellhom jidħlu fil-lista tal-Kotba Mqaddsa.[91] Din il-lista sħiħa tissejjaħ “Kanoni” ta’ l-Iskrittura. Tgħodd 46 (45 jekk inqisu Ġeremija u Lamentazzjonijiet ktieb wieħed) tat-Testment il-Qadim, u 27 tat-Testment il-Ġdid.[92]

 Ġenesi, Eżodu, Levitiku, Numri, Dewtoronomju, Ġożwè, Mħallfin, Rut, iż-żewġ kotba ta’ Samwel, iż-żewġ kotba tas-Slaten, iż-żewġ kotba tal-Kronaki, Esdra u Neħemija, Tobit, Ġuditta, Ester, iż-żewġ kotba tal-Makkabin, Ġob, Salmi, Proverbi, Koħelet, Il-Għanja ta’ l-Għanjiet, Għerf, Bin Sirak, Isaija, Ġeremija, Lamentazzjonijiet, Baruk, Eżekjel, Danjel, Ħosegħa, Ġoel, Għamos, Għabdija, Ġona, Mikea, Nahum, Habbakuk, Sofonija, Ħaġġaj, Żakkarija, Malakija – għat-Testment il-Qadim

  L-Evanġelji ta’ San Mattew, San Mark, San Luqa u San Ġwann, l-Atti ta’ l-Appostli, l-Ittra ta’ San Pawl lir-Rumani, l-ewwel u t-tieni Ittra lill-Korintin, lill-Galatin, lill-Efesin, lill-Filippin, lill-Kolossin, l-ewwel u t-tieni Ittra lit-Tessalonkin, l-ewwel u t-tieni Ittra lil Timotju, lil Titu, lil Filemon, l-Ittra lill-Lhud, l-Ittra ta’ San Ġakbu, l-ewwel u t-tieni Ittra ta’ San Pietru, it-tliet Ittri ta’ San Ġwann, l-Ittra ta’ San Ġuda, l-Aposkalissi -  għat-Testment il-Ġdid.

 

 IT-TESTMENT IL-QADIM

121  It-Testment il-Qadim huwa parti ta’ l-Iskrittura Mqaddsa u ma jistax jitħalla barra. Il-kotba tat-Testment il-Qadim huma ispirati minn Alla u għandhom siwi li jibqa’ għal dejjem[93] għaliex il-Patt il-Qadim qatt ma ġie mħassar.

122 “L-Ekonomija tat-Testment il-Qadim kellha prinċipalment l-għan li tħejji l-miġja ta’ Kristu, is-Salvatur tad-dinja”. “Għalkemm fihom hemm ukoll dak li mhux perfett u dak li kien għal xi żmien biss,” il-Kotba tat-Testment il-Qadim huma xhieda tal-pedagoġija divina kollha ta’ l-imħabba salvifika ta’ Alla: “Fihom insibu tagħlim mill-aktar għoli dwar Alla, għerf tassew ta’ ġid dwar il-ħajja tal-bniedem, teżor tassew għażiż ta’ talb; fl-aħħarnett fihom hemm moħbi l-misteru tas-salvazzjoni tagħna”.[94]

123  L-insara jqimu t-Testment il-Qadim bħala vera Kelma ta’ Alla. Il-Knisja dejjem warrbet bil-qawwa kollha l-idea li twarrab it-Testment il-Qadim bl-iskuża li bit-Testment il-Ġdid għadda żmienu (Marċjoniżmu).

 

IT-TESTMENT IL-ĠDID

124  “Il-Kelma ta’ Alla, li hi qawwa ta’ Alla għas-salvazzjoni ta’ kull min jemmen, narawha u turina l-qawwa tagħha b’mod tassew singulari fil-kitba tat-Testment il-Ġdid”.[95]  Dawn il-kitbiet wasslulna l-verità definittiva tar-Rivelazzjoni ta’ Alla. Iċ-ċentru ta’ dawn il-kitbiet hu Ġesù Kristu, l-Iben ta’ Alla magħmul bniedem, l-għemil tiegħu, it-tagħlim tiegħu, il-passjoni u l-glorifikazzjoni tiegħu, u l-bidu wkoll tal-Knisja bil-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu.[96]

125  L-Evanġelji huma l-qalba ta’ l-Iskrittura kollha “għax huma l-aqwa xhieda tal-ħajja u t-tagħlim tal-Verb magħmul bniedem, il-Feddej tagħna”.

126  Fil-formazzjoni tal-Evanġelju nistgħu niddistingwu tliet stadji:

1. Il-ħajja u t-tagħlim ta’ Ġesù. Il-Knisja bla tlaqliq issostni l-istoriċità ta’ l-erba Evanġelji, u “żżomm bil-qawwa kollha li dawn igħaddulna fedelment, dak kollu li Ġesù Kristu, l-Iben ta’ Alla, tul ħajtu fost il-bnedmin, tassew għamel u għallem għas-salvazzjoni ta’ dejjem tal-bnedmin, sa ma ttieħed s-sema.”

2. It-tradizzjoni bil-fomm (orali). “Dak li l-Mulej għamel u għallem, l-Appostli wara t-tlugħ tiegħu fis-sema għaddewh lil dawk li kienu jisimgħuhom b’dak l-għarfien aktar fil-fond ta’ kollox li huma stess kisbu, mgħallmin mill-ġrajjiet glorjużi ta’ Kristu u mdawlin mill-Ispirtu tal-Verità.”

3. L-Evanġelji miktuba. “L-awturi mqaddsa mbagħad kitbu l-erba’ Evanġelji billi għażlu xi ftit minn dak kollu li kien qiegħed jingħad bil-fomm jew kien ġa nkiteb, u xi ftit ieħor qaluh fil-qosor jew fissruh skond il-qagħda tal-Knejjes, waqt li żammew is-sura ta’ tħabbira, hekk li dwar Ġesù, dejjem wasslulna kollox bil-verità u s-sinċerità kollha”.[97]

127 L-Evanġelju, miktub minn erba’ evanġelisti, għandu post waħdu fil-Knisja, u dan jixhduh il-qima li jintwera lilu fil-Liturġija u l-ġibda liema bħalha li dejjem kellu għall-qaddisin:

Ma hemmx tagħlim li jista’ jkun aħjar, aktar għażiż u aktar sabiħ mill-kitba ta’ l-Evanġelju. Araw u żommu dak li l-Mulej u l-Imgħallem tagħna, Kristu għallimna bi kliemu u wettaq b’għemilu.[98]

Hu l-Evanġelju kollu li jżommni mehdi waqt it-talb tiegħi: fih insib dak kollu li neħtieġ għar-ruħi fqajra. Dejjem insib fih dwal ġodda, tifsir moħbi u misterjuż.[99]

 

L-GĦAQDA TAT-TESTMENT IL-QADIM U TAT-TESTMENT IL-ĠDID

128  Il-Knisja sa minn żmien l-Appostli (ara 1 Kor 10,6.11; Lh 10,1; 1 Piet 3.21), u mbagħad, fit-Tradizzjoni tagħha, dejjem uriet ċar li wieħed hu l-pjan ta’ Alla, fiż-żewġ Testmenti, u dan permezz tat-tipoloġija.  Din fl-għemil ta’ Alla ta’ żmien il-Patt il-Qadim tara tħabbira minn qabel ta’ dak li Alla għamel fil-milja taż-żminijiet fil-Persuna ta’ Ibnu magħmul bniedem.

129  L-insara mela jaqraw it-Testment il-Qadim fid-dawl ta’ Kristu mejjet u rxoxt. Dan il-qari tipoloġiku juri li dak li hemm fit-Testment il-Qadim ma jintemm qatt. Dan ma għandux inessina li t-Testment il-Qadim għandu s-siwi proprju tiegħuta’ Rivelazzjoni kif tenna l-Mulej tagħna stess (ara Mk 12,29-31). Madankollu t-Testment il-Ġdid ukoll jitlob li jinqara fid-dawl tat-Testment il-Qadim. Il-katekeżi nisranija ta’ l-ewwel żminijiet dejjem irrikorriet għalih (ara 1 Kor 5,6-8; 10,1-11). Skond qawl antik, it-Testment il-Ġdid hu moħbi fil-Qadim, waqt li l-Qadim jinkixef fil-Ġdid. “Novum in Vetere latet et in Novo Vetus patet”.[100]

130  It-tipoloġija tfisser id-dinamiżmu lejn it-tmiem tal-pjan ta’ Alla meta “Alla jkun kollox f’kollox” (1 Kor. 15,28). Hekk is-sejħa tal-patrijarki u l-ħruġ mill-Eġittu, biex insemmu eżempju, ma jitilfux is-siwi proprju tagħhom fil-pjan ta’ Alla, għax fil-fatt huma fl-istess ħin stadji intermedji tal-pjan.

 

 

 

V.  L-Iskrittura Mqaddsa fil-ħajja tal-Knisja

131  “Hemm tant qawwa u saħħa fil-kelma ta’ Alla, li żżomm u tqawwi l-Knisja, isaħħaħ ulied il-Knisja fil-fidi tagħhom, tmantni lil ruħhom, u hi nixxiegħa safja li ma tintemm qatt fil-ħajja spiritwali tagħhom”,[101]  Jeħtieġ li l-bieb ta’ l-Iskrittura Mqaddsa jkun miftuħ beraħ għall-insara.[102]

132  “L-istudju ta’ l-Iskrittura Mqaddsa għandu jkun qisu r-ruħ tat-Teoloġija. Il-ministeru tal-Kelma ukoll, jiġifieri l-predikazzjoni pastorali, il-katekeżi u t-tagħlim nisrani kollu, fejn l-omelija liturġika għandu jkollha post privileġġjat, jitmantna tajjeb bl-istudju ta’ l-Iskrittura u jikseb qawwa qaddisa”.[103]

133  Il-Knisja “tħeġġeġ bil-qawwa kollha u tinsisti ma’ l-insara kollha biex bil-qari ta’ spiss tal-Kotba Mqaddsa “jagħrfu lil Kristu Ġesù” (Fil 3,8). Fil-fatt  “Min ma jafx il-Kotba Mqaddsa ma jafx lil Kristu” (S. Ġirolmu).[104]

 

Fil-qosor

134  L-Iskrittura kollha hi ktieb wieħed u dan il-ktieb  wieħed hu Kristu “għax l-Iskrittura kollha ta’ Alla titkellem fuq Kristu, u  l-Iskrittura kollha ta’ Alla sseħħ fi Kristu”.[105]

135  Il-Kotba Mqaddsa fihom il-Kelma ta’ Alla, u għax huma ispirati huma tassew din il-Kelma”.[106]

136  Alla hu l-awtur ta’ l-Iskrittura Mqaddsa għax nebbaħ in-nies li kitbuha ħadem fihom u bihom. Hu jiżgura ukoll li l-kitbiet tagħhom jgħallmu bla żball il-verità tas-salvazzjoni.[107]

137  L-interpretazzjoni ta’ l-Iskrittura ispirata titlob qabel xejn attenzjoni għal dak li Alla ried jirrivela għas-salvazzjoni tagħna permezz tal-kittieba mqaddsa. “Dak li jiġi mill-Ispirtu ma jiftihemx sħiħ mingħajr il-ħidma ta’ l-Ispirtu”.[108]

138  Il-Knisja tilqa’ u tqim bħala ispirati s-46 ktieb tat-Testment il-Qadim u s-27 tat-Testment il-Ġdid.

139  L-erba’ Evanġelji għandhom post ċentrali għax Kristu Ġesù hu ċ-ċentru tagħhom.

140  L-unità taż-żewġ Testmenti tiġi mill-fatt li wieħed hu l-pjan ta’ Alla u waħda r-Rivelazzjoni tiegħu. It-Testment il-Qadim iħejji l-Ġdid, waqt li dan itemm il-Qadim; iż-żewġ Testmenti jdawlu ‘l xulxin; it-tnejn huma tassew il-Kelma ta’ Alla.

141  “Il-Knisja dejjem qiemet l-Iskrittura Mqaddsa, kif tqim l-istess Ġisem ta’ Kristu”;[109] kemm l-Iskrittura u kemm il-Ġisem ta’ Kristu jmantnu u jmexxu l-ħajja nisranija kollha. “Musbieħ għal riġlejja l-kelma tiegħek u dawl fil-mogħdija tiegħi” (Salm 119, 105; ara Is 50,4).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IT-TIELET KAP

IT-TWEĠIBA TAL-BNIEDEM LIL ALLA

 

142  Bir-rivelazzjoni tiegħu “Alla li ma jidhirx, fil-kobor bla qjies ta’ mħabbtu jkellem lill-bnedmin qishom ħbiebu u jitħaddet magħhom biex jistedinhom jidħlu u jilqagħhom f’xirka miegħu”.[110]  It-tweġiba xierqa għal din l-istedina hi l-fidi.

143  Bil-fidi l-bniedem iħalli għal kollox f’idejn Alla l-intelliġenza u r-rieda tiegħu u, b’ruħu u ġismu jagħti l-kunsens tiegħu lil Alla, awtur tar-rivelazzjoni.[111]  L-Iskrittura ssejjaħ “ubbidjenza tal-fidi” din it-tweġiba tal-bniedem lil Alla, li jirrevela lilu nnifsu (ara Rum 1,5; 16,26).

 

L-ewwel artiklu

JIEN NEMMEN

 

I.  L-ubbidjenza tal-fidi

144  Tobdi (mill-Latin “ob-audire”) fil-fidi ifisser toqgħod minn rajk b’mod ħieles għall-kelma li tisma’, għax il-verità tagħha hi garantita minn Alla, il- Verità fih innifsu. Ta’ din l-ubbidjenza Abraham hu mudell li tagħtina l-Iskrittura Mqaddsa. Fil-Verġni Marija din l-ubbidjenza seħħet b’mod l-iktar perfett.

 

ABRAHAM, “MISSIER DAWK KOLLHA LI JEMMNU”

145  L-Ittra lil-Lhud, fil-ġieħ kbir li tagħti lill-fidi ta’ missirijietna, tinsisti b’mod partikulari fuq il-fidi ta’ Abraham. “Kienet il-fidi li ġagħlet lil Abraham jobdi s-sejħa ta’ Alla, meta dan qallu jmur f’art li kien se jagħtih b’wirt; u telaq bla ma kien jaf fejn kien sejjer” (Lh 11,8; ara Ġen 12,1-4). Kienet il-fidi li wasslitu biex jgħix bħala barrani u frustier fl-Art imwiegħda (ara Ġen 23,4).  Kienet il-fidi li ġagħlet lil Sara tilqa’ l-fatt li kellha tnissel iben il-wegħda. U fl-aħħarnett, kienet il-fidi li wasslet lil Abraham biex joffri b’sagrifiċċju lil ibnu l-waħdieni.

146  B’hekk Abraham wera x’inhi d-definizzjoni tal-fidi mogħtija mill-Ittra lil Lhud: “Il-fidi hija l-pedament tal-ħwejjeġ li għandna nittamaw, hija l-prova tal-ħwejjeġ li ma jidhrux” (Lh. 11,1).  “Abraham emmen lil Alla u kien magħdud lilu b’ġustizzja” (Rum 4,3; ara Ġen 15,6). “Imsaħħaħ fil-fidi” (Lh 4,20), Abraham sar “il-Missier ta’ dawk kollha li jemmnu” (Lh 4,11,18; ara Ġen 15,5).

147 It-Testment il-Qadim għandu għana ta’ xhieda dwar din il-fidi. L-Ittra lil-Lhud ixxandar it-tifħir tal-fidi eżemplari tax-xjuħ ta’ l-imgħoddi “li qalgħu xhieda tajba” biha (ara Lh 11, 2.39). Iżda “Alla refa’ xi ħaġa aħjar għalina”, il-grazzja li nemmnu f’Ibnu Ġesù “li minnu tibda u fih tintemm il-fidi tagħna” (Lh 11,40; 12,2).

 

MARIJA: ĦIENJA DIK LI EMMNET

148 Il-Verġni Marija għexet b’mod l-aktar perfett l-ubbidjenza tal-fidi. Bil-fidi, Marija laqgħet it-tħabbira u l-wegħda li wasslilha l-anġlu Gabrijel, għax emmnet li “għal Alla ma hemm xejn li ma jistax isir” (Lq 1,37; ara Ġw 18,14) u aċċettat dak li qalilha l-anġlu: “Ara, jiena l-qaddejja tal-Mulej, ħa jsir minni skond kelmtek” (Lq 1,38). Eliżabetta sselmilha: “Ħienja dik li emmnet li jseħħ kull ma bagħat jgħidilha l-Mulej” (Lq 1,45). Hu minħabba din il-fidi li kull nisel isejħilha ħienja (ara Lq 1,48).

149  Tul ħajjitha kollha, sa l-aħħar prova li ġarrbet (ara Lq 2,35), meta Ġesù binha kien qed imut fuq is-salib, il-fidi tagħha qatt ma ġiet nieqsa. Marija qatt ma waqfet li temmen li l-kelma tal-Mulej “dejjem isseħħ”. U għalhekk il-Knisja tqim f’Marija s-sħuħija l-aktar safja tal-fidi.

 

II. “Jien naf f’min emmint” (2 Tim 1,12)

TEMMEN F’ALLA WIEĦED

150  Il-fidi hi qabel xejn rabta personali tal-bniedem ma’ Alla, u fl-istess ħin ukoll ħaġa waħda ma’ l-aċċettazzjoni ħielsa tal-verità kollha rrivelata minn Alla. Bħala rabta ma’ Alla u aċċettazzjoni tal-verità rrivelata minnu, il-fidi nisranija m’hijiex l-istess bħat-twemmin f’xi bniedem. Hi ħaġa xierqa u sewwa li wieħed jafda ruħu għal kollox f’Alla u jemmen bis-sħiħ kull ma’ jgħid. Iżda tkun ħaġa fiergħa u qarrieqa tqiegħed fidi bħal din f’xi ħolqien (ara Ġer 17,5-6; Salm 40,5; 146,3-4).

 

TEMMEN F’ĠESÙ KRISTU, L-IBEN TA’ ALLA

151  Għan-nisrani, temmen f’Alla, ifisser temmen ukoll f’Dak li bagħat, Ibnu l-għażiż li fih sab il-għaxqa tiegħu (Mk 1,11); Alla qalilna nisimgħu lilu, lil Ibnu (Mk 9,7). Il-Mulej stess qal lid-dixxipli tiegħu: “Emmnu f’Alla, u emmnu fija wkoll” (Ġw 14,1). Nemmen f’Ġesù Kristu għax hu wkoll Alla, il-Verb magħmul bniedem: “Lil Alla għadu ħadd ma raħ, imma għarrafhulna l-Iben il-waħdieni ta’ Alla, li hu fi ħdan il-Missier” (Ġw 1,19). Għax “ra lill-Missier” (Ġw 6,46) hu biss jagħraf il-Missier, u jista’ jgħarrfu lil min irid hu (ara Mt 11,27)

 

TEMMEN FL-ISPIRTU S-SANTU

152  Ħadd ma jista’ jemmen f’Ġesù Kristu jekk ma jkollux sehem mill-Ispirtu s-Santu li juri lill-bnedmin miin hu Ġesù Kristu. Għaliex “ħadd ma jista’ jgħid ‘Ġesù hu Mulej’ jekk mhux imqanqal mill-Ispirtu s-Santu” (1 Kor 12,3). “L-Ispirtu jgħarbel kollox, sa fil-qiegħ ta’ Alla.....ħadd ma jagħraf dak li hemm f’Alla ħlief l-Ispirtu ta’ Alla” (1 Kor 2,10-11). Alla biss jagħraf ‘l Alla kollu kemm hu. Aħna nemmnu fl-Ispirtu s-Santu għax hu Alla.

 Il-Knisja qatt ma tieqaf tistqarr il-fidi f’Alla tagħha f’Alla wieħed, il-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu.

 

III.  Il-Karatteristiċi tal-fidi

 

IL-FIDI HI GRAZZJA

153  Meta San Pietru stqarr li Ġesù hu l-Messija, Iben Alla l-ħaj, Ġesù qallu: “Mhux bniedem tad-demm u l-laħam uriek dan, imma Missieri li hu fis-smewwiet” (Mt 16,17; ara Gal 1,15; Mt 11,25). Il-fidi hi don ta’ Alla, virtù sopranaturali msawba fina minnu. “Biex jistqarr din il-fidi l-bniedem għandu bżonn il-grazzja ta’ Alla, li tkompli tgħinu fl-istqarrija tal-fidi (grazzja prevenjenti u grazzja adjuvanti) flimkien ma’ għajnuna internament mill-Ispirtu s-Santu; li jmiss qalb il-bniedem u jdawwarha lejn Alla, jiftaħ għajnejn ir-ruħ u jagħti lil kulħadd li jilqa’ bil-ħlewwa l-verità u jemminha”.[112]

 

IL-FIDI HI ATT TAL-BNIEDEM

154  Ma jistax ikun li wieħed jemmen mingħajr il-grazzja u l-għajnuna fir-ruħ mill-Ispirtu s-Santu. Iżda mhux inqas veru li t-twemmin hu att li hu tassew uman. Mhux kontra l-libertà u lanqas kontra l-intelliġenza tiegħu li l-bniedem jafda f’Alla u jħaddan il-veritajiet li Alla jirrivelalu. Fl-istess relazzjonijiet tal-bnedmin bejniethom, m’hijiex xi ħaġa kontra d-dinjità tagħhom ta’ bnedmin li jemmnu dak li jgħidulhom nies oħra fuqhom infushom u fuq il-fehmiet tagħhom u jafdaw fil-wegħdiet li jagħmlulhom (bħal meta jiġri, biex insemmu eżempju, fiż-żwieġ bejn raġel u mara) biex ikunu xirka bejniethom. Imbagħad, hi ħaġa wisq anqas kontra d-dinjità tagħna jekk “bil-fidi nilqgħu dak li jirrivelalna Alla u noqgħodu għal kollox għalih bl-intelliġenza u r-rieda kollha tagħna”,[113] u hekk nidħlu f’xirka intima miegħu.

155  Fil-fidi, l-intelliġenza u r-rieda tal-bniedem jaħdmu flimkien mal-grazzja ta’ Alla. “It-twemmin hu għemil tal-intellett li jaċċetta l-verità ta’ Alla b’ordni tar-rieda, mqanqla mill-grazzja ta’ Alla: (“credere est actus intellectus assentientes veritati divinae ex imperio voluntatis a Deo motae per gratiam”).[114]

 

IL-FIDI U L-INTELLIĠENZA

156  Il-motiv li jġiegħel ‘il wieħed jemmen mhux il-fatt li l-veritajiet rivelati jidhru bħala veri u jistgħu jiftehmu fid-dawl tar-raġuni naturali tagħna. Aħna nemmnu “fuq l-awtorità ta’ Alla li jirrivelalna l-veritajiet tiegħu u li la jista’ jqarraq u lanqas jitqarraq”. “Iżda biex il-qima tal-fidi tagħna tkun taqbel mar-raġuni, Alla ried li, ma’ l-għajnuna interna ta’ l-Ispirtu, ikun hemm provi esterni tar-Rivelazzjoni”.[115]  B’dan il-mod il-mirakli ta’ Kristu u tal-qaddisin (ara Mk 16.20: Lh 2,4), il-profeziji, il-qdusija tal-Knisja, il-fatt li dejjem aktar qiegħda tinxtered fid-dinja u tiżdied fil-għadd u l-fatt li qatt ma se tiġi nieqsa, “huma sinjali żguri tar-Rivelazzjoni, sinjali adatti għall-intelliġenza ta’ kulħadd” u “motivi ta’ kredibiltà” li juru illi l-aċċettazzjoni tal-fidi “bl-ebda mod ma hu aġir fl-għama ta’ l-ispirtu”.[116]

157  Il-fidi hi ċerta, aktar ċerta minn kull ma jagħraf u jaf il-bniedem, għax hi mibnija fuq l-istess Kelma ta’ Alla, li ma jistax iqarraq. Veru, li l-veritajiet rivelati jistgħu jidhru oskuri skond ir-raġuni u l-esperjenza umana, iżda “ċ-ċertezza li jagħti d-dawl ta’ Alla hi wisq aqwa miċ-ċertezza li tagħti r-raġuni naturali”.[117]  “Għaxart elef diffikultà ma jagħmlux dubju wieħed”.[118]

158  “Il-fidi tfittex li tifhem;[119]  hi fin-natura tal-fidi li min jemmen ikun jixtieq jaf aktar ‘il Dak li fih jemmen u jifhem aħjar dak li rrivela; għarfien aktar fil-fond minn naħa jwassal għall-fidi akbar, dejjem aktar imħaddna bl-imħabba. Il-grazzja tal-fidi tiftaħ “l-għajnejn tal-qalb” (Ef 1,18) għall-għarfien ħaj ta’ kull ma fiha r-Rivelazzjoni, jiġifieri tal-pjan ta’ Alla kollu kemm hu u tal-misteri tal-fidi, tar-rabta bejniethom u ma’ Kristu, iċ-ċentru tal-Misteru li ġie rrivelat. Issa, l-Ispirtu s-Santu, biex ikun hemm għarfien aktar fil-fond tar-Rivelazzjoni, bid-doni tiegħu, ma jiqafx jagħmel il-fidi aktar perfetta.[120]  Hekk, skond dak li jgħid Santu Wistin,[121]  “Jien nemmen biex nifhem, u nifhem biex nemmen aħjar”.

159  Fidi u xjenza  “Għalkemm il-fidi hi aqwa mir-raġuni, ma jista’ qatt ikun hemm nuqqas ta’ qbil bejniethom: għax hu l-istess Alla li jirrivela l-misteri u jagħti l-fidi u qiegħed id-dawl tar-raġuni fl-ispirtu tal-bniedem: Alla ma jistax jiċħad lilu nnifsu, u ma jista’ qatt ikun hemm kontradizzjoni f’dak li hu veru”.[122]  “Hu għalhekk li r-riċerka metodika fl-oqsma kollha ta’ l-għerf, jekk issir b’mod verament xjentifiku u timxi skond normi morali, qatt ma se tkun tassew kontra l-fidi: għax kemm ir-realrajiet profani u kemm ir-realtajiet tal-fidi, it-tnejn ġejjin minn Alla. Anzi min iħabrek, b’perseveranza u umiltà biex jagħraf kull ma hu moħbi f’kull ħaġa, dan ukoll, mingħajr ma jintebaħ, ikun qiegħed jitmexxa minn id Alla, li jżomm sħiħa kull ħaġa u jagħmilha dak li hi”.[123]

 

IL-LIBERTÀ TAL-FIDI

160  Biex tkun tixraq lill-bniedem “it-tweġiba tal-fidi mogħtija mill-bniedem lil Alla trid issir b’rieda ħielsa; għalhekk ħadd ma jista’ jiġi mġiegħel iħaddan il-fidi jekk ma jridx. Min-natura tiegħu stess, l-att tal-fidi hu voluntarju”.[124]  “Alla, iva, isejjaħ lill-bnedmin biex jaqduh fl-ispirtu u l-verità; u jekk din is-sejħa tobbligahom fil-kuxjenza, ma tisforzahom bl-ebda mod......Dan deher fi grad mill-aktar għoli fi Kristu Ġesù”.[125]  Fil-fatt Kristu stieden lin-nies biex jemmnu u jikkonvertu, iżda qatt ma sforza lil ħadd. “Ta xhieda għall-verità; iżda ma riedx jimponiha bil-forza fuq dawk li kienu jmeruh. Is-saltna tiegħu.....tikber bil-qawwa ta’ l-imħabba li biha Kristu, merfugħ fuq is-salib, jiġbed il-bnedmin kollha lejh”.[126]

 

IL-ĦTIEĠA TAL-FIDI

161  Biex niksbu s-salvazzjoni, irridu nemmnu f’Ġesu’ Kristu u f’Dak li bagħat għas-salvazzjoni tagħna (ara Mk 16,16; Ġw 3,36; 6,40 u l-bqija). Għax “mingħajr il-fidi ma jistax ikun li wieħed jogħġob lil Alla” (Lh 11,6) u ma jistax jasal għall-kondizzjoni ta’ wlied Alla; ebda bniedem ma jista’ jkun ġustifikat mingħajr il-fidi u ebda bniedem ma jista’ jikseb il-ħajja ta’ dejjem jekk ma jżommx sħiħ sa l-aħħar fiha.[127]

 

IL-PERSEVERENZA FIL-FIDI

162  Il-fidi hi don li Alla ta b’xejn lill-bnedmin. Dan id-don ta’ siwi bla qjies nistgħu nitilfuh; dwar dan San Pawl iwissi lil Timotju: “Idħol bil-qawwa għat-taqbida, b’fidi u kuxjenza tajba; xi wħud, għax warrbu l-kuxjenza, tfarrku fil-fidi” (1 Tim 1, 18-19). Biex ngħixu, nikbru u nibqgħu sħaħ fil-fidi sa l-aħħar, irridu mmantnuha bil-Kelma ta’ Alla; irridu nitolbu l-Mulej ikattarhielna (ara Mk 9,24; Lq 17,5; 2,32); trid “taħdem permezz ta’ l-imħabba” (Gal 5,6; ara Ġak 2,14-26), trid tkun megħjuna mit-tama (ara Rum 15,13), u trid ikollha l-għeruq tagħha fil-fidi tal-Knisja.

 

IL-FIDI – BIDU TAL-ĦAJJA TA’ DEJJEM

163  Bil-fidi naslu biex ingawdu qisu minn qabel l-hena u d-dawl tal-viżjoni beatifika, l-għan tal-mixi tagħna hawn fid-dinja. Imbagħad naraw ‘l Alla “wiċċ imb’wiċċ” (I Kor 13,12), “kif inhu” (1 Ġw. 3,2). Il-fidi għalhekk hi ġa l-bidu tal-ħajja ta’ dejjem.

Issa li qed nikkontemplaw il-barkiet tal-fidi qisu f’mera, qisu ġa għandna dawk il-ħwejjeġ ta’ l-għaġeb li l-fidi tiżgurana li xi darba għad ingawduhom.[128]

164  Iżda issa “aħna ngħixu bil-fidi u mhux bil-viżjoni” (2 Kor 5,7) u nagħrfu ‘l Alla “bħallikieku f’mera, imċajpar.....biċċa” (1 Kor 13,12). Kollha dija b’Dak li fih temmen, il-fidi spiss ngħixuha fid-dlam. Il-fidi tista’ tgħaddi minn prova. Id-dinja li fiha ngħixu spiss tidher bogħod ħafna minn dak li tiżgurana dwarha l-fidi: id-deni u t-tbatija, l-inġustizzji u l-mewt li nġarrbu qishom kontra dak li tgħidilna l-Bxara t-Tajba; jistgħu jfixklu l-fidi u jsiru ta’ tiġrib għaliha.

165  Għalhekk ikollna nduru lejn ix-xhieda tal-fidi: Abraham li emmen “meta ma kellu ebda tama.....ittama u emmen” (Rum 4,18); il-Verġni Marija, fil-“mixi tagħha tal-fidi” waslet sal-“lejl bil-fidi”[129]  meta ssieħbet fit-tbatijiet ta’ Binha u fil-lejl tal-qabar tiegħu: u tant u tant xhieda oħra tal-fidi. “Ladarba aħna għandna wkoll ma’ dwarna sħaba hekk kbira ta’ xhieda, ejjew inwarrbu minnha kull xkiel u dnub ta’ madwarna li jfixkluna, u b’qalbna qawwija nibqgħu niġru t-triq tal-prova li għandna quddiemna: inżommu għajnejna merfugħa lejn Ġesù, li minnu tibda u fih tintemm il-fidi tagħna” (Lh 12,1-2).

 

 

 

 

It-tieni artiklu

AĦNA NEMMNU

166  Il-fidi hi att personali: hi t-tweġiba ħielsa tal-bniedem għall-inizjattiva ta’ Alla li jirrivela lilu nnifsu. Iżda l-fidi m’hijiex xi att iżolat. Ħadd ma jista’ jemmen waħdu kif ħadd ma jista’ jgħix waħdu. Ħadd ma ta l-fidi lilu nnifsu,  kif ħadd ma ta ħajtu lilu nnifsu. Min jemmen jirċievi l-fidi minn għand ħadd ieħor, u jrid jgħaddiha lill-oħrajn. L-imħabba tagħna għal Ġesù u għall-bnedmin ħutna jġġegħelna nitkellmu ma’ l-oħrajn fuq il-fidi tagħna. Kull wieħed li jemmen qisu ħolqa fil-katina kbira ta’ dawk li jemmnu. Jien ma nistax nemmen jekk ma nkunx megħjun mill-fidi ta’ l-oħrajn, u nagħti sehmi biex ngħin il-fidi ta’ l-oħrajn.

167  “Jiena nemmen” (Kredu ta’ l-Appostli). Hi l-fidi tal-Knisja li jistqarr personalment kull min jemmen, prinċipalment fil-Magħmudija tiegħu. “Aħna nemmnu” (Kredu Nicea-Kostantinopli, skond il-versjoni Griega). Hi l-fidi tal-Knisja kif stqarrewha l-Isqfijiet f’Konċilju u, b’mod aktar ġenerali, kif tistqarrha l-ġemgħa liturġika ta’ dawk li jemmnu. “Jiena nemmen”. Hi l-Knisja Ommna wkoll li twieġeb bil-fidi tagħha lil Alla u tgħallimna ngħidu: “Jiena nemmen, aħna nemmnu”.

 

I.  “Ara, Mulej, il-fidi tal-Knisja tiegħek”

168  Hi l-Knisja li temmen l-ewwel, u hekk twassal, tmantni u ssaħħaħ il-fidi tiegħi. Hi l-Knisja li l-ewwel tistqarr, kullimkien, il-Mulej (“Mad-dinja kollha l-Knisja Mqaddsa tistqarr fik”,[130]  inkantaw fit-“Te Deum”), u, magħha u fiha, aħna miġbudin u mmexxija biex nistqarru aħna wkoll: “Jiena nemmen”, “aħna nemmnu”. Hu permezz tal-Knisja li nirċievu l-fidi u l-ħajja ġdida fi Kristu bil-Magħmudija. Fir-Ritwal Ruman il-ministru tal-Magħmudija jistaqsi lill-katekumenu: “X’titlob int mill-Knisja ta’ Alla?” u hu jwieġeb: “Il-fidi”. U x’tagħtik il-fidi?” “Il-ħajja ta’ dejjem”.

169  Is-salvazzjoni tiġina minn għand Alla waħdu; iżda billi aħna nirċievu l-ħajja tal-fidi permezz tal-Knisja, din hi ommna: “Aħna nemmnu fil-Knisja bħala l-omm tat-twelid ġdid tagħna, u mhux bħallikieku kienet l-awtur tas-salvazzjoni tagħna”.[131]  Għax hi ommna, hi wkoll tħarriġna fil-fidi.

 

II. Kliem il-fidi

170 Aħna ma nemmnux f’xi formoli ta’ kliem imma nemmnu fir-realtajiet imfissra minn dawn il-formoli ta’ kliem u li l-fidi twassalna biex b’xi mod “immissu b’idejna”. “L-att (tal-fidi) ta’ min jemmen ma jiqafx bil-kliem li jħabbru imma fir-realtà (li titħabbar)”.[132]  Iżda aħna nersqu lejn dawn ir-realtajiet bl-għajnuna tal-formoli tal-fidi. Dawn il-formoli jgħinuna nfissru l-fidi u ngħadduha lill-oħrajn, niċċelebrawha fil-ġemgħat tagħna, nagħmluha tagħna u ngħixuha dejjem aktar.

171  Il-Knisja hi “kolonna u pedament tal-verità” (1 Tim 3,15), u tħares bil-fedeltà kollha “il-fidi li ngħatat darba għal dejjem lill-qaddisin” (Ġuda 3). Hi tħares it-tifkira ta’ kliem Kristu, hi li twassal minn nisel għal nisel l-istqarrija tal-fidi ta’ l-Appostli. Bħal omm li tgħallem ‘l uliedha jitkellmu, u jifhmu u jwieġbu, il-Knisja Ommna tgħallimna kliem il-fidi biex twassalna għall-għarfien u l-ħajja tal-fidi.

 

III. Fidi waħda

172  Tul il-mijiet tas-snin permezz ta’ tant ilsna, kulturi, popli u nazzjonijiet, il-Knisja ma tieqaf qatt tistqarr fidi waħda, li rċieviet minn għand Mulej wieħed, u li tittrasmetti b’Magħmudija waħda, bl-għeruq fil-konvinzjoni li l-bnedmin kollha għandhom biss Alla wieħed u Missier wieħed (ara Ef 4,4-6). San Irenew, xhud ta’ din il-fidi, jgħid:

173  “Lill-Knisja, imxerrda mad-dinja kollha sa truf l-art, ġiet imħabbra l-fidi mill-Appostli u d-dixxipli tagħhom.....din it-tħabbira u din il-fidi, il-Knisja tħarishom bil-għaqal kollu, qisha tgħammar f’dar waħda; ixxandarhom, tgħallimhom u tgħaddihom b’leħen wieħed, qisha għandha fomm wieħed”.[133]

174  “Għax, għalkemm l-ilsna fid-dinja m’humiex l-istess, it-Tradizzjoni hi waħda u l-istess. U l-Knejjes li twaqqfu fil-Ġermanja, la jemmnu mod ieħor u lanqas għandhom Tradizzjoni oħra, u lanqas dawk li hemm fl-Iberja u li hemm fost iċ-Ċelti, u lanqas dawk li hemm fil-lvant fl-Eġittu, fil-Libja, u lanqas dawk li jinsabu f’nofs id-dinja....”.[134]  “Il-messaġġ tal-Knisja hu għalhekk veru u sod għaliex hu turi lid-dinja kollha triq waħda ta’ salvazzjoni”.[135]

175  “Din il-fidi, li rċevejna minn għand il-Knisja, ngħożżuha bil-għaqal kollu, qisha ġarra tajba li fiha tqiegħed xi ħaġa tassew għażiża, li, bl-Ispirtu ta’ Alla, dejjem tibqa’ żagħżugħa, u tagħmel żagħżugħa wkoll il-ġarra li fiha tinsab”.[136]

 

 

 

Fil-qosor

176  Bil-fidi l-bniedem kollu kemm hu jintrabat personalment ma’ Alla li jirrivela lilu nnifsu. Il-fidi trid li l-bniedem jilqa’ bl-intelliġenza u r-rieda kollha tiegħu r-rivelazzjoni li Alla għamillu  tiegħu nnifsu b’għemilu u bi kliemu.

177  “Temmen” kemm lill-persuna u kemm fil-verità: temmen fil-verità għax għandek fiduċja fil-persuna li tagħti xhieda għaliha.

178 Ma għandniex nemmnu ħlief ‘l Alla, il-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu.

179  Il-fidi hi don sopranaturali ta’ Alla. Biex jemmen il-bniedem jeħtieġ għajnuna internament (fir-ruħ) mill-Ispirtu s-Santu.

180  “Jemmen” il-bniedem ħieles li jaf x’inhu jagħmel: it-“twemmin” hu att li jaqbel mad-dinjità tal-persuna tal-bniedem.

181  It-“twemmin” hu att ekklesjali. Il-fidi tal-Knisja tiġi qabel il-fidi tagħna, tnissilha tgħinha u tmantniha. Il-Knisja hi Omm dawk kollha li jemmnu. “Ħadd ma jista’ jkollu ‘l Alla bħala Missier jekk ma jkollux il-Knisja bħala Omm”.[137]

182  Aħna nemmnu kull ma hemm fil-Kelma ta’ Alla, miktuba jew mgħoddija lilna, u li l-Knisja tgħidilna nemmnu bħala rivelata minn Alla”.[138]

183  Il-fidi hi meħtieġa għas-salvazzjoni. Il-Mulej stess jgħid dan: “Min jemmen u jitgħammed, isalva; iżda min ma jemminx ikun ikkundannat” (Mk 16,16).

184  “Il-fidi ddewwaqna minn qabel l-għarfien li jagħmilna hienja fil-ħajja ta’ dejjem.[139]

 

Il-Kredu

IL-KREDU TA’ L-APPOSTLI IL-KREDU TA’ NICEA-KOSTANTINOPLI

Jiena nemmen f’Alla li jista’ Jiena nemmen f’Alla wieħed

kollox li ħalaq is-sema u l-art. Il-Missier li jista’ kollox

 li ħalaq is-sema u l-art,

 dak kollu li jidher u ma jidhirx.

U f’Ġesù Kristu, Ibnu U f’Mulej wieħed, Ġesù Kristu,

wieħed, Sidna,  Iben waħdieni ta’ Alla

 imnissel mill-Missier

 qabel kull żmien:

 Alla minn Alla, dawl minn dawl,

 Alla veru minn Alla veru,

 Imnissel mhux magħmul,

 natura waħda mal-Missier,

 u bih sar kollox.

 Niżel mis-smewwiet

 Għalina l-bnedmin u għall-fidwa

 tagħna,

li kien konċeput mill-Ispirtu u ħa l-ġisem

s-Santu u twieled minn bis-setgħa ta’ l-Ispirtu s-Santu,

Marija Verġni,  twieled minn Marija Verġni

 u sar bniedem.

 Sallbuh għalina,

bata taħt Ponzju Pilatu, bata taħt Ponzju Pilatu

sallbuh miet u difnuh, miet u difnuh

niżel fil-limbu, u fit-tielet jum qam

fit-tielet jum qam minn bejn l-imwiet,

minn bejn l-imwiet, skond il-Kotba Mqaddsa,

tela’ fis-smewwiet tela’ s-sema

u qiegħed in-naħa tal-lemin u qagħad fuq il-lemin tal-Missier.

ta’ Alla l-Missier

li jista’ kollox, U għandu jerġa’ jiġi bil-glorja

minn hemm għandu jiġi  biex jagħmel ħaqq

biex jagħmel ħaqq  mill-ħajjin u mill-mejtin

mill-ħajjin u mill-mejtin.  u s-saltna tiegħu

 ma jkollhiex tmiem.

Nemmen fl-Ispirtu s-Santu,  U fl-Ispirtu s-Santu,

 il-Mulej li jagħti l-ħajja,

 li ġej mill-Missier u mill-Iben,

 li hu meqjum u mweġġaħ

 flimkien mal-Missier u ma’ l-Iben,

 hu li tkellem f’fomm il-profeti.

Il-Knisja Mqaddsa kattolika,  U fi Knisja waħda,

ix-xirka tal-qaddisin, qaddisa, kattolika, appostolika.

 

 Nistqarr magħmudija waħda

il-maħfra tad-dnubiet,  għall-maħfra tad-dnubiet.

Il-qawma mill-imwiet, U nistenna l-qawma mill-imwiet

l-ħajja ta’ dejjem. u l-ħajja taż-żmien li ġej.

Amen. Amen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IT-TIENI SEZZJONI

 

L-ISTQARRIJA TAL-FIDI NISRANIJA

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IS-SIMBOLI TAL-FIDI

185  Min jgħid “Jiena nemmen” ikun jgħid “Jiena nintrabat ma’ dak li aħna nemmnu”. Ix-xirka fil-fidi teħtieġ diskors komuni dwar il-fidi, diskors li jkun regola għal kulħadd u jgħaqqad lil kulħadd fl-istess stqarrija tal-fidi.

186  Sa mill-bidu l-Knisja ta’ l-Appostli fissret u xandret il-fidi tagħha tagħha f’formoli qsar u normattivi għal kulħadd (ara Rum 10,9; 1 Kor 15, 3-5; u l-bqija). Iżda, minn kmieni ħafna, il-Knisja riedet ukoll tiġbor fil-qosor dak li hu essenzjali fil-fidi tagħha, b’mod organiku u artikulat, l-aktar għall-kandidati tal-Magħmudija:

Dawn l-artikoli tal-fidi ma sarux skond l-opinjoni tan-nies, imma mill-Iskrittura kollha nġabar dak li hu l-aktar importanti biex jingħata tagħlim sħiħ u waħdieni tal-fidi. U kif is-siġra tal-mustarda f’żerriegħa mill-iżgħar għandha l-ħafna friegħi tagħha, hekk is-simbolu tal-fidi jiġbor fi ftit kliem kull ma nafu dwar it-tjieba vera li hemm fit-Testment il-Qadim u fit-Testment il-Ġdid.[140]

187 Dawn il-ġabriet fil-qosor tal-veritajiet tal-fidi jissejħu “stqarrijiet tal-fidi”, għaliex jiġbru fil-qosor il-fidi li jistqarr l-insara. Jissejħu “Kredu” għaliex ġeneralment jibdew bil-kelma “Jiena nemmen” (Credo bil-Latin). U jissejħu wkoll “Simboli tal-fidi”.

188  Il-kelma Griega “symbolon” tfisser nofs ħaġa maqsuma (siġill, biex insemmu eżempju) li tiġi ppreżentata bħala sinjal għall-għarfien ta’ dak li jkun. Iż-żewġ biċċiet li jingħaqdu sewwa ma’ xulxin huma prova ta’ l-identità ta’ dak li jkollu għandu s-“symbolon”. Is-“Simbolu tal-fidi” mela hu sinjal li bih jingħarfu minn xulxin dawk li jemmnu, hu sinjal tax-xirka ta’ bejniethom. “Symbolon” aktar tard beda jfisser ġabra, kollezzjoni, summarju. Is-“Simbolutal-fidi” hu ġabra tal-veritajiet ewlenin tal-fidi, u għalhekk il-katekeżi tagħmel l-ewwel riferenza fundamentali tagħha għas-simbolu tal-fidi, għall-Kredu.

189  L-ewwel “stqarrija tal-fidi” ssir fil-Magħmudija. Is-“Simbolu tal-fidi” hu l-ewwelnett Simbolu batteżimali. Għax il-Magħmudija tingħata “fl-isem tal-Missier, u ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu” (Mt 28,19), il-veritajiet tal-fidi li tagħhom issir l-istqarrija fil-Magħmudija huma mqassmin f’artikoli li jitkellmu dwar it-Tliet Persuni tat-Trinità Qaddisa.

190  Għalhekk is-Simbolu għandu tliet taqsimiet: jibda billi jsemmi l-Ewwel Persuna tat-Trinità Qaddisa u l-għemil ta’ l-għaġeb tal-ħolqien: imbagħad isemmi t-Tieni Persuna divina u l-misteru tal-Fidwa tal-bniedem, u fl-aħħar isemmi t-Tielet Persuna divina, “għajn u bidu tat-tqaddis tagħna”.[141]  Dawn huma “it-tliet kapitli tas-siġill (batteżimali) tagħna”.[142]

191  Dawn it-tliet taqsimiet huma magħżulin minn xulxin, iżda hemm rabta bejniethom. Skond paragun spiss użat minn Missirijiet il-Knisja, insejħulhom artikoli. Kif il-membri ta’ ġisimna jintgħażlu mill-artikolazzjonijiet tagħhom, hekk f’din l-istqarrija tal-fidi, kull ma rridu nemmnu, distintament u separatament bir-raġun kollu u sewwa, insejħulu artikolu.[143]  Skond tradizzjoni antika, li ġa jsemmiha San Ambroġ, hi drawwa li jingħaddu tnax-il artikolu tal-Kredu, biex l-għadd ta’ l-Appostli jkun simbolu tal-ġabra tal-fidi ta’ l-Appostli.143a

192  Ħafna kienu s-simboli jew stqarrijiet tal-fidi tul iż-żminijiet, skond il-ħtiġijiet ta’ kull żmien: is-simboli tal-Knejjes appostoliċi ta’ l-ewwel żminijiet,[144] is-Simbolu “Quicumque” imsejjaħ Simbolu ta’ San Atanasju;[145] l-istqarrijiet tal-fidi ta’ xi Konċilji,[146] jew ta’ xi papiet, bħalma huma “l-fidi ta’ Damasu” (fides Damasi)[147]  jew “il-Kredu tal-Poplu ta’ Alla” ta’ Pawlu VI (1968).

193  Ebda wieħed mis-Simboli li dehru tul il-ħajja kollha tal-Knisja ma għandu jitqies li spiċċa żmienu u ma jiswiex aktar. Huma ta’ għajnuna għaliex illum naraw x’inhi l-fidi ta’ dejjem u nifhmuha aktar fil-fond permezz tal-ħafna ġabriet tagħha fil-qosor li saru tul iż-żminijiet. Fost is-Simboli tal-fidi hemm tnejn li għandhom post partikulari fil-ħajja tal-Knisja.

194  Is-Simbolu ta’ l-Appostli, hekk imsejjaħ għax hu meqjus bir-raġun kollu bħala ġabra fidila fil-qosor tal-fidi ta’ l-Appostli. Hu s-Simbolu batteżimali antik tal-Knisja ta’ Ruma. L-awtorità kbira tiegħu ġejja minn dan il-fatt. “Hu s-Simbolu li żżomm il-Knisja ta’ Ruma, dik li fiha San Pietru waqqaf il-katedra tiegħu, u fejn wassal il-fehma ta’ kulħadd”.[148]

195  Is-Simbolu hekk imsejjaħ ta’ Nicea – Kostantinopli għandu awtorità kbira għax ħareġ mill-ewwel żewġ Konċilji Ekumeniċi (325 u 381). Għadu sa llum is-simbolu komuni tal-Knejjes kbar kollha tal-Lvant u tal-Punent.

196  It-tifsir tagħna tal-fidi se jimxi fuq is-Simbolu ta’ l-Appostli għaliex hu, biex ngħidu hekk, “l-eqdem katekiżmu ruman”. Iżda dan it-tifsir se jkollu kontinwament referenzi għas-Simbolu ta’ Nicea-Kostantinopli, li hu spiss aktar espliċitu u aktar dettaljat.

197  Kif għamilna f’jum il-Magħmudija tagħna, meta ħajjitna kollha ġiet fdata għal “dik il-kwalità ta’ tagħlim li ngħatalna biex nemmnu fuqu” (ara Rum 6.17), ejjew nilqgħu issa wkoll is-Simbolu tal-fidi tagħna, li tagħti l-ħajja. Meta ngħidu l-Kredu bil-fidi, nidħlu f’xirka ma’ Alla l-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu, u nkunu nidħlu wkoll f’xirka mal-Knisja kollha li twasslilna l-fidi u li fi ħdanha aħna nemmnu:

Dan is-simbolu hu s-siġill spiritwali, hu l-meditazzjoni ta’ qalbna u ħarsien dejjem qrib. Hu, żgur, it-teżor ta’ ruħna.[149]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

L-EWWEL KAP

JIENA NEMMEN F’ALLA L-MISSIER

 

198  L-istqarrija tal-fidi tagħna tibda minn Alla għax Alla hu “l-Ewwel u l-Aħħar” (Is 44,6), il-Bidu u t-Tmiem ta’ kollox. Il-Kredu jibda b’Alla l-Missier, għax il-Missier hu l-Ewwel Persuna divina; il-Kredu tagħna jibda bil-ħolqien tas-sema u l-art, għax il-ħolqien hu l-bidu u l-pedament ta’ l-għemejjel kollha ta’ Alla.

 

L-ewwel artiklu

“JIENA NEMMEN F’ALLA L-MISSIER LI JISTA’ KOLLOX LI ĦALAQ IS-SEMA U L-ART”

 

L-ewwel paragrafu

JIENA NEMMEN F’ALLA

199  “Jiena nemmen f’Alla”. Dan l-ewwel kliem ta’ l-istqarrija tal-fidi hu wkoll l-aktar fondamentali. Il-Kredu kollu jitkellem dwar Alla, u jekk isemmi l-bniedem u d-dinja, isemmihom b’relazzjoni ma’ Alla. L-artikoli kollha tal-Kredu jiddependu mill-ewwel wieħed, kif il-Kmandamenti kollha jfissru l-ewwel wieħed. L-artikoli l-oħra jgħinuna nifhmu aħjar lil Alla, kif irrivela ruħu pass pass lill-bnedmin. “Il-fidili l-ewwel ħaġa li jistqarru hi li jemmnu f’Alla”.[150]

 

I.  “Jiena nemmen f’Alla wieħed”

200  B’dan il-kliem jibda s-Simbolu ta’ Nicea-Kostantinopli. L-istqarrija li Alla hu wieħed, għandha l-għeruq tagħha fir-Rivelazzjoni li għamel Alla fi żmien il-Patt il-Qadim u li ma tistax tinfired mill-istqarrija li Alla jeżisti, stqarrija li hi wkoll fondamentali. Alla hu Wieħed: m’hemmx ħlief Alla wieħed: “Il-fidi nisranija tistqarr li hemm Alla wieħed, fin-natura, is-sustanza u l-essenza tiegħu”.[151]

201  Lil Israel, li hu għażel, Alla rrivela lilu nnifsu bħala l-Waħdu: “Isma’ o Israel! Alla tagħna l-Mulej, il-Mulej wieħed. Ħobb mela l-Mulej Alla tiegħek b’qalbek kollha, b’ruħek kollha, u b’saħħtek kollha” (Dewt 6,4-5). Permezz tal-profeti, Alla sejjaħ lil Israel u lin-nazzjonijiet kollha biex iduru lejh, li hu Waħdu: “Duru lejja mill-ġdid, truf kollha ta’ l-art, u intom tkunu salvi, għax jien hu Alla, u ma hemm ħadd ħliefi!......għax quddiemi kull irkoppa tmil, bija jaħlef kull ilsien. Għalija għad jgħidu: ‘Fil-Mulej waħdu hemm il-ħaqq u l-qawwa’” (Is 45,22-24; ara Fil 2, 10-11).

202  Ġesù nnifsu jwettaq li Alla hu “il-Mulej waħdu” u li għandna nħobbuh b’qalbna kollha, b’ruħna kollha, b’moħħna kollu, u bil-qawwa tagħna kollha (ara Mk 12, 29-30). Fl-istess ħin jagħtina x’nifhmu li hu wkoll “il-Mulej” (ara Mk 12, 35-37). L-istqarrija li “Kristu hu l-Mulej” hi l-istqarrija proprja tal-fidi nisranija. Din l-istqarrija ma tmurx kontra l-fidi f’Alla waħdu. It-twemmin fl-Ispirtu s-Santu, “il-Mulej li jagħti l-ħajja” ma jġib ebda firda f’Alla waħdu:

Aħna nemmnu bil-qawwa kollha u nistqarru sempliċement li wieħed u waħda hu l-veru Alla, bla qjies u bla tibdil, ma jingħarafx, jista’ kollox u ta’ l-għaġeb, Missier, Iben u Spirtu s-Santu. Tliet Persuni, iżda essenza waħda, sustanza waħda jiġifieri natura għal kollox sempliċi.[152]

 

II.  Alla jirrivela ismu

203 Alla rrivela lilu nnifsu lill-poplu tiegħu Israel billi għarrafhom Ismu. L-isem ifisser l-essenza, l-identita’ tal-persuna u s-sens ta’ ħajjitha. Alla għandu isem: m’huwiex xi qawwa bla isem, anonima. Tagħti ismek, ifisser tkun magħruf mill-oħrajn; hu b’xi mod tagħti lilek innifsek ħalli n-nies jkunu jistgħu jersqu lejk, ħalli tkun dejjem aktar magħruf intimament, ħalli jkunu jistgħu jsejħulek, personalment.

204  Alla rrivela lilu nnifsu lill-poplu tiegħu ftit ftit, taħt ismijiet diversi, iżda hi r-rivelazzjoni ta’ l-Isem ta’ Alla magħmulha lil Mose’ waqt it-teofanija ta’ l-għolliq jaqbad bin-nar, fil-bidu ta’ l-Eżodu u tal-Patt tas-Sinaj, li dehret bħala r-rivelazzjoni fundamentali għall-Patt il-Qadim u għall-Patt il-Ġdid.

 

ALLA L-ĦAJ

205  Alla sejjaħ lil Mosè minn nofs l-għolliq jaqbad bin-nar mingħajr ma jintemm. Alla jgħid lil Mosè: “Jien hu Alla ta’ missirijietek: Alla ta’ Abraham, Alla ta’ Iżakk u Alla ta’ Ġakobb.” (Eż 3,6), Alla hu Alla ta’ missirijietna. Dak li sejjaħ u mexxa lill-patrijarki fil-mixi tagħhom. Hu Alla fidil u ħanin li jiftakar fihom u fil-wegħdiet tiegħu; ġej biex jeħles nisilhom mill-jasar. Hu Alla li, ‘l hemm mill-ispazju u ż-żmien, jista’ u jrid jagħmel dan u se juża s-Setgħa kollha tiegħu biex iseħħ dan il-pjan.

 

 

“JIEN LI JIEN”

Mosè qal lil Alla: “Ara, jiena mmur għand ulied Israel u ngħidilhom: ‘Alla ta’ missirijietkom bagħatni għandkom’, u huma jistaqsuni, ‘X’jismu?’ Jien x’ngħidilhom?” Alla wieġbu: “Jien li jien”, u kompla jgħidlu: Hekk għandek tgħidilhom lil ulied Israel “Jahweh....bagħatni għandkom. Dan ikun ismu għal dejjem, u dan l-isem ifakkarkom fija minn nisel għal nisel” (Eż 3, 13-15).

206  Huwa u juri l-Isem misterjuż tiegħu (Jahweh), “Jien dak li hu”, jew “Jien dak li Jien”, jew  ukoll “Jien li jien”, Alla qal min hu b’liema isem għandu jissejjaħ. Dan l-Isem ta’ Alla hu misterjuż kif Alla nnifsu hu misteru. Hu fl-istess ħin Isem rivelat u kważi ċaħda ta’ isem, u hekk ifisser lil Alla mill-aħjar bħala Dak li hu, għal kollox ‘il fuq minn dak kollu li nistgħu nifhmu u ngħidu: hu “Alla moħbi” (Is 45,15), Ismu hu ta’ l-għaġeb (ara Mħal 13,18) u hu Alla li resaq qrib il-bnedmin.

207  Huwa u jirrivela Ismu, Alla rrivela wkoll l-fedeltà tiegħu li hi minn dejjem u għal dejjem, kemm għall-imgħoddi (“Jien hu Alla ta’ missirijietek”, Eż 3,6) u kemm għall-ġejjieni (“Jiena nkun miegħek”, Eż 3,12). Huwa u jgħid li Ismu hu “Dak li Jien”, Alla juri lilu nnifsu bħala Dak li hu dejjem hemm, qrib il-poplu tiegħu, biex isalvah.

208  Quddiem il-preżenza misterjuża ta’ Alla li tiġbdu, il-bniedem jintebaħ biċ-ċokon tiegħu; quddiem l-għolliq jaqbad Mosè neħħa l-qorq u għatta wiċċu (ara Eż 3, 5-6) għax kien qiegħed iħares lejn Alla l-Qaddis. Quddiem il-glorja ta’ Alla, tliet darbiet Qaddis, Isaija qal: “Jaħasra għalija! Mitluf jien! Bniedem b’xofftejn imniġġsa jien! (Is 6,5). Quddiem is-sinjali li għamel Ġesù, San Pietru qal: “Tbiegħed minni, Mulej, għax jien raġel midneb.” (Lq 5,8). Iżda għax Alla qaddis, jista’ jaħfer lill-bniedem li jistqarr ruħu midneb quddiemu: “Le, ma nħaddimx il-korla mħeġġa tiegħi.....għax Alla jien, u mhux bniedem, jien f’nofsok il-Qaddis” (Hos 11,9). L-istess jgħid l-Appostlu San Ġwann: “Quddiem Alla nserrħu l-kuxjenza tagħna u hu jaf kollox” (1 Ġw 3,19-20).

209  B’rispett għall-qdusija ta’ Alla l-poplu ta’ Israel ma kienx isemmi l-Isem ta’ Alla. Waqt il-qari ta’ l-Iskrittura Mqaddsa flok l-Isem rivelat ta’ Alla kienu jgħidu “Mulej” (“Adonai”, bil-Grieg “Kyrios”). B’dan it-titlu ta’ Mulej jixxandar li Kristu hu Alla: “Ġesù hu l-Mulej”.

 

“ALLA TA’ TJIEBA U ĦNIENA”

210  Wara d-dnub ta’ Israel li warrab lil Alla biex iqim l-għoġol tad-deheb (ara Eż 32), Alla ta widen għat-talba ta’ Mosè u aċċetta li jimxi f’nofs poplu infidil, u hekk wera mħabbtu (ara Eż 33,12-17). Lil Mose’ li talbu jara l-glorja tiegħu, Alla wieġbu: “Jiena ngħaddi tjubiti kollha minn quddiemek, u ngħajjat l-isem tiegħi ‘Jahweh’ quddiemek” (Eż 33,12-17). Lil Mosè li talbu jara l-glorja tiegħu, Alla wieġbu: “Jiena ngħaddi tjubiti kollha minn quddiemek, u ngħajjat l-isem tiegħi ‘Jahweh’ quddiemek” (Eż 33,18-19). U l-Mulej għadda quddiem Mosè u għajjat: “Jahweh! Jahweh! Alla li jagħder u jħenn, tqil biex jagħdab, u kbir fit-tjieba u l-fedeltà” (Eż 34,5-6). Mosè mbagħad jistqarr li l-Mulej hu Alla li jaħfer (ara Eż 34,9).

211  L-isem ta’ Alla “Jien hu” jew “Huwa hu” ifisser il-fedeltà ta’ Alla li minkejja d-dnub tal-bnedmin u l-kastig li ħaqqhom, “iħares it-tjieba tiegħu għal elf ġenerazzjoni” (ara Eż 34,7). Alla juri lilu nnifsu bħala “għani fil-ħniena” (Ef 2,4) tant li jasal biex jagħti ‘l Ibnu stess u Ġesù, huwa u jagħti ħajtu biex jeħlisna mid-dnub, juri li hu ukoll iġib l-Isem ta’ Alla: “Meta terfgħu ‘l fuq lil Bin il-bniedem imbagħad tagħrfu li jiena hu” (Ġw 8,28).

 

ALLA BISS HU

212  Ma’ tul iż-żminijiet, il-fidi ta’ Israel setgħet turi u tagħraf fil-fond l-għana kollu li hemm fir-rivelazzjoni ta’ l-Isem ta’ Alla. Alla hu waħdu, ma hemmx allat oħra ħliefu (ara Is 44,6). Hu ‘l fuq għal kollox mid-dinja u l-ġrajja tagħha. Hu li għamel is-sema u l-art: “huma jgħaddu, imma int tibqa’, bħal libsa huma lkoll jiqdiemu....imma int li int tibqa’, bla tmiem huma s-snin tiegħek” (Salm 102, 27-28). Fih “ma hemm ebda tibdil, u anqas dell ta’ tidwir” (Ġak 1,17). Hu “Dak li hu”, minn dejjem u għal dejjem u hekk jibqa’ dejjem fidil fih innifsu u fil-wegħdiet tiegħu.

213  Ir-rivelazzjoni ta’ l-Isem ta’ l-għaġeb “Jien dak li jien” fiha l-verità li Alla biss HU. Hu f’dan is-sens li t-traduzzjoni tas-Sebgħin, u warajha t-Tradizzjoni tal-Knisja, fehmu l-Isem ta’ Alla; Alla hu l-milja ta’ l-esseri u ta’ kull perfezzjoni, bla bidu u bla tmiem. Waqt li l-ħlejjaq kollha rċevew minn għandu kull ma huma u kull ma għandhom, Hu biss hu l-esseri tiegħu nnifsu u hu minnu nnifsu dak kollu li hu.

 

III. Alla, “Dak li hu”, hu Verità u Mħabba

214  Alla, “Dak li hu” wera lilu nnifsu lil Israel bħala “kbir fit-tjieba u l-fedeltà” (Eż 34,6). Dawn iż-żewġ kelmiet juru fil-qosor l-għana kollu ta’ l-Isem ta’ Alla. Fl-għemil kollu tiegħu Alla juri l-ħlewwa tiegħu, it-tjieba tiegħu, il-grazzja tiegħu, l-imħabba tiegħu, u juri ukoll il-lealtà tiegħu, il-qawwa tal-qalb tiegħu, il-fedeltà tiegħu, il-verità tiegħu. “Inroddlok ħajr għat-tjieba u l-fedelta’ tiegħek (Salm 138,2; ara Salm 85,11). Hu l-Verità għax “Alla hu Dawl u ebda dlam ma hemm fih” (1 Ġw 1,5); Alla hu Mħabba kif jgħallem l-Appostlu San Ġwann (ara 1 Ġw 4,8)

 

 

 

ALLA HU VERITẦ

215  “Is-sewwa tiegħek hu l-qofol ta’ kelmtek; għal dejjem id-digrieti tal-ġustizzja tiegħek” (Salm119, 160). “U issa, Sidi il-Mulej, int Alla, il-kelma tiegħek hi sewwa” (2 Sam 7,28); għalhekk il-wegħdiet ta’ Alla dejjem iseħħu (ara Dewt 7,9). Alla hu l-istess Verità, kliemu ma jqarraqx. Għalhekk nistgħu nafdaw b’fiduċja sħiħa fil-verità u fil-fedeltà ta’ Kelmtu f’kollox. Bidu tad-dnub u tal-waqgħa tal-bniedem kien il-gidba tat-tentatur li wasslet il-bniedem jiddubita mill-Kelma ta’ Alla, mit-tjieba u l-fedeltà tiegħu.

216  Il-verità ta’ Alla hi l-għerf tiegħu li jikkmanda l-ordni tal-ħolqien u jmexxi d-dinja (ara Għerf 13,1-9). Alla, li waħdu ħalaq is-sema u l-art (ara Salm 115,15) hu biss jista’ jagħti għarfien veru ta’ kull ħaġa maħluqa fir-relazzjoni tagħha miegħu (ara Għerf 7,17-21).

217  Alla hu veru wkoll meta jirrivela lilu nnifsu. It-tagħlim li jiġi minn għand Alla hu “tagħlim is-sewwa” (Mal 2,6). Meta ġie biex jibgħat ‘l Ibnu fid-dinja, bagħtu “biex jixhed għall-Verità” (Ġw 18,37). “Nafu li l-Iben ta’ Alla ġie u tana d-dehen biex nagħrfu ‘l Alla l-veru” (1 Ġw 5,20; ara Ġw 17,3).

 

ALLA HU MĦABBA

218  Israel, tul il-ġrajja tiegħu, seta’ jintebaħ li kien hemm biss raġuni waħda għaliex Alla ried jirrivela ruħu lilu u jagħżlu minn fost il-popli kollha ħa jkun il-poplu tiegħu: l-imħabba bla interess biss (ara Dewt 4,37; 7,8; 10,15). U Israel kellu jifhem, permezz tal-profeti, li kien ukoll għall-imħabba li Alla qatt ma waqaf li jsalvahom (ara Is 43,1-7) u jaħfrilhom l-infedeltajiet tagħhom u dnubiethom (ara Hos 2).

219  L-imħabba ta’ Alla għal Israel nistgħu nxebbħuha ma’ l-imħabba ta’ missier għal ibnu (Ħos 11,1). Din l-imħabba hi aqwa minn dik ta’ omm għal uliedha (ara Is 49,14-15). Alla jħobb il-Poplu tiegħu aktar milli għarus iħobb il-maħbuba tiegħu (ara Is 62,4-5); din l-imħabba tegħleb l-agħar infedeltajiet (ara Eżek 16; Hos 11); tasal għall-għoti tad-don l-aktar għażiż: “Alla hekk ħabb id-dinja li ta lil Ibnu l-waħdieni” (Ġw 3,16).

220  L-imħabba ta’ Alla hi “ta’ dejjem” (Is 54,8) “Jistgħu jitħarrku l-muntanji, jitheżżu l-għoljiet imma mħabbti minn miegħek ma titħarrikx” (Is 54,10). “Bi mħabba ta’ dejjem ħabbejtek, għalhekk il-ħlewwa tiegħi erfajt għalik” (Ġer 31,3).

221  Iżda San Ġwann imur aktar ‘il bogħod meta jgħid: “Alla hu Mħabba” (Ġw 4,8.16). L-esseri stess ta’ Alla hu Mħabba. Meta bagħat fil-milja taż-żminijiet l-Iben il-waħdieni tiegħu, u l-Ispirtu ta’ l-Imħabba, Alla rrivela l-misteru l-aktar moħbi tiegħu (ara 1 Kor 2,7-16; Ef 3,9-12). Hu fih nnifsu minn dejjem ta’ dejjem relazzjoni ta’ mħabba: Missier, Iben u Spirtu s-Santu, u ddestinana li jkollna sehem fiha.

 

IV.  Sa fejn tasal il-fidi f’Alla waħdu

222  It-twemmin f’Alla Waħdu, u li tħobbu b’kull ma int, għandhom konsegwenzi tassew kbar għal ħajjitna kollha:

223  Ifisser tagħraf il-kobor u s-setgħa ta’ Alla. “Iva, Alla hu hekk kbir li anqas nifhmuh” (Ġob 36,26).  Hu għalhekk li Alla għandu jkun dak “li jiġi moqdi l-ewwel”.[153]

224  Ifisser tgħix bi spirtu ta’ radd il-ħajr. Jekk Alla hu Alla Waħdu, kull ma aħna u kull ma għandna ġejjin minnu: “X’għandek li ma ngħatalekx?” (1 Kor 4,7). “Xi nrodd lill-Mulej għall-ġid kollu li għamel miegħi?” (Salm 116,12).

225  Ifisser l-għarfien ta’ l-għaqda u d-dinjità vera tal-bnedmin kollha. Ilkoll ġew maħluqin “fuq is-sura u x-xbieha ta’ Alla” (Ġen 1,26).

226  Ifisser l-użu tajjeb ta’ kull ħaġa maħluqa. Il-fidi f’Alla l-waħdieni twassalna biex nużaw kull ħaġa li m’hijiex Alla skond il-qjies li bih tressaqna lejn Alla, u nitbiegħdu minnha skond il-qjies li bih tbegħedna minn Alla (ara Mt 5,29-30; 16,24; 19,23-24).

Mulej tiegħi u Alla tiegħi, ħudli kull ma jbegħedni minnek. Mulej tiegħi u Alla tiegħi agħtini kull ma jressaqni lejk. Mulej tiegħi u Alla tiegħi, ħollni minni nnifsi biex ningħata lilek kollni kemm jien.[154]

227  Ifisser tafda f’Alla f’kull ċirkustanza, fit-tiġrib ukoll. Talba ta’ Santa Tereża ta’ Ġesù dan tfissru b’mod tassew ta’ l-għaġeb:

 Jalla xejn ma jħawdek / jalla xejn ma jbeżżgħek,

 Kollox jgħaddi / Alla biss ma jitbiddilx.

 Is-sabar jikseb kollox. / Min għandu ‘l Alla

 Ma jonqsu xejn. / Alla waħdu biżżejjed.[155]

 

 

Fil-qosor

228  “Isma’ o Israel, Alla tagħna l-Mulej, il-Mulej waħdu.....” (Dewt 6,4; Mt 12,29). “Hu meħtieġ li Dak li hu l-Aqwa u l-Ogħla jkun Waħdu jiġifieri ma jkunx hemm ieħor daqsu.....Jekk Alla mhux waħdu, mhux Alla”.[156]

229  Il-fidi f’Alla twassalna biex induru lejH biss bħala Dak li hu l-ewwel bidu tagħna u t-tmiem aħħari tagħna u li ma nippreferixxu ‘l ħadd ħliefu jew indaħħlu ‘l ħadd floku.

230  Alla, meta jirrivela lilu nnifsu, jibqa’ misteru ta’ l-għaġeb. “Jekk tifhmu, ma jkunx Alla”.[157]

231  Alla li fih nemmnu wera lilu nnifsu bħala Dak li hu: għarraf lilu nnifsu bħala Dak li hu “kbir fit-tjieba u l-fedeltà” (Eż 34,6). L-Esseri tiegħu stess hi Verità u Mħabba.

 

It-tieni paragrafu

IL-MISSIER

I. Fl-isem tal-Missier u ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu

232  L-insara jitgħammdu “fl-isem tal-Missier u ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu (Mt 28,19). Iwieġbu: “Nemmen” għat-tliet mistoqsijiet li jsirulhom ħa jistqarru l-fidi tagħhom fil-Missier, fl-Iben u fl-Ispirtu s-Santu. “Il-fidi tal-insara kollha hi fidi fit-Trinità”.[158]

233  L-insara jitgħammdu “f’isem” il-Missier u l-Iben u l-Ispirtu s-Santu u mhux “fl-ismijiet” tagħhom[159] għaliex ma hemmx ħlief Alla wieħed, il-Missier li jista’ kollox u Ibnu l-waħdieni u l-Ispirtu s-Santu: it-Trinità Qaddisa.

234  Il-misteru tat-Trinità Qaddisa hu l-misteru ewlieni tal-fidi u tal-ħajja nisranija. Hu l-misteru ta’ Alla fih innifsu. Hu għalhekk il-bidu tal-misteri l-oħra kollha tal-fidi, hu d-dawl li jdawwalhom. Hu t-tagħlim l-aktar fondamentali u essenzjali tal-“ġerarkija tal-veritajiet tal-fidi”.[160]  “Il-ġrajja kollha tas-salvazzjoni m’hijiex ħlief il-ġrajja tat-triq u tal-mezzi li bihom Alla waħdu veru: il-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu, wera lilu nnifsu lill-bnedmin, u wara li reġgħu lura minn dnubiethom, ħabbibhom mill-ġdid u għaqqadhom miegħu”.[161]

235  F’dan il-paragrafu nuru fil-qosor b’liema mod ġie rivelat il-misteru tat-Trinità Qaddisa (I), kif il-Knisja fformulat id-duttrina tal-fidi dwar dan il-misteru (II), u fl-aħħar, kif, bil-missjonijiet divini ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu, Alla l-Missier wassal għat-tmiem “il-pjan tiegħu  kollu tjieba” tal-ħolqien, tal-fidwa u tal-qdusija (III).

236  Missirijiet il-Knisja jagħmlu għażla bejn “Theologia” u “Oikonomia”, bl-ewwel kelma fissru l-misteru tal-ħajja intima ta’ Alla wieħed fi Tliet Persuni, bit-tieni kelma fissru l-għemil kollu ta’ Alla li bih juri lilu nnifsu u jagħtina l-ħajja tiegħu. Hu permezz ta’ l-“Oikonomia” li ġiet irrivelata lilna t-“Theologia”; iżda min-naħa l-oħra, hi t-“Theologia” li turina fid-dawl kollu tagħha l-“Oikonomia”. L-għemejjel ta’ Alla juru dak li hu fih innifsu; u min-naħa l-oħra, il-misteru ta’ l-Esseri intimu tiegħu jagħti d-dawl għall-għarfien ta’ l-għemejjel kollha tiegħu. Hekk jiġri wkoll analoġikament fost il-bnedmin. Persuna turi ruħha f’għemilha, u aħna aktar ma nagħrfu persuna aħjar, aktar nifhmu aħjar għemilha.

237  It-Trinità hi misteru tal-fidi fis-sens strett tal-kelma, wieħed mill-“misteri moħbija f’Alla, li ma setgħux ikunu magħrufin kieku ma ġewx rivelati minn Alla”.[162]  Alla, iva, ħalla xi sinjali ta’ dan il-misteru fil-ħolqien u fir-Rivelazzjoni tul it-Testment il-Qadim. Iżda l-intimità ta’ l-Esseri tiegħu bħala Trinità Qaddisa hu misteru li ma tilħqux ir-raġuni waħedha u lanqas kienet tilħqu l-fidi ta’ Israel qabel l-Inkarnazzjoni ta’ l-Iben ta’ Alla u l-missjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu.

 

II. Ir-Rivelazzjoni ta’ Alla bħala Trinità

 

IL-MISSIER IMGĦARRAF MILL-IBEN

238  Ħafna reliġjonijiet isejħu ‘l Alla u jgħidulu: “Missier”.  Alla spiss hu meqjus bħala “missier l-allat u l-bnedmin”. F’Israel Alla hu msejjaħ “Missier” għax ħalaq id-dinja (ara Dewt 32,6; Mal 2,10). Alla hu wisq aktar Missier minħabba l-Patt u l-għoti tal-Liġi lil Israel, “ibnu l-kbir” (Eż 4,22). Hu msejjaħ ukoll Missier is-sultan ta’ Israel (ara 2 Sam 7,14). B’mod speċjali ukoll “Missier il-foqra”, l-iltiema u r-romol li huma taħt il-ħarsien kollu mħabba tiegħu (ara Salm 68,6).

239  Kliem il-fidi li bih insejħu lil Alla “Missier” juri prinċipalment żewġ aspetti: Alla hu l-bidu ta’ kollox u awtorità ‘l fuq minn kollox, traxxendenti; Alla hu fl-istess

ħin ukoll tjieba u ħerqa kollha mħabba għal uliedu kollha. Din il-ħlewwa ta’ missier li juri Alla, tista’ tiġi mfissra wkoll bi xbieha ta’ l-omm (ara Is 66,13; Salm 131, 20), li turi aktar l-immanenza ta’ Alla u l-intimità li hemm bejn Alla u l-ħlejjaq tiegħu. B’hekk kliem il-fidi jinbena fuq l-esperjenza umana tal-ġenituri li b’xi mod huma l-ewwel rappreżentanti ta’ Alla għall-bniedem. Imma din l-esperjenza tgħidilna wkoll kemm huma dgħajfa l-ġenituri tal-bnedmin u għalhekk jistgħu jħassru d-dehra tal-paternità u l-maternità. Jaqbel għalhekk li niftakru li Alla hu ‘l fuq minn kull għażla bejn sess u ieħor. Alla la hu raġel u lanqas mara, imma hu Alla. Hu wkoll ‘il fuq mill-missier u l-omm tal-bnedmin, mill-paternità u l-maternità tal-bnedmin (ara Salm 27,10), għalkemm hu l-bidu u l-qjies tagħhom (ara Ef 3,14; Is 49,15): ebda persuna ma hi missier daqs kemm hu Alla.

 

240  Ġesù rrivela lil Alla bħala “Missier” f’tifsir li qatt ma nstema’ bħalu: Alla huwa Missier mhux biss għax hu Ħallieq, imma hu minn dejjem ta’ dejjem Missier f’relazzjoni ma’ Ibnu l-waħdieni, li min-naħa tiegħu hu Iben minn dejjem ta’ dejjem biss f’relazzjoni ma’ Missieru: “Ħadd ma jagħraf il-Missier jekk mhux l-Iben u dak li lilu l-Iben irid jgħarrafulu” (Mt 11,27).

241  Hu għalhekk li l-Appostli stqarrew lil Ġesù bħala “l-Verb li fil-bidu kien ma’ Alla, u hu Alla” (Ġw 1,1), bħala “x-xbieha ta’ Alla li ma jidhirx” (Kol 1,15), bħala “d-dija tal-glorja ta’ Alla u x-xbieha tas-sustanza tiegħu” (Lh 1,3).

242  Warajhom, il-Knisja mxiet fuq it-tradizzjoni ta’ l-Appostli u stqarret fis-sena 325, fl-ewwel Konċilju Ekumeniku f’Nicea, li l-Iben ta’ Alla kien “ta’ l-istess natura” tal-Missier, jiġifieri Alla wieħed miegħu. It-tieni Konċilju Ekumeniku li sar f’Kostantinopli fis-sena 381 żamm din l-espressjoni fil-formulazzjoni li ta lill-Kredu ta’ Nicea u stqarr “l-Iben Waħdieni ta’ Alla, imnissel mill-Missier qabel kull żmien, dawl minn dawl, Alla veru minn Alla veru, imnissel mhux magħmul, natura waħda mal-Missier”.[163]

 

IL-MISSIER U L-IBEN RIVELATI MILL-ISPIRTU

243  Qabel l-Għid, Ġesù ħabbar li se jintbagħat “Paraklitu (Difensur) ieħor”, l-Ispirtu s-Santu. F’ħidma sa mill-ħolqien (ara Ġen 1,2), kien ġa “tkellem b’fomm il-profeti”,[164]  u issa se jkun mad-dixxipli u fihom (ara Ġw 14,17) biex jgħallimhom (ara Ġw 14,26) u jwassalhom “lejn il-verità kollha” (Ġw 16,13). B’hekk l-Ispirtu s-Santu jiġi rrivelat bħala Persuna divina oħra, f’relazzjoni ma’ Ġesù u mal-Missier.

244  Il-bidu sa minn dejjem ta’ l-Ispirtu s-Santu juri ruħu fil-missjoni tiegħu fiż-żmien. L-Ispirtu s-Santu nbagħat lill-Appostli u lill-Knisja kemm mill-Missier f’isem l-Iben, u kemm mill-Iben personalment, meta reġa’ lura għand il-Missier (ara Ġw 14,26; 15,26; 16,24). Il-miġja tal-persuna ta’ l-Ispirtu s-Santu wara l-glorifikazzjoni ta’ Ġesù (ara Ġw 7,39) turi fil-milja kollha tiegħu l-Misteru tat-Trinità Qaddisa.

245  Il-fidi ta’ l-Appostli dwar l-Ispirtu stqarrha t-tieni Konċilju Ekumeniku fis-sena 381 f’Kostantinopli: “Nemmnu fl-Ispirtu s-Santu, il-Mulej li jagħti l-ħajja, li ġej mill-Missier”.[165]  B’dan, il-Knisja għarfet li l-Missier hu “l-għajn u l-bidu tad-divinità kollha”.[166] L-oriġni minn dejjem ta’ dejjem ta’ l-Ispirtu s-Santu m’hijiex madankollu mingħajr rabta ma’ dik ta’ l-Iben: “Nemmen li l-Ispirtu s-Santu, li hu t-Tielet Persuna tat-Trinità, hu Alla wieħed u l-istess mal-Missier u l-Iben, ta’ l-istess sustanza u ta’ l-istess natura.....Iżda ma jingħadx li hu biss l-Ispirtu tal-Missier, imma li fl-istess waqt hu l-Ispirtu tal-Missier u ta’ l-Iben”.[167]  Il-Kredu tal-Konċilju ta’ Kostantinopli jistqarr: “Hu meqjum u mweġġaħ flimkien mal-Missier u ma’ l-Iben”.

246  It-tradizzjoni Latina tal-Kredu tistqarr li l-Ispirtu “ġej mill-Missier u mill-Iben (Filioque)” . Il-Konċilju ta’ Firenze, fl-1439, qal b’mod l-aktar ċar: “L-Ispirtu s-Santu għandu l-essenza u l-esseri tiegħu mill-Missier u mill-Iben flimkien, u ġej mill-wieħed u mill-ieħor qisu minn Prinċipju wieħed u minn spirazzjoni waħda....U għaliex dak kollu li hu tal-Missier, barra l-esseri tiegħu ta’ Missier, il-Missier stess tah lill-Ibnu l-waħdieni meta nisslu, l-Iben ħa minn għand il-Missier, li l-Ispirtu s-Santu ġej ukoll mill-Iben”.[168]

247  Il-kelma Filioque ma kinitx fis-simbolu li tiegħu saret l-istqarrija fis-sena 381 f’Kostantinopli. Iżda l-Papa San Ljun stqarrha dommatikament fis-sena 447163a  u bena l-isqtarrija tiegħu fuq tradizzjoni antika Latina u Lixandrina, qabel stess ma Ruma kienet taf bis-Simbolu tas-sena 381 li rċevietu fis-sena 451 fil-Konċilju ta’ Kalċedonja. L-użu ta’ din il-formula fil-Kredu bdiet dieħla ftit ftit fil-liturġija Latina (bejn it-tmien seklu u l-ħdax-il seklu).  Id-dħul tal-kelma Filioque fis-Simbolu ta’ Nicea-Kostantinopli li sar fil-liturġija Latina, madankollu għadu llum ukoll raġuni ta’ tilwim tal-knejjes ortodossi.

248  It-tradizzjoni orjentali trid tfisser qabel kollox li l-Missier fir-relazzjoni ma’ l-Ispirtu s-Santu hu l-ewwel bidu. Din it-tradizzjoni meta tistqarr l-Ispirtu bħala “ġej mill-Missier” (Ġw 15,26), tkun tgħid li l-Ispirtu ġej mill-Missier permezz ta’ l-Iben.[169]  It-tradizzjoni tal-punent qabel kollox trid tfisser ix-xirka fin-natura tal-Missier u ta’ l-Iben, meta tgħid li l-Ispirtu s-Santu ġej mill-Missier u mill-Iben (Filioque). Dan tgħidu b’mod leġittimu u raġjonevoli”[170] għax l-ordni minn dejjem ta’ dejjem tal-Persuni divini fix-xirka tagħhom f’natura waħda, ififsser li l-Missier hu l-ewwel bidu ta’ l-Ispirtu għax hu “bidu mingħajr bidu”[171]  imma wkoll għax hu Missier l-Iben waħdien, u hu niegħu “il-bidu wieħed li minnu ġej l-Ispirtu s-Santu”.[172]  Din il-komplimentarjetà leġittima, jekk wieħed ma jħarraxhiex mhux se tolqot l-identità tal-fidi fir-realtà tal-misteru li nistqarru lkoll l-istess.

 

III. It-Trinita’ Qaddisa fid-duttrina tal-fidi.

 

IL-FORMAZZJONI TAD-DOMMA TAT-TRINITA’

249  Il-verità rivelata tat-Trinità Qaddisa kienet sa mill-bidu fl-għerq tal-fidi ħajja tal-Knisja, l-aktar permezz tal-Magħmudija. Hi mtennija fir-regola tal-fidi batteżimali u formulata fil-predikazzjoni, il-katekeżi u t-talba tal-Knisja. Xi formulazzjonijiet ta’ dan il-Misteru ġa nsibuhom fil-kitbiet ta’ żmien l-Appostli, bħalma hi din it-tislima, li ttieħdet imbagħad mil-Liturġija ewkaristika: “Il-grazzja ta’ Sidna Ġesù Kristu, l-imħabba ta’ Alla, u l-għaqda fl-Ispirtu s-Santu tkun magħkom ilkoll” (2 Kor 13,13; ara 1 Kor 12,4-6; Ef 4, 4-6).

250  Tul l-ewwel sekli, il-Knisja fittxet tifformula b’mod aktar miftuħ il-fidi fit-Trinità, kemm biex tifhem aktar fond il-fidi tagħha u kemm biex tħarisha kontra fehmiet qarrieqa li kienu jgħawġuha. Din kienet il-ħidma tal-Konċilji ta’ l-ewwel żminijiet, megħjuna mill-ħidma teoloġika ta’ Missirijiet il-Knisja, u mwettqa mis-sens tal-fidi tal-poplu nisrani.

251  Biex tifformula d-domma tat-Trinità, il-Knisja kellha tiżviluppa terminoloġija proprja bl-għajnuna ta’ nozzjonijiet meħudin mill-filosofija: “sustanza”, “persuna” jew “ipostasi”, “relazzjoni”, u l-bqija. Meta għamlet dan il-Knisja ma kenitx qiegħda tissottometti l-fidi għall-għerf tal-bniedem, imma tat tifsir ġdid li ma kellhomx qabel lil dawn in-nozzjonijiet, li ġew issa msejħa biex ifissru misteru ta’ l-għaġeb, “ħafna ‘l fuq minn dak kollu li nistgħu naħsbu bħala bnedmin”.[173]

252  Il-Knisja tuża l-kelma “sustanza” (u xi kull tant flokha tuża l-kelma “essenza” jew il-kelma “natura” biex tfisser l-esseri ta’ (Dak li hu) Alla wieħed, tuża l-kelma “persuna” jew “ipostasi” biex tfisser il-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu fl-għażla tassew tagħhom minn xulxin, u tuża l-kelma “relazzjoni” biex tfisser li d-distinzjoni jew l-għażla bejniethom tiġi mill-mod kif huma għal xulxin.

 

ID-DOMMA TAT-TRINITÀ QADDISA

253  It-Trinità hi waħda. Ma nistqarrux tliet allat, imma Alla wieħed fi Tliet Persuni: “It-Trinità konsustanzjali”.[174] It-Tliet Persuni ma jaqsmux bejniethom in-natura waħda ta’ Alla, imma kull waħda mill-Persuni hi Alla kollu kemm hu. “Il-Missier hu dak l-istess li hu l-Iben, l-Iben dak l-istess li hu l-Missier, il-Missier u l-Iben dak l-istess li hu l-Ispirtu s-Santu, jiġifieri Alla wieħed fin-natura tiegħu”.[175] “Kull waħda mit-Tliet Persuni hi din ir-realtà, jiġifieri huma sustanza, essenza jew natura waħda”.[176]

254  It-Tliet Persuni huma tassew magħżulin minn xulxin. “Alla hu wieħed, iżda mhux ta’ waħdu, solitarju”.[177]  “Il-Missier”, “l-Iben”, “l-Ispirtu s-Santu” m’humiex biss ismijiet li jfissru suriet jew modalitajiet ta’ l-esseri ta’ Alla, għaliex huma tassew magħżulin minn xulxin. “Dak li hu l-Iben mhux il-Missier u dak li hu l-Missier mhux l-Iben, u dak li hu l-Ispirtu s-Santu m’huwiex dak li hu l-Missier jew l-Iben”.[178]  Huma magħżulin minn xulxin mill-mod tal-bidu tagħhom “Hu l-Missier li jnissel, hu l-Iben li jitnissel, u hu l-Ispirtu s-Santu li jiġi”.[179]  Alla wieħed hu Trinità.

255  Il-Persuni divini huma relattivi għal xulxin. L-għażla tassew tat-Tliet Persuni minn xulxin ma taqsamx lil Alla wieħed fi tlieta, għaliex l-għażla tat-Tliet Persuni bejniethom tiġi biss mir-relazzjonijiet tat-Tliet Persuni ma’ xulxin. “Fl-ismijiet relattivi tat-Tliet Persuni, il-Missier jissejjaħ hekk b’relazzjoni ma’ l-Iben u l-Iben b’relazzjoni mal-Missier, u l-Ispirtu s-Santu b’relazzjoni mat-tnejn; meta nitkellmu dwar dawn ir-relazzjonijiet ngħidu li l-Persuni huma Tlieta, imma nemmnu li huma natura jew sustanza waħda”.[180]  “Kollox hu wieħed (fihom) fejn ma hemmx relazzjoni kontra oħra”.[181]  “Għax kollox hu wieħed fihom, il-Missier hu kollu fl-Iben, kollu fl-Ispirtu s-Santu; l-Iben hu kollu fil-Missier, kollu fl-Ispirtu s-Santu; l-Ispirtu s-Santu hu kollu fil-Missier, kollu fl-Iben”.[182]

256  Lill-katekumeni ta’ Kostantinopli San Girgor Nazjanzenu, imsejjaħ ukoll “it-Teologu”, fdalhom din l-istqarrija fil-qosor tal-fidi fit-Trinità:

Qabel kollox ħarsuli dan il-ġid li qed nafdalhom, li għalih qed ngħix u nitqabad, li bih nixtieq immut, li jagħtini niflaħ id-deni kollu u nistmerr kull pjaċir: jiġifieri l-istqarrija tal-fidi fil-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu. Illum qed nafdahulkom. Hu b’din l-istqarrija li jien dalwaqt se nniżżilkom tul ħajjitkom kollha. Nagħtikom Alla wieħed, Setgħa waħda, Alla wieħed fi Tliet Persuni, Tlieta magħżulin minn xulxin, Divinità mingħajr naturi jew sustanzi mhux indaqs, mingħajr xi żjieda li tkabbar jew nuqqas li jċekken.....Hi l-unita’ infinita ta’ Tliet infiniti: Alla kollu kemm hu kull wieħed fih innifsu, imma Alla wieħed fi Tliet Persuni meqjusin flimkien. Ma nkunx għadni bdejt naħseb  fuq it-Trinità meta nsib ruħi maħtuf mill-Misteru ta’ Alla wieħed.[183]

 

IV. L-opri ta’ Alla u l-missjonijiet trinitarji

257  “Alla wieħed tliet Persuni; dawl qaddis li jdawwal kollox!”.[184] Alla hu l-hena ta’ dejjem, ħajja li tibqa’ għal dejjem, dawl li ma jintemm qatt. Alla hu mħabba: Missier, Iben u Spirtu s-Santu. Alla minn rajh, b’mod ħieles, irid jagħti s-sebħ tal-ħajja hienja tiegħu. Dan huwa “l-pjan kollu mħabba” (Ef 1,4-5), li Alla ħejja qabel il-ħolqien tad-dinja b’Ibnu l-Maħbub, “iddestinana li nkunu għalih ulied adottivi permezz ta’ Ġesù Kristu” (Ef 1,4-5), “nieħdu s-sura fuq ix-xbieha ta’ Ibnu” (Rum 8,29) permezz ta’ l-Ispirtu li jagħmel minna ulied adottivi” (Rum 8,15). Dan il-pjan huwa “grazzja li tahielna qabel iż-żmien ta’ l-eternità” (2 Tim 1,9-10), ġejja direttament mill-imħabba tat-Trinità. Turi ruħha fl-opra tal-ħolqien, fil-ġrajja kollha tas-salvazzjoni wara l-waqgħa, fil-missjoni ta' l-Iben u fil-missjoni ta’ l-Ispirtu, u tkompli fil-missjoni tal-Knisja.[185]

258  L-Ekonomija kollha ta’ Alla hu opra tat-Tliet Persuni flimkien. Għax f’Alla m’hemmx ħlief natura waħda: it-Trinità m’għandhiex ħlief l-istess ħidma waħda.[186]  “Il-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu mhumiex tliet prinċipji tal-ħlejjaq, imma prinċipju jew bidu wieħed”.[187]  Iżda kull Persuna tagħmel il-ħidma waħda ta’ lkoll skond dak li hi personalment. Għalhekk il-Knisja tistqarr, mat-Testment il-Ġdid (ara 1 Kor 8,6) “Alla hu Missier li minnu ġej kollox, Mulej Ġesù li permezz tiegħu sar kollox, u Spirtu s-Santu li fih hemm kollox”.[188]  Huma l-missjoni divina ta’ l-Inkarnazzjoni ta’ l-Iben, u l-missjoni divina tad-don ta’ l-Ispirtu s-Santu li juru x’għanhom tagħhom it-Tliet Persuni divini.

259  L-Ekonomija kollha ta’ Alla, ħidma fl-istess ħin komuni u personali tat-Tliet Persuni divini, turina kemm dak li hu ta’ kull Persuna divina u kemm dak li hu tan-natura waħda tagħhom. Il-ħajja nisranija kollha wkoll hi xirka ma’ kull waħda mit-Tliet Persuni divini, mingħajr ma tifridhom b’ebda mod minn xulxin. Kull min jagħti glorja lill-Missier, jagħtiha bl-Iben u fl-Ispirtu s-Santu; min jimxi wara Kristu, jagħmel dan għax jiġbdu l-Missier (ara Ġw 6,44) u jmexxih l-Ispirtu (ara Rum 8,14).

260  L-għan aħħari ta’ l-Ekonomija kollha ta’ Alla hu d-dħul tal-ħlejjaq kollha fl-għaqda perfetta tat-Trinità Qaddisa (ara Ġw 17, 21-23).  Minn issa aħna msejħa biex it-Trinità Qaddisa tgħammar fina. “Jekk xi ħadd iħobbni, jgħid il-Mulej, iħares kelmti u Missieri jħobbu, u aħna niġu għandu, u ngħammru għandu” (Ġw 14,23):

O Alla tiegħi, Trinità li nqim, għinni ninsa għal kollox lili nnifsi biex ngħammar fik, fis-sod u fis-sliem qisha ruħi ġa qiegħda fl-eternità; jalla xejn ma jkun jista’ jtellifli s-sliem jew iġegħelni nitbiegħed minnek, o Alla tiegħi li fik ma hemmx tibdil, iżda kull minuta teħodni aktar ‘il bogħod fil-fond tal-Misteru tiegħek! Agħti s-sliem lil ruħi. Agħmilha l-ġenna tiegħek, l-għamara għażiża tiegħek u l-post tal-mistrieħ tiegħek. Jalla ma nħallik qatt waħdek, imma nkun hemm jien, kollni kemm jien, dejjem nishar fil-fidi tiegħi, dejjem inqimek, dejjem mogħtija għall-ħidma ħallieqa tiegħek.[189]

 

Fil-qosor

261  Il-misteru tat-Trinità Qaddisa hu l-misteru ewlieni tal-fidi u l-ħajja nisranija. Alla biss jista’ jgħarrafna dan il-misteru huwa u juri lilu nnifsu bħala Missier, Iben u Spirtu s-Santu.

262  L-Inkarnazzjoni ta’ l-Iben ta’ Alla tirrivela li Alla hu l-Missier ta’ dejjem u minn dejjem, u li l-Iben hu l-istess natura tal-Missier, jiġifieri li hu fih u miegħu l-istess Alla wieħed.

263  Il-missjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu, mibgħut mill-Missier f’isem l-Iben (ara Ġw 14,20) u mill-Iben “minn għand il-Missier” (Ġw 15,26), jirrivela li hu magħhom l-istess Alla wieħed. “Hu meqjum u mweġġaħ flimkien mal-Missier u ma’ l-Iben”.

264  “L-Ispirtu s-Santu ġej mill-Missier għax hu l-ewwel bidu, u ġej mill-Missier u mill-Iben f’xirka flimkien, minħabba d-don minn dejjem ta’ dejjem tal-Missier lill-Iben”.[190]

265 Bil-grazzja tal-Magħmudija “fl-isem tal-Missier u ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu”, aħna msejħin biex nissieħbu fil-ħajja tat-Trinità Qaddisa, hawn fid-dinja fid-dalma tal-fidi, u ‘l hemm mill-mewt, fid-dawl ta’ dejjem.[191]

266 “Din hi l-fidi kattolika li nqimu Alla wieħed fi Tliet Persuni. Tliet Persuni f’Alla wieħed, mingħajr ma nħawdu ma’ xulxin il-Persuni u lanqas naqsmu n-natura divina: waħda hi l-Persuna tal-Missier, waħda dik ta’ l-Iben, u waħda dik ta’ l-Ispirtu s-Santu, iżda l-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu huma Alla wieħed, indaqs fil-glorja u setgħa waħda għal dejjem ta’ dejjem”.[192]

267 It-Tliet Persuni m’humiex magħżulin minn xulxin f’dak li huma, u lanqas f’dak li jagħmlu. Iżda fil-ħidma waħda ta’ Alla, kull Persuna turi dak li hu proprju tagħha fit-Trinità, l-aktar fil-missjoni divina ta’ l-Inkarnazzjoni ta’ l-Iben u fil-missjoni divina tad-don ta’ l-Ispirtu s-Santu.

 

It-tielet paragrafu

ALLA LI JISTA’ KOLLOX

268 Mill-attributi kollha ta’ Alla, is-Simbolu jsemmi biss li Alla jista’ kollox: din l-istqarrija hi ta’ importanza kbira għal ħajjitna. Nemmnu li din is-setgħa ta’ Alla hu universali, għax Alla ħalaq kollox (ara Ġen 1,1; Ġw 1,3), imexxi kollox u jista’ kollox; hi setgħa kollha mħabba, għax Alla Missierna (ara Mt 6,9); hi setgħa misterjuża għax il-fidi biss tista’ tagħrafha meta “tidher fejn hemm id-dgħajjef” (2 Kor 12,9; ara Kol 1,18).

 

“HU JAGĦMEL KULL MA JOGĦĠBU” (SALM 115,3)

269 L-Iskrittura Mqaddsa ta’ spiss tistqarr is-setgħa universali ta’ Alla. Jissejjaħ “il-Qawwi ta’ Ġakobb” (Ġen 49,24; Is 1,24; u l-bqija). “Il-Mulej ta’ l-eżerċti”, “il-Mulej Setgħan u Qawwi” (Salm 24, 8-10). Jekk Alla jista’ kollox “fis-smewwiet u fuq l-art” (Salm 135,6) dan għaliex hu ħalaqhom. Għal Alla ma hemm xejn li ma jistax isir (ara Ġen 32,17; Lq 1,37) u kull ma jagħmel, jagħmel li jrid bih (ara Ġen 27,5); hu sid l-univers kollu u tah ordni li jiddependi għal kollox minnu u joqgħod għar-rieda tiegħu; hu l-Imgħallem ta’ l-istorja: jmexxi l-qlub u l-ġrajjiet kif jogħġob lilu (ara Est 4,176; Salm 21, 1; Tob 13,2): “Int dejjem għandek setgħa kbira, u min jista’ jeħodha kontra s-setgħa ta’ driegħek?” (Għerf 11,21).

 

“INT TĦENN GĦAL KULĦADD GĦAX TISTA’ KOLLOX”  (GĦERF 11,23)

270 Alla hu l-Missier  li jista’ kollox. Il-paternità u s-setgħa tiegħu idawlu ‘l xulxin. Hu juri s-setgħa kollha tiegħu ta’ Missier bil-mod kif jieħu  ħsieb il-ħtiġijiet tagħna  kollha (ara Mt 6,32); bl-adozzjoni ta’ wlied li jagħtina (“Inkun għalikom Missier, u intom tkunu għalija wlied, subien u bniet, jgħid il-Mulej, li jista’ kollox” 2 Kor 6,18); u fl-aħħarnett bil-ħniena bla qjies tiegħu, għax hu juri s-setgħa tiegħu fil-qofol tagħha meta minn rajh jaħfer id-dnubiet.

271 Is-setgħa ta’ Alla li jista’ kollox bl-ebda mod ma hi arbitrarja. “F’Alla is-setgħa u l-essenza, ir-rieda u l-intelliġenza, l-għerf u l-ġustizzja, huma kollha l-istess ħaġa waħda, hekk li xejn ma’ jista’ jkun hemm fis-setgħa tiegħu li ma jistax ikun fir-rieda ġusta tiegħu jew fl-għerf ta’ l-intelliġenza tiegħu”.[193]

 

IL-MISTERU TAL-FATT LI XI KULTANT ALLA JIDHER

LI MA JISTA’ JAGĦMEL XEJN

272 Il-fidi f’Alla l-Missier, li jista’ kollox, tista’ tgħaddi minn prova minħabba t-tiġrib tad-deni u tat-tbatija. Xi kultant Alla jidher assenti u ma jista’ jagħmel xejn biex iwaqqaf id-deni. Issa, Alla l-Missier irrivela s-setgħa tiegħu bla qjies b’mod l-aktar misterjuż meta Ibnu minn rajh ċekken u xejjen lilu nnifsu u mbagħad qam mill-imwiet, u hekk rebaħ kull deni. B’dan il-mod Kristu msallab hu “l-qawwa u l-għerf ta’ Alla, għax il-bluha ta’ Alla hija għarfa aktar mill-bnedmin u d-dgħufija ta’ Alla hi aqwa mill-bnedmin” (1 Kor 1,24-25). Hu fil-qawmien mill-imwiet u fil-glorifikazzjoni ta’ Kristu li l-Missier “wera l-qawwa kbira tiegħu” u għarraf “x’inhu l-kobor bla qjies tas-setgħa tiegħu fina li emminna” (Ef 1,19-22).

273 Bil-fidi biss nistgħu nagħrfu t-triqat misterjużi bis-setgħa bla qjies ta’ Alla. Din il-fidi tifraħ bid-dgħufija tagħha biex tiġbed fuqha s-setgħa ta’ Kristu (ara 2 Kor 12,9; Fil 4,13).  Il-Verġni Marija hi l-ogħla eżempju ta’ din il-fidi; hi li emmnet li “għal Alla ma hemm xejn li ma jistax isir” (Lq 1,37) u li faħħret lill-Mulej: “Is-Setgħani għamel miegħi ħwejjeġ kbar: qaddis hu l-isem tiegħu” (Lq 1,49).

274 “Ma hemm ebda ħaġa li tiswa biex twettaq il-fidi u t-tama tagħna, milli nżommu sewwa fil-fehma tagħna li ma hemm xejn li ma jistax isir minn Alla; imbagħad kull ma jeħtiġilna nemmnu, għalkemm kbir u ta’ l-għaġeb, u ‘l fuq mill-ordni tan-natura, ir-raġuni tagħna l-bnedmin malajr taċċettah, wara li tkun għarfet ‘l Alla li jista’ kollox.[194]

 

Fil-qosor

275  Ma Ġob, il-bniedem ġust, nistqarru “Jien naf li kollox tista’, u ebda ħsieb għalik mhu tqil” (Ġob 42,2).

276  Il-Knisja, b’fedeltà sħiħa lejn l-Iskrittura, spiss titlob ‘l Alla ta’ dejjem li jista’ kollox” (“Omnipotens sempiterne Deus....”) u temmen bil-qawwa kollha li “għal Alla ma hemm xejn li ma jistax isir” (Ġen 18, 14; Lq 1,37; Mt 19,26).

277  Alla juri s-setgħa kollha tiegħu huwa u jreġġagħna lura minn dnubietna u bil-grazzja tiegħu jerġa’ jħabbibna miegħu (“O Alla, int tagħtina l-aqwa xhieda tas-setgħa tiegħek bla tarf billi taħfrilna u tħenn għalina......”).[195]

278  Jekk ma nemmnux li l-imħabba ta’ Alla tista’ kollox, kif nistgħu nemmnu li l-Missier seta’ jaħlaqna, l-Iben jifdina, u l-Ispirtu s-Santu jqaddisna?

 

Ir-raba’ paragrafu

IL-ĦALLIEQ

279  “Fil-bidu Alla ħalaq is-sema u l-art” (Ġen 1,1). L-Iskrittura tibda b’dan il-kliem tassew solenni. Is-simbolu tal-fidi jieħu dan il-kliem biex jistqarr li Alla li jista’ kollox, hu dak “li ħalaq is-sema u l-art”, “dak kollu li jidher u dak li ma jidhirx”. Nitkellmu l-ewwel fuq il-ħallieq, imbagħad fuq il-ħolqien u fl-aħħar fuq il-waqgħa fid-dnub li biex minnu jsalvana, ġie Ġesù Kristu, l-Iben ta’ Alla.

280  Il-ħolqien hu l-pedament tal-“pjan kollu ta’ Alla għas-salvazzjoni”, “il-bidu tal-ġrajja tas-salvazzjoni”,[196]  li tilħaq il-qofol tagħha fi Kristu. Min-naħa l-oħra, il-Misteru ta’ Kristu jdawwal b’mod tassew ċar il-misteru tal-ħolqien: juri għaliex “fil-bidu Alla ħalaq is-sema u l-art” (Ġen 1,1): mill-bidu Alla kellu fi ħsiebu s-sebħ ta’ ħolqien ġdid fi Kristu (ara Rum 8,18-29).

281  Hu għalhekk li l-qari tal-Vġili ta’ l-Għid, li tiċċelebra l-ħolqien ġdid fi Kristu, jibda bit-tħabbira tal-ħolqien; hekk ukoll, fil-Liturġija Biżantina t-tħabbira tal-ħolqien hi dejjem l-ewwel lezzjoni tal-Vġejjel tal-festi kbar tal-Mulej. Skond ix-xhieda ta’ l-antiki, t-tħejjija tal-katekumeni għall-Magħmudija kienet tibda wkoll bil-ġrajja tal-ħolqien.[197]

 

I.  Il-Katekeżi tal-ħolqien

282  Il-katekeżi tal-ħolqien għandha importanza kapitali. Hi dwar is-sisien stess tal-ħajja tal-bniedem u tal-ħajja nisranija, għax turi ċar x’inhi t-tweġiba tal-fidi nisranija għall-mistoqsija li l-bnedmin ta’ kull żmien jagħmlu lilhom infushom: “Aħna mnejn ġejjin?” “Fejn sejrin?” “X’inhu l-bidu tagħna?” “X’inhu t-tmiem tagħna?” “Minn fejn ġej u fejn sejjer kull ma hawn?” Iż-żewġ problemi, il-problema tal-bidu u dak tat-tmiem ma jinfirdux minn xulxin. Huma deċiżjonijiet li jiddeterminaw is-sens kollu u d-direzzjoni ta’ ħajjitna u ta’ għemilna.

283  Il-problema tal-bidu tad-dinja u tal-bniedem kien is-suġġett ta’ ħafna riċerki xjentifiċi li għanu b’mod tassew ta’ l-għaġeb it-tagħrif tagħna dwar iż-żmien u l-kobor ta’ l-univers, dwar kif żviluppat il-ħajja, dwar id-dehra tal-bniedem fid-dinja. Dawn l-iskoperti jistednuna biex dejjem aktar nistagħġbu bil-kobor tal-Ħallieq, inroddulu ħajr għall-għemil kollu tiegħu, u għall-intelliġenza u l-għerf li ta lill-għorrief u lil dawk dedikati għar-riċerka. Ma’ Salamun dawn jistgħu jgħidu: “Hu li tani tagħrif bla qerq ta’ kull ma hawn, li nagħraf kif inhi d-dinja u l-qawwa ta’ l-elementi tagħha.....għax għallimhomli l-għerf, li għamel kollox” (Għerf 7, 17-21)

284  L-interess kbir f’din ir-riċerka hu mkebbes sewwa minn problema oħra, li hi ‘l fuq mill-qasam proprju tax-xjenzi naturali. Il-problema hi mhux biss li nkunu nafu meta u kif materjalment beda l-univers, lanqas meta deher il-bniedem fid-dinja, imma l-problema hi li nkunu nafu xi jfisser dan il-bidu: jekk sarx kumbinazzjoni, jekk kienx xi pjan bla ebda ħsieb, jew xi ħaġa li bilfors kellha ssir minn rajha, jew sarx minn Esseri traxxendenti ‘l fuq minn kollox, intelliġenti  u kollu tjieba, li jissejjaħ Alla. U jekk id-dinja hi għemil l-għerf u t-tjieba ta’ Alla, għaliex hawn il-ħażen u d-deni? Dan minn fejn ġej? Min hu responsabbli għalih? Hemm xi ħelsien minnu?

285  Sa mill-bidu l-fidi nisranija ltaqgħet ma’ tweġib li ma jaqbilx ma-tweġib tagħha għall-problema tal-bidu ta’ kollox. Hekk insibu fir-reliġjonijiet u l-kulturi ta’ l-imgħoddi mbiegħed ħafna miti dwar dan il-bidu. Xi filosofi qalu li kollox hu Alla, li d-dinja hi Alla, jew li l-iżvilupp u l-kobor tad-dinja hu l-iżvilupp u l-kobor ta’ Alla (pantejiżmu); oħrajn qalu li d-dinja ħareġet bilfors minn Alla, faret minn din in-nixxiegħa li hu Alla, u terġa’ lura lejha: oħrajn imbagħad waslu biex jgħidu li hemm żewġ prinċipji eterni, it-Tajjeb u l-Ħażin, id-Dawl u d-Dlam, fi ġlieda dejjem sejra bejniethom (dwaliżmu, manikejiżmu): skond xi wħud minn dawn il-fehmiet, id-dinja (almenu d-dinja materjali) hi ħażina, frott ta’ waqgħa, u għalhekk trid titwarrab jew wieħed irid jintrefa’ ‘l fuq minnha (gnosis); oħrajn jgħidu li d-dinja ħalaqha Alla, imma bħala arluġġar li wara li jagħmel arloġġ jitilqu waħdu għal kollox bla ma jimpurtah xejn iżjed minnu (deiżmu); oħrajn fl-aħħarnett ma jammettux bidu traxxendenti tad-dinja, imma jgħidu li hi żvilupp biss ta’ materja li kienet minn dejjem (materjaliżmu). Dawn it-tentattivi kollha huma xhieda kemm il-problema tal-bidu tad-dinja hi mxerrda ma’ kullimkien. Hi problema proprju tal-bniedem.

286  Bl-intelliġenza tiegħu l-bniedem ma jistax isib tweġiba għall-problema tal-bidu tad-dinja. L-eżistenza ta’ Alla l-ħallieq tista’ tingħaraf żgur mill-għemil tiegħu bid-dawl tar-raġuni tal-bniedem,[198] ukoll jekk dan l-għarfien hu spiss imdallam u mgħawweġ mill-iżball. Hu għalhekk li l-fidi twettaq u ddawwal ir-raġuni biex tifhem sewwa din il-verità. “Permezz tal-fidi aħna nemmnu li d-dinja nħolqot bil-Kelma ta’ Alla, hekk li minn dak li ma jidhirx sar dak li jidher” (Lh 11,3).

287  Il-verità tal-ħolqien hi tant importanti għall-ħajja tal-bniedem li Alla, fit-tjieba tiegħu, ried jirrivela lill-poplu tiegħu dak li jkun ta’ ġid li jagħraf dwar din il-verità. Barra mit-tagħrif naturali li l-bniedem jista’ jkollu tal-Ħallieq (ara Atti 17, 24-29; Rum 1,19-20), Alla ftit ftit irrivela lil Israel il-misteru tal-ħolqien. Alla li għażel il-patrijarki, li ħareġ lil Israel mill-Eġittu, li ħalqu u sawru wara li għażlu (ara Is 43,1), irrivela lilu nnifsu bħala dak li tiegħu huma l-popli kollha ta’ l-art, id-dinja kollha, bħala dak “li għamel is-sema u l-art” (Salm 115,15, 124,8; 134,3).

288  B’dan il-mod ir-rivelazzjoni tal-ħolqien ma tistax tinfired mir-rivelazzjoni u mit-twettiq ta’ Patt is-sħuħija ta’ Alla, il-Waħdieni, mal-Poplu tiegħu. Il-ħolqien jintwera bħala l-ewwel pass lejn dan il-Patt, bħala l-ewwel xhieda universali ta’ l-imħabba ta’ Alla li jista’ kollox (ara Ġen 15,5; Ġen 33, 19-26).  B’hekk, il-verità tal-ħolqien titfisser b’qawwa dejjem akbar fit-tħabbir tal-profeti (ara Is 44,24), fit-talb tas-Salmi (ara Salm 104) u fil-Liturġija, u fil-ħsieb dwar l-għerf (ara Prov 8,22-31) tal-Poplu  magħżul ta’ Alla.

289  Fost il-kliem kollu ta’ l-Iskrittura Mqaddsa fuq il-ħolqien, l-ewwel tliet kapitli tal-Ġenesi għandhom post għalihom. Fl-aspett letterarju tagħhom dawn il-kapitli setgħu ġew minn għejun diversi. Il-kittieba ispirati qegħduhom fil-bidu ta’ l-Iskrittura biex, bil-kliem solenni tagħhom, ifissru l-veritajiet tal-ħolqien, il-bidu u t-tmiem tiegħu f’Alla, l-ordni u t-tjieba tiegħu, il-vokazzjoni tal-bniedem, u fl-aħħarnett id-dramm tad-dnub u t-tama tas-salvazzjoni. Meta jinqraw fid-dawl ta’ Kristu, b’rabta sħiħa ma’ l-Iskrittura kollha u mat-Tradizzjoni ħajja tal-Knisja, dan il-kliem jibqa’ l-għajn ewlenija għall-katekeżi dwar il-misteri tal-“bidu”: ħolqien, waqgħa, wegħda ta’ salvazzjoni.

 

II. Il-ħolqien: Għemil tat-Trinità Qaddisa

290  “Fil-bidu Alla ħalaq is-sema u l-art”. B’dawn l-ewwel kelmiet ta’ l-Iskrittura jingħadu tliet affarijiet: Alla ta’ dejjem ta bidu lil dak kollu li hu barra minnu, hu biss il-Ħallieq (il-verb “toħloq”, bil-Lhudi “bara” għandu dejjem Alla bħala suġġett). Kull ma jeżisti (imfisser bil-kliem “is-sema u l-art”) jiddependi minn min tah l-eżistenza.

291  “Fil-bidu kien il-Verb....u l-Verb kien Alla....kollox bih sar, u xejn ma sar mingħajru” (Ġw 1,1-3). It-Testment il-Ġdid jurina li Alla ħalaq kollox bil-Verb etern tiegħu, b’Ibnu l-għażiż. “Fih kien maħluq kollox, fis-sema u fl-art.....kollox bih u għalih kien maħluq, hu li hu qabel kollox, u li kollox fih qiegħed iżomm” (Kol 1,16-17). Il-fidi tal-Knisja tistqarr ukoll il-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu fil-ħolqien: hu “l-Ispirtu li jagħti l-ħajja”,[199]  “Spirtu ħallieq”,[200] “Għajn ta’ kull ġid”.[201]

292  Mogħti ħjiel tagħha fit-Testment il-Qadim (ara Salm 33,6; 104,30; Ġen 1,2-3) u rrivelata fil-Patt il-Ġdid, il-ħidma ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu fil-ħolqien, ħidma li bl-ebda mod ma tinfired minn dik tal-Missier, hi mtennija b’mod l-aktar ċar fir-regola tal-fidi tal-Knisja: “M’hemmx ħlief Alla wieħed .....hu l-Missier Alla li għamel u ħalaq kollox, u ordna kollox. Għamel kollox bih innifsu jiġifieri bil-Verb u l-Għerf tiegħu”,[202] “bl-Iben u l-Ispirtu” li qishom kienu “idejh”.[203] Il-ħolqien hu għemil flimkien tat-Tliet Persuni tat-Trinita’ Qaddisa.

 

III. Id-dinja nħalqet għall-glorja ta’ Alla

293  Hi verità fundamentali li l-Iskrittura u t-Tradizzjoni ma jieqfu qatt jgħallmu u jiċċelebraw: “Id-dinja nħalqet għall-glorja ta’ Alla”.[204] Alla ħalaq kollox, ifissrilna San Bonaventura, “mhux biex ikattar il-glorja tiegħu, imma biex juri l-glorja tiegħu u biex jagħtiha”.[205]  Alla ma għandux raġuni biex joħloq ħlief l-imħabba u t-tjieba tiegħu: “il-ħlejjaq ħarġu meta fetaħ idu bil-muftieħ ta’ l-imħabba”.[206] U l-Konċilju Vatikan I ifisser dan:

Alla waħdu veru, fit-tjieba tiegħu u bil-qawwa tas-setgħa bla qjies tiegħu , mhux biex ikattar l-hena tiegħu, mhux biex jikseb imma biex juri l-perfezzjoni tiegħu permezz tal-ġid li jagħti lill-ħlejjaq tiegħu, bi pjan mill-aktar ħieles, sa mill-bidu taż-żmien ħalaq mix-xejn, ħlejjaq u ħlejjaq, kemm ħlejjaq spiritwali u kemm ħlejjaq korporali.[207]

 294 Hi l-glorja ta’ Alla li sseħħ b’din il-manifestazzjoni u din il-komunikazzjoni tat-tjieba tiegħu: għalhekk inħalqet id-dinja. Li nkunu għalih “ulied adottivi permezz ta’ Ġesù Kristu, hekk għoġob lir-rieda tiegħu għat-tifħir tal-glorja tal-grazzja tiegħu” (Ef 1,5-6). “Hu glorja ta’ Alla l-bniedem ħaj u hi l-viżjoni ta’ Alla l-ħajja tal-bniedem. Jekk ir-rivelazzjoni ta’ Alla permezz tal-ħolqien kienet biżżejjed biex tagħti l-ħajja lill-ħlejjaq kollha ta’ l-art, kemm aktar ir-rivelazzjoni tal-Missier permezz tal-Verb ma tagħti l-ħajja lil dawk li jaraw ‘l Alla”.[208] L-għan aħħari tal-ħolqien hu “Alla, li ħalaq kollox biex ikun kollox f’kollox” (1 Kor 15, 28), u hekk fl-istess waqt jikseb il-glorja tiegħu u l-hena tagħna.

 

IV. Il-Misteru tal-ħolqien

 

ALLA ĦALAQ B’GĦERF U MĦABBA

295  Aħna nemmnu li Alla ħalaq id-dinja bil-għerf tiegħu (ara Għerf 9,9). Id-dinja ma saritx għax kellha ssir bilfors minnha nnifisha, jew għax hekk kien id-destin bla raġuni tagħha, jew għax saret b’kumbinazzjoni, addoċċ u bla ħsieb. Aħna nemmnu li d-dinja saret bir-rieda ħielsa ta’ Alla li ried isieħeb il-ħlejjaq tiegħu fl-esseri, l-għerf u t-tjieba tiegħu: “Għax int ħlaqt il-ħlejjaq kollha tiegħu fl-esseri, l-għerf u t-tjieba tiegħu: “Għax int ħlaqt il-ħlejjaq kollha u huma kienu u nħolqu bir-rieda tiegħek” (Apok 4,11). “Kemm huma kotrana l-għemejjel tiegħek Mulej! Kollha bil-għerf għamilthom” (Salm 104, 27). “Twajjeb ma’ kulħadd il-Mulej, tjubitu fuq kull ma għamel” (Salm 145,9).

 

ALLA ĦALAQ “MIX-XEJN”

296  Aħna nemmnu li Alla biex joħloq ma kienx jeħtieġ ebda ħaġa li kienet teżisti qabel u lanqas ebda għajnuna.[209]  Il-ħolqien lanqas ma hu emanazzjoni li kellha bilfors toħroġ min-natura ta’ Alla.[210]

Kienet tkun xi ħaġa straordinarja kieku Alla ħareġ id-dinja minn materja li kienet ġa teżisti? Bniedem tas-sengħa, meta jingħatalu xi materjal jagħmel bih dak li jrid. Waqt li s-setgħa ta’ Alla tidher proprju meta mix-xejn jagħmel dal li jrid.[211]

297  Il-fidi tal-ħolqien “mix-xejn” insibuha fl-Iskrittura bħala verità mimlija wegħdiet u tamiet. B’dan il-mod omm seba’ aħwa ħeġġithom għall-martirju:

“Jien ma nafx kif feġġejtu f’ġufi, ma kontx jien li tajtkom in-nifs, lanqas ma kont jien li għaqqadtilkom il-bċejjeċ ta’ ġisimkom. Il-ħallieq tad-dinja li sawwar in-nisel tal-bniedem u fassal il-bidu ta’ kollox għad iroddilkom lura n-nifs u l-ħajja fil-ħniena tiegħu, bħalma issa ma intom tqisu xejn lilkom infuskom, minħabba l-liġijiet tiegħu.....Ibni, ħares lejn is-sema u l-art, u ara kull ma fihom. Kun af li mix-xejn għamilhom Alla; hekk ukoll sar il-ġens tal-bniedem” (2 Mak 7,22-23.28).

298  Għax Alla seta’ joħloq mix-xejn, jista’, bl-Ispirtu s-Santu, jagħti, l-ħajja tar-ruħ lill-midinbin huwa u joħloq fihom qalb safja (ara Salm 51,12), u l-ħajja tal-ġisem lill-mejtin bil-qawmien mill-imwiet, hu “li jagħti l-ħajja lill-mejtin u li jsejjaħ fl-eżistenza dak li ma jeżistix” (Rum 4,17). U jekk, bil-Kelma tiegħu, seta’ jagħmel id-dawl jiddi fid-dlam (ara Ġen 1,3), jista’ wkoll jagħti d-dawl tal-fidi lil dawk li ma għandhomx fidi (ara 2 Kor 4,6).

 

ALLA ĦALAQ DINJA TAJBA U B’ORDNI SĦIĦ

299  Għaliex Alla bl-għerf, il-ħolqien kollu hu mqassam tajjeb: “Int ordnajt kollox bil-qjies, bl-għadd u bl-użin” (Għerf 11,20). Id-dinja maħluqa bil-Verb u għall-Verb ta’ dejjem, “xbieha ta’ Alla li ma jidhirx” (Kol 1,15) ġiet destinata, fdata lill-bniedem, xbieha ta’ Alla (ara Ġen 1,26), imsejjaħ biex ikollu relazzjoni personali ma’ Alla. L-intelliġenza tagħna, li għandha sehem mid-dawl ta’ l-Intellett divin, tista’ tifhem dak li Alla jgħidilna permezz tal-ħolqien tiegħu (ara Salm 19,2-5), imma mhux mingħajr sforz kbir ħafna u bi spirtu ta’ umiltà u ta’ rispett lejn il-Ħallieq u l-għemil tiegħu (ara Ġob 42,3).Il-ħolqien, li ġie mit-tjieba ta’ Alla, għandu sehem f’din it-tjieba “U ra Alla li kien tajjeb......tajjeb ħafna” (Ġen 1,4.10.12.18.21.31). Għax Alla ried li l-ħolqien ikun qisu don mogħti lill-bniedem, qisu wirt iddestinat għalih u fdat lilu. Il-Knisja, kemm-il darba, kellha tiddefendi t-tjieba tal-ħolqien, tad-dinja materjali wkoll.[212]

 

ALLA HU ‘L FUQ MILL-ĦOLQIEN IŻDA HU PREŻENTI FIH

300  Alla hu wisq aktar kbir mill-għemejjel kollha tiegħu: “Int qegħidt is-sebħ tiegħek ‘il fuq mis-smewwiet” (Salm 8,2); “bla tarf il-kobor tiegħu” (Salm 145,3). Iżda għax Alla hu ħallieq setgħan u ħieles, l-ewwel bidu ta’ kull ma jeżisti, hu preżenti ġewwa l-ħlejjaq kollha tiegħu; “aħna fih ngħixu, nitħarrku u aħna” (Atti 17,28). Skond kliem Santu Wistin, “hu ogħla mill-aqwa għoli tiegħu u aktar ‘il ġewwa mill-ġewweini l-aktar ġewwa tiegħi”.[213]

 

ALLA JŻOMM SĦIĦ IL-ĦOLQIEN

301  Wara l-ħolqien, Alla ma telaqx il-ħlejjaq b’rajhom f’idejhom. Ma jagħtihomx biss l-esseri u l-eżistenza, iżda jżommhom f’kull mument ta’ l-eżistenza tagħhom, u jagħtihom ukoll li jaġixxu u jwassalhom għat-tmiem tagħhom. L-għarfien ta’ din id-dipendenza sħiħa tal-ħlejjaq mill-Ħallieq hu bidu ta’ għerf u ta’ ħelsien, ta’ hena u ta’ fiduċja:

“Għax int tħobb il-ħlejjaq kollha, u xejn ma tistmell minn dak kollu li għamilt; li kien hemm xi ħaġa li stajt tobgħodha, int ma kontx tagħmilha. Kif setgħet tibqa’ xi ħaġa fid-dinja,kieku int ma ridthiex jew kif setgħet iżżomm kieku int ma sejjaħtilhiex? Imma int, O Sid li tħobb kull ma jgħix, lil kulħadd tagħder, għax kollox huwa tiegħek” (Għerf 11, 24-26).

 

V. Alla jtemm il-pjan tiegħu: Il-Providenza t’Alla

302  Il-ħolqien għandu t-tjieba u l-perfezzjoni proprji tiegħu, iżda l-ħolqien ma ħarigx kollu mitmum għal kollox minn idejn Alla. Inħalaq “f’qagħda ta’ mixi ‘l quddiem” (in statu viae) lejn il-perfezzjoni ta’ l-aħħar li għad trid isseħħ, perfezzjoni li għaliha Alla iddestina l-ħolqien kollu. Aħna nsejħu Providenza ta’ Alla d-dispożizzjonijiet kollha li bihom Alla jmexxi l-ħolqien lejn din il-perfezzjoni:

Alla jħares u jmexxi bil-Providenza tiegħu kull ma ħalaq, billi “jinfirex minn tarf ta’ l-art u jmexxi kollox bil-ħlewwa” (Għerf 8,1). Għaliex “xejn ma hemm fil-ħolqien li hu moħbi għalih, imma kollox hu miftuħ għal għajnejh” (Lh 4,13), dak kollu wkoll li jsir mill-għemil ħieles tal-ħlejjaq.[214]

303  Ix-xhieda ta’ l-Iskrittura hi unanimi. Il-ħerqa tal-Providenza ta’ Alla hi konkreta u immedjata; Alla jieħu ħsieb kollox mill-iċken ħwejjeġ sal-ġrajjiet kbar tad-dinja u ta’ l-istorja. Bil-qawwa kollha l-Kotba Mqaddsa jsemmu s-setgħa assoluta ta’ Alla fuq il-ġrajjiet kollha: “Fis-smewwiet hu Alla tagħna: hu jagħmel kull ma jogħġbu” (Salm 115,3); u għal Kristu jingħad: “jiftaħ u ħadd ma jagħlaq, jagħlaq u ħadd ma jiftaħ” (Apok 3.7).  “Wieħed jista’ jfassal ħafna ħsibijiet, imma dak li jseħħ hu l-ħsieb tal-Mulej”  (Prov. 19, 21).

304  Hekk naraw l-Ispirtu s-Santu, l-awtur prinċipali ta’ l-Iskrittura Mqaddsa, spiss jgħid li xi għemil hu għemil ta’ Alla, mingħajr ma jgħid min hu l-kawża  sekondarja ta’ l-għemil. Dan mhuwiex “sura ta’ diskors” primittiv, imma mod mill-aktar għoli li juri l-primat ta’ Alla u s-setgħa assoluta tiegħu fuq l-istorja u d-dinja (ara Is 10,5-15; 45, 5-7; Dewt 32,39; Sir 11,14) u hekk irawwem fil-fiduċja fih. It-talb tas-Salmi hu l-aqwa skola ta’ din il-fiduċja (ara Salm 22; 32; 35; 103; 138; u l-bqija).

305  Ġesù jitlob minna li nintelqu bħal tfal f’idejn il-Providenza tal-Missier tas-sema, li jieħu ħsieb sa l-iċken ħtiġijiet ta’ wliedu. “Toqogħodux tinkwetaw ruħkom u tgħidu, ‘x’se nieklu?’ jew ‘x’se nixorbu?’.....Missierkom li hu fis-smewwiet jaf li dan kollu jeħtiġuh. Mela fittxu l-ewwel is-Saltna u l-ġustizzja tiegħu, u dan kollu jingħatalkom ukoll” (Mt 6,31-33; ara 10, 29-31).

 

IL-PROVIDENZA U L-KAWŻI SEKONDARJI

306  Alla hu l-Imgħallem setgħan tal-pjan tiegħu. Iżda biex dan il-pjan iseħħ jinqeda wkoll bis-sehem tal-ħlejjaq. Dan mhux sinjal ta’ dgħufija, imma sinjal tal-kobor u tat-tjieba ta’ Alla li jista’ kollox. Għaliex Alla lill-ħlejjaq tiegħu ma jagħtihomx biss li jkunu, imma jagħtihom ukoll id-dinjità  li jagħmlu għemil huma wkoll, li jkunu l-kawża u l-bidu ta’ xulxin u hekk jagħtu sehemhom ħa jseħħ il-pjan ta’ Alla.

307  Lill-bnedmin, Alla jagħtihom li jkunu jistgħu jkollhom ukoll sehem ħieles fil-Providenza tiegħu billi jafdalhom ir-responsabbiltà li “jaħkmu” u jsaltnu fuq l-art (ara Ġen 1,26-28). Alla jagħti wkoll lill-bnedmin li jkunu kawżi intelliġenti u ħielsa biex itemmu l-opra tal-ħolqien, bi qbil sħiħ mal-ġid tagħhom u ma’ dak ta’ l-oħrajn. Il-bnedmin li spiss jagħtu sehemhom ħa sseħħ ir-rieda ta’ Alla mingħajr ma jkunu jafu, jistgħu b’rieda sħiħa jissieħbu fil-pjan ta’ Alla b’għemilhom, bit-talb tagħhom u bit-tbatijiet tagħhom ukoll (ara Kol 1,240. B’dan il-mod ikunu għal kollox “ħaddiema ma’ Alla” ( 1 Kor 3,9; 1 Tes 3,2) u ħaddiema fis-Saltna tiegħu (ara Kol 4, 11).

308  Din hi l-verità li ma tistax tinfired mill-fidi f’Alla l-ħallieq. Alla jaħdem f’kull ma jagħmlu l-ħlejjaq tiegħu. Hu l-kawża prinċipali li taħdem fil-kawżi sekondarji u bihom: “Alla hu li jaħdem fikom u jġegħelkom tridu u tħabirku biex tagħmlu dak li jogħġob lilu” (Fil 2,13; ara 1 Kor 12,6). Din il-verità mhux tnaqqas, imma tgħolli d-dinjità tal-ħlejjaq. Dawn, maħluqin mix-xejn bis-setgħa, l-għerf u t-tjieba ta’ Alla, ma jistgħu jagħmlu xejn jekk jinqatgħu mill-bidu tagħhom għax “il-ħlejjaq mingħajr il-ħallieq jiġu fix-xejn”;[215]  wisq inqas jistgħu jilħqu l-għan aħħari tagħhom mingħajr l-għajnuna tal-grazzja (ara Mt 19,26; Ġw 15,5; Fil 4,13).

 

IL-PROVIDENZA U L-ISKANDLU TAL-ĦAŻEN

309  Jekk Alla l-Missier li jista’ kollox ħalaq dinja tajba u f’qagħda sewwa, jieħu ħsieb il-ħlejjaq kollha tiegħu, għax jeżisti l-ħażen?  Ebda tweġiba ta’ malajr ma hi biżżejjed għal din il-problema li tant tagħfas fuqna u li ma nistgħux neħilsu minnha, tant tnikkitna daqskemm hi misterjuża. Hi l-fidi nisranija kollha kemm hi li tagħti tweġiba għal din il-problema: it-tjieba tal-ħolqien, it-traġedja tad-dnub, l-imħabba kollha sabar ta’ Alla li jersaq lejn il-bnedmin b’pattijiet is-sħuħija tiegħu, bl-Inkarnazzjoni ta’ Ibnu, bid-don tal-Ispirtu, bil-ġemgħa tal-Knisja, bil-qawwa tas-sagrament, bis-sejħa għall-ħajja ta’ hena li l-ħlejjaq ħielsa huma msejħin minn qabel biex jaċċettawha, iżda li jistgħu ukoll minn qabel iċaħħdu lilhom infushom minnha, permezz ta’ misteru tassew tal-biża’. Ma hemmx aspett wieħed tal-messaġġ nisrani li mhux parti mit-tweġiba għall-problema tad-deni.

310  Imma għaliex Alla ma ħalaqx dinja hekk perfetta li fiha ma setx ikun hemm il-ħażen? Bis-setgħa bla qjies tiegħu, Alla seta’ dejjem joħloq xi ħaġa aħjar.[216] Iżda fl-għerf u t-tjieba bla qjies tiegħu, Alla b’mod ħieles ried joħloq dinja “f’qagħda ta’ mixi” lejn perfezzjoni aħħarija. Dan il-mixi ‘l quddiem, fil-pjan ta’ Alla, jitlob li malli jidhru xi ħlejjaq, ma jibqgħux jidhru aktar ħlejjaq oħra, li ma’ dak li hu aktar perfett ikun hemm ukoll dak inqas perfett, li mal-bini tan-natura jkun hemm ukoll it-tiġrif. Flimkien mal-ġid fiżiku hemm ukoll għalhekk id-deni fiżiku għal żmien twil sakemm il-ħolqien ma jilħaqx il-perfezzjoni tiegħu.[217]

311  L-anġli u l-bnedmin, ħlejjaq intelliġenti u ħielsa, jridu jimxu lejn id-destin aħħari tagħhom b’għażla ħielsa u mħabba preferenzjali. Jistgħu għalhekk jitilfu t-triq. Fil-fatt, dinbu. Hu b’dan il-mod li d-deni morali (il-ħażen), wisq aktar gravi mid-deni fiżiku, daħal fid-dinja. Alla bl-ebda mod, la direttament u lanqas indirettament ma hu l-kawża tad-deni morali.[218] Iżda Alla jippermettih għax jirrispetta l-libertà tal-ħlejjaq u, b’mod misterjuż jagħraf joħroġ minnu l-ġid:

Għax Alla li jista’ kollox.....u li hu ta’ tjieba bla qjies ma kienx se jħalli qatt li jkun hemm xi deni fl-għemejjel tiegħu kieku ma kienx hekk setgħan u tajjeb li joħroġ il-ġid mid-deni nnifsu.[219]

312  Hekk, biż-żmien, wieħed jista’ jara li Alla, fil-Provvidenza setgħana tiegħu, jista’ joħroġ għadd kbir ta’ effetti tajba minn deni morali wkoll, magħmul mill-ħlejjaq tiegħu. “Mhux intom bgħattuni hawn”, - qal Ġużeppi lil ħutu – “imma Alla; ....intom ġibtuli fuqi d-deni, Alla biddlu fil-ġid biex isalva deni morali li qatt sar, kien iċ-ċaħda u l-qtil ta’ l-Iben ta’ Alla, li seħħ bid-dnubiet tal-bnedmin kollha. Alla, għax kotrot fuq li kotrot il-grazzja (ara Rum 5.20), ħareġ minnu l-akbar ġid: il-glorifikazzjoni ta’ Kristu u l-Fidwa tagħna. Id-deni b’hekk mhu se jsir qatt ġid.

313  “Ma dawk li jħobbu ‘l Alla kollox jaħdem id f’id għall-ġid tagħhom” (Rum 8,28). Ix-xhieda tal-qaddisin iwettqu din il-verità:

Santa Katerina ta’ Siena, lil “dawk li kienu jiskandalizzaw ruħhom u jeħduha kontra dak li kien jiġrilhom”, kienet tgħidilhom: “Kollox jiġi mill-imħabba, kollox hu għas-salvazzjoni tal-bniedem, Alla xejn ma jagħmel ħlief għal dan il-għan”. [220]

U San Tumas More, ftit qabel il-martirju tiegħu, farraġ lil bintu: “Ma jiġri xejn li ma jkunx iridu Alla. Issa kull ma jrid hu, ħażin kemm narawh ħażin aħna, hu madankollu dak li hu l-aħjar għalina”.[221]

U Lady Juliana ta’ Norwich: “Bil-grazzja ta’ Alla tgħallimt li jaqbilli li nżomm sħiħ fil-fidi, u nemmen b’mod mhux anqas sħiħ li kull ħaġa se tiġi tajba” “Thou shalt see thyself that all MANNER of thing shall be well”.[222]

314  Aħna nemmnu bil-qawwa kollha li Alla hu Sid id-dinja u Sid ta’ l-istorja. Iżda t-triqat tal-Providenza tiegħu spiss m’humiex magħrufin minna. Biss fit-tmiem ta’ kollox ma nibqgħux nagħrfu biċċa, imma naraw ‘l Alla “wiċċ imb’wiċċ”, u jkunu għal kollox magħrufin minna t-triqat li minnhom ukoll, permezz tat-traġedji tad-deni u tad-dnub, Alla jkun wassal il-ħolqien tiegħu sal-mistrieħ tas-Sabbat (Sibt) (ara Ġen 2,2) definittiv: hu għal dan il-għan li Alla ħalaq is-sema u l-art.

 

Fil-qosor

315  Fil-ħolqien tad-dinja u tal-bniedem Alla qiegħed l-ewwel xhieda, u xhieda universali ta’ l-imħabba setgħana tiegħu u ta’ l-għerf tiegħu, l-ewwel tħabbira tal-“pjan tiegħu kollu mħabba”, li jilħaq il-milja tiegħu fit-twelid ġdid fi Kristu.

316  Għalkemm l-opra tal-ħolqien hi b’mod partikulari attribwita lill-Missier, hi verità tal-fidi wkoll li l-Missier, l-Iben u l-Ispirtu s-Santu huma l-bidu waħdieni u indiviżibbli tal-ħolqien.

317  Alla waħdu ħalaq l-univers, b’mod ħieles, direttament, mingħajr għajnuna ta’ ħadd.

318  Ebda ħaġa maħluqa ma għandha s-setgħa bla qjies meħtieġa biex “toħloq” fit-tifsir veru tal-kelma, jiġifieri tagħmel u tagħti li jkun dak li qabel bl-ebda mod ma kien (isejjaħ għall-eżistenza mix-xejn, ex nihilo).[223]

319  Alla ħalaq id-dinja biex juri u jagħti l-glorja tiegħu. Din hi l-glorja li għaliha Alla ħalaq il-ħlejjaq: li jkollhom sehem fil-verità, fit-tjieba u fil-ġmiel ta’ Alla.

320  Alla ħalaq l-univers u qiegħed iżommu bil-Verb tiegħu, “Ibnu li jżomm id-dinja kollha bil-kelma setgħana tiegħu” (Lh 1,3) u bl-Ispirtu ħallieq tiegħu li jagħti l-ħajja.

321  Il-Providenza ta’ Alla hi d-dispożizzjonijiet li bihom Alla, b’għerf u mħabba, iwassal il-ħlejjaq kollha għall-għan aħħari tagħhom.

322  Kristu jistedinna biex nintelqu bħala wlied f’idejn il-Providenza tal-Missier tagħna tas-sema (ara Mt 6,26-34), u l-appostlu San Pietru jtenni: “Ixħtu fuqu l-ħsibijiet kollha tagħkom għax hu jaħseb fikom” (1 Piet 5,7; ara Salm 55,23).

323  Il-Providenza ta’ Alla taħdem ukoll bil-ħidma tal-ħlejjaq. Alla lill-bnedmin jagħtihom li b’mod ħieles jissieħbu fil-pjanijiet tiegħu.

324  Li Alla jippermetti d-deni fiżiku u d-deni morali hu misteru li Alla dawwal b’Ibnu Ġesù Kristu, li miet u rxoxta biex jirbaħ id-deni. Il-fidi tiżgurana li Alla ma kienx jippermetti d-deni kieku ma kienx jista’ joħroġ il-ġid mid-deni stess, minn triqat li nagħrfuhom sewwa biss fil-ħajja ta’ dejjem.

 

 

Il-ħames paragrafu

IS-SEMA U L-ART

 

325  Is-Simbolu ta’ l-Appostli jistqarr li Alla “ħalaq is-sema u l-art”,  u s-Simbolu ta’ Nicea-Kostantinopli jiċċara u jżid”.....dak kollu li jidher u ma jidhirx”.

326  Fl-Iskrittura Mqaddsa l-espressjoni “sema u art” tfisser dak kollu li jeżisti, il-ħolqien kollu. Tgħidilna wkoll bir-rabta li hemm fi ħdan il-ħolqien rabta li biha fl-istess waqt is-sema u l-art jingħaqdu u jingħażlu minn xulxin: ‘L-art” hi d-dinja tal-bnedmin (Ara Salm 115,6). “Is-sema” jew “is-smewwiet” jistgħu jfissru l-firxa tas-sema (ara Salm 19, 2), iżda jistgħu jfissru wkoll “il-post” proprju ta’ Alla, “Missierna li hu fis-smewwiet” (Mt 5,16; ara Salm 115,16) u, għalhekk, ifissru wkoll is-“sema” li hi l-glorja eskatoloġika, tat-tmiem ta’ kollox. Fl-aħħarnett il-kelma “sema” tfisser “il-post” tal-ħlejjaq spiritwali ta’ l-anġli li huma madwar Alla.

327  L-istqarrija tal-fidi tar-raba’ Konċilju tal-Lateran tgħid li “Alla, f’daqqa, sa mill-bidu taż-żmien, ħalaq mix-xejn ħlejjaq u ħlejjaq, il-ħlejjaq spiritwali u l-ħlejjaq korporali, jiġifieri l-anġli u d-dinja ta’ fuq l-art, u fl-aħħar il-bniedem li għandu mit-tnejn, għax hu ruħ u ġisem”.[224]

 

I. L-anġli

L-EŻISTENZA TA’ L-ANĠLI – VERITÀ TAL-FIDI

328  L-eżistenza ta’ ħlejjaq spiritwali, mingħajr ġisem, li l-Iskrittura Mqaddsa s-soltu ssejjaħ anġli, hi Verità tal-fidi. Ix-xhieda ta’ l-Iskrittura hi ċara daqs kemm hi unanimi t-Tradizzjoni. 

MIN HUMA?

329  Dwarhom Santu Wistin jgħid: “Anġlu hu isem ta’ uffiċċju u mhux ta’ xi natura. Jekk trid taf l-isem ta’ din in-natura, l-isem hu spirtu, jekk trid taf x’inhu l-uffiċċju u d-dmir ta’ dan l-ispirtu, l-uffiċċju hu ta’ anġlu: hu spirtu f’dak li hu, u anġlu f’dak li jagħmel”.[225] Min-natura kollha tagħhom, l-anġli huma qaddejja u messaġġiera ta’ Alla. Għaliex “dejjem jaraw wiċċ Missieri li hu fis-smewwiet” (Mt 18,10) huma “jagħmlu l-ordni tiegħu, malli jisimgħu l-Kelma tiegħu” Salm 103,20)

330  Bħala ħlejjaq kollha kemm huma spiritwali, għandhom intelliġenza u rieda: huma ħlejjaq personali[226] u immortali (ara Lq 20,36). Huma jgħaddu fil-perfezzjoni l-ħlejjaq kollha li jidhru. Dan tixhdu d-dija tal-glorja tagħhom (ara Dan 10, 9-12).

 

KRISTU “MA L-ANĠLI KOLLHA TIEGĦU”

331  Kristu hu ċ-ċentru tad-dinja ta’ l-anġli. “Meta jiġi Bin il-bniedem fil-glorja tiegħu u bl-anġli kollha miegħu” (Mt 25,31) Huma tiegħu għax maħluqin bih u għalih: “Għax fih kien maħluq kollox fis-sema u fl-art dak kollu li jidher u dak kollu li ma jidhirx: Troni u ħakmiet, Prinċipati u Setgħat: kollox bih u għalih kien maħluq” (Kol 1,16). Huma wisq aktar tiegħu għax għamilhom ħabbara tal-pjan tiegħu ta’ salvazzjoni: “M’humiex huma wkoll spirti qaddejja mibgħuta biex jaqdu lil dawk li għandhom jiksbu s-salvazzjoni?” (Lh 1,14).

332  Huma hemm, sa mill-ħolqien (ara Ġob 38,7 fejn l-anġli jissejħu “wlied Alla”) u tul il-ġrajja tas-salvazzjoni, li ħabbruha mill-bogħod u mill-qrib u qdew il-pjan ta’ Alla ħa sseħħ: għalqu l-bieb tal-ġenna ta’ l-art  (ara Ġen 3.24) ħarsu ‘l Lot (ara Ġen 19), salvaw ‘il Ħagar u ‘l binha (ara Ġen 21,17), żammew id Abraham (ara Ġen 22,11), il-liġi ngħatat bil-qadi bil-qadi tagħhom (Atti 7,53), mexxew il-poplu ta’ Alla (ara Eż 20,20-23), ħabbru twelid (ara Mħal 13) u sejħet (ara Mħal 6,11-24; Is 6,6), għenu ‘l profeti (ara 1 Sl 19,5), biex insemmu xi eżempji. U fl-aħħar kien l-anġlu Gabrijel li ħabbar it-twelid tal-Prekursur u dak ta’ Ġesù stess (ara Lq 1,11.26).

333  Mill-Inkarnazzjoni sat-Tlugħ fis-sema l-ħajja tal-Verb magħmul bniedem hi mdawra bl-adorazzjoni u l-qadi ta’ l-anġli. Alla “huwa u jdaħħal ‘l Ibnu l-Kbir fid-dinja, jgħid: ‘Ħa jqimuh kollha ta’ Alla’” (Lh 1,6). L-għana ta’ tifħir li lissnu l-anġli fit-twelid ta’ Kristu ma waqaf qatt mit-tifħir tal-Knisja: “Glorja ‘l Alla...” (Lq 2,14). Ħarsu t-tfulija ta’ Ġesù (ara Mt 1,20; 2,13.19), qdew lil Ġesù fid-deżert (ara Mk 1,12;  Mt 4,11), farrġuh fl-agunija (ara Lq 22,43), setgħu jeħilsuh minn idejn l-għedewwa tiegħu (ara Mt 26,53) kif qabel ħelsu lill-Israel (ara 2 Mak 10,29-30; 11,8). Huma wkoll l-anġli li “jevanġelizzaw” (Lq 2,10) huma u jħabbru l-Bxara t-tajba ta’ l-Inkarnazzjoni (ara Lq 2,8-14) u tal-Qawmien mill-Imwiet (ara Mk 16,5-7) ta’ Kristu. U hemm ikunu meta Kristu jerġa’ jiġi, wara li jkunu ħabbru t-tieni  miġja tiegħu (ara Atti 1,10- 11), biex ikunu qaddejja tal-ġudizzju tiegħu (ara Mt 13, 41; 24,31; Lq 12,8-9).

 

L-ANĠLI FIL-ĦAJJA TAL-KNISJA

334  Minn dan jiġi li l-ħajja kollha tal-Knisja  tikseb ġid mill-għajnuna misterjuża u setgħana ta’ l-anġli (ara Atti 5,18-20; 8, 26-29; 10,3-8; 12,6-11; 27,23-25).

335  Fil-liturġija tagħha, il-Knisja tissieħeb ma’ l-anġli biex tqim ‘l Alla tliet darbiet qaddis.[227] Hija titlob l-għajnuna tagħhom (fil-liturġija tal-funerali: Ħa jwassluk l-anġli fis-sema” u ukoll fil-“Kerubikon” tal-Liturġija Biżantina (“Ġej ir-Re tar-Rejiet.....”), u tiċċelebra b’mod partikulari b’mod partikulari t-tifkira ta’ xi anġli (S. Mikiel, San Gabrijel, San Rafel, l-anġli kustodji).

336  Mit-tnissil tagħha (ara Mt 18,10) sal-mewt (ara Lq 16,22) il-ħajja tal-bniedem hija mħarsa minnhom (ara Salm 34,8;91,10-13) u bit-talb tagħhom (ara Ġob 33,23-24; Żak 1,12; Tob 12,12). “Kull nisrani għandu ħdejh anġlu bħala protettur u ragħaj tiegħu ħa jwasslu għall-ħajja”.[228] Minn hawn fuq l-art, il-ħajja nisranija għandha sehem, bil-fidi, fix-xirka hienja ta’ l-anġli u tal-bnedmin magħqudin ma’ Alla.

 

II.  Id-dinja li tidher

337  Hu Alla li ħalaq id-dinja li tidher bl-għana kollu tagħha, bid-diversitajiet u l-ordni tagħha. L-Iskrittura tippreżentalna simbolikament il-ħidma tal-Ħallieq bħala sitt ijiem “ta’ xogħol” ta’ Alla li jintemmu bil-“mistrieħ” fis-seba’ jum (Ġen 1,1-2.4). L-Iskristtura, meta titkellem fuq il-ħolqien, tgħallimna veritajiet rivelati minn Alla għas-salvazzjoni tagħna,[229] veritajiet li jħalluna “nagħrfu fil-fond in-natura tal-ħolqien, is-siwi tiegħu, u l-għan tiegħu, li hu l-glorja ta’ Alla”.[230]

338  Ma hemm xejn li ma għandux l-eżistenza tiegħu minn għand Alla l-Ħallieq.Id-dinja bdiet meta bil-Kelma ta’ Alla ħarġet mix-xejn: kull ma jeżisti, in-natura kollha, il-ġrajja kollha tal-bniedem, għandhom l-għeruq tagħhom f’dan il-fatt tal-bidu: hu dan il-fatt tal-bidu stess li bih saret id-dinja u beda ż-żmien.[231]

339  Kull ħlejqa għandha t-tjieba u l-perfezzjoni proprja tagħha: Għal kull xogħol tas-“sitt ijiem” ingħad: “U ra Alla li kien tajjeb”. “Il-ħwejjeġ kollha għaliex huma maħluqin, għandhom l-istabbiltà tagħhom, il-verità, it-tjieba proprja tagħhom, il-liġijiet u l-ordni tagħhom”.[232]  Il-ħlejjaq kollha ta’ kull xorta li Alla riedhom skond is-sura proprja tagħhom, jirriflettu, kull waħda, skond il-manjiera tagħha, raġġ ta’ l-għerf u t-tjieba bla qjies ta’ Alla. Hu għalhekk li l-bniedem hu fid-dmir li jirrispetta t-tjieba proprja ta’ kull ħaġa maħluqa, biex jevita li juża b’mod diżordinat il-ħlejjaq, ħaġa li hi ta’ stmerrija ta’ Alla u ġġib konsegwenzi mill-agħar għall-bnedmin u għall-ambjent tagħhom.

340  Alla ried li l-ħlejjaq ikunu jiddependu minn xulxin. Ix-xemx u l-qamar, iċ-ċedru u l-iċken fjura, l-ajkla u l-għasfur tal-bejt: il-ħafna diversitajiet ta’ ħlejjaq, ebda waħda daqs l-oħra, juru li ebda ħaġa maħluqa ma hi biżżejjed għaliha nfisha, u l-ħlejjaq kollha jeżistu biss għax jiddependu minn xulxin, biex jgħinu ‘l xulxin ħa jilħqu l-kobor sħiħ tagħhom, f’qadi lil xulxin.

341  Il-ġmiel ta’ l-univers. L-ordni u l-armonija li naraw fid-dinja maħluqa ġejjin mid-diversità tal-ħlejjaq u mir-relazzjonijiet ta’ bejniethom. Il-bniedem dan l-ordni ntebaħ bih, bil-mod il-mod, bħala liġijiet tan-natura, liġijiet li jgħaġġbu lill-għorrief. Il-ġmiel tal-ħolqien hu rifless tal-ġmiel bla qjies tal-Ħallieq. Għandu joħloq rispett fil-bniedem u jwasslu biex joqgħod għalih bl-intelliġenza u r-rieda tiegħu.

342  Il-ġerarkija tal-ħlejjaq hi mfissra mill-ordni li bih sar ix-xogħol tas-“sitt ijiem”: minn dak li hu inqas perfett għal dak li hu aktar perfett. Alla jħobb il-ħlejjaq tiegħu kollha (ara Salm 145,9), jieħu ħsieb kull waħda, imqar ta’ l-għasfur tal-bejt. Iżsa Ġesù qal: “Intom aktar minn ħafna għasafar tal-bejt tiswew” (Lq 12, 6-7) jew ukoll: “Kemm jiswa’ bniedem aktar minn nagħġa!” (Mt 12,12).

343  Il-bniedem hu fil-quċċata tal-ħolqien. Il-kliem ispirat ta’ l-Iskrittura dan jurih għax jagħżel b’mod ċar il-ħolqien tal-bniedem minn dak tal-ħlejjaq l-oħra (ara Ġen 1,26).

344  Hemm solidarjetà bejn il-ħlejjaq kollha għax kollha għandhom Ħallieq wieħed u kollha nħalqu għall-glorja tiegħu:

 Ħallihom ifaħħruk il-ħlejjaq kollha.

 u l-aktar id-dawl sfiq ta’ Oħtna x-Xemx

 li twelled il-jum ġdid, u bl-isfaq dija

 turi, Mulej, li ogħla minnek m’hemmx.....

 

 Mulej, ħa tkun imfaħħar f’Ħuna l-ilma

 Irżin u safi wisq, meħtieġ qatigħ.....

 

 U f’Oħtna l-art ħa tkun imfaħħar;

 aħna nqisuha wkoll b’Ommna ħanina

 la hi minn ħdanha trodd, biex aħna ngħixu,

 ħxejjex, ilwien ta’ ward, u l-frotta bnina......

 

 Ejjew infaħħru lill-Mulej u Sidna

 u niżżuh ħajr għal dejjem inberkuh,

 bla xejn kburija f’qalbna, b’qima kbira

 ninxteħtu lkoll f’riġlejh sabiex naqduh.[233]

 

345  Is-Sibt – it-tmiem ta’ l-opri tas-“sitt ijiem”. L-Iskrittura Mqaddsa tgħid “Fis-seba’ jum Alla temm ix-xogħol kollu li kien għamel” u “hekk intemmu s-sema u l-art”, u Alla “waqaf fis-seba’ jum mix-xogħol”, u qaddes u bierek dan il-jum (Ġen 2,1-3). Dan il-kliem ispirat hu għani b’tagħlim għas-salvazzjoni.

346  Fil-ħolqien Alla għamel pedament u liġijiet li jibqgħu ma jinbidlux (ara Lh 4,3-4) u li min jemmen jista’ jafda fihom u jkunu għalih sinjal u pleġġ tal-fedeltà tal-Patt ta’ ħbiberija ma’ Alla li ma jinkiser q att (ara Ġen 31,35-37; 33, 19-26). Min-naħa tiegħu l-bniedem irid jibqa’ fidil għal dan il-pedament u jħares il-liġijiet li hemm imnaqqxa fih.

347  Il-ħolqien sar bil-ħsieb tas-Sibt u għalhekk bil-ħsieb tal-kult u l-qima ta’ Alla. Il-kult hu minqux fl-ordni tal-ħolqien (ara Ġen 1,14) “operi Dei nihil praeponatur” – “xejn ma għandu jiġi qabel ix-xogħol ta’ Alla”, tgħid ir-regola ta’ San Benedittu, u hekk turi liema għandu jkun l-ordni fit-tħassib tal-bniedem.

348  Is-Sibt hu fil-qalba tal-liġi ta’ Israel. Il-ħarsien tal-kmandamenti jwieġeb għall-għerf u r-rieda ta’ Alla, mfissra fix-xogħol tal-ħolqien.

349  It-tmiem jum. Iżda għalina, il-jum il-ġdid ġa sebaħ: jum il-qawmien ta’ Kristu mill-imwiet. Fis-seba’ jum intemm l-ewwel ħolqien. Fit-tmien jum jibda l-ħolqien ġdid. Hekk ix-xogħol tal-ħolqien jilħaq il-qofol tiegħu fil-ħidma aktar kbira tal-fidwa. L-ewwel ħolqien isib it-tifsir u l-qofol tiegħu fil-ħolqien ġdid fi Kristu, u d-dija tiegħu hi aqwa u akbar minn dik ta’ l-ewwel ħolqien.[234]

 

Fil-qosor

350  L-anġli huma ħlejjaq spiritwali li bla heda jigglorifikaw ‘l Alla u jaqdu l-pjanijiet tiegħu ta’ salvazzjoni mal-ħlejjaq l-oħra: “huma jagħtu sehemhom għall-ġid tagħna kollu” – “Ad omnia bona nostra cooperantur angeli”.[235]

351  L-anġli huma madwar Kristu sidhom. Jaqduh b’mod partikulari biex iseħħ il-missjoni tiegħu fost il-bnedmin.

352  Il-Knisja tqim l-anġli li jgħinuha fil-mixi tagħha f’din id-dinja, u jħarsu kull bniedem.

353  Alla ried li jkun hemm diversità fost il-ħlejjaq tiegħu u kull waħda mill-ħlejjaq ikollha t-tjieba proprja tagħha, ir-rabta tagħha mal-ħlejjaq l-oħra, u l-ordni tagħha. Hu ried li l-ħlejjaq materjali kollha jkunu għall-ġid tal-bnedmin. Il-bniedem, u l-ħolqien kollu permezz tal-bniedem, għandu bħala destin tiegħu l-glorja ta’ Alla.

354  Ir-rispett tal-liġijiet li hemm minquxa fil-ħolqien, u tar-rapporti li joħorġu mill-istess natura ta’ kull ħaġa, hu l-prinċipju ta’ l-għerf u pedament tal-morali.

 

 

Is-Sitt Paragrafu

IL-BNIEDEM

 

355  “Alla ħalaq il-bniedem fuq xbihetu, fuq xbihet Alla ħalqu, raġel u mara ħalaqhom” (Ġen 1,27).  “Il-bniedem għandu post għalih fil-ħolqien: hu maħluq “xbihet Alla” (I): fin-natura tiegħu jgħaqqad flimkien id-dinja materjali u d-dinja spiritwali (II): hu maħluq “raġel u mara” (III): Alla riedu b’ħabibu (IV).

 

1.  Maħluq “Xbihet Alla”

356  Fost il-ħlejjaq kollha li naraw, il-bniedem biss “għandu l-ħila jagħraf u jħobb lil min ħalqu”,[236]  hu biss ġie msejjaħ biex, bl-għarfien u l-imħabba tiegħu, ikollu sehem mill-ħajja ta’ Alla. Għalhekk ħalqu Alla, u din hi r-raġuni fundamentali tad-dinjità tiegħu:

“Għaliex, min ġiegħelek tgħolli l-bniedem għal din id-dinjità hekk kbira?  Żgur xejn ħlief l-imħabba bla qjies li biha rajt fik innifsek il-bniedem li ħlaqt u ssaħħart b’imħabba għalih, u għax ħabbejtu tajtu natura kapaċi dduq il-ġid bla qjies tiegħek”.[237]

357  Għaliex hu xbieha ta’ Alla, l-bniedem għandu d-dinjità ta’ persuna: m’huwiex biss xi ħaġa, imma xi ħadd. Għandu l-ħila li jkun jaf, li jkollu xi ħaġa tiegħu, li jingħata minn rajh b’mod ħieles, u jkun f’xirka ma’ persuni oħra, u, permezz tal-grazzja, hu msejjaħ biex jidħol f’patt mal-Ħallieq tiegħu, jagħtih tweġiba ta’ fidi u ta’ mħabba li ħadd ma jista’ jagħtih floku.

358  Alla ħalaq kollox għall-bniedem,[238]  iżda l-bniedem inħoloq biex  jaqdi u jħobb lil Alla u biex joffrilu l-ħolqien kollu.

Min hu dan li se jibda jkun imdawwar minn tantattenzjoni?  Hu l-bniedem figura ħajja, kbira u ta’ l-għaġeb, aktar għażiż għal għajnejn Alla mill-ħolqien kollu: hu l-bniedem, li għalih hemm is-sema u l-art u l-baħar u l-ħolqien kollu,  u Alla tant ra importanti s-salvazzjoni tiegħu li lanqas lil Ibnu l-waħdieni stess ma ħafirha minħabba fih. Għax Alla qatt ma waqaf mit-tħejjijiet tiegħu biex itella’ ħdejh il-bniedem u jqiegħdu fuq lemintu.[239]

 359 “Fil-fatt, hu fil-misteru tal-Verb magħmul bniedem li jiddawwal tassew il-Misteru tal-bniedem”.[240]

Żewġ bnedmin kienu, jgħallimna l-Appostlu San Pawl li taw il-bidu lir-razza tal-bnedmin, Adam u Kristu......L-ewwel bniedem, Adam, jgħidilna, sar ruħ ħajja, l-aħħar wieħed hu spirtu li jagħti l-ħajja. L-ewwel bniedem issawwar minn dan l-aħħar bniedem, minn għandu ħa l-eżistenza u l-ħajja biex jgħix.....Dan l-aħħar wieħed hu t-tieni Adam li qiegħed ix-xbieha tiegħu fl-aħħar Adam meta sawru. U biex ma jintilifx dak li hu sawwa xbieha tiegħu, ħa s-sura tiegħu u ssejjaħ bniedem bħalu. Mela hemm l-ewwel Adam, u t-tieni Adam: l-ewwel wieħed kellu bidu, it-tieni wieħed ma għandux tmiem. U dan l-aħħar wieħed hu wkoll l-ewwel tassew, kif jgħid hu stess: Jien l-Ewwel u l-Aħħar.[241]

 360 Il-ġens tal-bnedmin hu wieħed, għax għandu bidu wieħed: “Minn bniedem wieħed Alla għamel il-ġens kollu tal-bnedmin” (Atti 17,26; ara Tob. 8,6).

Dehra ta’ l-għaġeb iġġegħelna nikkontemplaw il-ġens tal-bnedmin, fil-bidu wieħed tiegħu f’Alla.....fin-natura waħda tiegħu magħmula minn ġisem materjali u ruħ spiritwali; fl-għan aħħari wieħed tiegħu u fil-missjoni tiegħu fid-dinja; fl-għamara waħda tiegħu fuq l-art, li minnha, bi dritt tan-natura, il-bnedmin kollha jistgħu jieħdu l-ġid kollu li jeħtieġu għall-għajxien u għall-iżvilupp ta’ ħajjithom; fl-għan sopranaturali wieħed tiegħu:Alla nnifsu, li lejh ilkoll irridu ninġibdu; fl-għaqda tal-mezzi meħtieġa biex jilħaq dan il-għan; fil-fidwa waħda tiegħu, li Kristu kiseb għal kulħadd”.[242]

361  “Din il-liġi tas-solidarjetà tal-bnedmin u ta’ l-imħabba”,[243]  mingħajr  ma twarrab l-għana tal-varjetà tal-persuni, tal-kulturi u tal-popli, tiżgurana li l-bnedmin kollha huma verament aħwa.

 

II.  “Wieħed bir-Ruħ u l-Ġisem”

362 Il-bniedem maħluq xbieha ta’ Alla, hu fl-istess ħin esseri korporali u spiritwali. Ir-rakkont bibliku jfisser dan bi kliem simboliku, u jasal biex jgħid li “Alla sawwar il-bniedem mit-trab ta’ l-art u nefaħlu f’imnifsejh nifs il-ħajja u l-bniedem sar ruħ ħajja” (Ġen 2,7). Il-bniedem sħiħ mela riedu Alla.

363 Spiss il-kelma ruħ fl-Iskrittura Mqaddsa tfisser il-ħajja tal-bniedem (ara Mt 16, 25-26; Ġw 15,13) jew inkella l-persuna sħiħa tal-bniedem (ara Atti 2,41). Imma tfisser ukoll dak li hu l-aktar intimu fil-bniedem (ara Mt 26,38; Ġw 12,27), l-aktar ta’ siwi fih (ara Mt 10,28; 2 Mak 6,30), dak li bih hu, b’mod l-aktar partikulari, xbieha ta’ Alla: “ruħ” tfisser il-prinċipju spiritwali fil-bniedem.

364 Il-ġisem tal-bniedem għandu sehem mid-dinjità tax-“xbieha ta’ Alla”: hu ġisem tal-bniedem proprja għax jingħata l-ħajja minn ruħ spiritwali, u hi l-persuna tal-bniedem kollha kemm hi, li hi destinata biex, fil-Ġisem ta’ Kristu, ssir Tempju ta’ l-Ispirtu (ara 1 Kor 6,19-20; 15,44-45).

Il-bniedem, esseri wieħed iżda magħmul minn ruħ u ġisem, minħabba l-kondizzjoni korporali tiegħu, jiġbor fih innifsu l-elementi tad-dinja materjali, li fih jaslu għall-quċċata tagħhom, u jistgħu bil-libertà kollha jfaħħru lil min ħalaqhom. Mhux permess għalhekk għall-bniedem imaqda il-ħajja tal-ġisem, imma għandu jqisu bħala ħaġa tajba li jistħoqqilha kull ġieħ, għax ġisem il-bniedem ġie maħluq minn Alla u għad jirxoxta fl-aħħar jum.[244]

365  L-għaqda tar-ruħ u l-ġisem tal-bniedem hi hekk kbira li wieħed għandu jqis ir-ruħ bħala l-“forma” tal-ġisem,[245]  jiġifieri li hu minħabba r-ruħ spiritwali li l-ġisem, magħmul mill-materja, hu ġisem ta’ bniedem, ġisem ħaj; l-ispirtu u l-materja tal-bniedem m’humiex żewġ naturi magħqudin flimkien, imma l-għaqda ta’ l-ispirtu u l-materja fil-bniedem hi natura waħda.

366  Il-Knisja tgħallem li kull ruħ spiritwali hi maħluqa immedjatament minn Alla;[246] ma “jagħmluhiex” il-ġenituri; hi immortali;[247]  ma tintemmx meta tinfire mill-ġisem fil-mewt, u għad tingħaqad mill-ġdid mal-ġisem fil-qawmien mill-imwiet fl-aħħar taż-żmien.

367  Xi kull tant niltaqgħu ma’ għażla bejn ruħ u spirtu. Hekk San Pawl jitlob biex Alla jżommna “sħaħ bla mittiefsa fl-ispirtu fir-ruħ u fil-ġisem” (1 Tes 5,23). Il-Knisja tgħallem li din l-għażla bejn ruħ u spirtu ma taqsamx b’xi mod fi tnejn ir-ruħ.[248]  “Spirtu” jfisser li l-bniedem mill-ħolqien tiegħu hu destinat għall-ħajja sopranaturali[249] u li ruħu tista’ tintrefa’ bi grazzja għal xirka ma’ Alla.[250]

368  It-tradizzjoni spiritwali tal-Knisja tinsisti wkoll fuq il-qalb, fit-tifsir bibliku ta’ din il-kelma: “fihom” (Ġer 31, 33),  fil-bnedmin fil-fond ta’ qalbhom fejn il-persuna tagħmel l-għażla tagħha dwar Alla: taċċettah jew tirrijutah (ara Dewt 6,5; 29,3; Is 29,13; Es. 39,26; Mt 6,21; Lq 8,15; Rum5; 5).

 

III.  “Raġel u Mara ħalaqhom”

L-UGWALJANZA U DIFFERENZA LI RIED ALLA

369  Ir-raġel u l-mara nħolqu, jiġifieri riedhom Alla, perfettament indaqs kemm bħala persuni u kemm bħala raġel u mara. “Tkun raġel”, “tkun mara” hi realtà tajba li riedha Alla; u r-raġel u l-mara għandhom dinjità li ma tista’ tintilef qatt, mogħtija lilhom direttament minn Alla li ħalaqhom (ara Ġen 2,7.22).Ir-raġel u l-mara huma, bl-istess dinjità, “xbieha ta’ Alla”. Ir-raġel għax “hu raġel”, u l-mara għax “hi mara” jirriflettu l-għerf u t-tjieba ta’ min ħalaqhom.

370  Alla bl-ebda mod ma hu xbieha tal-bniedem, la hu raġel u lanqas mara. Hu spirtu li fih ma jistax ikun hemm għażla bejn sess u ieħor. Iżda l-“perfezzjonijiet” tar-raġel u tal-mara jirriflettu xi ħaġa mill-perfezzjoni bla qjies ta’ Alla: il-“perfezzjonijiet” ta’ omm (ara Is 49,14-15; 66,13; Salm 130,2-3) u dawk ta’ missier u għarus (Hos 11,1-4; Ġer 4,19).

 

“HUMA GĦAL XULXIN” – “GĦAQDA WAĦDA MINN TNEJN”

371  Maħluqin flimkien, ir-raġel u l-mara Alla riedhom ikunu għal xulxin. Il-Kelma ta’ Alla dan iġġegħelna u nifhmuh minn għadd ta’ siltiet: “Mhux sewwa li l-bniedem jibqa’ waħdu. Ħa nagħmlulu għajnuna tgħodd għalih” (Ġen 2,18). Ebda wieħed mill-annimali ma seta’ jkun “għajnuna tgħodd għalih” (ara Ġen 2, 19-20), għall-bniedem. Il-mara li Alla “sawwar” minn kustilja ta’ Adam, meta ġibhielu quddiemu, ġegħlitu joħroġ minn fommu għajta ta’ stagħġib, ta’ mħabba u ta’ għaqda: “Din hi għadma minn għadmi u laħam minn laħmi” (Ġen 2,23). Ir-raġel sab li l-mara hi bħal “jien” ieħor ta’ l-istess umanità.

372  Ir-raġel u l-mara huma magħmulin “għal xulxin”, mhux għax Alla għamilhom “żewġ nofsijiet” jew għamilhom “mhux sħaħ”: ħalaqhom biex ikunu xirka ta’ persuni, li fiha waħda tkun ta’ “għajnuna” għall-oħra, għax huma fl-istess ħin indaqs bħala persuni (“għadma minn għadmi”......) u komplimentarji ta’ xulxin bħala raġel u mara. Fiż-żwieġ Alla jgħaqqadhom flimkien b’mod li jagħmlu “ġisem wieħed” (Ġen 2,24)  u hekk jittrasmettu l-ħajja. “Nisslu u oktru u imlew l-art” (Ġen 1,28). Huma u jwasslu l-ħajja lil dawk li jitnisslu minnhom, ir-raġel u l-mara, bħala miżżewġin u ġenituri, għandhom sehem b’mod m’hemmx ieħor bħalu fil-ħidma tal-Ħallieq.[251]

373  Fil-ħsieb ta’ Alla, ir-raġel u l-mara huma msejħin biex “jaħkmu” l-art (Ġen 1,28) bħala “prokuraturi” ta’ Alla. Din il-ħakma ma għandhiex tkun ħakma arbitrarja u qerrieda. F’xebħ mal-Ħallieq li “jħobb il-ħlejjaq kollha” (Għerf 11, 24) ir-raġel u l-mara huma msejħin biex jissieħbu mal-Providenza ta’ favur il-ħlejjaq l-oħra. Minn hawn ir-responsabbilta’ tal-bnedmin għad-dinja li Alla fdalhom f’idejhom.

 

IV.  Il-bniedem fil-ġenna ta’ l-art

374  L-ewwel bniedem mhux biss ġie maħluq tajjeb, imma wkoll tqiegħed f’qagħda ta’ ħbiberija ma’ min ħalqu u f’qagħda ta’ armonija miegħu nnifsu u mal-ħolqien madwaru, qagħda u armonija li xejn ma kien se jgħaddihom ħlief il-ħolqien ġdid ġdid fi Kristu.

375  Il-Knisja hija u tfisser b’mod awtentiku s-simboliżmu tal-kliem ta’ l-Iskrittura fid-dawl tat-Testment il-Ġdid u tat-Tradizzjoni, tgħallem li l-ewwel ġenituri tagħna, Adam u Eva, tqiegħdu fi stat ta’ “qdusija u ġustizzja tal-bidu”.[252]  Din il-grazzja tal-qdusija oriġinali kienet “sehem fil-ħajja ta’ Alla”.[253]

376  Din il-grazzja kienet tinxtered fid-dimensjonijiet kollha tal-ħajja tal-bniedem u hekk kellhom il-faraġ tagħha. Sakemm dam f’qagħda ta’ intimità ma’ Alla, il-bniedem ma kellux imut (ara Ġen 2,17; 3,19) u lanqas ibati (ara Ġen 3,16). L-armonija tal-persuna tal-bniedem fiha nnifisha, l-armonija bejn ir-raġel u l-mara (ara Ġen 2,25), u l-armonija bejn l-ewwel raġel u mara u l-ħolqien kollu – dan kollu jissejjaħ stat ta’ “ġustizzja tal-bidu”.

377  Il-“ħakma” tad-dinja li Alla ta lill-bniedem, fil-bidu seħħet qabel xejn fil-bniedem stess li kellu l-ħakma fuqu nnifsu. Il-bniedem kien kollu kemm hu sħiħ u ordnat fih innifsu, għaliex kien ħieles mit-tliet ġibdiet (ara 1 Ġw 2,16): il-ħajra li twassal biex ifittex il-pjaċiri tal-ġisem, ir-regħba tal-ġid tad-dinja u l-ebusija ta’ rasu kontra dak li tgħidlu r-raġuni.

378  Alla qiegħed il-bniedem fil-ġnien li ħawwel, bħala sinjal tal-familjarità tal-bniedem ma’ Alla (ara Ġen 2,8): igħix fih biex “jaħdmu u jħarsu” (Ġen 2,15); ix-xogħol m’huwiex xi kastig (ara Ġen 3,17-19), imma t-tisħib tar-raġel u l-mara ma’ Alla għat-titjib tad-dinja li tidher.

379  Hi din l-armonija kollha tal-ġustizzja oriġinali, imħejjija għall-bniedem fil-pjan ta’ Alla, li l-ewwel ġenituri tagħna tilfu bid-dnub.

 

Fil-qosor

380  “Ħlaqt il-bniedem fi xbieha tiegħek, o Alla, fdajtlu f’idejh id-dinja kollha biex jieħu ħsiebha ħalli jaqdi lilek waħdek, ħallieq tiegħu, u jsaltan fuq il-ħlejjaq kollha”.[254]

381  Il-bniedem hu ddestinat minn qabel li jġib ix-xbieha ta’ l-Iben ta’ Alla magħmul bniedem, “ix-xbieha ta’ Alla li ma jidhirx”  (Kol 1,15), biex Kristu jkun il-kbir fost ħafna aħwa (ara Ef 1,3-6; Rum 8,29).

382  Il-bniedem hu “wieħed bir-ruħ u l-ġisem”.[255]  Id-duttrina tal-fidi tgħallem li r-ruħ spiritwali u immortali tal-bniedem hi maħluqa direttament minn Alla.

383  Alla ma ħalaqx il-bniedem waħdu: sa mill-bidu “raġel u mara ħalaqhom” (Ġen 1,27); l-għaqda tagħhom hi l-ewwel sura ta’ xirka bejn persuni.[256]

384  Ir-rivelazzjoni għarfitna bl-istat ta’ qdusija u ġustizzja tal-bidu li fih ir-raġel u l-mara kienu jgħixu qabel id-dnub; mill-ħbiberija tagħhom ma’ Alla kien jiġi l-hena tal-ħajja tagħhom fil-ġenna ta’ l-art.

 

 

Is-seba’ paragrafu

IL-WAQGĦA

 

385  Alla hu tjieba bla qjies u kull ma għamel hu kollu tajjeb. Iżda ebda persuna ma teħles li tgħaddi mill-esperjenza tat-tbatija, mid-diżgrazzji tan-natura – li jidhru qishom marbutin mal-limitazzjonijiet proprji tal-ħlejjaq – u fuq kollox ebda persuna ma tista’ teħles mill-problema tad-deni morali. Minn fejn jiġi d-deni? “Fittixt minn fejn ġej id-deni, u ma sibtx triq minn fejn noħroġ” jgħid Santu Wistin,256a  u fit-tfittix tiegħu ma sabx triq li minnha  joħroġ ħlief fil-konverżjoni tiegħu lejn Alla l-ħaj. Għaliex “il-misteru tal-ħażen” (2Tes 2,7) jiftiehem biss fid-dawl tal-“misteru tar-reliġjon” (1 Tim 3,16). Ir-rivelazzjoni ta’ l-imħabba ta’ Alla fi Kristu wriet fl-istess ħin kemm hu mxerred id-deni u kemm kotrot il-grazzja (ara Rum 5,20). Aħna għalhekk irridu nersqu lejn il-problema tal-bidu tad-deni billi nħarsu bil-fidi lejn Dak li, waħdu, rebaħ id-deni (ara Lq 11,21-22; Ġw 16,11; 1 Ġw 3,8).

 

I. Fejn kotor id-dnub, kotrot fuq li kotrot il-grazzja

 

IR-REALTÀ TAD-DNUB

386  Id-dnub jinsab fil-grajja tal-bniedem: ikun kollu għalxejn jekk din ir-realtà misterjuża ninjorawha jew insejħulha b’xi isem ieħor. Biex wieħed jasal biex jifhem x’inhu d-dnub, irid l-ewwel jagħraf ir-rabta kbira li hemm bejn Alla u l-bniedem, għaliex jekk wieħed ma jqisx din ir-rabta, il-ħażen tad-dnub ma jinkixifx fl-identità vera tiegħu, dik taċ-ċaħda ta’ Alla, ta’ qagħda kontra Alla, qagħda li ma tieqaf qatt tagħfas fuq il-ħajja tal-bniedem u l-ġrajja tiegħu.

387  Ir-realtà tad-dnub, u b’mod partikulari r-realtà tad-dnub tal-bidu, tidher tassew dik li hi biss fid-dawl tar-Rivelazzjoni ta’ Alla. Mingħajr it-tagħrif li din ir –Rivelazzjoni tagħtina fuq Alla ma nistgħux nagħrfu sewwa x’inhu d-dnub, u tiġina t-tentazzjoni li nfissruh sempliċement bħala xi difett tagħna aħna u nikbru, xi dgħufija psikoloġika, xi żball, xi effett  li bilfors kellu joħroġ minn strutturi soċjali mhux adatti biżżejjed, u l-bqija. Mill-għarfien biss tal-pjan ta’ Alla għall-bniedem naslu biex nifhmu li d-dnub hu abbuż tal-liberta’ li Alla ta lill-persuni li hu ħalaq biex ikunu jistgħu jħobbuh u jħobbu lil xulxin

 

ID-DNUB TAN-NISEL  -  VERITÀ ESSENZJALI TAL-FIDI

388  Ir-Rivelazzjoni, tul iż-żmien li kienet issir, iċċarrat ukoll ir-realtà tad-dnub. Għalkemm il-Poplu ta’ Alla tat-Testment il-Qadim b’xi mod kien jaf x’kienet il-qagħda tal-bniedem fid-dawl tal-ġrajja tal-waqgħa fil-Ġenesi, qatt ma seta’ jasal jara t-tifsir sħiħ ta’ din il-ġrajja, li deher biss fid-dawl tal-Mewt u l-Qawmien mill-imwiet ta Ġesù Kristu (ara Rum 5,12-21). Irridu nagħrfu ‘l Kristu bħala għajn tal-grazzja biex nagħrfu ‘l Adam bħala għajn tad-dnub. Hu l-Ispirtu-Paraklitu, mibgħut minn Kristu rxoxt, li ġie biex “juri d-dinja li għandha żball dwar id-dnub” (Ġw 16,8), huwa u jirrivelalna il-Feddej tad-dnub.

389  Id-duttrina tad-dnub tan-nisel hi qisha l-“maqlub” tal-Bxara t-Tajba li Ġesù hu s-Salvatur tal-bnedmin kollha, li kollha jeħtieġu s-salvazzjoni, u li s-salvazzjoni qiegħda tiġi offruta lil kulħadd bis-saħħa ta’ Kristu. Il-Knisja, li għandha l-ħsieb ta’ Kristu (ara 1 Kor 2,16), taf sewwa li ħadd ma jista’ joqgħod iġib fix-xejn ir-rivelazzjoni tad-dnub tan-nisel mingħajr ma jhedded il-Misteru ta’ Kristu.

 

KIF NAQRAW IL-ĠRAJJA TAL-WAQGĦA

390  Ir-rakkont tal-waqgħa (Ġen 3) jingħad b’diskors mimli immaġinazzjoni, imma jsemmi ġrajja tal-bidu, fatt li seħħ fil-bidu tal-ġrajja tal-bniedem.[257]  Ir-Rivelazzjoni tiżgurana biċ-ċertezza tal-fidi li l-ġrajja kollha tal-bniedem għandha fuqha l-marka tal-ħtija tal-bidu, ħtija li twettqet b’mod għal kollox ħieles mill-ewwel ġenituri tagħna.[258]

 

II. Il-waqgħa ta’ l-anġli

391  L-għażla ta’ diżubbidejnza li għamlu l-ewwel ġenituri tagħna kellha warajha leħen qarrieq, kontra Alla (ara Ġen 3,4-5) li, għal għira, waqqagħhom fil-mewt (ara Għerf 2,24). L-Iskrittura u t-Tradizzjoni tal-Knisja f’dan il-leħen jaraw leħen ta’ anġlu li waqa’, imsejjaħ Xitan jew demonju (ara Ġw 8,44; Apok 12,9). Il-Knisja tgħallem li dan qabel kien anġlu tajjeb, maħluq minn Alla. “Ix-xitan u x-xjaten l-oħra ġew maħluqin minn Alla tajbin fin-natura tagħhom, żda kienu huma stess li saru ħżiena”.[259]

392  L-Iskrittura titkellem dwar dnub ta’ l-anġli (ara 2 Piet 3,4). Din il-“waqgħa” kienet għażla ħielsa ta’ dawn l-ispirtu maħluqa li ċaħdu ‘l Alla u s-Saltna tiegħu b’mod radikali u b’mod li ma setgħux jerġgħu lura minnu. Insibu rifless ta’ dan l-irvell kontra Alla fil-kliem ta’ dak li ġarrab lill-ewwel ġenituri tagħna: “Issiru bħal Alla” (Ġen 3,5). Ix-xitan “dineb sa mill-bidu” (1 Ġw 3,8), hu “missier il-gideb” (Ġw 8,44).

393  Id-dnub ta’ l-anġli ma jistax jinħafer, mhux minħabba xi nuqqas tal-ħniena bla qjies ta’ Alla, imma għaliex l-għażla tagħhom saret b’mod li ma setgħux jerġgħu lura minnha. “Ma hemmx sogħba għalihom wara l-waqgħa, kif ma hemmx sogħba għall-bnedmin wara l-mewt”.[260]

394  L-Iskrittura tixhdilna x’influwenza ħażina għandu dak li Ġesù sejjaħlu “qattiel sa mill-bidu” (Ġw 8,44) u li pprova wkoll idawwar lil Ġesù mill-missjoni li fdalu l-Missier (ara Mt 4,11). “Kien għalhekk li deher l-Iben ta’ Alla, biex iħott kull ma għamel ix-xitan” (1 Ġw 3,8). Minn kull ma għamel ix-xitan, minħabba l-konsegwenzi li ġieb, l-agħar kien il-qerq giddieb li bih wassal lill-bniedem biex jikser l-ordni ta’ Alla.

395  Iżda l-qawwa tax-xitan m’hijiex bla qjies. Hu biss ħliqa. Setgħani għax spirtu pur, imma dejjem ħliqa; ma jistax iwaqqaf il-bini tas-Saltna ta’ Alla. Jagħmel x’jagħmel ix-xitan fid-dinja b’mibegħda għal Alla u għas-Saltna tiegħu fi Kristu, u kbar kemm huma kbar il-ħsarat li tagħmel il-ħidma tiegħu – ħsarat ta’ natura spiritwali u, indirettament, ta’ natura fiżika wkoll – lil kull bniedem u lis-soċjetà, il-ħidma tiegħu tippermettiha l-Providenza ta’ Alla, li bil-qawwa u bil-ħlewwa tmexxi l-istorja tal-bniedem u tad-dinja. Hu misteru kbir li Alla jippermetti l-ħidma tax-xitan, iżda “aħna nafu li Alla ma’ dawk li jħobbuħ f’kollox jaħdem id f’id għall-ġid tagħhom” (Rum 8,28).

 

III.  Id-Dnub tan-nisel 

 

IL-PROVA TAL-LIBERTẦ

396  Alla ħalaq il-bniedem xbieha tiegħu u riedu ħabib tiegħu. Kreatura spiritwali, il-bniedem ma jistax jgħix din il-ħbiberija jekk mhux billi joqgħod b’mod ħieles għal kull ma jrid Alla minnu. Dan tfisser il-projbizzjoni magħmula lill-bniedem biex ma jikolx mis-siġra ta’ tagħrif it-tajjeb u l-ħażin, “għax dak in-nhar li tiekol minnha żgur li tmut” (Ġen 2,17). “Is-siġra ta’ tagħrif it-tajjeb u l-ħażin” (Ġen 2,17)  turina simbolikament liema huma l-limiti li ‘l hemm minnhom il-bniedem ma jistax imur. Il-bniedem, billi hu kreatura, għandu jagħraf dawn il-limiti u jirrispettahom bil-fiduċja kollha. Il-bniedem jiddependi minn Alla li ħalqu, u jrid joqgħod għal-liġijiet tal-ħolqien u għan-normi morali li jirregolaw l-użu tal-libertà.

 

L-EWWEL DNUB TAL-BNIEDEM

397  Il-bniedem, imġarrab mix-xitan, ħalla tintemm f’qalbu l-fiduċja li kellu fil-Ħallieq tiegħu (ara Ġen 3,11), abbuża mil-libertà tiegħu, u ma obdiex il-kmandament ta’ Alla (ara Rum 5,19). Dan kien l-ewwel dnub tal-bniedem. Kull dnub, li ġie wara, hu att ta’ diżubbidjenza lejn Alla u nuqqas ta’ fiduċja fit-tjieba tiegħu.

398  Bid-dnub tiegħu, il-bniedem ippreferixxa lilu nnifsu għal Alla, u għalhekk stmerr lil Alla, għażel lilu nnifsu flok Alla, flok dak li kienet titlob minnu l-qagħda tiegħu ta’ maħluq, u għalhekk ukoll flok il-ġid proprju tiegħu. Mqiegħed (kostitwit) fi stat ta’ qdusija, il-bniedem kien destinat li jkun għal kollox divinizzat minn Alla fil-glorja. Imqarraq mix-xitan, ried “isir bħal allat” (ara Ġen 3,5), iżda “mingħajr Alla, qabel Alla, u mhux skond Alla”.[261]

399  L-Iskrittura turina x’kienu l-konsegwenzi traġiċi ta’ din l-ewwel diżubbidjenza, Adam u Eva minnufih tilfu l-grazzja tal-qdusija tal-bidu (ara Rum 3,23). Beżgħu minn Alla (ara Ġen 3,9-10), li tiegħu kienu fasslu xbieha qarrieqa, dik ta’ Alla għajjur għall-prerogattivi tiegħu (ara Ġen 3,5).

400  L-armonija li fiha kienu jgħixu, li tathielhom il-grazzja tal-ġustizzja tal-bidu, inqerdet; il-ħakma tal-fakultajiet spiritwali tar-ruħ fuq il-ġisem tkissret (ara Ġen 3,7); l-għaqda tar-raġel u l-mara bdiet iġġarrab tensjonijiet (ara Ġen 3,11-13), u r-rapporti bejniethom indarbu minn xewqat ħżiena u minn spirtu ta’ ħakma (ara Ġen 3,16). Inkisret ukoll l-armonija li kien hemm mal-ħolqien: id-dinja li tidher saret barranija għall-bniedem u għadu tiegħu (ara Ġen 3,17-19). Minħabba l-bniedem, il-ħolqien kollu “jinsab taħt il-frugħa” (Rum 8,20). U fl-aħħarnett seħħ l-effett tad-diżubbidjenza, mħabbra espliċiment minn qabel: il-bniedem “jerġa’ lura lejn l-art għax minnha ġie meħud” (Ġen 3,19). Il-mewt daħlet fil-ġrajja tal-bniedem (ara Rum 5,12).

401  Wara dan l-ewwel dnub, kien hemm “invażjoni” sħiħa ta’ dnubiet li xterdet mad-dinja: il-qtil ta’ Abel minn Kajin ħuh (ara Ġen 4,3-15); l-art kollha tħassret minħabba d-dnub (ara Ġen 6,5.12; Rum 1,18-32); fil-ġrajja ta’ Israel id-dnub kien jidher ta’ spiss, l-aktar bħala nuqqas ta’ fedelta’ lejn Alla tal-Patt, jew bħala ksur tal-liġi ta’ Mosè; u wkoll wara l-Fidwa ta’ Kristu, fost l-insara, id-dnub juri ruħu taħt ħafna suriet (ara 1 Kor 1-6; Apok 2-3). L-Iskrittura u t-Tradizzjoni tal-Knisja ma jieqfu qatt ifakkru li d-dnub jinsab u hu mxerred fil-ġrajja kollha kemm hi tal-bniedem:

Dak li nsiru nafu bih mir-Rivelazzjoni ta’ Alla, jaqbel ma’ l-esperjenza tagħna. Għax il-bniedem, jekk iħares f’qalbu, għandu jintebaħ li hu miġbud ukoll lejn il-ħażen, u mgħaddas f’tant suriet ta’ deni, li żgur ma jistgħux jiġu mill-Ħallieq tajjeb tiegħu. Spiss il-bniedem ma jkunx irid jagħraf lil Alla bħala l-bidu tiegħu, u hekk jikser ukoll l-ordni li jmexxih lejn l-għan aħħari tiegħu, u fl-istess ħin ukoll iħarbat kull relazzjoni kemm miegħu nnifsu u kemm mal-bnedmin l-oħra u mal-ħlejjaq kollha.[262]

 

IL-KONSEGWENZI TAD-DNUB TA’ ADAM GĦALL-FAMILJA KOLLHA TAL-BNEDMIN

402  Il-bnedmin kollha huma mdaħħla fid-dnub ta’ Adam. Jgħidu San Pawl: “Bid-diżubbidjenza ta’ bniedem wieħed il-ħafna (jiġifieri l-bnedmin kollha) saru midinbin” (Rum 5,19). “Bħalma kien permezz ta’ bniedem wieħed li fid-dinja daħal id-dnub, u permezz tad-dnub il-mewt, u hekk il-mewt laħqet il-bnedmin kollha, għax kollha dinbu....” (Rum 5,12). Kontra l-universalità tad-dnub u tal-mewt l-Appostlu jqiegħed l-universalità tas-salvazzjoni fi Kristu: “Kif bil-ħtija ta’ wieħed waħdu waslet il-kundanna fuq il-bnedmin kollha, hekk ukoll bl-opra tal-ġustizzja ta’ wieħed waslet lill-bnedmin kollha l-ġustifikazzjoni tal-ħajja” (Rum 5,18).

403  Wara San Pawl, il-Knisja dejjem għallmet li l-miżerja kbira li tagħfas fuq il-bnedmin u l-ġibda tagħhom lejn il-ħażen u lejn il-mewt ma jiftehmux mingħajr ir-rabta tagħhom mad-dnub ta’ Adam u mal-fatt li hu għaddielna dnub li bih nitwieldu u li hu “l-mewt tar-ruħ”.[263] Għaliex din hi verità zgura tal-fidi, il-Knisja tagħti l-Magħmudija għall-maħfra tad-dnubiet ukoll lit-trabi li ma għamlux dnubiet pesonali.[264]

404  B’liema mod id-dnub ta’ Adam sar id-dnub ta’ dawk kollha li tnisslu minnu? Il-ġens kollu tal-bnedmin hu f’Adam “qisu ġisem wieħed fi bniedem wieħed”.[265]  Minħabba din “l-għaqda tal-ġens tal-bnedmin”, il-bnedmin kollha huma mdaħħla fid-dnub ta’ Adam, kif kollha huma mdaħħla fil-ġustizzja ta’ Kristu. Madankollu kif id-dnub tan-nisel jgħaddi fil-bnedmin kollha hu misteru li qatt ma nistgħu naslu biex nifhmuh għal kollox. Imma nafu mir-Rivelazzjoni li Adam kien irċieva l-qdusija u l-ġustizzja tal-bidu mhux għalih waħdu, imma għan-natura kollha tal-bnedmin; meta ċedew għat-tentazzjoni, Adam u Eva għamlu dnub personali, iżda dan id-dnub tagħhom laqat in-natura tal-bniedem, li huma jgħaddu lil kull min jitnissel minnhom f’qagħda mwaqqgħa.[266] Hu dnub li jgħaddi u jinxtered fil-familja kollha tal-bnedmin, jiġifieri tingħata natura umana mċaħħda mill-qdusija u l-ġustizzja tal-bidu. Hu għalhekk li d-dnub tan-nisel hu msejjaħ “dnub”, b’mod ta’ analoġija, għaliex hu dnub li “ittieħed” u mhux dnub li “sar”, hu stat mhux għemil.

405  Għalkemm kull bniedem jitwieled bid-dnub tan-nisel,[267] f’ebda persuna mnissla minn Adam id-dnub tan-nisel hu xi ħtija personali. Hu ċ-ċaħda tal-qdusija u tal-ġustizzja tal-bidu, iżda n-natura tal-bniedem ma ġietx imħassra għal kollox: ġiet midruba fis-setgħat naturali proprji tagħha, waqgħet taħt il-ħakma tal-injoranza, tat-tbatija u tas-setgħa tal-mewt, u tal ġibda lejn id-dnub (din il-ġibda lejn il-ħażin tissejjaħ “konkupixxenza”).  Il-Magħmudija, hija u tagħtina l-ħajja tal-grazzja fi Kristu, tneħħi d-dnub tan-nisel u treġġa’ lura l-bniedem lejn Alla; iżda jibqgħu fina l-konsegwenzi tad-dnub tan-nisel fin-natura mdgħajfa u miġbuda lejn id-deni, u jistednuna niġġieldu l-ġlieda spiritwali.

406  It-tagħlim tal-Knisja dwar kif jintiret id-dnub tan-nisel ġie mfisser b’mod preċiż l-aktar fis-seklu ħamsa, b’mod partikulari meta Santu Wistin ħaseb ħafna fuq il-problema tad-dnub tan-nisel ħa jeħodha kontra l-Pelaġjaniżmu, u fis-seklu sittax kontra r-riforma protestanti. Pelaġju kien tal-fehma li l-bniedem jista’ jgħix ħajja moralment tajba bil-qawwa naturali tar-rieda ħielsa tiegħu mingħajr il-ħtieġa tal-grazzja ta’ Alla; u għalhekk naqqas ħafna l-influwenza tad-dnub ta’ Adam; qal li Adam bid-dnub tiegħu tana biss eżempju ħażin. L-ewwel protestanti, għall-kuntrarju, għallmu li l-bniedem tħassar għal kollox u l-libertà tiegħu nqerdet mid-dnub tan-nisel; huma qiesu li huma l-istess ħaġa d-dnub li jiret kull bniedem u l-ġibda lejn il-ħażen (“concupiscentia”) li qatt ma tista’ tingħeleb. Il-Knisja b’mod speċjali tkellmet dwar dak li tgħidilna r-Rivelazzjoni fuq id-dnub tan-nisel fit-tieni Konċilju ta’ Orange fis-sena 529[268]  u fil-Konċilju ta’ Trento.[269]

 

ĠLIEDA KIEFRA

407  It-tagħlim fuq id-dnub tan-nisel – marbut mat-tagħlim fuq il-Fidwa li seħħet bi Kristu – juri ċar x’inhi u jagħraf sewwa l-qagħda tal-bniedem u l-imġiba tiegħu fid-dinja. Bid-dnub ta’ l-ewwel ġenituri tagħna, ix-xitan kiseb ċerta ħakma fuq il-bniedem, għalkemm dan baqa’ ħieles. Id-dnub tan-nisel ġieb miegħu “jasar taħt is-setgħa ta’ dak li għandu f’idu s-saltna tal-mewt, jiġifieri x-xitan”[270] (ara Lh 2,14). Nagħmlu żbalji kbar fl-oqsma tal-edukazzjoni, tal-politika, tal-ħidma soċjali, [271] u ta’ l-imġiba morali jekk ma nammettux li l-bniedem għandu natura midruba u miġbuda lejn il-ħażen.

408  Il-konsegwenzi tad-dnub tan-nisel u d-dnubiet personali kollha tal-bnedmin jagħtu lid-dinja kollha kemm hi qagħda ta’ dnub, li nistgħu nfissru bi kliem San Ġwann: “id-dnub tad-dinja”  (Ġw 1,29). Dan il-kliem ifisser ukoll l-influwenza ħażina li jħallu fuq in-nies il-qagħdiet komunitarji u l-istrutturi soċjali li huma frott dnubiet il-bnedmin.[272]

409  Din il-qagħda drammatika tad-dinja li “kollha qiegħda taħt idejn il-ħażin” (1 Ġw 5,19; ara 1 Piet 5,8) tagħmel il-ħajja tal-bniedem ġlieda waħda:

Tul il-ġrajja kollha tal-bniedem niltaqgħu dejjem ma’ ġlieda kiefra kontra s-setgħat tad-dlamijiet li bdiet fil-bidu u tibqa’ sejra sa l-aħħar jum – u dan qalulna l-Mulej, Impenjat f’din it-taqbida, il-bniedem irid jiġġieled bla heda biex jintrabat ma’ dak li hu tajjeb; u mhux mingħajr sforzi kbar, bl-għajnuna tal-grazzja ta’ Alla, jirnexxilu jikseb l-għaqda fih innifsu.[273]

 

 IV.  “Ma ħallejtux taħt is-setgħa tal-mewt”

410  Wara l-waqgħa, il-bniedem ma ġiex abbandunat minn Alla. Għall-kuntrarju, Alla sejjaħlu (ara Ġen 3,9) u b’mod misterjuż ħabbarlu rebħa fuq id-deni u l-irfigħ tiegħu mill-waqgħa (ara Ġen 3,15). Din is-silta tal-Ġenesi ssejħet “Protoevanġelju”, għax fiha hemm l-ewwel tħabbira tal-Messija-Feddej, tal-ġlieda bejn is-serp u l-Mara u r-rebħa fl-aħħar ta’ nisilha.

411  It-tradizzjoni nisranija, f’din is-silta, tara tħabbira ta’ “Adam ġdid” (ara 1 Kor 15,21-22.45) li, “billi obda sal-mewt, anzi sal-mewt tas-salib” (Fil 2,8) patta fuq li patta  għad-diżubbidjenza ta’ Adam (ara Rum 5,19-20). Imbagħad, ħafna Missirijiet u Dutturi tal-Knisja, fil-mara mħabbra fil-“Protoevanġelju”, raw lil omm Kristu, Marija, bħala “Eva ġdida”. Kienet dik li, l-ewwel waħda u b’mod waħdieni, kisbet ġid mir-rebħa fuq id-dnub li kiseb Kristu: ġiet meħlusa minn kull tinġis tad-dnub tan-nisel[274] u tul ħajjitha kollha fid-dinja, bi grazzja speċjali ta’ Alla, ma għamlet ebda sura ta’ dnub.[275]

412  Iżda għaliex Alla ma żammx l-ewwel bniedem li ma jidnibx? San Ljun il-Kbir iwieġeb: “Il-grazzja ta’ l-għaġeb ta’ Kristu tatna ġid wisq aqwa minn dak li l-għira tax-xitan ħaditilna”.[276]  U San Tumas d’Aquino: “Ma hemm xejn li jista’ jmur kontra l-fatt li n-natura tal-bniedem ġiet destinata għal sejħa aktar għolja wara d-dnub. Alla jippermetti d-deni biex minnu joħroġ ġid akbar. Għalhekk San Pawl jgħid: ‘Fejn kotor id-dnub, kotrot fuq li kotrot il-grazzja’ (Rum 5,20), u fl-‘Exsultet’ jitkanta: ‘Xi ħaġa hienja kienet, ladarba stħoqqilha Feddej kbir bħal dan!’”.[277]

 

Fil-qosor

413  “Il-mewt mhux Alla għamilha, u anqas togħġbu l-qerda tal-ħajjin.....bil-għira tax-xitan daħlet il-mewt fid-dinja” (Għerf 1,13; 2,24).

414  Ix-xitan u x-xjaten l-oħra huma anġli li waqgħu għax, b’mod ħieles, ċaħdu li jaqdu ‘l Alla u l-pjan tiegħu. L-għażla tagħhom kontra Alla kienet definittiva. Huma jfittxu jsieħbu l-bniedem magħhom kontra Alla.

415  “Il-bniedem, imqiegħed minn Alla f’qagħda ta’ qdusija, imqarraq mix-xitan, sa mill-bidu tal-ġrajja tiegħu, abbuża mil-libertà tiegħu, u ħadha kontra Alla u ried jilħaq il-fini tiegħu mingħajr Alla”.[278]

416  Bid-dnub tiegħu, Adam, bħala l-ewwel bniedem, tilef il-qdusija u l-ġustizzja tal-bidu li rċieva minn għand Alla mhux biss għalih innifsu, imma għall-bnedmin kollha.

417  Adam u Eva, lil dawk kollha li tnisslu minnhom, tawhom natura midruba mill-ewwel dnub tagħhom, u għalhekk nieqsa mill-qdusija u l-ġustizzja tal-bidu. Dan in-nuqqas jissejjaħ “dnub tan-nisel”.

418  Minħabba d-dnub tan-nisel in-natura tal-bniedem ġiet imdgħajfa fis-setgħat naturali tagħha, waqgħet taħt il-ħakma tal-injoranza u tat-tbatija u taħt is-setgħa tal-mewt u għandha ġibda lejn id-dnub (din il-ġibda tissejjaħ “konkupixxenza”).

419  “Aħna nżommu, mal-Konċilju ta’ Trento, li d-dnub tan-nisel nirtuh flimkien man-natura tagħna ta’ bnedmin, “mhux b’imitazzjoni” imma bi “propagazzjoni” mhux għax aħna nagħmlu bħalma għamlu l-ewwel ġenituri tagħna, imma għax huma għaddewh lilna u għalhekk hu “proprju ta’ kull wieħed minna”.[279]

420  Ir-rebħa fuq id-dnub li kiseb Kristu tatna ġid wisq aqwa minn dak li ħadilna d-dnub: “Fejn kotor id-dnub, kotrot fuq li kotrot il-grazzja”  (Rum 5,20).

421  “L-insara jemmnu li d-dinja twaqqfet u qed tinżamm mill-imħabba tal-Ħallieq; waqgħet, iva, fil-jasar tad-dnub, iżda ġiet meħlusa minn Kristu msallab u rxoxt li farrak is-setgħa tal-ħażen”.[280]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IT-TIENI KAP

“NEMMEN F’ĠESÙ KRISTU IBNU

WIEĦED SIDNA”

 

IL-BXARA T-TAJBA: ALLA BAGĦAT LIL IBNU

422  “Meta waslet il-milja taż-żminijiet, Alla bagħat lil Ibnu, imwieled minn mara, imwieled taħt il-liġi, biex jifdi lil dawk li kienu taħt il-liġi, biex ikollna l-adozzjoni ta’ wlied” (Gal 4,4-5). Din hi “l-Bxara t-tajba ta’ Ġesù Kristu, l-Iben ta’ Alla.” (Mk 1,1): Alla żar lill-poplu tiegħu, wettaq il-wegħdiet li kien għamel lil Abraham u lil nislu (ara Lq 1,68) u temm il-wegħdiet magħmulin lil Abraham u lil nislu (ara Lq 1,55) u Alla għamel dan b’mod li ħadd ma kien jistenna: bagħat ‘l “Ibnu l-għażiż” (Mk 1,11).

423  Aħna nemmnu u nistqarru li Ġesù ta’ Nazaret, imwieled Lhudi minn xebba ta’ Israel, f’Betlehem, fi żmien is-sultan Erodi l-Kbir u l-imperatur Ċesri Awgustu; kellu s-sengħa ta’ mastrudaxxa, miet imsallab f’Ġerusalemm, taħt il-prokuratur Ponzju Pilatu, fi żmien is-saltna tal-imperatur Tiberju – hu l-Iben etern ta’ Alla magħmul bniedem li “ġie minn għand Alla” (Ġw 13,3), “niżel mis-sema” (Ġw 3,13; 6,33), “sar bniedem” (1 Ġw 4,2), għax “il-Verb sar bniedem u għammar fostna, u aħna rajna l-glorja tiegħu, il-glorja li għandu mill-Missier bħala Ibnu l-waħdieni mimli bil-grazzja u l-verità......u mill-milja tiegħu aħna lkoll ħadna, grazzja fuq grazzja” (Ġw 1,14.16).

424  Imbuttati mill-grazzja ta’ l-Ispirtu s-Santu u miġbudin mill-Missier, aħna nemmnu u nistqarru dwar Ġesù: “Inti Kristu, l-Iben ta’ Alla l-ħaj” (Mt 16,16). Hu fuq il-blata ta’ din il-fidi, li stqarr San Pietru, li Kristu bena l-Knisja tiegħu (ara Mt 16,18).[281]

 

“INXANDAR......L-GĦANA TA’ KRISTU LI EBDA MOĦĦ MA JISTA’ JIFHMU” (Ef 3,8)

425  Ix-xandir tal-fidi nisranija hi l-ewwelnett it-tħabbira ta’ Ġesù Kristu, li trid twassal għall-fidi fih. Sa mill-bidu, l-ewwel dixxipli kienu mkebbsin bix-xewqa li jħabbru ‘l Kristu: “Aħna ma nistgħux ma nitkellmux fuq dak li rajna u smajna” (Atti 4,20). U stiednu l-bnedmin ta’ kull żmien biex jidħlu fil-hena tax-xirka ma’ Kristu:

Dak li aħna smajna, li rajna b’għajnejna, li lejh ħarisna u messew idejna, jiġifieri l-Verb, il-Kelma tal-ħajja, dan sejrin inxandrulkom. Għax il-ħajja dehret u aħna rajnieha u qegħdin nixhdu għaliha. Qegħdin inxandrulkom il-ħajja ta’ dejjem li kienet għand il-Missier u dehret lilna. Qegħdin inxandrulkom dak li aħna  rajna u smajna, biex intom tissieħbu magħna, u l-għaqda tagħna tkun mal-Missier u ma’ Ibnu Ġesù Kristu. Qegħdin niktbu dan biex il-ferħ tagħkom ikun sħiħ (1 Ġw 1,1-4).

 

IL-QALBA TAL-KATEKEŻI: KRISTU

426  “Fil-qalba tal-katekeżi nsibu essenzjalment Persuna, dik ta’ Ġesù ta’ Nazaret, l-Iben Waħdieni tal-Missier......li bata u miet għalina, li qam mill-imwiet u issa qiegħed magħna għal dejjem....Tikkatekizza.....jiġifieri turi fil-Persuna ta’ Kristu l-pjan ta’ dejjem ta’ Alla. Tipprova tifhem it-tifsir tal-ġesti u tal-kliem ta’ Kristu, tifhem is-sinjali li għamel”.[282] L-għan tal-katekeżi: “Tixxierek ma’ Ġesù Kristu: hu biss jista’ jwassal għall-imħabba tal-Missier fl-Ispirtu s-Santu u jagħtina sehem mill-ħajja tat-Trinità Qaddisa”. 277a

427  “Fil-katekeżi hu Kristu, il-Verb magħmul bniedem u Bin Alla, li jiġi mgħallem – il-bqija kollu li jingħad, jingħad b’riferenza għalih: u Kristu biss hu dak li jgħallem; ħadd ieħor jgħallem għax isemma’ l-Kelma ta’ Kristu, għax iħalli ‘l Kristu jgħallem b’fommu.....Kull katekista għandu jkun jista’ jgħid għalih stess il-kliem misterjuż ta’ Kristu: ‘It-tagħlim tiegħi m’huwiex tiegħi, imma ta’ dak li bagħatni’ (Ġw 7,16)”.[283]

428  Min hu msejjaħ biex “jgħallem ‘il Kristu” irid l-ewwelnett ifittex “il-qligħ kbir li hemm filli jagħraf lil Kristu”; irid jaċċetta “li jitlef kollox.....biex jirbaħ lil Kristu u jkun jinsab fih” u “jagħraf lilu u l-qawwa tal-qawmien tiegħu mill-imwiet u jaqsam miegħu t-tbatijiet tiegħu u jkun jixbħu fil-mewt biex jirnexxilu jikseb il-qawmien mill-imwiet” (ara Fil 3,8-11).

429  Hu dan l-għarfien kollu mħabba ta’ Kristu li jqanqal ix-xewqa għat-tħabbir, għall-“evanġelizzazzjoni” biex iwassal lill-oħrajn għall-“Iva” tal-fidi fi Kristu. Iżda fl-istess ħin tinħass il-ħtieġa li din il-fidi tkun magħrufa dejjem aktar u aħjar. Biex jintlaħaq dan il-għan, skond l-ordni tas-Simbolu tal-fidi se nfissru l-ewwel it-titoli ewlenin ta’ Ġesù: Kristu, Iben ta’ Alla, Mulej (artiklu 2). Is-Simbolu mbagħad jistqarr il-misteri ewlenin tal-ħajja ta’ Kristu: għalhekk se nitkellmu fuq il-misteru tal-Inkarnazzjoni (artiklu 3), fuq dak ta’ l-Għid (artiklu 4 u 5), u fl-aħħar fuq dak tal-glorifikazzjoni ta’ Kristu (artiklu 6 u 7).

 

 

 

 

It-Tieni Artiklu

“U F’ĠESÙ KRISTU, IBNU WIEĦED, SIDNA”

 

I.  Ġesù

430  Ġesu’ bil-Lhudi jfisser “Alla jsalva”. Dak in-nhar tat-Tħabbira, l-anġlu Gabrijel ta lil Ġesù, bħala isem proprju tiegħu, l-isem ta’ Ġesù, isem li fl-istess ħin kien ifisser l-identità tiegħu u l-missjoni tiegħu (ara Lq 1,31). Għaliex “Alla biss jista’ jaħfer id-dnubiet” (ara MK 2,7), hu Alla li, f’Ġesù, Ibnu minn dejjem ta’ dejjem u li sar bniedem, “isalva l-poplu tiegħu minn dnubietu” (Mt 1,21). B’dan il-mod, Alla, f’Ġesù, jiġbor il-ġrajja kollha tas-salvazzjoni favur il-bnedmin.

431  Fil-ġrajja tas-salvazzjoni, Alla ma ħelisx biss lil Israel minn “dar il-jasar” (Dewt 5,6), meta ħarġu mill-Eġittu. Salvah ukoll minn dnubu. Id-dnub hu dejjem offiża li ssir lil Alla (ara Salm 51,6), u hu biss jista’ jaħfru (ara Salm 51,12). Hu għalhekk li Israel, li beda jintebaħ dejjem aktar kif id-dnub hu mxerred ma’ kullimkien, għaraf li ma setax ifittex is-salvazzjoni jekk mhux filli jsejjaħ l-isem ta’ Alla-Feddej (ara Salm 79,9).

432  L-isem ta’Ġesù jfisser li l-istess Isem ta’ Alla jinsab fil-Persuna ta’ Ibnu (ara Atti 5,4; 3 Ġw 7),  sar bniedem biex jeħles il-bnedmin kollha darba għal dejjem minn dnubiethom. Hu l-Isem ta’ Alla biss li jagħti s-salvazzjoni (ara Ġw 3,5; Atti 2,21), u issa jista’ jissejjaħ minn kulħadd għax Ġesù ingħaqad mal-bnedmin kollha bl-inkarnazzjoni (ara Rum 10, 6-13) hekk li “mkien taħt is-sema ma hemm Isem ieħor mogħti lill-bnedmin li bih aħna għandna nkunu salvi” (Atti 4,12; ara Atti 9,14; Ġak 2,7).

433  L-isem ta’ Alla-Feddej kien jissemma’ darba biss fis-sena mill-qassis il-kbir għall-espjazzjoni tad-dnubiet ta’ Israel, meta kien iroxx fuq l-għatu ta’ fuq l-arka tax-xhieda miktuba fil-post l-aktar Qaddis id-demm tas-sagrifiċċju (ara Lev 16,15-16; Sir 50,20; Lh 9,7). L-għatu ta’ fuq l-arka, jew propizjatorju, kien juri l-preżenza ta’ Alla fost il-poplu (ara Eż 25,22; Lev 162; Num 7,89; Lh 9,5). Meta San Pawl għal Ġesù qal li “Alla kkostitwieh vittma ta’ espjazzjoni b’demmu” (Rum 3,25) ried ifisser li, permezz ta’ Kristu magħmul bniedem, “kien Alla li fi Kristu ħabbeb id-dinja miegħu” (ara 2 Kor 5,19).

434  Il-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet igglorifika l-Isem ta’ Alla-Feddej (ara Ġw 12,28) għax issa hu l-Isem ta’ Ġesù li juri fil-milja kollha tagħha l-qawwa, għolja fuq li għolja, ta’ “l-Isem li hu fuq kull isem” (Fil 2,9-10). L-ispirti ħżiena jibżgħu mill-Isem ta’ Ġesù (ara Atti 16, 16-18; 19, 13-16), u f’isem Ġesù id-dixxipli tiegħu għamlu l-mirakli (ara Mk 16,17), għax kull ma kienu jitolbu lill-Missier f’isem Ġesù, il-Missier kien jagħtihulhom (Ġw 15,16).

435  L-isem ta’ Ġesù hu fil-qalba tat-talb nisrani. It-talbiet liturġiċi kollha jagħlqu bil-formula B’Ibnek Ġesù Kristu Sidna.....U l-“Ave Maria” tilħaq il-quċċata tagħha bil-kliem “u mbierek il-frott tal-ġuf tiegħek, Ġesù”. U t-talba tal-qalb tal-orjentali, magħrufa bħala “Talba lil Ġesù” tgħid: “Ġesù Kristu, Iben Alla, Mulej, ħenn għalija l-midneb”. Ħafna nsara jmutu huma u jtennu b’fommhom, bħal Santa Ġovanna d’Arco, kelma waħda biss: “Ġesù!”

 

II.  Kristu

436  Kristu hi traduzzjoni bil-Grieg tal-kelma Ljhudija “Messija”, kelma li tfisser “midluk”. Il-kelma saret l-isem proprju ta’ Ġesù għax dan temm perfettament il-missjoni, imfissra b’ismu, fdata lilu minn Alla. F’Israel kienu jiġu midlukin f’isem Alla dawk li kienu jiġu kkonsagrati lilu għal xi missjoni ġejja minnu. Kienu slaten (ara 1 Sam 9,16; 10,1.12.13; 1Slat 1,3), qassisin (ara Eż 29,7; Lev. 8,12) u rarament profeti (ara 1 Slat 19,16). Dan kellu jkun il-każ speċjali tal-Messija, mibgħut minn Alla biex iwaqqaf is-Saltna darba għal dejjem (ara Salm 2,2; Atti 4,26-27). Il-Messija kellu jiġi midluk mill-Ispirtu s-Santu (ara Is 11,2) biex ikun fl-istess waqt sultan u qassis (ara Żak 4,14; 6,13), imma wkoll profeta (ara Is 16,1; Lq 4, 16-21). Kristu temm it-tama messjanika ta’ Israel bil-missjoni tiegħu ta’ qassis, profeta u sultan.

437  L-anġlu ħabbar lir-ragħajja t-twelid ta’ Ġesù bħala t-twelid tal-Messija mwiegħed lil Israel: “Llum, fil-belt ta’ David, tweldilkom Salvatur li hu l-Kristu, il-Mulej” (Lq 2,11). Sa mill-bidu hu dak li “l-Missier ikkonsagrah u bagħtu fid-dinja” (Ġw 10,36), li tnissel bħala “qaddis” (Lq 1,35) fil-ġuf safi tal-Verġni Marija. Alla sejjaħ lil Ġużeppi biex “jieħu lil Marija għandu b’martu” għax “dak li tnissel fiha ġej mill-Ispirtu s-Santu” (Mt 1,21), biex Ġesù “li jsejħulu Kristu” jitwieled minna xebba mgħarrsa lil Ġużeppi minn nisel messajniku ta’ David (Mt 1,16; ara Rum 1,3; 2 Tim 2,8; Apok 22,16).

438  Il-konsagrazzjoni messjaniku ta’ Ġesù turi x’kienet il-missjoni divina tiegħu. “Wara kollox ismu stess hekk ifisser, għax l-isem Kristu jiġbor fih, lil Dak li ta d-dilka, lill-Midluk u lid-Dilka nnifisha li biha ġie midluk. Dak li ta d-dilka hu l-Missier, il-Midluk hu l-Iben li rċieva d-dilka fl-Ispirtu s-Santu li hu d-Dilka nnifisha”.[284]  Il-konsagrazzjoni messjanika ta’ Kristu, li kienet minn dejjem, ġiet irrivelata fiż-żmien li Ġesù kien fid-dinja, meta ġie mgħammed minn San Ġwann u “Alla kkonsagrah bl-Ispirtu s-Santu u l-qawwa” (Att 10,38) “biex hu jkun mgħarraf lil Israel” (Ġw 1,31) bħala l-Messija. Kliemu u għemilu jagħmluh magħruf bħal l-“Qaddis ta’ Alla” (Mk 1,24; Ġw 6,69; Atti 3,14).

439  Ħafna Lhud u xi pagani, li kellhom sehem fit-tama tal-Lhud, f’Ġesù raw il-karatteristiċi fundamentali ta’ “bin David” messajniku, mwiegħed minn Alla lil Israel (ara Mt 2,2; 9,27; 12,23; 15,22; 20,30; 21,9,15). Ġesù aċċetta t-titolu ta’ Messija għax kellu dritt għalih (ara Ġw 4,25-26; 11,27), iżda mhux mingħajr riservi, għaliex dan it-titolu parti min-nies ta’ żmien Ġesù kienu jifhmuh ħażin ta’ nies li kienu (ara Mt 22, 41-46): it-titolu ta’ Messija kienu jagħtuh tifsira essenzjalment politika (ara Ġw 6,15; Lq 24,21).

440  Ġesù laqa’ l-istqarrija tal-fidi ta’ San Pietru li għarfu bħala l-Messija tiegħu, huwa u jħabbar il-passjoni ta’ Bin il-bniedem li ma kellhiex iddum ma sseħħ (ara Mt 16.16-23). Hu wera t-tifsir veru tas-Saltna messjanika kemm fl-identità traxxendenti ta’ Bin il-bniedem “li niżel mis-sema” (Ġw 3,13; ara Ġw 6,62; Dan 7,13) u kemm fil-missjoni tiegħu għall-fidwa tad-dinja bħal l-Qaddej li jbati: “Bin il-bniedem ma ġiex biex ikun moqdi, imma biex jaqdi u jagħti ħajtu b’fidwa għall-kotra” (Mt 20,28; ara Is 53,10-12). Hu għalhekk li t-tifsir veru tas-Saltna tiegħu deher minn fuq l-għoli tas-Salib (ara Ġw 19, 19-22; Lq 23, 39-43). Kien biss wara l-Qawmien mill-imwiet li s-Saltna messjanika ta’ Kristu setgħet titħabbar minn San Pietru quddiem il-poplu ta’ Alla: “Mela ħa jkun jaf bi żgur il-poplu kollu ta’ Israel li lil dan Ġesù, li intom sallabtuh, Alla għamlu Mulej u Messija” (Atti 2,36).

 

III. Iben waħdieni ta’ Alla

441  It-titolu ta’ Bin Alla, fit-Testment il-Qadim, kien jingħata lill-anġli (ara Dewt 32,8; Ġob 1,6), lill-poplu magħżul ta’ Alla (ara Es 4,22; Hos 11,1; Ġw 3,19; Sir 36,11; Għerf 18,13), lil ulied Israel (ara Dewt 14,1; Ħos 2,1) u lis-slaten tagħhom (ara 2 Sam 7,14; Salm 82,6). Dak iż-żmien kien ifisser l-adozzjoni ta’ wlied li Alla biha waqqaf relazzjonijiet ta’ intimità partikulari mal-bniedem li hu ħalaq. Meta s-Sultan-Messija mwiegħed jissejjaħ “Bin Alla” (ara 1 Kron 17,13; Salm 2,7) ma kienx ta’ bilfors ifisser, skond is-sens letterali ta’ dawn is-siltiet, li kellu jkun ‘il fuq mill-bnedmin. Dawk li sejħu lil Ġesù bħala l-Messija ta’ Israel (ara Mt 27,54), forsi ma ridux jgħidu aktar minn hekk (ara Lq 23,47).

442  Iżda dan ma nistgħux ngħiduh għal San Pietru meta stqarr li Ġesù hu “Kristu, l-Iben ta’ Alla l-ħaj”  (Mt 16,16), għax Ġesù għall-istqarrija tiegħu wieġbu b’mod l-aktar solenni: “Mhux bniedem tad-demm u l-laħam uriek dan (din ir-rivelazzjoni), imma Missieri li hu fis-smewwiet” (Mt 16,17). Bl-istess mod, San Pawl huwa u jsemmi l-konverżjoni tiegħu fit-triq ta’ Damasku jgħid: “Meta Dak li għażilni sa min ġuf ommi u li sejjaħli permezz tal-grazzja tiegħu, għoġbu jirrivelali lil Ibnu biex inħabbru lill-pagani.....” (Gal 1,15-16). “U malajr beda jxandar lil Ġesù fis-sinagogi u jgħid li dan hu l-Iben ta’ Alla” (Atti 9,20). Dan kien mill-bidu ċ-ċentru tal-fidi ta’ l-Appostli (ara Ġw 20,31) li stqarrha l-ewwel San Pietru bħala pedament tal-Knisja (ara Mt 16,18).

443  Jekk San Pietru seta’ jagħraf il-karattru traxxendenti ta’ Ġesù l-Messija bħala Bin Alla, dan ġara għaliex Ġesù stess tah li jifhem dan b’mod l-aktar ċar. Quddiem is-Sanhedrin Ġesù lil dawk li kien jixluh: “Inti mela Bin Alla?”, wieġeb: “Inti stess qiegħed tgħidu; iva, jien” (Lq 22,70; Mt 26,64; Mk 14,61). Ħafna qabel kien sejjaħ lilu nnifsu “l-Iben” li jagħraf lill-Missier (ara Mt 11,27); 21,37-38), differenti mill-“qaddejja” li Alla qabel kien jibgħat lill-poplu tiegħu (ara Mt 21,34-36), aqwa mill-istess anġli (ara Mt 24,36). Għażel il-filjazzjoni tiegħu minn dik tad-dixxipli għax qatt ma qal “Missierna” (ara Mt 5,48; 6,8; 7,21; Lq 11,13) ħlief meta qalilhom: “intom itolbu hekk: Missierna” (Mt 6,9), u nsista fuq din l-għażla: “Missieri u Missierkom” (Ġw 20,17).

444  L-evanġelisti jsemmu żewġ mumenti solenni, il-Magħmudija u t-Trasfigurazzjoni ta’ Kristu, meta nstema’ leħen il-Missier isejjaħlu “Ibni l-għażiż” (ara Mt 3,17; 17,5). Ġesù stess isejjaħ lilu nnifsu “Iben waħdieni ta’ Alla” (Ġw 3,16) u hekk juri li kien  Iben minn dejjem ta’ dejjem (ara Ġw 10,36). Irid li t-twemmin ikun “fl-isem l-Iben il-waħdieni ta’ Alla” (Ġw 3,18). Din l-istqarrija nisranija narawha ġa fil-kliem taċ-ċenturjun quddiem Ġesù msallab: “Dan il-bniedem kien tassew Bin Alla” (Mk 15,39). Fil-fatt hu fil-misteru ta’ l-Għid biss, li dak li jemmen jista’ jagħti lit-titolu: “Bin Alla” t-tifsir sħiħ tiegħu.

445  Wara l-qawmien ta’ Kristu mill-imwiet il-filjazzjoni divina tiegħu dehret fil-qawwa kollha tagħha fl-umanità glorifikata tiegħu: “skond l-Ispirtu s-Santu, kostitwit bħala l-Iben ta’ Alla b’kull qawwa permezz tal-qawmien mill-imwiet” (Rum 1,4; ara Atti 13,33). L-Appostli setgħu għalhekk jistqarru: “Aħna rajna l-glorja tiegħu, il-glorja li għandu mill-Missier bħala Ibnu l-waħdieni, mimli bil-grazzja u l-verità” (Ġw 1,14).

 

IV.  Mulej

446  Fit-traduzzjoni Griega tal-kotba tat-Testment il-Qadim l-isem hekk għoli li bih Alla wera lilu nnifsu lil Mosè (ara Es 3,14), JAHWEH, ġie imfisser bil-kelma Kyrios (Mulej). Il-kelma Mulej minn dak iż-żmien bdiet tintuża tista’ tgħid dejjem għall-istess Alla ta’ Israel. Hu f’dan is-sens li t-Testment il-Ġdid juża din il-kelma “Mulej”, u jużaha mhux biss għal Alla l-Missier, imma wkoll – u din hi l-ħaġa ġdida – għal Ġesù, li għalhekk hu wkoll Alla (ara 1 Kor 2,8).

447  Ġesù nnifsu jużah għalih dan it-titolu, b’mod mistur, fid-diskussjoni tiegħu mal-Fariżej dwar it-tifsir tas-Salm 110 (ara Mt 22,41-46; ara wkoll Atti 2,34-36; Lh 1,1-2), imma b’mod ċar, espliċiment, meta jkellem lill-Appostli (ara Ġw 13,13). Tul il-ħajja pubblika kollha tiegħu, is-setgħa tiegħu fuq in-natura, fuq il-mard, fuq ix-xjaten, fuq il-mewt u d-dnub huma xhieda tas-setgħa tiegħu divina.

448  Ta’ spiss, fl-Evanġelju, xi nies isejħu lil Ġesù “Mulej”. Il-kelma turi r-rispett u l-fiduċja li bihom kienu jersqu lejn Ġesù dawk li kienu jistennew minnu għajnuna u fejqan (ara Mt 8,2; 14,30; 15,22; u l-bqija). Magħmula taħt il-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu din is-sejħa “Mulej” hi stqarrija tal-Misteru divin ta’ Ġesù (ara Lq 1,43; 2,11). Fil-laqgħa ma’ Kristu mqajjem mill-imwiet, tinbidel f’espressjoni ta’ adorazzjoni: “Mulej tiegħi u Alla tiegħi” (Ġw 20,28). U hekk tieħu t-tifsira ta’ mħabba u mħabba kbira, tifsira li hi proprja tat-tradizzjoni nisranija: “Hu l-Mulej!” (Ġw 21,7).

449  L-ewwel stqarrijiet tal-fidi tal-Knisja, huma u jsejħu lil Ġesù bit-titolu divin ta’ Mulej, sa mill-bidu (ara Atti 2,34-36), għarfu li s-setgħa, il-ġieħ u l-glorja li kienu jistħoqqu lil Alla l-Missier kienu wkoll jixirqu lil Ġesù (ara Rum 9,5; Tit 2,13; Apok 5,13) għax “kellu n-natura ta’ Alla” (Fil 2,6) u għax il-Missier wera din is-setgħa ta’ Ġesù meta qajmu mill-imwiet u għollieh għall-glorja tiegħu (ara Rum 10,9; 1 Kor 12,3; Fil 2,11).

450  Sa mill-bidu tal-istorja nisranija, kull meta ntqal li Ġesù jsaltan fuq id-dinja ġrajjietha (ara Apok 11,15), dan kien ifisser ukoll li l-bniedem ma għandux jissottometti għal kollox, b’mod assolut, il-libertà personali tiegħu lil xi setgħa ta’ din id-dinja, imma għandu jissottomettiha biss lil Alla l-Missier u lill-Mulej Ġesù Kristu: Ċesri m’huwiex “il-Mulej” (ara Mk 12,17; Atti 5,29). “Il-Knisja temmen.....li l-muftieħ, iċ-ċentru u l-għan aħħari tal-ġrajja kollha tal-bniedem jinsabu fis-Sid u l-Imgħallem tagħha”.[285]

451  It-talba nisranija tingħaraf mit-titolu “Mulej”, kemm jekk hi stedina għat-talb: “il-Mulej magħkom”, kemm jekk hi għeluq tat-talba: “B’Ibnek Ġesù Kristu Sidna”, u kemm jekk hi l-għajta mimlija tama u fiduċja: “Maran atha” (“Il-Mulej ġej”) jew  “Marana tha” (“Ejja, Mulej!”)  (1 Kor 16, 22.).  “Hekk ikun. Ejja, Mulej Ġesù  (Apok 22,20).

 

Fil-qosor

452  L-isem ta’ Ġesù jfisser “Alla jsalva”. L-iben li twieled mill-Verġni Marija ssemma “Ġesù” għax kellu jsalva l-poplu tiegħu minn dnubietu" (Mt 1,21): “għax imkien taħt is-sema ma hemm isem  ieħor mogħti lill-bnedmin li bih aħna għandna nkunu salvi” (Atti 4,12).

453  L-isem ta’ Kristu jfisser “Midluk”, “Messija”. Ġesù hu Kristu għax “Alla kkonsagra lil Ġesù ta’ Nazaret bl-Ispirtu s-Santu u bil-qawwa" (Atti 10,38).  Hu “dak li għandu jiġi” (Lq 7,19), “it-tama ta’ Israel" (Atti 28,20).

454  L-isem ta’ Bin Alla jfisser ir-relazzjoni waħdanija minn dejjem ta’ dejjem bejn Ġesù Kristu u Missieru. Hu l-Iben il-waħdieni tal-Missier (ara Ġw 1,14.18; 3,16.18) u hu nnifsu Alla (ara Ġw 1,1). Biex wieħed ikun nisrani irid bilfors jemmen li Ġesù Kristu hu l-Iben ta’ Alla (ara  Atti 8,37; 1 Ġw 2,23).

455  L-isem ta’ Mulej juri s-setgħa ta’ Alla. Meta wieħed jistqarr jew isejjaħ lil Ġesù Mulej, jkun jemmen li Ġesù hu Alla. “Ħadd ma jista’ jgħid ‘Ġesù hu l-Mulej’ jekk mhux imqanqal mill-Ispirtu s-Santu"  (1 Kor 12,3).

 

 

It-tielet artiklu

“KIEN KONĊEPUT MILL-ISPIRTU S-SANTU

U TWIELED MINN MARIJA VERĠNI”

 

 

L-ewwel paragrafu

 

L-IBEN TA’ ALLA  SAR BNIEDEM

 

I.  Għaliex l-Iben ta’ Alla sar bniedem

 

456  Mal-Kredu ta’ Nicea-Kostantinopli aħna nistqarru “Niżel mis-smewwiet għalina l-bnedmin u għall-fidwa tagħna. U ħa l-ġisem bis-setgħa ta’ l-Ispirtu s-Santu minn Marija Verġni u sar bniedem”.

457  Il-Verb sar bniedem biex isalvana u jħabbibna mill-ġdid ma’ Alla: “għax Alla ħabbna u bagħat lil Ibnu biex ikun ta’ tpattija għal dnubietna” (1 Ġw 4,10). “Il-Missier bagħat lil Ibnu, is-salvatur tad-dinja” (1 Ġw 4,14): “deher biex ineħħi d-dnubiet” (1 Ġw 3,5).

Marida, in-natura tagħna kienet titlob fejqan; imwaqqgħa, kienet titlob li tintrefa’; mejta, kienet titlob li jingħatalha l-qawmien mill-imwiet. Tlifna l-ġid li kellna, issa jeħtieġ li nerġgħu niksbuh. Magħluqin fid-dlamijiet, jeħtieġ li joħorġuna għad-dawl; marbutin bil-ktajjen, nistennew feddej; fil-ħabs, nistennew l-għajnuna; lsiera, nistennew min jeħlisna. Dawn ir-raġunijiet kollha, tgħid, kienu neqsin minn xi importanza? Ma kellhomx iqanqlu ‘l Alla biex jiċċekken san-natura tagħna l-bnedmin biex iżurna,la darba l-bnedmin kienu f’qagħda hekk miżera u hekk ħażina?[286]

458  Il-Verb sar bniedem biex hekk aħna nagħrfu l-imħabba ta’ Alla. “B’dan dehret l-imħabba ta’ Alla fina, għax Alla bagħat lil Ibnu l-waħdieni fid-dinja biex ngħixu bih” (1 Ġw 4,9). “Għax Alla hekk ħabb lid-dinja, li ta lil Ibnu l-waħdieni biex kull min jemmen fih ma jintilifx, iżda jkollu l-ħajja ta’ dejjem” (Ġw 3,16).

459  Il-Verb sar bniedem biex ikun għalina eżempju ta’ qdusija: “Ħudu fuqkom il-madmad tiegħi u tgħallmu minni......” (Mt 11,29). “Jiena hu t-triq, il-verità u l-ħajja, ħadd ma jmur għand il-Missier jekk mhux permezz tiegħi” (Ġw 14,6). U l-Missier fuq l-għolja tat-Trasfigurazzjoni ordna: “Isimgħu lilu” (Mk 9,7; ara Dewt 6,4-5). Fil-fatt hu għalina eżempju tal-Beatitudni u r-regola tal-Liġi l-ġdida: “Ħobbu lil xulxin, kif ħabbejtkom jien” (Ġw 15,12). Din l-imħabba tissopponi l-offerta effettiva tagħna nfusna fil-mixi wara l-Mulej (ara Mk 8,34).

460  Il-Verb sar bniedem biex inkunu nistgħu “nissieħbu fin-natura ta’ Alla” (2 Piet 1,4). “Din hi r-raġuni għaliex il-Verb sar bniedem u Bin Alla sar Bin il-bniedem: biex il-bniedem isir Bin Alla billi jixxierek mal-Verb u hekk jikseb il-filjazzjoni divina”.[287]  “L-Iben ta’ Alla sar bniedem biex lilna jagħmilna allat”,[288]  “L-Iben waħdieni ta’ Alla ried li jseħibna fin-natura tiegħu ta’ Alla u għalhekk ħa n-natura tagħna biex hu, magħmul bniedem, jagħmel allat lill-bnedmin”.[289]

 

II.  L-Inkarnazzjoni

461  Il-Knisja tieħu kliem San Ġwann (“Il-Verb sar bniedem”: Ġw 1,14) u ssejjaħ “Inkarnazzjoni” il-fatt li l-Iben ta’ Alla ħa n-natura tagħna l-bnedmin biex biha jtemm is-salvazzjoni tagħna. F’innu, li jsemmi San Pawl, il-Knisja tkanta l-Misteru ta’ l-Inkarnazzjoni:

Aħsbu bħalma kien jaħseb Kristu Ġesù: hu għad li kellu n-natura ta’ Alla, ma qagħadx ifittex tiegħu li hu daqs Alla, iżda xejjen lilu nnifsu billi ħa n-natura ta’ lsir; sar jixbaħ lill-bnedmin, u deher minna barra bħala bniedem; ċekken lilu nnifsu, billi obda sal-mewt, anzi sal-mewt tas-salib (Fil 2,5-8).[290]

462  L-Ittra lil-Lhud titkellem ukoll dwar dan il-misteru:

Għalhekk Kristu meta daħal fid-dinja, qal “Sagrifiċċju u offerta int ma ridtx, imma ġisem int ħejjejt għalija; vittmi maħruqa u vittmi għad-dnubiet lilek ma għoġbux. Jien imbagħad għedt: Hawn jien, ġejt biex nagħmel ir-rieda tiegħek” (Lh 10,5-7, ċitazzjoni tas-Salm 40, 7-9 LXX).

463  Il-fidi fl-Inkarnazzjoni tassew ta’ l-Iben ta’ Alla hi sinjal li jagħżel il-fidi nisranija minn twemmin ieħor. “L-Ispirtu ta’ Alla tagħrfuh b’dan: li kull Spirtu li jisqarr li Ġesù Kristu sar bniedem, hu minn Alla” (1 Ġw 4,2). Din kienet il-konvinzjoni hienja tal-Knisja sa mill-bidu tagħha, meta kienet tkanta: “Kbir hu l-misteru tar-reliġjon tagħna: Hu deher fil-ġisem” (1 Tim 3,16).

III.  Veru Alla u veru bniedem

464  Il-fatt waħdieni u kollu kemm hu singulari ta’ l-Inkarnazzjoni ta’ l-Iben ta’ Alla ma jfissirx li Ġesù Kristu hu biċċa Alla u biċċa bniedem, jew li Ġesù Kristu hu taħlita konfuża tad-divin u ta’ l-uman, tan-natura ta’ Alla u tan-natura tal-bniedem. Sar bniedem tassew u baqa’ Alla tassew. Ġesù Kristu hu veru Alla u veru bniedem. Il-Knisja kellha tiddefendi u tiċċara din il-verità tal-fidi tul l-ewwel mijiet tas-snin tagħha kontra ereżiji li kienu qegħdin jiffalsifikawha.

465  L-ewwel ereżiji aktar milli d-divinità ta’ Kristu ċaħdu l-umanità vera tiegħu (doċetiżmu njostiku). Sa minn żmien l-Appostli l-fidi nisranija kienet tinsisti fuq l-inkarnazzjoni vera ta’ l-Iben ta’ Alla, “li ġie fil-ġisem ta’ bniedem” (ara 1 Ġw 4,2-3; 2 Ġw 7). Iżda mbagħad sa mit-tielet seklu ‘l quddiem il-Knisja kellha tgħid kontra Pawlu ta’ Samosata, f’Konċilju li ltaqa’ f’Antijokja, li Ġesù Kristu hu Bin Alla min-natura tiegħu stess u mhux għax kellu l-adozzjoni. L-ewwel Konċilju Ekumeniku ta’ Nicea fis-sena 325 stqarr fil-Kredu tiegħu li l-Iben ta’ Alla hu “mnissel, mhux magħmul, ħaġa waħda (‘homousios’) mal-Missier” u kkundanna lil Arju li kien jgħid illi “l-Iben ta’ Alla ħareġ mix-xejn”,[291] u li “ma kienx ħaġa waħda mal-Missier”.[292]

466  L-ereżija nestorjana rat fi Kristu persuna umana li ngħaqdet mal-persuna divina ta’ l-Iben ta’ Alla. Quddiem din l-ereżija, San Ċirillu ta’ Lixandra u t-tielet Konċilju ta’ Efesu fis-sena 431 stqarru li “meta l-Verb għaqqad mal-Persuna tiegħu ġisem ħaj mogħti l-ħajja minn ruħ imżejna bir-raġuni, sar bniedem”.[293]  In-natura umana ta’ Kristu hi tal-Persuna divina ta’ l-Iben ta’ Alla li ħadha u għamilha tiegħu sa mit-tnissil tiegħu bħala bniedem. Minħabba f’hekk il-Konċilju ta’ Efesu fl-431 ipproklama li Marija saret verament Omm Alla għaliex nisslet bħala bniedem fil-ġuf tagħha lill-Iben ta’ Alla: “Omm Alla, mhux għaliex il-Verb ta’ Alla ħa minn għandha n-natura tiegħu ta’ Alla, imma għaliex minn għandha ħa l-ġisem imqaddes tiegħu b’ruħ imżejna bir-raġuni, u dan il-ġisem għaqqdu miegħu fil-Persuna divina tiegħu u għalhekk ngħidu li l-Verb sar bniedem”.[294]

467  Il-monofiżiti kienu jistqarru li n-natura umana ma baqgħetx li kienet fi Kristu għax ġiet magħquda mal-Persuna divina tiegħu ta’ l-Iben t’Alla. Quddiem din l-ereżija, ir-raba’ Konċilju Ekumeniku f’Kalċedonja fl-451 stqarr:

Fuq il-passi tal-Missirijiet imqaddsa aħna lkoll ngħallmu u nistqarru Iben, waħdieni u mhux mibdul, Sidna Ġesù Kristu, il-Mulej perfett bħala Alla u perfett bħala bniedem, veru Alla u veru bniedem, magħmul minn ruħ imżejna bir-raġuni u minn ġisem, natura waħda mal-Missier fid-divinità tiegħu, natura waħda magħna fl-umanità tiegħu, “bħalna f’kollox minbarra fid-dnub” (Lh 4,15), imnissel mill-Missier qabel kull żmien bħala Alla, u, f’dawn l-aħħar żminijiet imwieled għalina u għall-fidwa tagħna mill-Verġni Marija, Omm Alla bħala bniedem.

Jeħtieġ li nagħrfu ‘l Kristu, wieħed u mhux mibdul, Mulej, Iben waħdieni, li b’żewġ naturi, mingħajr ma tħalltu bejniethom, mingħajr ma nbiddlu, mingħajr ma nqasmu, mingħajr diviżjoni, mingħajr separazzjoni. Id-differenza bejn iż-żewġ naturi bl-ebda mod ma ġiet fix-xejn meta ngħaqdu flimkien fi Kristu, anzi l-proprjetajiet ta’ kull natura ġew imħarsa u ġew magħquda flimkien f’persuna waħda u f’ipostasi waħda.[295]

468  Wara l-Konċilju ta’ Kalċedonja kien hemm xi wħud li n-natura umana ta’ Kristu tawha sura ta’ persuna. Kontra dawn, il-ħames Konċilju Ekumeniku ta’ Kostantinopli fis-sena 553, stqarr dwar Kristu: “Ma hemmx ħlief ipostasi (jew Persuna) waħda, li hi Sidna Ġesù Kristu, wieħed mit-Trinità.[296]  Kull ma hemm fl-umanità ta’ Kristu għandu jiġi attribwit lill-Persuna divina tiegħu bħala suġġett proprju (ara dak li ntqal mill-Konċ. ta’ Efesu),[297] mhux il-mirakli biss, imma wkoll it-tbatijiet[298] u l-istess mewt: “Dak li ġie msallab fil-ġisem, Sidna Ġesù Kristu, hu veru Alla, il-Mulej tal-glorja, u wieħed mit-Trinità Qaddisa”.[299]

469  B’hekk il-Knisja tistqarr li Ġesù hu fl-istess waqt veru Alla u veru bniedem. Hu verament  l-Iben ta’ Alla li sar bniedem, sar ħuna, u dan mingħar ma waqaf li jkun Alla Sidna:

“Hu baqa’ dak li kien minn dejjem, u ħa s-sura tagħna li ma kellux” -  “Id quod fuit remansit, et quod non fuit assumpsit”.[300]  U l-Liturġija ta’ San Ġwann Griżostmu xxandar hija u tkanta: “O Iben waħdieni u Verb ta’ Alla, inti li tmut qatt għoġbok tieħu ġisem għas-salvazzjoni tagħna mill-Qaddisa Marija Omm Alla u dejjem Verġni Marija, u mingħajr ebda tibdil sirt bniedem u ġejt imsallab. O Kristu Alla, li bil-mewt tiegħek qridt il-mewt, inti li int wieħed mit-Trinità Qaddisa, imsebbaħ mal-Missier u ma’ l-Ispirtu, salvana!”[301]

 

 IV.  Kif l-Iben ta’ Alla sar bniedem?

470  Għaliex fl-għaqda misterjuża ta’ l-Inkarnazzjoni “n-natura ta’ bniedem ittieħdet u mhux inxtorbot”,[302] il-Knisja tul iż-żminijiet kellha tistqarr li Kristu kellu ruħ tassew ta’ bniedem, bil-ħidmiet kollha ta’ l-intelliġenza u tar-rieda, u ġisem tassew ta’ bniedem. Iżda fl-istess ħin, il-Knisja kellha wkoll kull darba tfakkar li n-natura umana ta’ Kristu kienet tappartieni bħala proprja lill-Persuna divina ta’ l-Iben ta’ Alla, li ħadha għalih. Kull ma Kristu hu u dak li għamel fiha juri li hu “wieħed mit-Trinità”.  L-Iben ta’ Alla jagħti lill-umanità li rċieva l-mod personali tiegħu li bih jeżisti fit-Trinità. B’hekk kemm fir-ruħ tiegħu u kemm fil-ġisem tiegħu Kristu juri bħala bniedem l-imġiba divina tat-Trinità (ara Ġw 14, 9-10).

 L-Iben ta’ Alla ħadem b’idejn ta’ bniedem, ħaseb b’fehma ta’ bniedem, aġixxa b’rieda ta’ bniedem, ħabb b’qalb ta’ bniedem. Imwieled mill-Verġni Marija sar tassew wieħed minna, jixbaħna f’kollox, barra mid-dnub.[303]

 

IR-RUĦ U T-TAGĦRIF TA’ KRISTU BĦALA BNIEDEM

471  Apollinare ta’ Laodikija kien jgħid li fi Kristu l-Verb ħa l-post tar-ruħ jew ta’ l-ispirtu. Kontra dan l-iżball, il-Knisja stqarret li l-Iben ta’ Alla ħa wkoll ruħ ta’ bniedem, imżejna bir-raġuni.[304]

472  Din ir-ruħ ta’ bniedem li l-Iben ta’ Alla ħa għalih kienet tassew tikseb  tagħrif kif jiksbuh il-bnedmin. Dan it-tagħrif minnu nnifsu ma setax ikun illimitat: ir-ruħ umana ta’ Kristu kienet tikseb it-tagħrif fil-kondizzjonijiet storiċi taż-żmien u ta’ l-imkien li fihom għex. Hu għalhekk li l-Iben ta’ Alla meta sar bniedem seta’ jaċċetta li “jikber fil-għerf, fis-snin u fil-grazzja” (Lq 2,52) u li jsir jaf dak li bħala bniedem seta’ jkun jaf bih b’esperjenza (ara Mk 6,38; Mk 8,27; Ġw 11,34; u l-bqija). Dan kollu  jaqbel mal-fatt li minn rajh ried jiċċekken u jieħu “n-natura ta’ lsir” (Fil 2,7).

473  Iżda fl-istess waqt din il-konoxxenza verament umana ta’ l-Iben ta’ Alla kienet turi l-ħajja divina tal-Persuna tiegħu.[305]  “In-natura umana ta’ l-Iben ta’ Alla, mhux minnha nnifisha imma permezz ta’ l-għaqda tagħha mal-Verb, kienet taf u wriet fiha nnifisha kull ma kien jixraq lil Alla”.[306] L-ewwelnett hemm l-għarfien intimu u immedjat li l-Iben ta’ Alla magħmul bniedem kellu ta’ Missieru (ara Mk 14,36; Mt 11,27; Ġw 1,18; 8,55, u l-bqija).  Fil-konoxxenza tiegħu bħala bniedem l-Iben ta’ Alla wera wkoll li kellu s-setgħa divina li jidħol fil-fond tal-qlub tal-bnedmin u jagħraf il-ħsibijiet moħbija tagħhom (ara Mk 2,8; Ġw 2,25; 6,61 u l-bqija).

474  U permezz ta’ l-għaqda ma’ l-Għerf ta’ Alla fil-persuna tal-Verb magħmul bniedem, il-konoxxenza umana ta’ Kristu kienet tgawdi l-għarfien, fil-milja kollha tiegħu, tal-pjan etern ta’ Alla, il-pjan li Kristu ġie fid-dinja biex jgħarrafhulna (ara Mk 8,31; 9,31; 10,33-34; 18, 20.26-30). Dak li dwar dan il-pjan Ġesù jgħid li ma jafux (ara Mk 13,32) drabi oħra jgħid li ma kellux il-missjoni li jirrivelah (ara Atti 1,7).

 

IR-RIEDA UMANA TA’ KRISTU

475  Bl-istess mod il-Knisja fis-sitt Konċilju Ekumeniku (it-tielet Konċilju ta’ Kostantinopli fis-sena 681) stqarret li Kristu għandu kemm rieda divina u kemm rieda umana, u ħidma naturali divina u ħidma naturali umana: m’humiex kontra xulxin, imma jaħdmu flimkien, hekk li l-Verb magħmul bniedem ried bħala bniedem, f’att ta’ ubbidjenza lejn il-Missier, dak li bħala Alla iddeċieda flimkien mal-Missier u l-Ispirtu s-Santu għas-salvazzjoni tagħna.[307]  Ir-rieda umana ta’ Kristu “timxi wara r-rieda divina tiegħu mingħajr ma teqfilha jew tmur kontra tagħha, imma billi tkun subordinata għar-rieda setgħana tiegħu ta’ Alla”.[308]

 

IL-ĠISEM VERU TA’ KRISTU

476  Għaliex il-Verb sar bniedem u ħa tassew natura ta’ bniedem, il-ġisem ta’ Kristu kien limitat.[309]  Minħabba f’hekk ix-xbieha ta’ Kristu tista’ “titpinġa” (Gal 3,2). Fis-seba’ Konċilju Ekumeniku[310] l-Knisja għarfet bħala ħaġa leġittima li jkun hemm xbihat ta’ Kristu.

477  Iżda, fl-istess waqt, il-Knisja dejjem għarfet li, fil-Ġisem ta’ Ġesù, “Alla li ma nistgħux narawh, rajnieh fostna”.[311]  Fil-fatt il-partikularitajiet individwali tal-Ġisem ta’ Kristu kienu juru l-Persuna divina ta’ l-Iben ta’ Alla: dan għamel tiegħu s-sura tal-Ġisem tiegħu ta’ bniedem tant li mpinġi fuq xbieha mqaddsa, jista’ jiġi miqjum għaliex min jemmen u jqim ix-xbieha, “iqim fiha l-Persuna mpinġija fiha”.[312]

 

IL-QALB TAL-VERB MAGĦMUL BNIEDEM

478  Ġesù għarafna u ħabbna lkoll wieħed wieħed, tul ħajtu kollha u, fl-agunija u l-passjoni tiegħu, offra lilu nnifsu għal kull wieħed minna: “L-Iben ta’ Alla ħabbni u ta ruħu għalija” (Gal 2,20). Ħabbna lkoll b’qalb ta’ bniedem. Għalhekk il-Qalb imqaddsa ta’ Ġesù minfuda minn dnubietna u għas-salvazzjoni tagħna (ara Ġw 19,34) “titqies sinjal u simbolu mill-aqwa.....ta’ dik l-imħabba li biha l-Feddej divin bla heda jħobb il-Missier ta’ dejjem u l-bnedmin kollha” (“praecipuus consideratur index et symbolus...illius amoris...quo divinus Redemptur aeternum Patrem hominesque universos continenter amat”.[313]

Fil-qosor

479  Fiż-żmien iffissat minn Alla, l-Iben waħdieni tal-Missier, il-Kelma ta’ dejjem, jiġifieri l-Verb u x-xbieha tal-essenza  tal-Missier, sar bniedem: mingħajr ma tilef in-natura tiegħu  ta’ Alla, ħa wkoll in-natura tiegħu ta’ Alla, ħa wkoll in-natura ta’ bniedem.

480  Ġesù Kristu hu veru Alla u veru bniedem, u Persuna waħda, il-Persuna divina; għalhekk hu l-Medjatur waħdieni bejn Alla u l-bnedmin.

481  Ġesù għandu żewġ naturi, in-natura divina u n-natura umana, mhux imħalltin ma’ xulxin, imma magħqudin flimkien fil-Persuna waħda tal-Iben ta’ Alla.

482  Kristu, għax hu veru Alla u veru bniedem, għandu intelliġenza u rieda ta’ bniedem li fqil perfett u sottomess ma’ l-intelliġenza u r-rieda tiegħu ta’ Alla, li għandu flimkien mal-Missier u l-Ispirtu s-Santu, joqogħdu għalihom.

483  L-inkarnazzjoni hi għalhekk il-misteru ta’ l-għaqda ta’ l-għaġeb tan-natura ta’ Alla man-natura tal-bniedem fil-Persuna waħda tal-Verb.

 

 

It-tieni paragrafu

“KIEN KONĊEPUT MILL-ISPIRTU S-SANTU,

TWIELED MINN MARIJA VERĠNI”

 

I.  Kien konċeput mill-Ispirtu s-Santu........

484  It-tħabbira li saret lil Marija tat bidu għall-“milja taż-żminijiet” (Gal 4,4), jiġifieri għaż-żmien li fih kellhom iseħħu l-wegħdiet u t-tħejjijiet kollha. Marija ġiet mistiedna biex tnissel lil Dak li fih kellha tgħammar “il-milja sħiħa tad-divinità fil-ġisem” (Kol 2,9). It-tweġiba ta’ Alla għall-mistoqsija: “Kif ikun dan ladarba jiena verġni?” ingħatat bil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu: “L-Ispirtu s-Santu jiġi fuqek” (Lq 1,35).

485  Il-missjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu hi dejjem marbuta u mwettqa b’riżq dik ta’ l-Iben u ssir għalih (ara Ġw 16, 14-15). L-Ispirtu s-Santu jintbagħat biex iqaddes il-ġuf tal-Verġni Marija u jagħtiha li tnissel bil-qawwa tiegħu ta’ Alla; l-Ispirtu s-Santu li hu “il-Mulej li jagħti l-ħajja”, jagħtiha li tnissel l-Iben etern tal-Missier b’ġisem meħud minnha.

486  L-Iben waħdieni tal-Missier imnissel bħala bniedem fil-ġuf tal-Verġni Marija hu “Kristu” jiġifieri dak li rċieva l-unzjoni mill-Ispirtu s-Santu (ara Mt 1,20; Lq 1,35)  sa mill-bidu tal-eżistenza tiegħu bħala bniedem, għalkemm din l-unzjoni bdiet tidher ftit ftit: lir-ragħajja (ara Lq 2,8-20), lill-maġi (ara Mt 2,1-12), lil Ġwanni l-Battista (ara Ġw 1,33-34), lid-dixxipli (ara Ġw 2,1). Il-ħajja kollha ta’ Ġesù wriet kif “Alla kkonsagra lil Ġesù ta’ Nazaret bl-Ispirtu s-Santu u bil-qawwa” (Atti 10,38).

 

II.  ....Twieled minn Marija Verġni

487  Dak li l-fidi kattolika temmen dwar Marija hu mibni fuq dak li temmen dwar Kristu, iżda dak li tgħallem dwar Marija jiċċara l-fidi tagħha fi Kristu.

 

IL-PREDESTINAZZJONI TA’ MARIJA

488  “Alla bagħat lil Ibnu” (Gal 4,4), iżda biex “iħejjilu ġisem” (Lh 10,5)  ried il-kooperazzjoni ħielsa ta’ kreatura. Għalhekk, sa mill-eternità, Alla għażel, biex tkun Omm Ibnu, waħda minn ulied Israel, tfajla Lhudija minn Nazaret tal-Galilija, “xebba, mgħarrsa ma’ raġel jismu Ġużeppi, mid-dar ta’ David. Dix-xebba kien jisimha Marija” (Lq 1,26-27).

Il-Missier ta’ kull ħniena ried li qabel l-Inkarnazzjoni dik li ġiet predestinata biex tkun Omm taċċetta dan biex, kif kienet mara li tat sehem biex tiġi l-mewt, hekk tkun mara li tagħti sehemha biex tiġi il-ħajja.[314]

489  Tul iż-żmien kollu tal-Patt il-Qadim, il-missjoni ta’ Marija tħejjiet minn dik ta’ nisa qaddisa. Fil-bidu hemm Eva: minkejja id-diżubbidejnza tagħha kellha l-wegħda li nisilha kien se joħroġ rebbieħ fuq il-Ħażin (ara Ġen 3,15)  u kellha tkun omm il-ħajjin kollha (ara Ġen 3,20). Bis-saħħa ta’ din il-wegħda, Sara nisslet iben għalkemm imdaħħla fiż-żmien (ara Ġen 18,10-13; 21, 1-2). Kontra kull ħsieb tal-bnedmin, Alla jagħżel lid-dgħajfa u lil dawk bla setgħa tad-dinja (ara 1 Kor 1,27) biex juri li hu jżomm kelmtu: Anna, omm Samwel (ara 1 Sam 1), Debora, Rut, Ġuditta, Ester, u ħafna nisa oħra. “Marija hi l-ewwel waħda fost iċ-ċkejknin u l-foqra tal-Mulej li minnu bil-fiduċja kollha jistennew is-salvazzjoni u jiksbuha. Magħha, ma’ din il-Bint għolja ta’ Sijon, wara mistennija twila ħa sseħħ il-wegħda, intemmu ż-żminijiet u twaqqfet sura ġdida ta’ ħajja”.[315]

IMNISSLA BLA TEBGĦA

490  Marija, biex tkun Omm il-Feddej, “ġiet mogħtija minn Alla doni jixirqu lill-uffiċċju għoli tagħha”.[316] L-anġlu Ġabrijel, fit-tħabbira tiegħu, sellmilha “mimlija bil-grazzja” (Lq 1,28). Infatti, biex tkun kollha kemm hi mqanqla mill-grazzja ta’ Alla.

491  Tul iż-żminijiet il-Knisja ntebħet li Marija, “mimlija bil-grazzja” minn Alla (Lq 1,28), ġiet mifdija sa mit-tnissil tagħha. Hu dan li tistqarr id-domma tat-Tnissil bla tebgħa tal-Verġni Marija, ipproklamat fl-1854 mill-Papa Piju IX:

L-Imqaddsa Verġni Marija, sa mill-ewwel mument tat-tnissil tagħha, bi grazzja u favur singulari ta’ Alla li jista’ kollox, f’ġieħ il-merti magħrufin minn qabel ta’ Ġesù Kristu, is-Salvatur tal-bnedmin kollha, kienet għal kollox ħielsa minn kull tebgħa tad-dnub tan-nisel.[317]

492  Din “il-qdusija singulari tassew ta’ l-għaġeb” li biha Marija “kienet imżejna sa mill-ewwel mument tat-tnissil tagħha”[318]  ġietha kollha kemm hi minn Kristu: “ġiet mifdija b’mod ta’ l-għaġeb f’ġieħ il-merti ta’ Binha”.[319]  Aktar minn kull persuna oħra maħluqa, il-Missier “imlieha b’kull xorta ta’ barka spiritwali fis-smewwiet fi Kristu” (Ef 1,3). “Għażilha fih, sa minn qabel il-ħolqien tad-dinja biex tkun qaddisa u bla tebgħa quddiemu fl-imħabba” (Ef 1,4).

493  Missirijiet il-Knisja tal-Lvant isejħu ‘l Omm Alla “Panaghia” – dik li hi kollha kemm hi qaddisa; u jqimuha bħala “dik li kienet ħielsa minn kull tebgħa ta’ dnub għax qisha magħġuna mill-Ispirtu s-Santu u magħmulha ħolqien ġdid”.[320]  Bil-grazzja ta’ Alla Marija baqgħet ħielsa minn kull dnub personali tul ħajjitha kollha.

 

“....ĦA JSIR MINNI SKOND KELMTEK....”

494  Mat-tħabbira li se tnissel “Bin l-Għoli” bla ma tagħraf raġel, imma bil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu (ara Lq 1,28-37), Marija wieġbet bl-“ubbidjenza tal-fidi” (Rum 1,5) żgura  li “għal Alla ma hemm xejn li ma jistax isir”; “Ara jiena l-qaddejja tal-Mulej ħa jsir minni skond kelmtek” (Lq 1,37-38). Hekk, hija u tagħti l-kunsens tagħha għall-Kelma ta’ Alla, saret omm Ġesù, u, mhux imxekkla minn ebda dnub, b’qalbha kollha ħaddnet ir-rieda ta’ Alla għas-salvazzjoni u tat ruħha kollha kemm hi għall-Persuna u l-ħidma ta’ Binha biex taħtu u miegħu, bil-grazzja ta’ Alla, li jista’ kollox, taqdi l-misteru tas-salvazzjoni.[321]

Kif jgħid San Irinew: “bl-ubbidjenza tagħha, saret kawża ta’ salvazzjoni għaliha stess u għall-ġens kollu tal-bnedmin”. Miegħu, mhux ftit mill-Missirijiet ta’ l-imgħoddi qalu.....”L-għoqda tad-diżubbidjenza ta’ Eva nħallet bl-ubbidjenza  ta’ Marija: dak li rabtet il-Verġni Eva bin-nuqqas ta’ fidi tagħha, ħallitu l-Verġni Marija bil-fidi tagħha”; huma u jqabblu lil Marija ma’ Eva, isejħu ‘l Marija “Omm il-ħajjin kollha” u spiss jgħidu: “permezz ta’ Eva l-mewt, u permezz ta’ Marija l-ħajja”.[322]

 

IL-MATERNITẦ DIVINA TA’ MARIJA

495  Imsejħa fl-Evanġelju Omm Ġesù (Ġw 2,1; 19,25; ara Mt 13,55), Marija stess ma tat it-twelid lil Binha, ġiet imsejħa “Omm Sidi” (Lq 1,43), b’ispirazzjoni mill-Ispirtu s-Santu. Dak li ġie konċeput bħala bniedem mill-Ispirtu s-Santu u sar tassew Bin Marija skond il-ġisem, mhux ħlief l-Iben etern tal-Missier, it-Tieni Persuna tat-Trinità Qaddisa. Il-Knisja tistqarr li Marija hi tassew Omm Alla [“Theotokos”].[323]

 

IL-VERĠINITẦ TA’ MARIJA

496  Sa mill-ewwel formuli tal-fidi[324] il-Knisja stqarret li Ġesù tnissel bil-qawwa biss ta’ l-Ispirtu s-Santu fil-ġuf tal-Verġni Marija, waqt li fl-istess ħin tennew li t-tnissil sar fil-ġisem. Ġesù tnissel “mill-Ispirtu mingħajr is-sehem tar-raġel”.[325]  Missirijiet il-Knisja jaraw fit-tnissil verġinali ta’ Ġesù, sinjal li hu verament Bin Alla li ġie fid-dinja b’ġisem bħal tagħna:

Hekk San Injazju ta’ Antjokja, fil-bidu tat-tieni seklu: “Intom żguri fuq li żguri  dwar Sidna li hu tassew min-nisel ta’ David skond il-ġisem” (ara Rum 1,3), Iben Alla bir-rieda u l-qawwa ta’ Alla (ara Ġw 1,13) hu mwieled tassew minn Verġni.....kien tassew imsallab fil-ġisem għalina taħt Ponzju Pilatu......tassew bata għalina kif tassew qam mill-imwiet”.[326]

497  Ir-rakkonti tal-Evanġelju (ara Mt 1,18-25; Lq 1,26-38) iqisu t-tnissil verġinali bħala għemil divin li jisboq kull intelliġenza u kull setgħa umana (ara Lq 1,34): “Dak li tnissel fiha ġej mill-Ispirtu s-Santu” qal l-anġlu lil Ġużeppi dwar Marija, l-għarusa tiegħu (Mt 1,20). F’dan, il-Knisja tara qiegħda sseħħ il-wegħda ta’ Alla mħabbra mill-profeta Iżaija: “Ara x-xebba tnissel u jkollha iben” (Is 7,14, skond it-tradizzjoni Griega ta’ Mt 1,23).

498  Xi kultant niltaqgħu ma’ tħassib dwar is-skiet ta’ l-Evanġelju ta’ San Mark u ta’ l-Ittri tat-Testment il-Ġdid fuq it-tnissil verġinali ta’ Marija. Kien hemm ukoll minn staqsa jekk din hijiex xi leġġenda jew xi arranġament teoloġiku nieqes minn pretensjonijiet storiċi, ħsieb teoloġiku mibni fuq fatt li ma seħħ qatt. Għal dan kollu nwieġbu: Il-fidi fit-tnissil verġinali ta’ Ġesù kellha min kien kuntrarju għaliha, min waqqagħha għaċ-ċajt u ż-żebliħ, min ma fehemhiex fost dawk li ma jemmnux, kemm Lhud u kemm pagani:[327] it-tnissil verġinali ma ġiex ispirat mill-mitoloġija pagana jew kien ġie adattat għall-fehmiet ta’ dak iż-żmien. It-tifsir tal-fatt jinsab biss fil-fidi li tarah “bħala ħolqa li torbot il-misteri ma’ xulxin”,[328] il-Misteri kollha ta’ Kristu, mill-Inkarnazzjoni sa l-Għid. San Injazju ta’ Antjokja hu xhud ta’ din ir-rabta: “Il-prinċep ta’ din id-dinja ma kienx jaf bil-verġinità ta’ Marija, bit-tnissil ta’ Binha, u wkoll bil-mewt tal-Mulej: tliet Misteri ta’ l-għaġeb li seħħu fis-skiet ta’ Alla”.[329]

 

MARIJA “DEJJEM VERĠNI”

499  Il-Knisja, hija u tidħol aktar fil-fond fil-fidi tagħha dwar il-Maternità Verġinali waslet biex tistqarr li Marija kienet verġni tassew u baqgħet dejjem verġni[330] ukoll meta tat it-twelid lill-Iben ta’ Alla magħmul bniedem.[331]  Fil-fatt, it-twelid ta’ Ġesù “ma naqqasx imma qaddes l-integrità verġinali ta’ ommu” – xbubitha baqgħet bla mittiefsa.[332]  Il-Liturġija tal-Knisja tiċċelebra l-Verġni Marija bħala l-“Aeiparthenos” – “dejjem Verġni”.[333]

500  Xi kull tant dwar dan issib min jgħid li l-Iskrittura ssemmi ‘l-aħwa bniet u subien ta’ Ġesù (ara Mt 3,31-35; 6,3; 1 Kor 9,5; Gal 1,19). Il-Knisja dejjem fehmet li dawn is-siltiet mhux qegħdin isemmu wlied oħra tal-Verġni Marija: fil-fatt Ġakbu u Ġużeppi, “ħut Ġesù” (Mt 13,55) huma wlied ta’ ċerta Marija, waħda mid-dixxipli ta’ Kristu (ara Mt 27,56), li hi msejħa – u dan għandu tifsira qawwija “Marija l-oħra” (Mt 28,1). Dawn l-aħwa huma qraba ta’ Ġesù, skond espressjoni komuni fit-Testment il-Qadim (ara Ġen 13,8; 14,16; 29,15; u l-bqija).

501  Ġesù hu l-Iben waħdieni ta’ Marija. Iżda l-Maternità spiritwali ta’ Marija (ara Ġw 19,26-27; Apok 12,17) tħaddan il-bnedmin kollha li hu ġie biex isalva. “Hi jkollha Iben li Alla għamlu li jkun ‘il-kbir fost ħafna aħwa’ (Rum 9,29), jiġifieri fost dawk kollha li jemmnu, li għat-twelid u t-trawwim tagħhom Marija tagħti s-sehem bl-imħabba tagħha ta’ omm”.[334]

 

IL-MATERNITÀ VERĠINALI TA’ MARIJA FIL-PJAN TA’ ALLA

502  Il-ħarsa tal-fidi tista’ ssib, b’rabta ma’ kull ma hemm fir-Rivelazzjoni, ir-raġunijiet misterjużi għaliex Alla, fil-pjan tiegħu tas-salvazzjoni ried li Ibnu jitwieled minn Verġni. Dawn ir-raġunijiet għandhom x’jaqsmu sewwa kemm mal-Persuna u l-missjoni ta’ Kristu għas-salvazzjoni u kemm mal-fatt li din il-missjoni laqgħetha Marija għall-bnedmin kollha.

503  Il-Verġinità ta’ Marija turi l-inizjattiva assoluta ta’ Alla fl-Inkarnazzjoni: Ġesù ma għandux ħlief lil Alla bħala Missier (ara Lq 2, 48-49). “In-natura umana li ħa qatt ma firditu mill-Missier.....Iben naturali tal-Missier bħala Alla, iben naturali ta’ omm bħala bniedem, imma proprjament Iben Alla fiż-żewġ naturi”.[335]

504  Ġesù tnissel mill-Ispirtu s-Santu fil-ġuf tal-Verġni Marija għax hu Adam il-ġdid (ara 1 Kor 15,45) li jagħti bidu għall-ħolqien ġdid. “L-ewwel bniedem, mit-trab, hu ta’ l-art, it-tieni bniedem mis-sema” ( 1 Kor 15,45). L-umanità ta’ Kristu, sa mit-tnissil tagħha, hi mimlija bl-Ispirtu s-Santu għax Alla “ma taħx l-Ispirtu s-Santu bil-kejl” (ara Ġw 3,34). Hu mill-“milja tiegħu”, ta’ Dak li hu r-Ras ta’ l-umanità mifdija (ara Kol 1,18), “li aħna lkoll ħadna grazzja fuq grazzja” (Ġw 1,11).

505  Ġesù, Adam il-ġdid, bit-tnissil verġinali tiegħu, ta bidu għat-twelid ġdid bil-fidi ta’ l-ulied adottivi fl-Ispirtu s-Santu. “Kif ikun dan?” (Lq 1,34; ara Ġw 39). Is-sehem fil-ħajja ta’ Alla ma jiġix “mid-demm, anqas mill-ġibda tal-ġisem, u anqas mir-rieda tal-bniedem, imma minn Alla” (Ġw 1,13). Il-mod kif tiġi milqugħa din il-ħajja hu verġinali, għax tingħata kollha kemm hi lill-bniedem mill-Ispirtu. Is-sens ta’ għerusija li għandha s-sejħa tal-bniedem f’relazzjoni ma’ Alla (ara 2 Kor 11,2) iseħħ b’mod l-aktar perfett fil-maternità verġinali  ta’ Marija.

506  Marija hi Verġni għaliex il-verġinità tagħha hi s-sinjal tal-fidi tagħha “li ebda dubju ma jista’ jħassarha”,[336] u ta’ l-għotja sħiħa tagħha lir-rieda ta’ Alla biss (ara 1 Kor 7, 34-35). Hi l-fidi tagħha li tagħmilha omm il-Feddej. Marija hi aktar hienja minħabba l-fidi fi Kristu milli minħabba t-tnissil tal-ġisem ta’ Kristu” – “beatior est Maria percipiendi fidem Christi quam concipiendo carnem Christi”.[337]

507  Marija hi fl-istess ħin Verġni u Omm, għax hi x-xbieha tal-Knisja u b’mod l-aktar perfett turi x’inhi l-Knisja.[338]  “Il-Knisja hi wkoll omm għax tilqa’ bil-fidi l-Kelma ta’ Alla, bil-predikazzjoni u bil-Magħmudija hi tagħti ħajja ġdida li ma tintemm qatt lill-ulied imnissla mill-Ispirtu s-Santu u mwielda minn Alla. Hi wkoll verġni għax ħarset sħiħa u safja l-fidi li tat lill-Għarus tagħha”.[339]

 

Fil-qosor

508  Minn nisel Eva, Alla għażel il-Verġni Marija biex tkun Omm Ibnu. “Mimlija bil-grazzja” hi “l-aqwa u l-ogħla frott tal-fidwa;[340] sa mill-ewwel mument tat-tnissil tagħha, kienet għal kollox ħielsa minn kull tebgħa tad-dnub tan-nisel u baqgħet ħielsa minn kull dnub personali tul ħajjitha kollha.

509  Marija hi tassew “Omm Alla” għax hi Omm l-Iben etern ta’ Alla magħmul bniedem, li hu wkoll Alla.

510  Marija “baqgħet Verġni fit-tnissil ta’ Binha, Verġni fit-twelid ta’ Binha, Verġni meta kienet iġġorru fil-ġuf tagħha, Verġni meta kienet tisqih minn ħdanha, Verġni dejjem”:[341] kollha kemm hi, bl-eżistenza kollha tagħha, hi “l-qaddejja tal-Mulej” (Lq 1,38).

511  Il-Verġni Marija “ssieħbet fis-salvazzjoni tal-bnedmin kollha b’fidi ħielsa u bl-ubbidjenza tagħha”.[342]  Hi qalet il-“fiat tagħha, f’isem in-natura umana kollha”.[343] Bl-ubbidjenza tagħha saret Eva ġdida, omm il-ħajjin kollha.

 

 

It-tielet paragrafu

IL-MISTERI TAL-ĦAJJA TA’ KRISTU

512  Is-Simbolu tal-fidi, dwar il-ħajja ta’ Kristu jsemmi biss il-Misteri ta’ l-Inkarnazzjoni (tnissil u twelid) u ta’ l-Għid (passjoni, tislib, mewt, difna, inżul fil-limbu, qawmien mill-imwiet, tlugħ fis-sema). Is-Simbolu ma jsemmi xejn, espliċitament, dwar il-Misteri tal-ħajja moħbija u tal-ħajja pubblika ta’ Ġesù, iżda l-artikli tal-fidi dwar l-Inkarnazzjoni u l-Għid ta’ Ġesù jdawlu l-ħajja kollha ta’ Kristu fuq l-art. “Dak kollu li Ġesù kien għamel u għallem minn mindu beda sal-jum li fih kien meħud fis-sena” (Atti 1,1-2) irridu nħarsu lejh fid-dawl tal-Misteri tal-Milied u ta’ l-Għid.

513  Il-katekeżi, skond iċ-ċirkustanzi, tiżviluppa l-għana kollu tal-Misteri ta’ Ġesù. Hawn biżżejjed insemmu xi elementi li nsibuhom fil-Misteri kollha tal-ħajja ta’ Kristu (I), biex imbagħad naraw fuq fuq il-Misteri ewlenin tal-ħajja moħbija (II) u tal-ħajja pubblika (III) ta’ Ġesù.

 

I. Il-Ħajja kollha ta’ Kristu hi Misteru

514  Ħafna affarijiet dwar Ġesù li zgur jinteressa il-kurżità tal-bnedmin, ma jissemmewx mill-Evanġelju. Ftit li xejn jingħad dwar il-ħajja ta’ Ġesù f’Nazaret u parti kbira ukoll mill-ħajja ukoll mill-ħajja pubblika tiegħu ma tissemma xejn (ara Ġw 20,30). Dak li nkiteb fl-Evanġelju nkiteb “sabiex intom temmnu li Ġesù hu l-Messija Bin Alla u biex bit-twemmin tagħkom ikollkom il-ħajja f’ismu” (Ġw 20,31).

515  L-Evanġelji nkitbu minn nies li kienu minn ta’ l-ewwel li kellhom il-fidi (ara Mk 1,1; Ġw 21,24) u li riedu jaqsmuha ma’ l-oħrajn. Għax għarfu bil-fidi min kien Ġesù, setgħu juru u jwasslu lill-oħrajn is-sinjali tal-Misteru ta’ Kristu fil-ħajja kollha tiegħu fuq l-art. Mill-fsieqi ta’ twelidu (ara Lq 2,7)  sal-ħall tal-passjoni (ara Mt 27,48) u l-liżar tal-Qawmien mill-imwiet (ara Ġw 20,7) kollox fil-ħajja ta’ Kristu hu sinjal tal-Misteru tiegħu. Permezz tal-ġesti, tal-mirakli u tal-kliem tiegħu wera li “fih hemm tgħammar il-milja sħiħa tad-divinità fil-ġisem” (Kol 2,9). Hekk l-umanità tiegħu dehret bħala “sagrament”, jiġifieri sinjal u strument tad-divinità tiegħu u tas-salvazzjoni li ġieb: dak li kien jidher f’ħajtu fuq l-art kien iwassal għall-Misteru li ma jidhirx tal-filjazzjoni divina tiegħu u tal-missjoni tiegħu għas-salvazzjoni.

 

IL-KARATTERISTIĊI KOMUNI TAL-MISTERI TA’ ĠESÙ

516  Il-ħajja kollha ta’ Ġesù hi r-Rivelazzjoni tal-Missier: kliemu u għemilu, is-skiet tiegħu u t-tbatijiet tiegħu, kif kien jgħix u jitkellem. Ġesù seta’ jgħid: “Min ra lili ra lill-Missier” (Ġw 14,9) u l-Missier qal: “Dan hu Ibni l-maħbub: isimgħu lilu” (Lq 9,35). Sidna sar bniedem biex jagħmel ir-rieda tal-Missier (ara Lh 10,5-7); l-iċken karatteristiċi tal-Misteri tiegħu juruna “l-imħabba ta’ Alla għalina” (1 Ġw 4,9).

517  Il-ħajja kollha ta’ Ġesù hi Misteru tal-Fidwa: il-Fidwa tiġina qabel xejn mid-demm tas-salib (ara Ef 1,7; Kol 1,13-14;  1 Piet 1,18-19), iżda dan il-Misteru narawh jaħdem fil-ħajja kollha ta’ Kristu: fl-Inkarnazzjoni tiegħu li biha ftaqar biex bil-faqar tiegħu nistagħnew aħna (ara 2 Kor 8,9); fil-ħajja moħbija tiegħu meta bl-ubbidjenza tiegħu (ara Lq 2,51) patta għad-diżubbidjenza tagħna: f’kelmtu li tnaddaf lil min jisimgħu (ara Ġw 15,3); fil-fejqan u l-eżorċiżmi tiegħu li minħabba fihom “refa’ fuqu l-mard tagħna u tgħabba bl-uġigħ tagħna” (Mt 8,17; ara Is 53,4); fil-Qawmien tiegħu mill-imwiet li bih iġġustifikana (ara Rum 4,25).

518  Il-ħajja kollha ta’ Kristu hi Misteru ta’ bidu ġdid jew rikapitulazzjoni. Kull ma’Ġesù għamel, qal u bata kellu bħala għan li jreġġa’ l-bniedem imwaqqa’ għas-sejħa tiegħu tal-bidu.

Meta inkarna u sar bniedem (Ġesù) ta bidu ġdid fih innifsu lill-ġrajja twila tal-bnedmin u ġabarha kollha fih fil-qosor ħa jagħtina s-salvazzjoni, hekk li dak li konna tlifna f’Adam....jiġifieri li nkunu sura u xbieha ta’ Alla, niksbuh mill-ġdid fi Kristu Ġesù.[344]  Hu għalhekk li Kristu għadda mill-etajiet kollha tal-ħajja biex hekk jagħti lill-bnedmin kollha x-xirka ma’ Alla.[345]

 

IX-XIRKA TAGĦNA FIL-MISTERI TA’ ĠESÙ

519  L-għana kollu ta’ Kristu “hu għal kull bniedem u hu l-ġid ta’ kull wieħed”.[346] Kristu ma għex ħajtu għalih innifsu imma għalina, mill-Inkarnazzjoni “għalina l-bnedmin u għas-salvazzjoni tagħna” sal-mewt tiegħu “għal dnubietna” (1 Kor 15,3) u sal-qawmien tiegħu mill-imwiet “għall-ġustifikazzjoni tagħna” (Rum 4,25). U issa wkoll hu “id-Difensur tagħna quddiem il-Missier” (1 Ġw 2,1) “dejjem ħaj biex jidħol għalina” (Lh 7,25). B’dak kollu li minnu għadda u b’dak kollu li bata għalina darba għal dejjem, jibqa’ dejjem “jidher għalina quddiem Alla” (Lh 9,24).

520  Tul ħajtu kollha, Ġesù juri ruħu ta’ eżempju għalina (ara Rum 15,5; Fil 2,5).  Hu “l-bniedem perfett”[347] li jistedinna nsiru dixxipli tiegħu u nimxu warajh; meta ċekken lilu nnifsu tana eżempju biex nagħmlu bħalu (ara Ġw 13,15), bit-talb tiegħu, jiġbidna għat-talb (ara Lq 11,1); bil-faqar tiegħu jistedinna nilqgħu b’mod ħieles iċ-ċaħda ta’ kollox u l-persekuzzjonijiet (ara Mt 5,11-12).

521  Dak kollu li minnu għadda Kristu jwassalna biex inkunu nistgħu ngħixu fih u hu jgħix fina. “Bl-Inkarnazzjoni tiegħu l-Iben ta’ Alla b’xi mod għaqqad lilu nnifsu ma’ kull bniedem”.[348]  Aħna msejħin biex ma nagħmlu xejn jekk mhux miegħu; dak li għadda minnu f’ġismu għalina, dak li għex f’ġismu għalina u b’eżempju għalina, għaddieh lilna bħala membri ta’ Ġismu.

Irridu nkomplu u ntemmu fina l-qagħdiet u Misteri ta’ Ġesù u nitolbuh spiss biex itemmhom fina u fil-Knisja kollha tiegħu.....Dan għaliex l-Iben ta’ Alla għandu ħsieb jagħmel li aħna u l-Knisja kollha jkollna sehem f’dawn il-Misteri, u jwassalhom u jkomplihom fina u fil-Knisja kollha tiegħu permezz tal-grazzji li jrid jagħti u permezz ta’ l-effetti li jġib fina. U dawn il-Misteri b’dawn il-mezzi irid itemmhom fina.[349]

 

II. Il-misteri tat-tfulija u tal-ħajja moħbija ta’ Ġesù

 

IT-TĦEJJIJA

522  Il-miġja ta’ l-Iben ta’ Alla fuq l-art hi ġrajja hekk kbira li Alla ried iħejjiha tul iż-żminijiet. Ir-riti u s-sagrifiċċju, il-figuri u s-simboli ta’ “l-Ewwel Patt” (Lh 9,15) kollox kellu jwassal għal Kristu; dan ħabbru b’fomm il-profeti li kienu jiġu wieħed wara l-ieħor f’Israel. Qajjem ukoll fi qlub il-pagani mistennija misterjuża għal din il-miġja.

523  San Ġwann Battista hu l-prekursur (ara Atti 13,24) immedjat tal-Mulej, mibgħut biex iħejjilu t-triq (ara Mt 3,3). “Profeta ta’ Alla l-Għoli” (Lq 1,76), jgħaddi l-profeti l-oħra kollha (ara Lq 7,26); hu l-aħħar wieħed fost il-profeti (ara Mt 11,13), jagħti bidu għall-Evanġelju (ara Atti 1,22; Lq 16,16), isellem lill-miġja ta’ Kristu sa minn ġuf ommu (ara Lq 1,41)  u jifraħ għax hu “ħabib ta’ l-għarus” (Ġw 3,29) li hu jsejjaħ “il-Ħaruf ta’ Alla li jneħħi d-dnub tad-dinja” (Ġw 1,29). Ġwanni mar qabel Ġesù “mimli bl-ispirtu u l-qawwa ta’ Elija” (Lq 1,17), u ta xhieda għalih bil-predikazzjoni, bil-magġmudija għall-konverżjoni u fl-aħħarnett bil-martirju (ara Mk 6,17-29).

524  Il-Knisja, hija u tiċċelebra kull sena l-Liturġija ta’ l-Avvent iġġedded illum din il-mistennija tal-Messija: l-insara huma u jissieħbu fit-tħejjija twila għall-ewwel miġja tal-Feddej, iġeddu x-xewqa kbira tagħhom għat-tieni miġja (ara Apok 22,17).  Biċ-ċelebrazzjoni tat-twelid u tal-martirju tal-Prekursur, il-Knisja tingħaqad max-xewqa tiegħu: “Jinħtieġ jikber hu u niċkien jien” (Ġw 3,30).

 

IL-MISTERU TAL-MILIED

525  Ġesù twieled fiċ-ċokon ta’ stalla minn familja fqira (ara Lq 2,6-7): ragħajja jkunu l-ewwel xhieda ta’ dan. Hu fil-faqar li tidher il-glorja tas-sema (ara Lq 2,8-20). Il-Knisja ma tieqaf qatt tkanta l-glorja ta’ dak il-lejl:

 Illum il-Verġni tat l-Etern lid-dinja,

 U l-art tat għar lill-Għoli li hu fuq kollox u fuq kulħadd.

 Ifaħħruh l-anġli u r-ragħajja,

 Jersqu lejh il-maġi mmexxijin minn kewkba,

 Għax Int twelidt għalina

 Tfajjel ċkejken, Alla ta’ dejjem.[350]

 

526  Issir bħat-tfal iż-żgħar” quddiem Alla – dan hu meħtieġ biex tidħol fis-Saltna (ara Mt 18,3-4); għal dan il-għan trid tiċċekken (ara Mt 23,12), issir żgħir; anzi, wisq aktar jeħtieġ “titwieled mill-ġdid” (Ġw 3,7) “titwieled minn Alla” (Ġw 1,13) biex issir wieħed minn “ulied Alla” (Ġw 1,12). Il-Misteru tal-Milied iseħħ fina meta Kristu “jissawwar” fina (Gal 4,19). Il-Milied hu l-misteru ta’ din il-bidla ta’ l-għaġeb”:

 

“X’bidla ta’ l-għaġeb! Il-ħallieq tal-bnedmin ħa ġisem ħaj u twieled minn Marija Verġni: sar bniedem bħalna biex jagħtina sehem fin-natura tiegħu ta’ Alla”.[351]

 

IL-MISTERI TAT-TFULIJA TA’ ĠESÙ

527  Iċ-ċirkunċiżjoni ta’ Ġesù, fit-tmien jum wara t-twelid tiegħu (ara Lq 2,21) hi sinjal li hu ġie magħdud man-nisel ta’ Abraham, mal-poplu tal-Patt, sinjal li hu qagħad għal-Liġi (ara Gal 4,4) u ġie destinat għall-kult ta’ Israel, li fih hu jieħu sehem tul ħajtu kollha. Dan is-sinjal iħabbar “iċ-ċirkunċizjoni ta’ Kristu” li hi l-Magħmudija. (ara Kol 2,11-13).

528  L-Epifanija hi l-manifestazzjoni ta’ Ġesù bħala l-Messija ta’ Israel, Iben Alla u Feddej tad-dinja. Flimkien mal-Magħmudija ta’ Ġesù fil-Ġordan u t-tieġ ta’ Kana,[352] il-Knisja tiċċelebra l-adorazzjoni ta’ Ġesù mill-“maġi” li ġew mil-Lvant (Mt 2,1). F’dawn il-“maġi”, rappreżentanti tar-reliġjonijiet pagani ta’ madwar il-Lhudija, l-Evanġelju jara l-ewwel frott tan-nazzjonijiet li jilqgħu l-Bxara t-tajba tas-salvazzjoni permezz ta’ l-Inkarnazzjoni. Il-wasla tal-maġi f’Ġerusalemm biex “iqimu dak li twieled sultan tal-Lhud” (Mt 2,2) turi li kienu qed ifittxu f’Isarel, fid-dawl messjaniku tal-kewkba ta’ David (ara Num 24,17; Apok 22,16), dak li kien se jkun is-Sultan tal-ġnus (ara Num 24,17-19). Il-miġja tagħhom tfisser li l-pagani ma jistgħux isibu ‘l Ġesù u jaduraw l-Iben ta’ Alla u l-Feddej tad-dinja jekk ma jdurux lejn il-Lhud (ara Ġw 4,22) biex ikollhom minn għandhom il-wegħda tal-Messija kif tinsab fit-Testment il-Qadim (ara Mt 2,4-6). L-Epifanija turi li “l-kotra l-kbira tal-pagani dieħla fil-familja tal-patrijarki”[353] u tikseb “id-dinjità sħiħa” ta’ nisel Abraham.[354]

529  Il-preżentazzjoni ta’ Ġesù fit-Tempju (ara Lq 2,22-29) turi li bħala l-ewwel imwieled hu tal-Mulej (ara Eż 13,12-13). Ma’ Xmun u Anna, dawk kollha li kienu jistennew il-fidwa ta’ Israel imorru għal-Laqgħa mal-Feddej (hekk issejjaħ din il-ġrajja t-tradizzjoni Biżantina). Ġesù jingħaraf bħala l-Messija mistenni “dawl biex idawwal il-ġnus” u “glorja tal-poplu ta’ Israel”, iżda wkoll “sinjal li jmeruh”.  Is-sejf ta’ niket imħabbar lil Marija hu tħabbira ta’ offerta oħra, perfetta u waħdanija, ta’ l-offerta tas-salib li jagħti s-salvazzjoni, li Alla “ħejja għall-popli kollha”.

530  Il-ħarba fl-Eġittu u l-istraġi ta’ l-innoċenti (ara Mt 2,13-18) juru l-oppożizzjoni bejn id-dawl u d-dlamijiet: “ġie f’daru u niesu ma laqgħuhx” (Ġw 1,11). Il-ħajja kollha ta’ Kristu se tkun taħt is-sinjal tal-persekuzzjoni. Dawk li huma tiegħu jaqsmu dan miegħu (ara Ġw 15,20). It-tluq mill-Eġittu (ara Mt 2,15) jfakkar l-Eżodu u juri ‘l Ġesù bħala l-ħellies definittiv.

 

IL-MISTERI TAL-ĦAJJA MOĦBIJA TA’ ĠESÙ

531  Tul parti kbira minn ħajtu Ġesù qasam mal-kotra l-kbira tal-bnedmin il-qagħda ta’ ħajjithom: ħajja ta’ kull jum li tidher nieqsa minn kull ma jista’ jagħmilha kbira f’għajnejn in-nies, ħajja ta’ xogħol ta’ l-id, ħajja reliġjuża Lhudija fil-ħarsien tal-Liġi ta’ Alla (ara Gal 4,4), ħajja f’komunità. Minn dan kollu kull ma kien rivelat lilna hu li Ġesù kien “jobdi ‘l ġenituri tiegħu, u kien “jikber fil-għerf, fis-snin u fil-grazzja quddiem Alla u quddiem il-bnedmin” (Lq 2,51-52).

532  Is-sottomissjoni ta’ Ġesù lejn ommu u lejn il-missier legali tiegħu twettaq ir-raba’ kmandament fil-perfezzjoni tiegħu. Hi xbieha taż-żmien ta’ l-ubbidjenza ta’ l-Iben għar-rieda tal-Missier tas-sema. Is-sottomissjoni ta’ Ġesù jum wara l-ieħor għar-rieda ta’ Ġużeppi u ta’ Marija tħabbar u turi minn qabel l-ubbidjenza ta’ Ħamis ix-Xirka: “Mhux ir-rieda tiegħi.....” (Lq 22,42). L-ubbidjenza ta’ Ġesù, jum wara jum, tul il-ħajja moħbija tal-bidu għat-twaqqif ġdid ta’ dak li d-diżubbidjenza ta’ Adam kienet ġarrfet (ara Rum 5,19).

533  Il-ħajja moħbija f’Nazaret tħalli ‘l kull bniedem jissieħeb ma’ Ġesù fit-triqat ordinarji tal-ħajja ta’ kull jum.

Id-dar ta’ Nazaret hija skola, skola fejn wieħed jitgħallem jagħraf il-ħajja ta’ Kristu, skola ta’ l-Evanġelju....u l-ewwelnett hawn nitgħallmu s-siwi tas-skiet. Mhux li konna nġeddu fina l-ħsieb dwar kemm hu għażiż is-skiet, dik il-ġabra hekk ta’ l-għaġeb u meħtieġa għar-ruħ.....Nitgħallmu wkoll hawnhekk kif għandha tkun l-imġiba tagħna fil-ħajja tad-dar. Għax id-dar ta’ Nazaret tfissrilna tajjeb x’inhi l-familja fix-xirka tagħha ta’ għożża, fis-sbuħija kbira u mdawla tagħha, fir-rabta qaddisa u sħiħa tagħha.....U fl-aħħarnett hawn insibu tagħlim kbir fuq ix-xogħol. O dar ta’ Nazaret, dar ta’ bin il-mastrudaxxa, kemm nixtiequ hawn nitgħallmu u nfaħħru l-liġi iebsa imma feddejja tax-xogħol tal-bniedem......Irridu fl-aħħarnett minn hawn insellmu lill-ħaddiema tad-dinja kollha u nistednuhom iħarsu lejn il-mudell kbir tagħhom, ħuhom divin.[355]

534  Is-sejħa ta’ Ġesù fit-Tempju (ara Lq 2,41-52) hu l-uniku fatt li jikser  is-skiet tal-Evanġelju  dwar is-snin moħbija ta’ Ġesù: Ġesù jħallina naraw ftit il-Misteru tal-konsagrazzjoni sħiħa tiegħu għall-missjoni li kienet ġejja mill-fatt li hu Bin Alla. “Ma tafux li jien għandi nkun f’dak li hu ta’ Missieri?” Marija u Ġużeppi dan il-kliem “ma fehmuhx”, imma laqgħuh bil-fidi, u Marija “kienet tgħożż f’qalbha dawn il-ħwejjeġ kollha”, tul is-snin kollha li fihom Ġesù kien moħbi fis-skiet ta’ ħajja ordinarja.

 

III.  Il-misteru tal-ħajja pubblika ta’ Ġesù

 

IL-MAGĦMUDIJA TA’ ĠESÙ

 

535  Il-bidu (ara Lq 3,23) tal-ħajja pubblika ta’ Ġesù seħħ bil-Magħmudija tiegħu minn Ġwanni fil-Ġordan (ara Atti 1,22). San Ġwann “xandar” magħmudija ta’ ndiema għall-maħfra tad-dnubiet” (Lq 3,3). Folla ta’ midinbin, pubblikani u suldati (Lq 3,10-14), Fariżej u Sadduċej (ara Mk 3,7) u nisa tat-triq (ara Mt 21,32) marru jitgħammdu minnu. U “deher Ġesù”. Il-Battista beda jaħsibha, iżda Ġesù insista: irċieva l-magħmudija. U l-Ispirtu s-Santu f’sura ta’ ħamiema niżel fuq Ġesù, u leħen mis-sema xandar: “Dan hu Ibni l-għażiż” (Mt 3,13-17). Hi l-manifestazzjoni (“Epifanija”) ta’ Ġesù bħala Messija ta’ Israel u Bin Alla.

536  Il-Magħmudija ta’ Ġesù hi, fiha nnifisha, l-aċċettazzjoni u –bidu tal-missjoni tal-Qaddej li jbati. Iħalli lilu nnifsu jingħadd mal-midinbin (ara Is 53,12); hu ġa “l-Ħaruf ta’ Alla li jneħħi d-dnub tad-dinja” (Ġw 1,29); ġa jgħix minn qabel “il-magħmudija” tal-mewt imdemma tiegħu (ara Mk 10,38; Lq 12,50). Ġa ġie “jtemm is-sewwa kollu” (Mt 3,15) jiġifieri se joqgħod f’kollox għar-rieda tal-Missier: għall-imħabba jaċċetta l-magħmudija tal-mewt għall-maħfra ta’ dnubietna (ara Mt 26,30). Għal din l-aċċettazzjoni jwieġeb leħen il-Missier li qiegħed l-għożża kollha tiegħu f’Ibnu (ara Lq 3,22; Is 42,1). Il-milja ta’ l-Ispirtu li Ġesù kellu sa mit-tnissil tiegħu, jiġi “joqgħod” fuqu (Ġw 1,32-33; ara Is 11,2). Ikun għajn għall-umanita’ kollha. Fil-magħmudija tiegħu “s-smewwiet infetħu” (Mt 3,16), is-smewwiet li kienu ngħalqu bid-dnub ta’ Adam; l-ilmijiet tqaddsu bl-inżul fihom ta’ Ġesù u ta’ l-Ispirtu s-Santu, preludju tal-ħolqien ġdid.

537  Bil-Magħmudija, in-nisrani jixxebbah sagramentalment ma’ Ġesù, u fil-Magħmudija tiegħu għex minn qabel il-mewt u l-qawmien tiegħu mill-imwiet: in-nisrani għandu jidħol f’dan il-misteru ta’ l-għarfien taċ-ċokon u x-xejn tiegħu u ta’ l-indiema, jinżel fl-ilma ma’ Ġesù, biex miegħu jerġa’ joħroġ minnu, jitwieled mill-ilma u l-Ispirtu s-Santu, fl-Iben, isir iben adottiv tal-Miissier u “jgħix ħajja ġdida” (Rum 6,4).

Nindifnu ma’ Kristu fil-Magħmudija biex nirxoxtaw miegħu, ninżlu miegħu  biex itellagħna hu, nitilgħu miegħu biex inkunu glorifikati fih.[356] 

Kull ma seħħ fi Kristu jurina li wara l-ħasil bl-ilma l-Ispirtu jiġi għal fuqna mis-sema, u adottati  mil-Leħen tal-Missier, insiru wlied Alla.[357]

 

IT-TIĠRIB TA’ ĠESÙ

538  L-Evanġelji jitkellmu dwar żmien li fih Ġesù kien waħdu fid-deżert, minnufih wara li tgħammed minn Ġwanni. “Imbuttat mill-Ispirtu” fid-deżert, dam erbgħin jum sajjem; għex mal-bhejjem selvaġġi u kienu jaqduh l-anġli (ara Mk 1,12-13). Meta għadda dan iż-żmien ix-xitan ġarrbu tliet darbiet biex jipprova jbiddillu l-imġiba filjali tiegħu lejn il-Missier: Ġesù jbiegħed minnu dan it-tiġrib li kien jiġbor fih it-tiġrib ta’ Adam fil-ġenna u ta’ Israel fid-deżert, u x-xitan telaq minn ħdejh, “sa ma jasal il-waqt” (Lq 4,13).

539  L-Evanġelisti juruna x’kien it-tifsir għas-salvazzjoni ta’ dan il-fatt misterjuż. Ġesù hu Adam il-ġdid, li baqa’ fidil fejn l-ewwel Adam kien ċeda għat-tenrazzjoni: Ġesù wassal għall-perfezzjoni sħiħa il-vokazzjoni ta’ Israel: kontra l-imġiba ta’ dawk li darba ġarrbu ‘l Alla għal-erbgħin sena fid-deżert (ara Salm 95,10), Kristu juri ruħu bħala l-Qaddej ta’ Alla li jobdi f’kollox ir-rieda ta’ Alla. F’dan, Ġesù jirbaħ lix-xitan: rabat “il-wieħed qawwi” biex jeħodlu l-priża (Mk 3,27). Ir-rebħa ta’ Ġesù fuq ix-xitan fid-deżert hi tħabbira tar-rebħa tal-passjoni, l-ogħla att ta’ ubbidjenza ta’ l-imħabba tiegħu ta’ Iben għall-Missier.

540  It-tiġrib ta’ Ġesù juri l-mod kif l-Iben ta’ Alla hu l-Messija, kontra dak li ssuġġerielu x-xitan u li n-nies (ara Mt 16,21-23) xtaquh li jkun. Hu għalhekk li Kristu rebaħ ix-xitan għalina. “Għax aħna ma għandniex qassis il-kbir li ma jistax jagħder id-dgħufija tagħna, imma għandna wieħed li kien imġarrab bħalna f’kollox, minbarra d-dnub” (Lh 4,15). Il-Knisja kull sena, bl-erbgħin jum tar-Randan, tingħaqad mal-misteru ta’ Ġesù fid-deżert.

 

“IS-SALTNA TA’ ALLA HI FIL-QRIB”

541  “Wara li arrestaw lil Ġwanni, Ġesù mar il-Galilija jxandar il-Bxara t-Tajba ta’ Alla u jgħid: ‘Iż-żmien huwa mitmum u s-Saltna ta’ Alla waslet: indmu u emmnu fil-Bxara t-tajba’” (Mk 1,15). “Biex itemm ir-rieda tal-Missier Ġesù ta bidu għas-Saltna tas-sema fuq l-art”.[358]  Issa r-rieda tal-Missier hi li “jgħolli l-bnedmin ħa jkollhom sehem fil-ħajja ta’ Alla”.[359]  Dan jagħmlu billi jiġma’ l-bnedmin madwar Ibnu Ġesù Kristu. Din il-ġemgħa hija l-Knisja, li fuq l-art hi “ż-żerriegħa u l-bidu tas-Saltna ta’ Alla”.[360]

542  Kristu hu fil-qalba tal-ġemgħa tal-bnedmin fi ħdan “il-familja ta’ Alla”. Isejħilhom madwaru bil-Kelma tiegħu, bis-sinjali li juru s-Saltna ta’ Alla, bil-missjoni tad-dixxipli. U l-miġja tas-Saltna tiegħu sseħħ l-aktar fil-Misteru kbir ta’ l-Għid: il-mewt tiegħu fuq is-salib u l-Qawmien mill-imwiet. “Meta nintrefa’ ‘l fuq mill-art niġbed il-bnedmin kollha lejja” (Ġw 12,32). Il-bnedmin kollha huma msejħin għal din l-għaqda ma’ Kristu.[361] 

 

IT-TĦABBIRA TAS-SALTNA TA’ ALLA

543  Il-bnedmin kollha huma msejħin biex jidħlu fis-Saltna. Imħabbra l-ewwel lil ulied Israel (ara Mt 10,5-7), din is-Saltna messajanika trid tiġbor fiha l-bnedmin tal-ġnus kollha (ara Mt 8,11; 28,19).  Biex wieħed jidħol fiha jrid jilqa’ l-Kelma ta’ Ġesù:

Il-Kelma ta’ Alla tixbah żerriegħa li tinżera’ f’għalqa; dawk li jilqgħuha bil-fidi u ngħaqqdu mal-merħla żgħira ta’ Kristu, ikunu laqgħu l-istess Saltna; imbagħad iż-żerriegħa bis-saħħa tagħha stess tinbet u tikber sa jum il-ħsad.[362]

544  Is-Saltna hi tal-foqra u taċ-ċkejknin jiġifieri ta’ dawk li jilqgħuha b’qalb imċekkna u umli. Ġesù ntbagħat biex “ iwassal il-Bxara t-tajba lill-fqajrin” (Lq 4,18; ara 7,22). Isejħilhom ħienja għax “tagħhom hi s-Saltna tas-smewwiet” (Mt 5,3); hu liċ-“ċkejknin” li l-Missier għoġbu jgħarraf il-ħwejjeġ moħbija lil min għandu l-għerf u d-dehen (ara Mt 11,25). Ġesù għex l-istess ħajja tal-foqra mill-maxtura sas-salib; kien jaf x’inhu l-ġuħ (ara Mt 2,23-26; Mt 21,18), l-għatx (ara Ġw 4,6-7; 19,28) u l-faqar (ara Lq 9,58). Wisq aktar: iqis ruħu wieħed mill-foqra ta’ kull xorta, u poġġa bħala kundizzjoni għad-dħul fis-Saltna tiegħu mħabba ħabrieka lejn il-foqra (ara Mt 25,31-46).

545  Ġesù jistieden ‘il-midinbin għall-mejda tas-Saltna: “Mhux il-ġusti ġejt insejjaħ, iżda l-midinbin” (Mk 2,17; ara 1 Tim 1,15). Jistedinhom għall-konverżjoni li mingħajrha ma jistgħux jidħlu fis-Saltna, iżda jurihom bil-kliem u bl-għemil il-ħniena bla qjies ta’ Missieru għalihom (ara Lq 15,11-32) u “l-ferħ kbir fis-sema għal midneb wieħed li jindem” (Lq 15,7). L-ogħla prova ta’ din l-imħabba tkun is-sagrifiċċju ta’ ħajtu “għall-maħfra tad-dnubiet” (Mt 26,28).

546  Ġesù jsejjaħ għad-dħul fis-Saltna permezz tal-parabboli, element tipiku tat-tagħlim tiegħu (ara Mk 4,33-34). Bil-parabboli jistieden għall-festa tat-tieġ tas-Saltna (ara Mt 22,1-14), iżda jitlob ukoll għażla radikali: biex tinkiseb is-Saltna, hu meħtieġ li wieħed jinqata’ minn kollox (ara Mt 13,44-45); il-kliem m’huwiex biżżejjed, huma meħtieġa l-fatti  (ara Mt 21, 28-32). Il-parabboli qishom mirja għall-bniedem: il-Kelma  jilqagħha qisha taqa’ f’art mȏxa jew f’art tajba (ara Mt 13,3-9)? X’tagħmel bit-talenti li ngħatawlu (ara Mt 25, 14-30)?  Ġesù u l-preżenza tas-Saltna ta’ Alla fid-dinja huma moħbijin fil-qalba tal-parabboli. Jeħtieġ tidħol fis-Saltna, jiġifieri ssir dixxiplu ta’ Kristu biex “tagħraf il-Misteri tas-Saltna tas-Smewwiet” (Mt 13,11). Għal dawk li jinsabu “barra”, kollox jibqa’ bla tifsir (ara Mt 13,10-15).

 

IS-SINJALI TAS-SALTNA TA’ ALLA

547  Ġesù jsieħeb ma kliemu għadd kbir ta’ “mirakli, għeġubijiet u sinjali” (Atti 2,22), li juru li s-Saltna tinsab fih. Huma xhieda li hu l-Messija mħabbar (ara Lq 7, 18-23).

548  Is-sinjali li għamel Ġesù huma xhieda li l-Missier bagħtu (ara Ġw 5,36; 10,25). Jistiednu għat-twemmin fih (ara Ġw 10,38). Lil dawk li jersqu lejh bil-fidi, jagħtihom dak li jitolbu (ara Mk 5,25-34; 10,52 u l-bqija). Imbagħad il-mirakli jsaħħu l-fidi f’dak li jagħmel għemil il-Missier: jixhdu li hu Bin Alla (ara Ġw 10,31-38). Iżda jistgħu jkunu wkoll “okkażjoni ta’ tfixkil” ( Mt 11,6). Ma kellhomx jissodisfaw il-kurżità tan-nies u l-anqas ix-xewqat tagħhom għall-ħwejjeġ maġiċi. Minkejja l-mirakli tassew ċari tiegħu Ġesù ġie mwarra minn xi wħud (ara Ġw 11, 47-48); anzi xlewh li kien jinqeda bix-xjaten (ara Mk 3,22).

549  Huwa u jeħles xi nies mid-deni tad-dinja bħalma hu l-ġuħ (ara Ġw 6, 5-15), l-inġustizzja (ara Lq 19,8), il-mard u l-mewt (ara Mt 11,5), Ġesù kien jagħmel sinjali messjaniċi; iżda hu ma ġiex biex ineħħi d-deni kollu li hawn fuq l-art  ( Lq 12,13-14;  Ġw 18,36) imma biex  jeħles  lill-bnedmin mill-jasar l-aktar kiefer, dak tad-dnub (ara Ġw 8, 34-36), li jxekkel il-vokazzjoni tagħhom ta’ wlied Alla, u hu l-bidu tas-suriet kollha tal-jasar tal-biedem.

550  Il-miġja tas-Saltna ta’ Alla hi l-qerda tas-Saltna tax-xitan (ara Mt 12,26):  “Jekk jiena qiegħed inkeċċi x-xjaten bl-Ispirtu ta’ Alla, dan ifisser li waslitililkom is-Saltna ta’ Alla” (Mt 12,28). L-Eżorċiżmi ta’ Ġesù kienu jeħilsu lill-bnedmin mis-setgħa tax-xitan (ara Lq 8, 26-39). Jantiċipaw ir-rebħa kbira ta’ Ġesù fuq “il-prinċep ta’ din id-dinja” (Ġw 12,31). Hu bis-salib ta’ Kristu li s-Saltna ta’ Alla titwaqqaf darba għal dejjem: Alla saltan “minn fuq l-għuda tas-salib”.[363] 

 

“L-IMFIETAĦ TAS-SALTNA”

551  Sa mill-bidu tal-ħajja pubblika tiegħu, Ġesù għażel tnax biex ikunu miegħu u jissieħbu fil-missjoni tiegħu (ara Mk 3,13-19): tahom sehem mill-awtorità tiegħu, u “bagħathom ixandru s-Saltna ta’ Alla u jfejqu l-morda” (Lq 9,2). Jibqgħu dejjem imseħbin mas-Saltna ta’ Kristu, għax bihom hu jmexxi l-Knisja.

Bħalma Missieri ħejja saltna għalija hekk ukoll jien inħejji Saltna għalikom, biex tieklu u tixorbu fuq il-mejda tiegħi, f’Saltnati, u toqogħdu fuq tronijiet biex tagħmlu ħaqq mit-tnax-il tribù ta’ Israel (Lq 22,29-30).

552  Fil-Kulleġġ tat-Tnax, Xmun Pietru għandu l-ewwel post (ara Mk 3,16; 9,2; Lq 24,34; 1Kor 15,5). Ġesù fdalu missjoni unika. B’rivelazzjoni mill-Missier, San Pietru kien stqarr: “Inti l-Messija. Bin Alla l-ħaj!” Il-Mulej imbagħad qallu: “Inti Pietru u fuq din il-blata jiena nibni l-Knisja tiegħi u s-setgħat ta’ l-infern ma jegħlbuhiex” (Mt 16,18). Kristu, “il-ġebla ħajja” (1 Piet 2,4) jiżgura  lill-Knisja tiegħu, mibnija fuq Pietru, ir-rebħa fuq is-setgħat tal-mewt. Pietru minħabba l-fidi li stqarr, jibqa’ l-blata sħiħa tal-Knisja. Ikollu l-missjoni li jħares din il-fidi biex qatt ma tiġi nieqsa u li jwettaq lil ħutu fiha (ara Lq 22,32).

553  Ġesù ried jafda setgħa speċifika lil San Pietru. “Jiena nagħtik l-imfietaħ tas-Saltna tas-smewwiet u kull ma torbot fuq l-art ikun marbut fis-smewwiet u kull ma tħoll fuq l-art ikun maħlul fis-smewwiet” (Mt 16,19). Is-“setgħa ta’ l-imfietaħ” tfisser l-awtorità li tmexxi d-dar ta’ Alla li hi l-Knisja. Ġesù, “ir-Ragħaj it-tajjeb” (Ġw 10,11) wettaq din is-setgħa wara l-qawmien mill-imwiet: “Irgħa n-nagħaġ tiegħi” (Ġw 21, 15-17). Is-setgħa li “tħoll u torbot” tfisser l-awtorità li taħfer id-dnubiet, tagħti ġudizzju dwar duttrina u tieħu deċiżjonijiet dixxiplinarji fil-Knisja. Ġesù ried jafda din l-awtorità lill-Knisja permezz tal-ministeru ta’ l-Appostli (ara Mt 18,18) u b’mod partikulari, permezz tal-ministeru ta’ San Pietru, li lilu waħdu ngħataw espliċitament l-imfietaħ tas-Saltna.

 

TGAWDIJA MINN QABEL TAS-SALTNA: IT-TRASFIGURAZZJONI

554  Mill-jum li fih San Pietru stqarr li Ġesù hu l-Messija, Bin Alla l-ħaj, l-Imgħallem “beda juri lid-dixxipli tiegħu li kien meħtieġ għalih li jmur Ġerusalemm, isofri ħafna......”joqtluh u fit-tielet jum iqum” (Mt 16,22-23); l-oħrajn ma fehmuha xejn (ara Mt 17,23; Lq 9,45). U f’dawn iċ-ċirkostanzi nsibu l-episodju misterjuż tat-Trasfigurazzjoni ta’ Ġesù (ara Mt 17, 1-8 u siltiet l-oħra tal-Evanġelju; 2 Piet. 1,16-18) fuq muntanja għolja quddiem tliet xhieda magħżula, Pietru, Ġakbu u Ġwanni. Wiċċ Ġesù u lbiesu dehru jiddu bħax-xemx. Mosè u Elija dehru “jitħaddtu fuq it-tmiem ta’ ħajtu li kellu jseħħ f’Ġerusalemm” (Lq 9,31). Sħaba tgħattihom u jinstema’ leħen mis-sema jgħid: “Dan hu Ibni l-maħtur, isimgħu lilu” (Lq 9,35).

555  Għal mument Ġesù juri l-glorja divina tiegħu, u hekk iwettaq l-istqarrija ta’ San Pietru. Juri wkoll li biex “jidħol fil-glorja tiegħu” (Lq 24,26) kellu jgħaddi mis-salib f’Ġerusalemm. Mosè u Elija kienu raw il-glorja ta’ Alla fuq il-muntanja, il-Liġi u l-Profeti kienu ħabbru t-tbatijiet tal-Messija (ara Lq 24,27). Il-passjoni ta’ Ġesù riedha l-Missier; l-Iben ġieb ruħu ta’ Qaddej ta’ Alla (ara Is 42,1). Is-sħaba turi l-preżenza ta’ l-Ispirtu s-Santu; “Dehret it-Trinità kollha: il-Missier fil-leħen, l-Iben fil-bniedem, l-Ispirtu s-Santu fi sħaba tiddi”:[364]

Int tbiddilt fuq il-muntanja u d-dixxipli tiegħek, sa fejn setgħu, ikkontemplaw il-glorja tiegħek O Kristu Alla, biex meta jarawk imsallab jifhmu li int minn rajk ridt issofri l-passjoni tiegħek u li huma kellhom iħabbru lid-dinja li int tassew id-dija tal-Missier.[365]

 

556  Fil-bidu tal-ħajja pubblika: il-Magħmudija; ftit qabel ta’ l-Għid tiegħu: it-Trasfigurazzjoni. Bil-Magħmudija ta’ Ġesù “tħabbar il-misteru tat-twelid ġdid”: il-Magħmudija tagħna; it-Trasfigurazzjoni “hi sinjal tat-twelid għall- ħajja ta’ dejjem”; il-qawmien tagħna mill-imwiet.[366]  U minn issa aħna nissieħbu fil-qawmien tal-Mulej permezz ta’ l-Ispirtu s-Santu li jaħdem fis-sagrament tal-Ġisem ta’ Kristu. It-Trasfigurazzjoni tagħtina niggustaw minn qabel it-tieni miġja glorjuża ta’ Kristu li “għad irid ibiddlilna il-ġisem imsejken tagħna fis-sura tal-ġisem glorjuż tiegħu” (Fil 3,21). Imma tfakkarna wkoll li “jeħtiġilna nbatu ħafna biex nidħlu fis-Saltna ta’ Alla” (Atti 14,22).

Dan San Pietru kien għadu ma fehmux meta wera x-xewqa li jibqa’ jgħix ma’ Kristu fuq il-muntanja (ara Lq 9,33). Dan refagħhulek, Pietru, għal wara l-mewt. Issa hu stess jgħidlek: Inżel biex tbati fuq l-art, biex taqdi tkun mistmerr, imsallab fuq l-art. Il-Ħajja niżlet biex tiġi maqtula, il-Ħobż niżel biex ibati l-ġuħ; it-Triq niżlet biex tgħejja bil-mixi; l-Għajn niżlet biex tbati l-għatx, u int ma tridx tbati?[367]

 

 

IT-TLUQ LEJN ĠERUSALEMM

557  “Meta qorob għalih iż-żmien li fih kellu jittieħed mid-dinja, Ġesù b’rieda sħiħa dar u telaq lejn Ġerusalemm” (Lq 9,51; ara Ġw 13,13). B’din id-deċiżjoni wera li kien sejjer Ġerusalemm lest biex imut hemm. Tliet darbiet kien ħabbar il-Passjoni u l-Qawmien tiegħu mill-imwiet (ara Mk 8,31-33; 9,31-32; 10,32-34). Huwa u sejjer lejn Ġerusalemm qal li “ma għandux ikun li profeta jinqered barra Ġerusalemm” (Lq 13,33).

558  Ġesù jfakkar il-martirju tal-profeti li nqatlu f’Ġerusalemm (ara Mt 23,37a). Iżda ma jiqafx isejjaħ lil Ġerusalemm biex tinġabar madwaru: “Kemm-il darba ridt niġbor lil uliedek bħalma qroqqa tiġbor il-flieles taħt ġwenħajha, u int ma ridtx!” (Mt 23,37b). Meta Ġerusalemm dehret quddiemu, hu beka fuqha u reġa’ tenna x-xewqa ta’ qalbu: “Mhux li għaraft int ukoll f’dan il-jum x’inhu l-ġid tiegħek! Imma issa, dan hu moħbi minn għajnejk” (Lq 19,41-42).

 

ID-DAĦLA MESSJANIKA TA’ ĠESÙ F’ĠERUSALEMM

559  Kif se tilqa’ Ġerusalemm il-Messija tagħha? Qabel, Ġesù dejjem żamm ruħu ‘l bogħod mit-tentattivi kollha tan-nies biex jagħmluh sultan (ara Ġw 6,15), imma issa hu stess jagħżel il-mument u jħejji l-irqaqat kollha tad-daħla messajnika tiegħu fil-belt ta’ “David missieru” (Lq 1,32; ara Mt 21,1-11). Isellmulu bħala Bin David, bħala dak li jġib is-salvazzjoni (“Hosanna” jiġifieri “mela salvana”, “agħtina s-salvazzjoni”). Issa “s-Sultan tal-glorja” (Salm 24,7-10) dieħel fil-belt “riekeb fuq ħmara” (Żak 9,9); ma jirbaħx għalih lil Bint Sijon, xbieha tal-Knisja tiegħu, la bil-qerq u lanqas bil-vjolenza, imma bl-umiltà li tagħti xhieda għall-Verità (ara Ġw 18,37). Hu għalhekk li s-sudditi tas-Saltna tiegħu dak in-nhar huma t-tfal (ara Mt 21,15-16; Salm 8,3) u “l-foqra tal-Mulej”, u jsellmulu kif l-anġli ħabbruh lir-ragħajja; (ara Lq 19,38; 2,14). L-għajta tagħhom: “Imbierek min ġej f’isem il-Mulej” (Salm 118,26) itenniha l-Knisja fis-“Sanctus” tal-Liturġija ewkaristika hija u tagħti bidu għat-tifkira ta’ l-Għid tal-Mulej.

560  Id-dħul ta’ Kristu f’Ġerusalemm juri li waslet is-Saltna li s-Sultan-Messija kien se jwaqqaf bl-Għid tal-mewt u l-Qawmien tiegħu mill-imwiet. Hi b’din iċ-ċelebrazzjoni, nhar Ħadd il-Palm, li l-Liturġija tal-Knisja tagħti bidu għall-Ġimgha Mqaddsa.

 

Fil-qosor

561  “Il-ħajja kollha ta’ Kristu hi tagħlim dejjem sejjer: is-skiet tiegħu, il-mirakli tiegħu, il-ġesti tiegħu, it-talb tiegħu, l-imħabba tiegħu għall-bniedem, l-imħabba speċjali tiegħu għat-tfal u għall-foqra, l-aċċettazzjoni tas-sagrifiċċju sħiħ tiegħu fuq is-salib għall-fidwa tad-dinja, il-qawmien tiegħu mill-imwiet jagħmlu sseħħ il-Kelma tiegħu u jwasslu għat-tmiem tagħha r-Rivelazzjoni”.[368]

562  Id-dixxipli għandhom ifittxu li jkunu dejjem aktar bħal Kristu, sakemm Kristu jissawwar fihom (Gal 4,19). “Dan għaliex ġejna mdaħħlin fil-Misteri ta’ ħajtu, sirna nixbħuh u sseħibna fil-mewt u l-Qawmien tiegħu mill-imwiet, u għad insaltnu miegħu”.[369]

563  Ragħajja jew maġi, ma nistgħux niltaqgħu ma’ Alla hawn fuq l-art mingħajr ma ninżlu għarkopptejna quddiem il-maxtura ta’ Betlehem, biex nadurawh moħbi fid-dgħufija ta’ tarbija.

564  Bl-ubbidjenza tiegħu għal Marija u Ġużeppi u bil-ħidma umli tiegħu għal tant snin f’Nazaret, Ġesù jagħtina eżempju tal-qdusija tal-ħajja ta’ kull jum fil-familja u fuq ix-xogħol.

565  Sa mill-bidu tal-ħajja pubblika tiegħu, fil-Magħmudija tiegħu, Ġesù hu l-“Qaddej”, ikkonsagrat kollu kemm hu għax-xogħol tal-fidwa, li sseħħ bil-“magħmudija” tal-passjoni tiegħu.

566  It-tiġrib fid-deżert jurina lil Ġesù, Messija umli li joħroġ rebbieħ fuq ix-xitan, għaliex marbut għal kollox mal-pjan tas-salvazzjoni li ried il-Missier.

567  Is-Saltna tas-smewwiet bdieha Kristu fuq l-art. “Iddiet għall-għajnejn il-bnedmin bil-kliem, fl-għemil u bil-presenza ta’ Kristu”.[370] Il-Knisja hi ż-żerriegħa u l-bidu tas-Saltna. L-imfietaħ tagħha huma fdati lil San Pietru.

568  It-Trasfigurazzjoni ta’ Kristu riedet issaħħaħ il-fidi ta’ l-Appostli minħabba l-passjoni: it-telgħa fuq “muntanja għolja” tħejji t-tlugħ tal-Kalvarju. Kristu, ir-Ras tal-Knisja, juri dak li hemm f’Ġismu u li jiddi fis-sagramenti: “it-tama tal-glorja” (Kol 1,27).[371]

569  Ġesù tela’ għax ried f’Ġerusalemm, għelkemm kien jaf li hemm kellu jmut b’mewta kiefra minħabba oppożizzjoni kbira min-naħa tal-midinbin (ara Lh 12,3).

570  Id-dħul ta’ Ġesù f’Ġerusalemm juri l-miġja tas-Saltna li s-Sultan-Messija, milqugħ f’beltu mit-tfal u minn dawk ta’ qalb umli, se jwaqqaf bl-Għid tal-mewt u l-Qawmien tiegħu mill-imwiet.

 

 

Ir-raba’ Artiklu

ĠESÙ KRISTU BATA’ TAĦT PONZJU PILATU, SALLBUH,

MIET U DIFNUH

 

 

571  Il-Misteru ta’ l-Għid tas-salib u tal-Qawmien mill-imwiet ta’ Kristu hu fil-qalba tal-Bxara t-Tajba li l-Appostli, u l-Knisja warajhom, kellhom ixandru lid-dinja. Il-pjan ta’ Alla għas-salvazzjoni seħħ “darba għal dejjem” (Lh 9, 26) bil-mewt li fdietna ta’ Ibnu Ġesù Kristu.

572  Il-Knisja tħares bil-fedeltà kollha “t-tifsir ta’ kull ma hemm fl-Iskrittura” li ta Ġesù stess kemm qabel u kemm wara l-Għid tiegħu: “U ma kellux il-Messija jgħaddi minn dawn il-ħwejjeġ u hekk jidħol fil-glorja tiegħu?” (Lq 24, 26-27, 44-45). It-tbatijiet ta’ Ġesù ħadu s-sura storika tagħhom għaliex kien “miċħud mill-anzjani u mill-qassisin il-kbar u mill-kittieba” (Mk 8,31) li tawh “f’idejn il-pagani biex jiddieħku bih u jagħtuh is-swat u jsallbuh” (Mt 20,19).

 573 Il-fidi tista’ għalhekk tgħarbel iċ-ċirkostanzi tal-mewt ta’ Ġesù, ċirkostanzi li l-Evanġelji wasslulna bil-fedeltà kollha[372] u ġew imdawlin minn għejun storiċi oħra, u hekk tifhem aħjar xi tfisser il-Fidwa.

 

L-ewwel paragrafu

ĠESÙ U ISRAEL

574  Mill-bidu tal-ministeru pubbliku ta’ Ġesù, xi Fariżej u xi Erodjani, flimkien ma’ xi qassisin u xi kittieba, ftiehmu bejniethom kif jeqirduh (Mk 3,6). Għal xi għemil tiegħu (it-tkeċċija tax-xjaten, ara Mt 12,24; il-maħfra tad-dnubiet, ara Mark 2,7; il-fejqan f’jum is-Sibt, ara Mk 3,1-6; l-interpretazzjoni oriġinali tal-preċetti tas-safa fil-Liġi, ara Mk 7,14-23; il-familjarità mal-pubblikani u l-midinbin magħrufa (ara Mk 2, 14-17) xi wħud, li kellhom fehmiet ħżiena qalu li kellu fih xitan (ara Mk 3,22; Ġw 18,48; 10,20). Xlewh li kien midgħi (ara Mk 2,7; Ġw 5,18; 10,33), li kien profeta qarrieq (ara Ġw 7,12; 7,52), delitti reliġjużi li l-Liġi kienet tikkastiga bil-mewt bi tħaġġir (ara Ġw 8,59; 10,31).

575  Ħafna mela mill-għemil u mill-kliem ta’ Ġesù kienu “sinjal li jmeruh” (Lq 2,34) għall-awtoritajiet reliġjużi ta’ Ġerusalemm, għal dawk li l-Evanġelju ta’ San Ġwann spiss isejjaħ “il-Lhud” (ara Ġw 1,19; 2,18; 5,10; 7,13; 9,22; 18,12; 19,38; 20,19), wisq aktar milli għall-poplu kollu ta’ Alla (ara Ġw 7,48-49). Iżda r-relazzjonijiet ta’ Kristu mal-Fariżej ma kienux biss ta’ kuntrast u ta’ polemika. Kienu Fariżej li wissewh bil-periklu li kien qiegħed iheddu (ara Lq 13,31). Ġesù faħħar lil xi wħud minnhom, bħall-kittieb ta’ Mk 12,34, u kemm-il darba kiel għand il-Fariżej (ara Lq 7,36; 14,1). Ġesù wettaq xi tagħlim li kien iħaddan dan il-grupp reliġjuż ewlieni tal-poplu ta’ Alla: il-qawmien mill-imwiet (ara Mt 22,23-24; Lq 20,39), is-suriet tat-tjieba tagħhom (il-karità, is-sawm u t-talb, ara Mt 6,18), u d-drawwa tagħhom li jsejħu lil Alla bħala Missier, il-karattru ewlieni tal-kmandament tal-imħabba ta’ Alla u tal-proxxmu (ara Mk 12,28-34).

576  F’għajnejn ħafna f’Israel Ġesù kien jidher li hu kontra l-istituzzjonijiet essenzjali tal-Poplu ta’ Alla:

-  L-ubbidjenza għal-Liġi fis-sħuħija kollha tal-preċetti miktuba u, għall-Fariżej, tal-interpretazzjoni tat-tradizzjonijiet li kienu jitwasslu bil-fomm.

- It-Tempju ta’ Ġerusalemm bħala ċentru tal-ħajja reliġjuża kollha għax hu l-post qaddis fejn Alla jgħammar b’mod privileġġjat.

- Il-fidi f’Alla wieħed, li mill-glorja tiegħu ebda bniedem ma jista’ jkollu sehem.

 

I. Ġesù u l-Liġi

577  Ġesù ta twissija mill-aktar solenni fil-bidu tad-Diskors minn minn fuq il-muntanja meta fisser l-Liġi mogħtija minn Alla fis-Sinaj fi żmien il-Patt il-Qadim, fid-dawl tal-grazzja tal-Patt il-Ġdid:

Xejn taħsbu li ġejt inwaqqa’ l-Liġi jew il-Profeti: jiena ma ġejtx biex inwaqqagħhom, iżda biex inwassalhom għall-perfezzjoni. Tassew, ngħidilkom, li sa ma jkunu għaddew is-sema u l-art anqas l-iżgħar ittra jew tikka waħda mil-Liġi ma titneħħa sa ma jkun seħħ kollox. Jekk mela xi ħadd iġib fix-xejn wieħed mill-iżgħar minn daw il-kmandamenti u jgħallem lin-nies biex jagħmlu l-istess dan jissejjaħ l-iżgħar fis-Saltna tas-Smewwiet, imma min iħarishom u jgħallimhom dan kbir jissejjaħ fis-Saltna tas-Smewwiet (Mt 5,17-19).

578  Ġesù, il-Messija ta’ Israel, għalhekk l-ikbar wieħed fis-Saltna tas-Smewwiet, kellu jwassal il-Liġi għall-perfezzjoni tagħha huwa u jħarisha fis-sħuħija kollha tagħha, sa l-iżgħar wieħed mill-kmandamenti, skond kliemu stess. U hu biss ukoll li seta’ jagħmel dan b’mod l-aktar perfett (ara Ġw 8,46). Il-Lhud, kif stqarru huma stess, qatt ma setgħu jħarsu l-Liġi fis-sħuħija kollha tagħha, perfettament, mingħajr ma jiksru l-iżgħar kmandament (ara Ġw 7,19; Atti 13, 28-41; 15,10). Hu għalhekk li kull sena fil-festa tat-Tpattija, ulied Israel jitolbu lil Alla maħfra għal kull darba li kisru l-Liġi. Fil-fatt, il-Liġi hi ħaġa waħda u, kif ifakkarna San Ġakbu “min il-liġi jħarisha kollha imma jiksirha f’ħaġa waħda biss, ikun ħati ta’ kollox” (Ġak 2,10; Gal 3,10; 5,3).

579  Dan il-prinċipju tal-ħarsien tal-Liġi fis-sħuħija kollha tagħha, mhux biss fl-ittra imma wkoll fl-ispirtu tagħha, kien għażiż ħafna għall-Fariżej. Huma u jfissruha għal Israel wasslu ħafna Lhud fi żmien Kristu għal żelu reliġjuż esaġerat (ara Rum 10,2). Dan, biex ma jkunx każiżtika “ta’ wiċċ b’ieħor” (ara Mt 15,3-7; Lq 11, 39-54), ma setax ikun ħlief tħejjija tal-Poplu għall-indħil ta’ l-għaġeb ta’ Alla permezz tal-ħarsien perfett tal-Liġi minn dak li hu waħdu l-Ġust minn flok il-midinbin kollha (ara Is 53,11; Lh 9,15).

580  Leġislatur divin biss, imwieled taħt il-Liġi fil-persuna ta’ l-Iben ta’ Alla (ara Gal 4,4), seta’ jwassal il-Liġi għall-perfezzjoni sħiħa tagħha. F’Ġesù, il-Liġi ma dehritx aktar minquxa fuq twavel tal-ġebel, imma “fil-fond tal-qalb” (ara Ġer 31,33) tal-Qaddej li, għax “iġib il-ġustizzja fis-sewwa” (Is 42,3) sar “Patt tal-poplu” (Is 42,6). Ġesù wassal il-Liġi għall-perfezzjoni billi ġieb fuqu “s-saħta tal-Liġi” (Gal 3,13), li fiha jaqgħu dawk li “ma joqogħdux għall-ħwejjeġ kollha li hemm imniżżla fil-Liġi” (Gal 3,10), għaliex il-mewt ta’ Kristu seħħet “għall-fidwa tal-ħtijiet li saru fi żmien il-Patt ta’ qabel” (Lh 9,15).

581  Ġesù deher bħala “rabbi” għal għajnejn il-Lhud u l-mexxejja reliġjużi tagħhom (ara Ġw 11,38; 3,2; Mt 22,23-24; 34-36). Spiss id-diskussjonijiet tiegħu kienu skond kif ir-rabbini kienu jinterpretaw il-Liġi (ara Mt 12,5; 9,12; Mk 2,23-27; Lq 6,6-9; Ġw 7,22-23). Iżda fl-istess ħin, Ġesù ma setax ma jurtax l-għorrief fil-Liġi għax għalih ma kienx biżżejjed li jagħti interpretazzjoni tiegħu bħal ma kienu jagħmlu huma: “kien jgħallimhom bħal wieħed li għandu s-setgħa u mhux bħall-kittieba” (Mt 7,28-29). Fih, hi l-istess kelma li nstemgħet fuq il-muntanja Sinaj biex tagħti lil Mosè l-Liġi miktuba, li issa nstemgħet mill-ġdid fuq il-muntanja tal-Beatitudni (ara Mt 5,1). Hi ma tħassarx il-Liġi, iżda twettaqha billi b’mod divin, tagħtiha interpretazzjoni definittiva: “Smajtu x’intqal lin-nies ta’ dari.....imma jiena ngħidilkom” (Mt 5,33-34). Bl-istess awtorità divina jwarrab xi “tradizzjonijiet tal-bnedmin” (Mk 7,8) tal-Fariżej li “kienu jġibu fix-xejn il-Kelma ta’ Alla” (Mk 7,13).

582  Ġesù mar aktar ‘il hemm u wassal il-Liġi għall-perfezzjoni ukoll dwar is-safa ta’ l-ikel, hekk importanti fil-ħajja ta’ kull jum tal-Lhud, billi wera x’kien it-tifsir “pedagoġiku” tal-Liġi dwar l-ikel (ara Gal 3,24): taha interpretazzjoni divina: “Xejn ma jista’ jtebba’ l-bniedem minn dak li jidħol ġo fih minn barra.....” hekk wera li l-ikel kollu hu safi....”Dak li joħroġ minn ġol-bniedem dak hu li jtebba’ l-bniedem. Għax hu minn ġewwa, mill-qalb tal-bniedem li joħorġu l-ħsibijiet ħżiena” (Mk 7,18-21). Huwa u jagħti b’awtorità divina, interpretazzjoni definittiva tal-Liġi, Ġesù sab ruħu f’konfront ma’ xi għorrief tal-Liġi li ma ridux jaċċettaw l-interpretazzjoni tiegħu, minkejja li kienet imwettqa minn sinjali divini li ssieħbu magħha (ara Ġw 5,36; 10,25;37-38; 12,37). Dan jgħodd b’mod partikulari għall-ħarsien tas-Sibt, Ġesù jfakkar, u dan spiss kien jagħmlu b’argumenti tar-rabbini (ara Mt 2,25-27; Ġw 7, 22-24), li l-mistrieħ tas-Sibt ma jinkisirx bil-qadi lil Alla (ara Mt 12,5; Num 28,9) jew lill-proxxmu (ara Lq 13,15-16; 14,3-4), qadi li kien jagħmel huwa u jfejjaq.

 

II.  Ġesù u t-Tempju

583  Ġesù, bħall-profeti li ġew qablu, wera rispett kbir ħafna għat-Tempju ta’ Ġerusalemm. Ġie ppreżentat fih minn Ġużeppi u Marija erbgħin jum wara li twieled (ara Lq 2,22-39). Ta’ tnax-il sena ried jibqa’ fit-Tempju biex ifakkar lill-ġenituri tiegħu li hu kellu jkun f’dak li hu ta’ Missieru (ara Lq 2,46-49). Kull sena kien jitla’ almenu għall-festa ta’ l-Għid tul iż-żmien tal-ħajja moħbija tiegħu (ara Lq 2,41); l-istess ministeru pubbliku tiegħu kien imqassam skond il-pellegrinaġġi tiegħu lejn Ġerusalemm għall-festi kbar tal-Lhud (ara Ġw 2,13-14; 5,1,14; 7,1.10.14; 8,2; 10,22-23).

584  Ġesù kien jitla’ fit-Tempju bħala l-post privileġġjat għal-laqgħa ma’ Alla. Għalih it-Tempju kien l-għamara tal-Missier, dar tat-talb, u jeħodha kontra dawk li għamlu suq fil-bitħa ta’ barra (ara Mt 21,13). Jekk keċċa l-bejjiegħa mit-Tempju dan għamlu b’imħabba għajjura għall-Missier: “Dar Missieri tagħmluhiex dar tan-negozju!”  Id-dixxipli ftakru f’dak li kien hemm miktub fl-Iskrittura: “Il-ħeġġa għal darek kilitni” (Ġw 2,16-17). Wara l-Qawmien mill-imwiet l-Appostli baqgħu juru rispett reliġjuż lejn it-Tempju (ara Atti 2,46; 3,1; 5,20-21; u l-bqija).

585  Iżda lejlet il-passjoni, Ġesù ħabbar it-tiġrif ta’ dan il-bini sabiħ li minnu ma kinitx se tibqa’ ġebla fuq ġebla (ara Mt 24,1-2). Hawn għandna tħabbira ta’ sinjal ta’ l-aħħar żminijiet li se jibdew proprju bl-Għid tiegħu (ara Mt 24,3; Lq 13,35). Iżda din il-profezija ġiet imfissra ħażin minn xhieda qarrieqa waqt li kien qed jiġi mistoqsi quddiem il-qassis il-kbir (ara Mt 14,57-58), u nqdew b’dil-profezija biex jinġurjawh waqt li kien imsallab fuq is-salib (ara Mt 27, 39-40).

586  Tant ma kienx kontra t-Tempju (ara Mt 8; 23,21; Lq 17,14; Ġw 4,22) fejn xandar il-qofol tat-tagħlim tiegħu (ara Ġw 18,20), li Ġesù ried iħallas it-taxxa tat-Tempju u f’dan sieħeb miegħu lil San Pietru (ara Mt 17,24-27), li kien qiegħed bħala pedament tal-Knisja tiegħu li kellha tiġi (ara Mt 16,18). U wisq aktar, hu identifika ruħu mat-Tempju meta wera lilu nnifsu bħala l-għamara defibittiva ta’ Alla fost il-bnedmin (ara Ġw 2,21; Mt 12,6). U għalhekk il-mewt tiegħu fil-ġisem (ara Ġw 2,18-22), kellha tħabbar il-qerda tat-Tempju u turi l-bidu ta’ żmien ġdid fil-ġrajja tas-salvazzjoni. “Jiġi żmien meta mhux fuq din il-muntanja naduraw il-Missier lanqas f’Ġerusalemm” (Ġw 4,21; ara Ġw 4,23-24; Mt 27,51; Lh 9,11; Apok 21,22).

 

III. Ġesù u l-fidi ta’ Israel f’Alla wieħed u Salvatur

587  Jekk il-Liġi u t-Tempju ta’ Ġerusalemm setgħu kienu okkażżjoni għal Ġesù biex “imeruh” (ara Lq 2,34), għall-awtoritajiet reliġjużi tal-Lhud, kienet il-ħidma tiegħu għall-fidwa tad-dnubiet, ħidma kollha kemm hi ta’ Alla, li kienet tassew vera ġebla li fixklithom (ara Lq 20,17-18; Salm 118,22).

588  Ġesù skandalizza lill-Fariżej għax kien jiekol mal-pubblikani u l-midinbin (ara Lq 5,30) bl-istess familjarità li biha kien jiekol magħhom (ara Lq 7,36; 11,37; 14,1). Kontra dawk fosthom “li waħħlu f’rashom li huma niex ġusti u kienu jmaqdru lill-oħrajn” (Lq 18,9; ara Ġw 7,49; 9,34) Ġesù qal: “Jien mhux il-ġusti ġejt insejjaħ, iżda l-midinbin għall-indiema” (Lq 5,32). U mar aktar ‘il bogħod meta ħabbar quddiem il-Fariżej li, għax id-dnub hu mxerred ma’ kullimkien (ara Ġw 8,33-36), dawk li jaħsbu li ma jeħtiġux is-salvazzjoni, huma għomja dwarhom stess.

589  Ġesù skandalizza l-aktar għax l-imġieba tiegħu kollha ħniena mal-midinbin identifikaha ma’ l-imġiba ta’ Alla nnifsu magħhom (ara Mt 9,13; Hos 6,6). Wasal biex iġegħelhom jifhmu illi huwa u jiekol mal-midinbin (ara Lq 15,1-2), kien b’hekk qiegħed idaħħalhom għall-ikla messjanika (ara Lq 15, 23-32).  Iżda, b’mod partikulari, hu ġieb f’dilemma u ma kinux jafu x’jaqbdu jagħmlu l-awtoritajiet reluġjużi ta’ Israel, meta ħafer id-dnubiet. Għax, kif qalu sewwa fit-taħwida li fiha sabu ruħhom: “Min jista’ jaħfirhom id-dnubiet ħlief Alla biss?” (Mk 2,7). Meta ħafer id-dnubiet, Ġesù jew kien jidgħi, għax kien bniedem u għamel lilu nnifsu daqs Alla (ara Ġw 5,18; 10,33), jew kien veru dak li kien qiegħed jgħid għax fil-Persuna tiegħu kien hemm u kien jidher l-Isem ta’ Alla (ara Ġw 17,6.26).

590  Biss l-identità divina tal-Persuna ta’ Ġesù, tiġġustifika esiġenza assoluta bħal din: “Min m’huwiex miegħi, hu kontra tiegħi” (Mt 12,30); hekk ukoll għax kien Alla seta’ jgħid li fih hemm min hu “aqwa minn Ġona, aqwa minn Salamun” (Mt 12,41-42), “aqwa mit-Tempju” (Mt  12,6); seta’ jfakkar li David sejjaħ lill-Messija Sidu (ara Mk 12,36-37) u seta’ qal: “Qabel ma kien Abraham, jien hu” (Ġw 8,58); u ukoll: “Jiena u l-Missier aħna ħaġa waħda” (Ġw 10,30).

591  Ġesù talab lill-awtoritajiet reliġjużi ta’ Ġerusalemm biex jemmnu fih minħabba l-għemejjel ta’ Missieru li kien qiegħed jagħmel (ara Ġw 10, 36-38). Iżda biex jagħmlu att ta’ fidi bħal dan kellhom jgħaddu minn mewt misterjuża tagħhom infushom biex “jitwieldu mill-ġdid mis-sema” (ara Ġw 3,7) bl-għajnuna mill-grazzja ta’ Alla (ara Ġw 6,44). Ħtieġa bħal din ta’ konverżjoni wara li seħħu b’mod ta’ l-għaġeb il-wegħdiet kollha (ara Is 53,1) twassalna biex nifhmu l-iżball traġiku tas-Sanhedrin li qies lil Ġesù ħati tal-mewt bħala midgħi (ara Mk 3,6, Mt 26,64-66). Il-membri tas-Sanhedrin żbaljaw ilkoll għax kollha wrew “injoranza” (ara Lq 23,24; Atti 3,17-18), “ebusija tal-qalb” (Mk 3,5; Rum 11,25) u “nuqqas ta’ fidi” (Rum 11,20).

 

Fil-qosor

592  Ġesù ma neħħiex il-Liġi tas-Sinaj, iżda wassalha għall-perfezzjoni (ara Mt 5,17-19) hekk sħiħa (ara Ġw 8,46) li wera t-tifsir sħiħ tagħha (ara Mt 5,33) u patta għall-ħtijiet kollha li saru kontriha (ara Lh 9,15).

593  Kristu wera rispett lejn it-Tempju għax kien jitla’ għall-festi tal-Lhud meta dawn kienu jmorru pellegrinaġġ lejn it-tempju; u ħabb b’imħabba għajjura din l-għamara ta’ Alla mal-bnedmin. It-Tempju hu xbieha tal-Misteru tiegħu. Jekk ħabbar it-tiġrif tat-Tempju, b’dan kien qed iħabbar il-mewt tiegħu u l-bidu ta’ żmien ġdid fil-ġrajja tas-salvazzjoni, fejn Ġismu se jkun Tempju tassew għal dejjem.

594  Ġesù wettaq xi għemil bħalma hi l-maħfra tad-dnubiet, li bih wera li hu nnifsu kien Alla s-Salvatur (ara Ġw 5,16-18). Xi Lhud, li, għax ma għarfux lil Alla li sar bniedem (ara Ġw 1,14) raw f’Ġesù “bniedem” li għamel lilu nnifsu Alla” (Ġw 10,33), u kkundannawh bħala midgħi.

 

 

It-tieni paragrafu

ĠESÙ JMUT FUQ IS-SALIB

 

I.  Il-proċess ta’ Ġesù

 

FIRDIET FOST L-AWTORITAJIET LHUD DWAR ĠESÙ

595  Fost l-awtoritajiet reliġjużi ta’ Ġerusalemm mhux biss kien hemm il-Fariżew Nikodemu (ara Ġw 7,52) u Ġużeppi minn Arimatija, li kienu dixxipli tal-Mulej bil-moħbi (ara Ġw 19, 38-39), imma kien hemm ukoll minn żmien qabel nuqqas ta’ ftehim dwar Ġesù, (ara Ġw 9,16-17; 10,19-21), tant li lejlet il-passjoni stess San Ġwann seta’ jgħid għalihom li ħafna minnhom emmnu wkoll, għalkemm dan jgħidu b’mod mhux perfett (ara Ġw 12,42). Din m’hijiex xi ħaġa ta’ l-għaġeb, meta nqisu li l-għada ta’ Għid il-Ħamsin “kotra kbira ta’ qassisin kienu jilqgħu l-fidi” (Atti 6,7) u li “xi wħud min-naħa tal-Fariżej kienu emmnu” (Atti 15,5) tant li San Ġakbu seta’ jgħid lil San Pawl “Qiegħed tara kemm eluf ta’ Lhud emmnu, u dawn kollha għadhom imħeġġa għal-Liġi” (Atti 21,20).

596  L-awtoritajiet reliġjużi ta’ Ġerusalemm ma kinux jaqblu bejniethom dwar kif kellhom iġibu ruħhom ma’ Ġesù (ara Ġw 9,16; 10,19). Il-Fariżej heddu bi skomunika lil min imur wara Ġesù (ara Ġw 9,22). Lil dawk li kienu mbeżżgħin “għax kulħadd jemmen fih u jiġu r-Rumani u jeqirdulna kemm it-Tempju u kemm il-ġens tagħna” (Ġw 11,48), il-qassis il-kbir Kajfa pproponielhom dik li fiha nnifisha kienet profezija “Jaqblilkom jekk imut bniedem wieħed għall-poplu u mhux jinqered il-ġens kollu” (Ġw 11, 49-50). Is-Sanhedrin iddeċieda li Ġesù “ħaqqu l-mewt” (Mt 26,66) bħala midgħi; imma għax ma kellhomx setgħa joqtlu lil ħadd (ara Ġw 18,31), taw ‘il Ġesù lir-Rumani u xlewh bħala xewwiex politiku (Lq 23,2) u hekk għamluh daqs Barabba, mixli b’”rewwixta” (Lq 23,19). Il-qassisin il-kbar inqdew ukoll b’theddid politiku biex iġiegħlu ‘l Pilatu jikkundanna ‘l Ġesù għall-mewt (ara Ġw 19,12; 15,21).

 

IL-LHUD M’HUMIEX ILKOLL FLIMKIEN RESPONSABBLI

TAL-MEWT TA’ ĠESÙ

 

597  Meta nqisu kemm hi komplessa l-ġrajja storika tal-proċess ta’ Ġesù kif jidher fl-Evanġelju, u meta nqisu x’kien id-dnub personali ta’ kull min kellu x’jaqsam mal-proċess (Ġuda, is-Sanhedrin, Pilatu) li Alla biss jafu, ma nistgħux ngħabbu bir-responsabbiltà tal-mewt ta’ Ġesù n-nies kollha ta’ Ġerusalemm, minkejja l-għajat ta’ folla ta’ nies imxewxa (ara Mk 15,11), u minkejja ċ-ċanfir għal kulħadd li nsibu f’kull stedina għall-konverżjoni li saret wara Għid il-Ħamsin (ara Atti 2,23-36; 3,13-14; 4,10; 5,30; 7,52; 10,39; 13,27-28, 1 Tes 2,14-15). Ġesù  stess ħafrilhom fuq is-salib (ara Lq 23,34) u Pietru warajh semma’ l-“injoranza” (Atti 3,17) tal-Lhud ta’ Ġerusalemm u ta’ l-istess kapijiet tagħhom. Wisq anqas ma għandna nqisu għajta tal-poplu: “Demmu fuqna u fuq uliedna” (Mt 27,25), għajta li kienet biss formula ta’ ratifika (ara Atti 5,28; 18,6), biex ngħabbu r-responsabbiltà tal-mewt ta’ Kristu lil-Lhud kollha ta’ kull żmien u ta’ kullimkien.

Dan qalet ukoll il-Knisja fil-Konċilju Vatikan II. “B’dak li sar fil-passjoni ma  jistgħux jiġu mixlija bla ebda distinzjoni l-Lhud kollha li għexu dak iż-żmien, u lanqas il-Lhud ta’ kull żmien.....Il-Lhud ma għandhomx jitqiesu bħala mistmerra jew misħuta minn Alla, qisu dan jgħiduh il-Kotba Mqaddsa”.[373]

 

IL-MIDINBIN KOLLHA HUMA AWTURI

TAL-PASSJONI TAL-MULEJ

 

598  Il-Knisja, fil-Maġisteru tal-fidi tagħha u fix-xhieda tal-qaddisin tagħha qatt ma nsiet li “l-midinbin stess huma l-awturi u l-istrumenti tat-tbatijiet kollha li ġarrab il-Feddej divin”;[374] (ara Lh 12,3). Hija u tqis li dnubietna jolqtu ‘l Kristu nnifsu (ara Mt 25,45; Atti 9,4-5), il-Knisja ma toqgħodx taħsibha biex tgħabbi lill-insara bl-akbar responsabbiltà għall-passjoni ta’ Ġesù, dik ir-responsabbiltà li l-insara spiss għabbew biha lil-Lhud biss:

Għandna nqisu ħatja ta’ dan il-fatt tal-biża’ dawk li kontinwament jaqgħu fi dnubiethom. Huma l-ħtijiet tagħna li ġiegħlu lil Sidna Ġesù Kristu jġarrab it-tbatija tas-salib, u hi ħaġa żgura li dawk li qegħdin jgħixu fil-fond tad-diżordni u tal-ħażen, bl-istess imġiba tagħhom “qed isallbu lill-Iben ta’ Alla u jwaqqgħuh għat-tmaqdir” (Lh 6,6). U rridu nammettu, li l-ħtija tagħna f’dan il-każ hi akbar minn dik tal-Lhud għax huma, skond ix-xhieda ta’ l-Appostlu San Pawl “kieku għarfuh qatt ma kienu se jsallbu l-Mulej tal-glorja” (1 Kor 2,8). Aħna, għall-kuntrarju, ngħidu li nagħrfuh u meta niċħduh b’għemilna, aħna b’xi mod inkunu mmiddu fuqu l-idejn qattiela tagħna.[375]

U m’humiex ix-xjaten li sallbuh imma magħhom int sallabtu u għadek issallbu, int u tithenna fil-vizzju u fid-dnub.[376]

 

II.  Il-mewt feddejja ta’ Kristu fil-pjan ta’ Alla għas-salvazzjoni

 

“ĠESÙ ĠIE MOGĦTI SKOND IL-PJAN TA’ ALLA

 MFASSAL MINN QABEL.”

 

599  Il-mewt vjolenta ta’ Kristu ma ġratx b’kumbinazzjoni għax iltaqgħu ħażin flimkien għadd ta’ ċirkostanzi. Il-mewt ta’ Kristu hi parti mill-misteru tal-pjan ta’ Alla, kif San Pietru fisser lil-Lhud ta’ Ġerusalemm fl-ewwel diskors tiegħu nhar Għid il-Ħamsin: “Alla telaqulhom f’idejhom skond il-għerf u l-pjan imfassal minn qabel” (Atti 2,23). Dan il-kliem ta’ l-Iskrittura ma jfissirx li dawk li “ttradew lil Ġesù” (Atti 3,13) ma kinux ħlief esekuturi passivi ta’ xenarju mħejji minn qabel minn Alla.

 

600  Il-mumenti kollha ta’ kull żmien jinsabu quddiem Alla huma u jsiru. Hu ffissa l-pjan etern tiegħu tal-“predestinazzjoni”, u daħħal fih it-tweġiba ħielsa ta’ kull bniedem għall-grazzja tiegħu. “Għax tabilħaqq f’din il-belt Erodi u Ponzju Pilatu, ngħaqdu flimkien mal-pagani u n-nies ta’ Israel kontra l-qaddej tiegħek Ġesù (ara Salm 2, 1-2)  li int ikkonsagrajt, biex jagħmlu dak kollu, li bil-qawwa u r-rieda tiegħek, iddestinajt minn qabel li kellu jsir” (Atti 4,27-28). Alla ppermetta li jsir dak l-għemil li kien ħiereġ mill-għama tagħhom (ara Mt 26,54; Ġw 18,36; 19,11) biex iseħħ il-pjan tiegħu ta’ salvazzjoni (ara Atti 3,17-18).

 

 

“MIET MINĦABBA DNUBIETNA SKOND L-ISKRITTURA”

 

601  Dan il-pjan ta’ Alla għas-salvazzjoni bil-mewt tal-“Qaddej ġust” (Is 53,11; ara Atti 3,14) ġie mħabbar minn qabel fl-Iskrittura bħala misteru ta’ fidwa universali, jiġifieri ta’ fidwa li teħles il-bnedmin kollha mill-jasar tad-dnub (ara Is 53, 11-12; Ġw 8, 34-36). San Pawl, fi stqarrija ta’ fidi jgħid li kien “tgħallem” li “Kristu miet minħabba dnubietna skond l-Iskrittura (1 Kor 15,3; ara wkoll Atti 3,18; 7,52; 13,29; 26,22-23). Il-mewt ta’ Kristu għall-fidwa tagħna temmet b’mod partikulari l-profezija tal-Qaddej li jbati (ara Is 53,7-8 u Atti 8,32-35). Ġesù nnifsu wera s-sens ta’ ħajtu u ta’ mewtu fid-dawl tal-Qaddej li jbati (ara Mt 20,28). Wara l-qawmien mill-imwiet ta din l-interpretazzjoni ta’ l-Iskrittura lid-dixxipli ta’ Għemmaws (ara Lq 24, 25-27) u mbagħad lill-istess Appostli (ara Lq 24, 44-45).

 

 

“ALLA GĦAMLU DNUB GĦALINA”

 

602  San Pietru għalhekk seta’ jfisser b’dan il-mod il-fidi ta’ l-Appostli fil-pjan ta’ Alla għas-salvazzjoni: “Intom kontu mifdija mill-ħajja tagħkom fiergħa li ħadtu minn għand missirijietkom, mhux b’xi ħaġa li tintemm bħalma hi l-fidda jew id-deheb, imma bid-demm għażiż ta’ Kristu, li kien bħal ħaruf bla għajb u bla tebgħa. Hu kien ippredestinat sa minn qabel saret id-dinja, imma deher fl-aħħar taż-żminijiet minħabba fikom” (1 Piet 1,18-20). Id-dnubiet tal-bnedmin, li saru wara d-dnub tan-nisel ġew ikkastigati bil-mewt (ara Rum 5,12; 1 Kor 15,56). Meta bagħat lil Ibnu stess fis-sura ta’ lsir (ara Fil 2,7), fis-sura ta’ umanità mwaqqgħa u mogħtija għall-mewt minħabba d-dnub (ara Rum 8,3), “dak li ma kienx jaf x’inhu dnub, Alla għamlu dnub għalina biex aħna nsiru fih ġustizzja ta’ Alla” (2 Kor 5,21).

603  Ġesù ma ġarrabx kundanna bħallikieku hu stess għamel id-dnub (ara Ġw 8,46). Imma fl-imħabba fejjieda li għaqqditu dejjem mal-Missier (ara Ġw 8,29), għaqqadna miegħu bil-firda b’kollox tagħna minn Alla minħabba d-dnub, tant li fuq is-salib seta’ jgħid: “Alla tiegħi, Alla tiegħi, għaliex tlaqtni?” (Mk 15,34; Salm 22,1). Għaliex riedu jkun ħaġa waħda magħna midinbin, Alla “anqas lil Ibnu stess ma ħafirha, imma tah għalina lkoll,” (Rum 8,32), biex aħna “ninħabbu megħu bis-saħħa tal-mewt ta’ Ibnu” (Rum 5,10).

 

ALLA ĦA L-INIZJATTIVA TA’ L-IMĦABBA

GĦALL-FIDWA TA’ KULĦADD

 

604  Meta Alla ta lil Ibnu minħabba dnubietna, hu wera li l-pjan tiegħu għalina kien pjan ta’ mħabba u tjieba, qabel stess kull mertu tagħna. “U hawn qiegħda l-imħabba: mhux għax aħna ħabbejna lil Alla, imma għax ħabbna hu u bagħat lil Ibnu biex ikun ta’ tpatija għal dnubietna” (1 Ġw 4, 10; ara 4,19). “Alla wriena l-imħabba tiegħu meta Kristu miet għalina, aħna li konna għadna midinbin” (Rum 5,8).

605  Din l-imħabba li minnha ħadd ma ġie mwarrab, Ġesù fakkarha fi tmiem il-parabbola tan-nagħġa mitlufa: “Hekk ukoll, anqas Missierkom li hu fis-smewwiet ma jrid li jintilef wieħed minn dawn iż-żgħar” (Mt 18,14). Hu jtenni li “ġie biex jagħti ħajtu b’fidwa għall-kotra” (Mt 20,28); din l-aħħar kelma m’hijiex restrittiva imma tagħmel kuntrast bejn il-kotra kollha tal-bnedmin min-naħa, u l-persuna waħdanija tal-Feddej li joffri lilu nnifsu għas-salvazzjoni tal-bnedmin kollha, min-naħa l-oħra (ara Rum 5, 18-19). Il-Knisja, wara l-Appostli (ara 2 Kor 5,15; Ġw 2,2), tgħallem li Kristu miet għall-bnedmin kollha bla ebda eċċezzjoni: “Ma hemmx, ma kienx hemm, u l-anqas ma jkun hemm xi bniedem, li għalih Kristu ma batiex”.[377]

 

 

III.  Kristu offra lilu nnifsu lill-Missier

  Għalina midinbin.

 

 

IL-ĦAJJA KOLLHA TA’ KRISTU KIENET OFFERTA LIL ALLA

 

606  L-Iben ta’ Alla li “niżel mis-sema mhux biex jagħmel ir-rieda tiegħu, imma r-rieda tal-Missier li bagħtu” (Ġw 6,38), “meta daħal fid-dinja qal......Hawn jien ġejt biex nagħmel  ir-rieda tiegħek,  o Alla......Bis-saħħa ta’ din ir-rieda aħna konna mqaddsin, permezz ta’ l-offerta tal-Ġisem ta’ Ġesù Kristu, magħmula darba għal dejjem (Lh 10, 5-10). Mill-ewwel mument ta' l-Inkarnazzjoni tiegħu, l-Iben ħaddan il-pjan tas-salvazzjoni ta’ Alla fil-missjoni tiegħu ta’ fidwa: “L-ikel tiegħi hu li nagħmel ir-rieda ta’ min bagħatni u li nwassal fit-tmiem l-opra tiegħu” (Ġw 4,34). Is-sagrifiċċju ta’ Ġesù “għad-dnubiet tad-dinja kollha” (1 Ġw 2,2) juri l-għaqda tiegħu ta’ mħabba mal-Missier: “Iħobbni l-Missier għax jiena nagħti ħajti” (Ġw 10,17). “Jeħtieġ li d-dinja tagħraf li jiena nħobb il-Missier u li jiena nagħmel kif ordnali l-Missier” (Ġw 14,31).

607  Din ix-xewqa li jagħmel tiegħu l-pjan ta’ mħabba fejjieda ta’ Missieru taħji l-ħajja kollha ta’ Ġesù (ara Lq 12,50; 22,15; Mt 16,21-23), għaliex il-Passjoni li biha fdiena kienet ir-raġuni għaliex hu sar bniedem. “Missier, eħlisni minn din is-siegħa. Imma jien għalhekk ġejt: għal din is-siegħa” (Ġw 12,27). “Forsi l-kalċi li tani Missieri ma nixorbux?” (Ġw 18,11). U mill-ġdid fuq is-salib, qabel ma kollox kien mitmum (Ġw 19,30), qal: “Għandi l-għatx!” (Ġw 19,28).

 

“IL-ĦARUF LI JNEĦĦI D-DNUB TAD-DINJA”

 

608  Wara li aċċetta li jgħammed lil Ġesù flimkien mal-midinbin (ara Lq 3,21; Mt 3,14-15), San Ġwann Battista ra u wera f’Ġesù “il-Ħaruf ta’ Alla li jneħħi d-dnubiet tad-dinja” (Ġw 1,29; ara Ġw 1,36). B’hekk juri li Ġesù hu fl-istess ħin il-Qaddej li jbati, li jħalli lil min jieħdu għall-qatla bla ma jiftaħ fommu (Is 53,7; ara Ġer 11,19), mgħobbi bid-dnubiet tal-kotra (ara Is 53,12), u l-ħaruf ta’ l-Għid simbolu tal-fidwa ta’ Israel fi żmien l-ewwel Għid (Eż 12,3-14; ara Ġw 19,36; 1 Kor 5,7). Il-ħtija kollha ta’ Kristu turi x’kienet il-missjoni tiegħu: “jaqdi u jagħti ħajtu b’fidwa għall-kotra” (Mk 10.45).

 

ĠESÙ JĦADDAN BIL-QALB KOLLHA L-IMĦABBA FEDDEJJA TAL-MISSIER

 

609  Huwa u jilqa’ fil-qalb tiegħu ta’ bniedem l-imħabba tal-Missier għall-bnedmin kollha, Ġesù “ħabbhom għall-aħħar” (Ġw 13,1), għax “ħadd ma għandu mħabba akbar minn din: li wieħed jagħti ħajtu għal ħbiebu” (Ġw 15,13). Hekk fit-tbatija u l-mewt, in-natura tiegħu ta’ bniedem saret strument ħieles u perfett ta’ l-imħabba ta’ Alla li trid s-salvazzjoni tal-bnedmin kollha (ara Lh 2,10.17-18; 4,15; 5,7-9). Fil-fatt, Ġesù minn rajh aċċetta l-passjoni u l-mewt għall-imħabba ta’ Missieru u tal-bnedmin kollha, li l-Missier ried isalva: “Ħadd ma jeħodli ħajti, iżda jien nagħtiha minn rajja” (Ġw 10,18). Minn hawn il-libertà setgħana ta’ l-Iben ta’ Alla meta mar minn rajh lejn il-mewt (ara Ġw 18,4-6; Mt 26,53).

 

 

FL-AĦĦAR IKLA ĠESÙ JANTIĊIPA

L-OFFERTA ĦIELSA TA’ ĦAJTU

 

610  Ġesù fisser b’mod l-aktar għoli l-offerta minn rajh f’Ikla li għamel mat-tnax-il Appostlu (ara Mt 26,20), “fil-lejl li fih kien ittradut” (1 Kor 11,23). Lejlet il-Passjoni, meta kien għadu ħieles, Ġesù b’din l-Aħħar Ikla ma’ l-Appostli għamel it-tifkira ta’ l-offerta ħielsa tiegħu lill-Missier (ara 1 Kor 5,7) għas-salvazzjoni tal-bnedmin kollha. “Dan hu ġismi mogħti għalikom” (Lq 22,19). “Dan huwa demmi, id-demm tal-patt, li jixxerred għall-kotra għall-maħfra tad-dnubiet” (Mt 26,28).

 

611  L-Ewkaristija li waqqaf dak il-ħin hi t-“tifkira” (1 Kor 11,25) tas-sagrifiċċju tiegħu, Ġesù jdaħħal l-Appostli fl-offerta tiegħu u jitlobhom ikomplu jagħmluha sa l-aħħar taż-żmien (ara Lq 22,19). U hekk Ġesù għamel l-Appostli qassisin tal-Patt il-Ġdid: “Minħabba fihom nikkonsagra lili nnifsi biex huma wkoll ikunu kkonsagrati permezz tal-verità” (Ġw 17,19).[378]

 

 

L-AGUNIJA FIL-ĠETSEMANI

 

612  Il-kalċi tal-Patt il-Ġdid li Ġesù jantiċipa fl-Aħħar Ikla huwa u joffri lilu nnifsu (ara Lq 22,20), jilqgħu mbagħad minn idejn il-Missier waqt l-agunija fil-Ġetsemani (ara Mt 26,42) billi “obda sal-mewt” (Fil 2,8; ara Lh 5,7-8). Ġesù talab: “Missier, jekk jista’ jkun, biegħed minni dan il-kalċi.....” (Mt 26,39). Juri b’hekk il-kruha li l-mewt tirrappreżenta għan-natura tiegħu ta’ bniedem, li, bħan-natura tagħna, hi destinata għall-ħajja ta’ dejjem; barra dan, in-natura ta’ Kristu bħala bniedem, mhux bħan-natura tagħna, hi għal kollox ħielsa mid-dnub (ara Lh 4,15), li jġib il-mewt (ara Rum 5,12); iżda fuq kollox ġiet magħquda mal-Persuna divina ta’ l-“Awtur tal-ħajja” (Atti 3,15), tal-“ħaj” (Apok 1,17; ara Ġw 1,4; 5,26). Huwa u jaċċetta bir-rieda tiegħu ta’ bniedem li sseħħ ir-rieda tal-Missier (ara Mt 26,42)  jaċċetta l-mewt għax hi għall-fidwa u “tgħabba hu nnifsu bi dnubietna sa fuq is-salib” (1 Piet 2,24).

 

 

 

IL-MEWT TA’ KRISTU HI S-SAGRIFIĊĊJU

WAĦDIENI U DEFINITTIV

 

613  Il-mewt ta’ Kristu hi fl-istess ħin is-sagrifiċċju ta’ l-Għid li jwassal għat-tmiem, darba għal dejjem, il-fidwa tal-bnedmin kollha (ara 1 Kor 5,7; Ġw 8,34-36) bil-“Ħaruf  li jneħħi d-dnub tad-dinja” (Ġw 1,29; ara 1 Piet 1,19) u s-sagrifiċċju tal-Patt il-Ġdid (ara 1 Kor 11,25)  li jerġa’ jdaħħal il-bniedem f’xirka ma’ Alla (ara Eż 24,8), huwa u jħabbu miegħu bid-“demm li jixxerred għall-kotra għall-maħfra tad-dnubiet” (Mt 26,28; ara Lev 16,15-16).

614  Dan is-sagrifiċċju ta’ Kristu huwa uniku, itemm u jgħaddi s-sagrifiċċji kollha (ara Lh 10,10). Hu qabel xejn don ta’ Alla l-Missier innifsu; hu l-Missier li jagħti ‘l Ibnu biex iħabbibna miegħu (ara 1 Ġw 4,10). Hu fl-istess ħin ukoll l-offerta ta’ l-Iben ta’ Alla magħmul bniedem li, minn rajh u għall-imħabba, (ara Lh 9,14) biex ipatti għad-diżubbidjenza tagħna.

 

 

ĠESÙ JISSOSTITWIXXI D-DIŻUBBIDJENZA TAGĦNA

BL-UBBIDJENZA TIEGĦU

 

615  “Kif bid-diżubbidjenza ta’ bniedem wieħed il-ħafna saru midinbin, hekk ukoll b’ubbidjenza ta’ wieħed il-ħafna jsiru ġusti” (Rum 5,19). Bl-ubbidjenza tiegħu sal-mewt Ġesù wassal għall-perfezzjoni l-ħidma tal-Qaddej li jbati flok ħaddieħor, li “joffri ħajtu f’sagrifiċċju ta’ riparazzjoni”, “meta tgħabba  bid-dnub tal-kotra”,  “neħħa l-ħtijiet tagħhom u ndaħal għall-midinbin" (Is 53,10-12).  Ġesù patta għad-dnubiet tagħna u ta ħlas xieraq lill-Missier għal dnubietna.[379]

 

 

FUQ IS-SALIB ĠESÙ TEMM IS-SAGRIFIĊĊJU TIEGĦU

616  Hu l-fatt li Ġesù “ħabbna għall-aħħar” (Ġw 13,1) li jagħti valur ta’ fidwa u ta’ riparazzjoni, ta’ tpattija u ta’ ħlas xieraq lis-sagrifiċċju ta; Kristu. Fl-offerta ta’ ħajtu għarafna lkoll u ħabbna lkoll (ara Gal 2,20; Ef 5,2-25). “L-imħabba ta’ Kristu ġġegħelna naħsbu dan: li, jekk wieħed miet għal kulħadd, mela kulħadd miet” (2 Kor 5,14). Ebda bniedem, l-anqas l-ikbar qaddis, ma seta’ jitgħabba bid-dnubiet tal-bnedmin kollha u joffri lilu nnifsu b’sagrifiċċju għal kulħadd. L-eżistenza fi Kristu tal-Persuna divina ta l-Iben, li fl-istess waqt, tisboq tħaddan il-bnedmin kollha, u tagħmel minnu r-Ras ta’ l-umanità kollha, tagħmel possibbli s-sagrifiċċju tiegħu ta’ fidwa għal kulħadd.

617  “Bil-passjoni mqaddsa tiegħu fuq l-għuda tas-salib kisbilna l-ġustifikazzjoni” – “sua sanctissima passione in ligno crucis nobis iustificationem meruit”, igħallem il-Konċilju ta’ Trento huwa u juri sewwa l-karattru waħdieni tas-sagrifiċċju ta’ Kristu bħala “awtur tas-salvazzjoni ta’ dejjem” (Lh 5,9) u l-Knisja tqim is-salib hija u tkanta: “Sliem għalik, o Salib, tama tagħna!.[380]

 

 

IS-SEHEM TAGĦNA FIS-SAGRIFIĊĊJU TA’ KRISTU

618  Is-salib hu s-sagrifiċċju waħdieni ta’ Kristu “il-medjatur wieħed bejn Alla u l-bniedem, fil-Persuna tiegħu ta’ Alla, “b’xi mod ingħaqad ma kull bniedem”,[381] joffri “lill-bnedmin kollha, b’mod li Alla biss jaf kif, ħalli jkunu jistgħu jissieħbu fil-misteru ta’ l-Għid”,[382] hu sejjaħ id-dixxipli tiegħu biex “jieħdu s-salib u jimxu warajh” (Mt 16,24), għaliex “hu bata għalina u ħallielna eżempju biex nimxu fuq il-passi tiegħu” (1 Piet 2,21). Infatti ried isieħeb fis-sagrifiċċju tiegħu għall-fidwa ta’ dawk stess li kienu se jkunu minn ta’ l-ewwel li jgawduha (ara Mk 10,39; Ġw 21,18-19; Kol 1,24). Dan seħħ l-aktar għal Ommu, li kienet imsieħba intimament miegħu wisq aktar minn kull ħadd ieħor fil-misteru tat-tbatija tiegħu għall-fidwa tagħna (ara Lq 2,35).

 Barra mis-salib m’hemmx sellum ieħor li bih nilħqu s-sema.[383]

 

Fil-qosor

619  “Kristu miet minħabba dnubietna, skond l-Iskrittura” (1 Kor 15,3).

620  Is-salvazzjoni tagħna ħarġet mill-inizjattiva ta’ l-imħabba ta’ Alla għalina għax “ħabbna hu, u bagħat lil Ibnu biex ikun vittma ta’ tpattija għal dnubietna” (1 Ġw 4,10). “Alla kien li ħabbeb il-ħolqien miegħu nnifsu permezz ta’ Kristu” (2 Kor 5,19).

621  Ġesù offra minn rajh lilu nnifsu għas-salvazzjoni tagħna. Dan id-don fissru u wettqu minn qabel fl-Aħħar Ikla: “Dan hu Ġismi li jingħata għalikom”  (Lq 22,19).

622  F’dan tikkonsisti l-fidwa ta’ Kristu: “ġie biex jagħti ħajtu b’fidwa għall-kotra” (Mt 20,28), jiġifieri “ħabb lil tiegħu għall-aħħar” (Ġw 13,1) biex ikunu “mifdija mill-ħajja fiergħa li ħadu minn għand missirijiethom” (1 Piet 1,18).

623  Bl-ubbidjenza kollha mħabba lejn Missieru “sal-mewt tas-salib” (Fil 2,8) Ġesù temm il-missjoni riparatriċi (ara Is 53,10) il-Qaddej li jbati, li “jiġġustifika l-kotra u jitgħabba bil-ħażen tagħhom hu stess” (Is 53,11; ara Rum 5,19).

 

 

It-tielet paragrafu

ĠESÙ KRISTU ĠIE MIDFUN

624  “Għall-grazzja ta’ Alla, il-mewt li daq tkun għall-ġid ta’ kulħadd” (Lh 2,9). Fil-pjan tiegħu tas-salvazzjoni, Alla ried li Ibnu mhux biss “imut għall-dnubietna” (1 Kor 15,3), imma riedu wkoll “iduq il-mewt”, jiġifieri jagħraf il-qagħda tal-mewt, il-qagħda tal-firda tar-ruħ mill-ġisem, mill-mument ta’ l-aħħar nifs tiegħu fuq is-salib sal-mument tal-Qawmien mill-imwiet. Din il-qagħda ta’ Kristu mejjet hi l-Misteru tad-difna fil-qabar u ta’ l-inżul tiegħu fil-limbu. Hu l-Misteru tas-Sibt imqaddes ta’ l-Għid meta Kristu midfun fil-qabar (ara Ġw 19,42) iħabbar il-mistrieħ kbir tas-Sibt ta’ Alla (ara Lh 4,7-9), wara li tintemm (ara Ġw 19,30) is-salvazzjoni tal-bnedmin kollha u jkun hemm is-sliem fis-sema u l-art (ara Kol  1,18-20).

 

KRISTU FIL-QABAR B’ĠISMU

625  Il-qagħda ta’ Ġesù fil-qabar torbot sewwa l-istat ta’ tbatija ta’ Kristu qabel l-Għid ma’ l-istat glorjuż tiegħu ta’ issa bħala Rxoxt. Hu l-istess persuna tal-“Ħaj” li jista’ jgħid: “Jien kont mejjet, u issa, ara, jien issa ħaj għal dejjem ta’ dejjem” (Apok 1,18).

Alla (l-Iben) ma żammx il-mewt milli tifred ir-ruħ mill-ġisem, skond l-ordni meħtieġ tan-natura, imma issa reġa’ għaqqadhom flimkien bil-Qawmien mill-imwiet, biex ikun hu stess fil-Persuna tiegħu l-imkien fejn jiltaqgħu l-mewt u l-ħajja billi ma jħallix fih ikompli sejjer it-taħsir tan-natura li ġġib il-mewt u billi jkun hu l-prinċipju ta’ l-għaqda flimkien taż-żewġ elementi li nfirdu minn xulxin.[384]

 626 Billi hu l-“Awtur tal-ħajja” li ġie maqtul (Atti 3,15) hu wkoll “l-istess li qam mill-imwiet”  (Lq 24, 5-6), kien jeħtieġ li l-Persuna divina ta’ l-Iben ta’ Alla tkompli tgħaqqad magħha r-ruħ u l-ġisem mifrudin minn xulxin bil-mewt:

Il-fatt li bil-mewt ta’ Kristu r-ruħ infirdet mill-ġisem, ma jifissirx li l-Persuna waħda ta’ Kristu sabet ruħha maqsuma f’żewġ persuni: għaliex il-ġisem u r-ruħ ta’ Kristu kellhom l-istess relazzjoni mal-Persuna tal-Verb sa mill-bidu; u fil-mewt, għalkemm mifrudin minn xulxin, baqgħu bl-istess relazzjoni mal-Persuna waħda tal-Verb.[385]

 

“MA TĦALLIX IL-QADDIS TIEGĦEK JARA T-TAĦSIR”

627  Il-mewt ta’ Kristu kienet mewt tassew għax temmet il-ħajja tiegħu fuq l-art bħala bniedem. Iżda minħabba l-għaqda li l-Persuna ta’ l-Iben żammet mal-ġisem, il-mewt ma kinitx l-istess bħalma hi l-mewt tal-bnedmin kollha, għax ma setax ikun li l-mewt iżommu taħt is-setgħa tagħha (Atti 2,24) għalhekk “il-qawwa ta’ Alla ħarset il-Ġisem ta’ Kristu minn kull taħsir”.[386] Għal Kristu nistgħu ngħidu fl-istess ħin: “qaċċtuh mill-art tal-ħajjin” (Is 53,8) u “Ġismi wkoll jistrieħ fit-tama għax inti ma titlaqx fl-imwiet lil ruħi u ma tħallix il-Qaddis tiegħek jara t-taħsir” (Atti 2,26-27). Il-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet fit-tielet jum (1 Kor 15,4; Lq 24,46) kien is-sinjal ta’ dan, għax it-taħsir kien meqjus li jibda jidher mar-raba’ jum.

 

“MIDFUNIN MA’ KRISTU”

628  Il-Magħmudija, li s-sinjal sħiħ u oriġinali tagħha hi l-immersjoni, tfisser b’mod l-aktar effikaċi l-inżul fil-qabar flimkien ma’ Kristu tan-nisrani, mejjet għad-dnub, lejn ħajja ġdida. “Indfinna miegħu fil-mewt permezz tal-Magħmudija sabiex kif Kristu kien imqajjem mill-imwiet permezz tal-qawwa glorjuża tal-Missier, hekk aħna ngħixu ħajja ġdida” (Rum 6,4; ara Kol 2,12; Ef 5,26).

 

Fil-qosor

629  Ġesù daq il-mewt b’riżq il-bnedmin kollha (ara Lh 2,9), Hu verament  l-Iben ta’ Alla li miet u ġie midfun.

630  Tul iż-żmien li Kristu kien fil-qabar, il-Persuna divina tiegħu baqgħet tgħaqqad magħha ruħu u ġismu, għalkemm mifrudin minn xulxin bil-mewt. Hu għalhekk li Ġisem Kristu mejjet “ma rax it-taħsir” (Atti 12,27).

 

 

 

 

 

Il-ħames artiklu

ĠESÙ KRISTU NIŻEL FIL-LIMBU U WARA TLITT IJIEM

QAM MILL-IMWIET

 

631  “Ġesù niżel fl-inħawi l-aktar t’isfel ta’ l-art. Dak li niżel huwa dak li tela’ (Ef 4,9-10). Is-Simbolu ta’ l-Appostli fl-istess artiklu tal-fidi jistqarr l-inżul ta’ Kristu fil-limbu u Qawmien tiegħu mill-imwiet fit-tielet jum, għaliex fl-Għid tiegħu, mill-fond tal-mewt, huwa fawwar il-ħajja:

 Kristu Ibnek

 meta qam mill-imwiet

 xerred id-dawl u s-sliem fuq il-bnedmin kollha

 u issa jgħix u jsaltan għal dejjem ta’ dejjem.

 

 Christus Filius tuus

 qui regressus a mortuis

 humano generi serenus illuxit

 et vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.[387]

 

 

 

L-ewwel paragrafu

KRISTU NIŻEL FIL-LIMBU

632  It-Testment il-ġdid spiss jgħid li Ġesù “qam mill-imwiet” (Atti 3,15; Rum 8,11; 1 Kor 15,20): dan il-kliem jissoponi li Ġesù qabel irxoxta kien f’post l-imwiet (ara Lh 13,20). Dan hu l-ewwel tifsir li l-predikazzjoni ta’ l-Appostli tat għall-inżul ta’ Ġesù fil-limbu. Ġesù ra l-mewt bħalma jarawha l-bnedmin kollha, u ssieħeb magħhom b’ruħu f’art il-mejtin. Imma niżel hemm bħala Salvatur, biex iħabbar il-Bxara t-Tajba lill-erwieħ li kienu magħluqa hemm (ara 1 Piet 3, 18-19).

633  Art l-imwiet fejn niżel Kristu mejjet l-Iskrittura ssejħilha “qiegħ l-art”, “post il-mejtin” “l-inħawi l-aktar t’isfel ta’ l-art” (ara Fil 2,10; Atti 2,24; Apok 1,18; Ef 4,9). Il-Lhud kienu jsejħu “xeol” u l-Griegi “hades”, (bil-Malti “limbu”), għaliex dawk kollha li kienu jinsabu hemm ma kinux jaraw ‘l Alla (ara Salm 6,6; 88,11-13). Din kienet il-qagħda tal-mejtin kollha, tajbin u ħżiena huma u jistennew il-Feddej (ara Salm 89,49; 1 Sam 28,29; Eż 32,17-32), għalkemm dan ma jfissirx li kellhom l-istess xorti. Kif jurina Ġesù bil-parabbola tal-fqajjar Lazzru li ġie milqugħ fi “ħdan Abraham” (Lq 16,22-26), “huma proprju l-erwieħ qaddisa li kienu jistennew fi ħdan Abraham dak li kellu jeħlishom, li Ġesù ħeles meta niżel f’art il-mejtin”.[388] Ġesù ma niżilx fil-limbu biex jeħles lid-dannati,[389] lanqas biex jeqred l-infern tad-dannati;[390] imma iex jeħles il-ġusti li għexu qabel il-miġja tiegħu fid-dinja;[391] (Mt 27, 52-53).

634  L-Evanġelju ġie mħabbar lill-mejtin ukoll.....” (1 Piet 4,6). Bl-inżul fl-art il-mejtin seħħet it-tħabbira tal-Evanġelju tas-salvazzjoni fil-milja kollha tagħha.  Hi l-aħħar fażi tal-missjoni messjanika ta’ Ġesù, fażi qasira fiż-żmien iżda tassew wiesgħa fit-tifsir għax il-ħidma tal-fidwa tilħaq il-bnedmin kollha ta’ kull żmien u ta’ kull imkien: dawk kollha li salvaw ħadu sehem mill-Fidwa.

635  Kristu meta niżel fil-qiegħ tal-mewt (ara Mt 12,24; Rum 10,7; Ef 4,9) niżel biex “il-mejtin jisimgħu l-leħen ta’ Alla u dawk li jisimgħuh jgħixu” (Ġw 5,25). Ġesù l-“Awtur tal-ħajja (Atti 3,15) “b’mewtu jeqred is-setgħa ta’ dak li kellu l-mewt f’idejh, jiġifieri x-xitan u jeħles lil dawk  kollha li minħabba fil-biża’ tal-mewt, kienu mjassrin għal għomorhom kollu” (Lh 2,14-15). Issa Kristu rxoxt għandu “l-imfietaħ tal-mewt u ta’ Post il-mejtin” (Apok 1,18) u “fl-isem ta’ Ġesù jinżlu għarkopptejhom il-ħlejjaq kollha fis-sema, fl-art u f’qiegħ l-art” (Fil 2,10).

Illum fid-dinja waqa’ skiet kbir; skiet kbir, imbagħad solitudni; skiet kbir għax is-sultan raqad; l-art twerwret u siktet għaliex Alla magħmul bniedem raqad u qajjem lil dawk li kienu ilhom ħafna reqdin.....Hu mar ifittex l-ewwel missier tagħna, li kien qisu n-nagħġa mitlufa. Iva, ried iżur lil dawk li kienu fid-dlamijiet u d-dell tal-mewt; iva Alla, u Ibnu, mar iħoll l-irbit tat-tbatija lil Adam l-imjassar u lil Eva l-imjassra......”Jiena hu Alla tiegħek li minħabba fik sirt ibnek. Stenbaħ li int rieqed għax jien ma għamiltekx biex tibqa’ marbut f’art l-imwiet. Qum mill-imwiet; jiena l-ħajja tal-mejtin”.[392]

 

Fil-qosor

636  Bil-kliem “Ġesù niżel fil-limbu” is-Simbolu li jistqarr li Ġesù tassew miet u li, bil-mewt tiegħu għalina, rebaħ il-mewt u x-xitan “li kellu l-mewt f’idejh”  (Lh 2.14).

637  Kristu mejjet, b’ruħu magħquda mal-persuna divina tiegħu, niżel f’art l-imwiet. Fetaħ għall-ġusti li kienu marru qablu bwieb is-sema.

 

 

 

It-tieni paragrafu

FIT-TIELET JUM QAM MILL-IMWIET

638  “Nagħtukom il-Bxara t-tajba; il-wegħda li Alla kien għamel lil missirijietna, temmha għalina, li aħna wliedhom, billi qajjem lil Ġesù mill-imwiet” (Atti 13,32-33). Il-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet huwa l-qofol tal-fidi tagħna fi Kristu; l-ewwel komunitajiet insara emmnuha u għexuha bħala verità fiċ-ċentru ta’ twemminhom, it-Tradizzjoni għaddietha tul iż-żminijiet bħala verità fundamentali, id-dokumenti tat-Testment il-Ġdid iffissawha; u ġiet imxandra bħala parti essenzjali tal-Misteru ta’ l-Għid flimkien mas-Salib:

Kristu qam mill-imwiet. Bil-mewt tiegħu rebaħ il-mewt u ta l-ħajja lill-mejtin.[393]

 

1. Ġrajja storika u traxxendenti

639  Il-Misteru tal-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet hu fatt reali għax Kristu rxoxt deher u d-dehriet tiegħu ġew magħrufa storikament kif jixhed it-Testment il-Ġdid. San Pawl ġa seta’ jikteb lill-Korintin qrib is-sena 56; “Qabel xejn jien għallimtkom dak li tgħallimt jien, jiġifieri li Kristu miet minħabba dnubietna skond l-Iskrittura, difnuh u qam mill-imwiet fit-tielet jum skond l-Iskrittura. U deher lil Kefa, imbagħad lit-Tnax” (1 Kor 15,3-4). L-Appostlu hawn jitkellem dwar it-Tradizzjoni ħajja tal-Qawmien mill-imwiet li kien tgħallem wara l-konversjoni tiegħu qrib Damasku (ara Atti 9,3-18).

 

 

IL-QABAR VOJT

640  “Il-għala qegħdin tfittxuh qalb il-mejtin dak li hu ħaj? Mhux hawn, irxoxta?” (Lq 24,5-6). Fil-kwadru tal-ġrajja ta’ l-Għid l-ewwel fatt li niltaqgħu miegħu hu l-qabar vojt. Waħdu m’huwiex prova diretta. Il-fatt li l-ġisem ta’ Kristu ma kienx fil-qabar jista’ jiġi mfisser mod ieħor (ara Ġw 20,13; Mt 28,11-15); minkejja dan, il-qabar vojt hu sinjal essenzjali għal kulħadd. Is-sejba tal-qabar vojt kien l-ewwel pass għad-dixxipli biex jagħrfu l-fatt tal-Qawmien mill-imwiet. L-ewwel kienu xi nisa (ara Lq 24,3. 22-23) imbagħad San Pietru (ara Lq 24,12). “Id-dixxiplu li kien iħobb Ġesù” (Ġw 20.2) jgħid li meta daħal fil-qabar vojt u sab “il-faxex ta’ l-għażel imqiegħda hemm” (Ġw 20,6), “ra u emmen” (ara Ġw 20,8). Dan iġegħelna naħsbu li San Ġwann minn kif sab il-qabar vojt (ara Ġw 20,5-7) fehem li l-fatt li l-ġisem ta’ Ġesù ma kienx fil-qabar ma seħħx b’xi għemil ta’ bniedem, u fehem ukoll li Ġesù ma reġax lura għall-ħajja ta’ qabel fuq l-art kif kien ġara fil-każ ta’ Lazzru (ara Ġw 11,44).

 

ID-DEHRIET TA’ L-IRXOXT

641  Marija ta’ Magdala u n-nisa l-oħra li marru bil-fwejjaħ biex jidilku Ġisem Ġesù (ara Mk 16,1; Lq 24,1) midfun bl-għaġla l-Ġimgħa filgħaxija għax kien wasal jum is-Sibt (ara Ġw 19,31.42); kienu l-ewwel nies li ltaqgħu ma’ l-Irxoxt (ara Mt 28,9-10; Ġw 20,11-18). B’hekk kienu n-nisa l-ewwel ħabbara tal-Qawmien ta’ Ġesù mill-imwiet lill-Appostli stess (Lq 24,9-10). Lil dawn imbagħad deher Ġesù; l-ewwel lil San Pietru, imbagħad lit-Tnax (ara 1 Kor 15,5). San Pietru msejjaħ biex iwettaq fil-fidi lil ħutu (ara Lq 22,31-34) ra ‘l Kristu rxoxt qabel l-oħrajn u hi fuq ix-xhieda tiegħu li l-ġemgħa qalet: “Il-Mulej qam tassew, u deher lil Xmun” (Lq 24,34-36).

642  Kull ma ġara f’dawk il-jiem ta’ l-Għid impenja kull wieħed mill-Appostli – b’mod partikulari lil San Pietru – fil-bini taż-żmien il-ġdid li beda nhar l-Għid filgħodu. Bħala xhieda ta’ Kristu Rxoxt huma jibqgħu l-pedament tal-Knisja tiegħu. Il-fidi ta’ l-ewwel komunità ta’ dawk li emmnu hi mibnija fuq ix-xhieda ta’ bnedmin  veri, li l-insara kienu jafuhom, u li ħafna minnhom kienu għadhom jgħixu fosthom. Dawn “ix-xhieda tal-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet” (ara Atti 1,22) huma t-tnax u San Pietru qabel kulħadd; iżda mhux huma biss. San Pawl isemmi għadd ta’ aktar minn ħames mitt aħwa li Kristu dehrilhom flimkien darba biss, imbagħad deher lil Ġakbu u lill-Appostli kollha (ara 1 Kor 15,4-8).

643  Quddiem dawn ix-xhieda ma jistax ikun li l-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet jiġi mfisser bħala fatt ‘il fuq mill-ordni fiżiku u ma jingħarafx bħala fatt storiku. Dan jiġi mill-fatt lid-dixxipli għaddew mill-prova radikali tal-Passjoni u tal-Mewt fuq is-salib ta’ l-Imgħallem tagħhom imħabbrin lilhom minn qabel (ara Lq 22,31-32). L-iskossa li ħadud-dixxipli kienet hekk kbira li almenu xi wħud minnhom ma emmnux minnufih il-bxara tal-Qawmien mill-imwiet. L-Evanġelji, aktar milli juruna komunità milquta minn eżaltazzjoni mistika, jippreżentawlna lid-dixxipli bħala nies qalbhom maqtugħa b’ħarsa ta’ niket (Lq 24,17) u mbeżżgħin (ara Ġw 20,19). Hu għalhekk li ma emmnux lin-nisa meta dawn reġgħu lura mill-qabar u kliemhom “stħajluh thewdin” (Lq 24,11; ara Mk 16,11-13). Meta Ġesù deher lill-ħdax nhar l-Għid filgħaxija, “ċanfarhom talli kienu nieqsa mill-fidi u hekk rashom iebsa li ma emmnux lil dawk li kienu rawh wara li qam mill-mewt” (Mk 16,14).

644  U wkoll bir-realtà ta’ Kristu Rxoxt quddiemhom, id-dixxipli baqgħu jiddubitaw (ara Lq 24,38): tant kienu jaraw li l-ħaġa ma setgħetx tkun, ħasbu li qed jaraw xi spirtu (ara Lq 24,39). “Fil-ferħ tagħhom kienu għadhom ma jridux jemmnu u baqgħu mistagħġba” (Lq 24,41). San Tumas għadda mill-istess prova tad-dubju (ara Ġw 20,24-27) u wara l-aħħar dehra ta’ Ġesù fil-Galilija li jsemmilna Mattew, “xi wħud baqgħu jiddubitaw” (Mt 28,17). Għalhekk hi bla bażi l-ipotesi li l-ġrajja tal-qawmien mill-imwiet hi “prodott” tal-fidi (jew tal-kredulità ta’ l-Appostli), anzi, għall-kuntrarju, l-fidi tagħhom fil-qawmien ta’ Kristu mill-imwiet ġiethom mill-esperjenza diretta li kellhom tar-realtà ta’ Kristu Rxoxt, bil-ħidma tal-grazzja ta’ Alla.

 

 

 

L-ISTAT TA’ L-UMANITÀ TA’ KRISTU MQAJJEM MILL-MEWT

645  Ġesù rxoxt kellu għadd ta’ rapporti diretti mad-dixxipli: messewh (ara Lq 24,39; Ġw 20,27) u kiel magħhom (ara Lq 24,30.41-43; Ġw 21,9.13-15). Stedinhom biex jaraw li ma kienx xi spirtu (ara Lq 24,39), anzi stedinhom l-aktar biex jaraw li l-ġisem irxoxtat li bih deher quddiemhom kien l-istess ġisem li ġie msawwat u msallab, għax kien għad kellu l-marki tal-passjoni (ara Lq 24,40; Ġw 20,20-27). Dan il-ġisem veru u reali, fl-istess waqt għandu l-kwalitajiet ġodda ta’ ġisem glorjuż: ma jinsabx fl-ispazju u fiż-żmien imma jista’ jidher kif inhu fejn u kif irid (ara Mt 28,9-16-17; Lq 24,15-36; Ġw 20,14.19.26; 21,4) għax l-umanità tiegħu ma tistax tinżamm aktar fuq l-art u hi biss taħt is-setgħa divina tal-Missier (ara Ġw 20,17). Għalhekk ukoll Ġesù Rxoxt għandu s-setgħa kollha li jidher kif irid, bħala l-ġardinar (ara Ġw 20,14) jew “taħt sura oħra” (Mk 16,12) li m’hijiex bħal dik li biha kienu mdorrijin id-dixxipli, u dan biex iqanqlilhom il-fidi tagħhom (ara Ġw 20,14. 16:21,4-7).

646  Bil-qawmien mill-imwiet Ġesù ma reġġax lura għas-sura tal-ħajja fuq l-art, kif kienu l-qawmien mill-imwiet li seħħu qabel l-Għid: bint Ġajru, iż-żagħżugħ ta’ Najm, Lazzru. Dawn kienu mirakli u dawk, imqajmin mill-mewt, bil-qawwa ta’ Ġesù, reġgħu lura għall-ħajja “ordinarja” fid-dinja. F’xi mument kellhom jerġgħu jmutu. Il-qawmien ta’ Kristu mill-imwiet hi ħaġa essenzjalment differenti. Fil-Ġisem irxuxtat tiegħu, Ġesù, bil-Qawmien mill-imwiet, jgħaddi minn stat ta’ mewt għal stat ta’ ħajja ‘l hemm mill-ispazju u ż-żmien. Il-Ġisem ta’ Ġesù fil-Qawmien mill-imwiet hu mimli bil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu, hu msieħeb fil-ħajja ta’ Alla fi stat ta’ glorja hekk li San Pawl jista’ jgħid għal Kristu li hu “bniedem tas-sema” (ara 1 Kor 15,35-50).

 

IL-QAWMIEN MILL-IMWIET HU FATT TRAXXENDENTI

647  “Hieni tassew dan il-lejl – tkanta l-Knisja fit-tħabbira ta’ l-Għid – li hu waħdu jaf is-siegħa u l-waqt tal-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet”. Fil-fatt ebda bniedem ma ra l-qawmien ta’ Kristu mill-imwiet u ebda Evanġelista ma ddeskrivieh. Ħadd ma jista’ jgħid kif seħħ fiżikament il-Qawmien mill-imwiet; wisq anqas ma jista’ jfisser l-essenza interna ta’ dan il-Qawmien, il-mogħdija għall-ħajja oħra, li s-sensi tagħna ma jintebħux biha. Il-Qawmien mill-imwiet hu fatt storiku, ippruvat mill-qabar vojt u mill-laqgħat tassew ta’ l-Appostli ma’ Kristu Rxoxt, iżda jibqa’ dejjem fil-qalba tal-Misteru tal-fidi f’dak li hu ‘l fuq mill-istorja u jissuperaha. Hu għalhekk li Kristu Rxoxt ma deherx lid-dinja (ara Ġw 14,22) imma lid-dixxipli, “lil dawk li telgħu miegħu mill-Galilija lejn Ġerusalemm u li issa huma stess xhieda tiegħu quddiem il-poplu” (Atti 13,31).

 

 

II.  Il-qawmien mill-imwiet: opra tat-Trinità

648  Il-qawmien mill-imwiet ta’ Kristu nemmnuh għaliex hu att traxxendenti ta’ Alla nnifsu fil-ħolqien u fl-istorja. Fil-Qawmien mill-imwiet, it-Tliet Persuni tat-Trinità jagħmlu ħidma flimkien u juru l-oriġinalità proprja tagħhom. Il-Qawmien mill-imwiet sar bis-setgħa tal-Missier li “qajjem” (ara Atti 2,24) ‘il Kristu, Ibnu, u b’dan il-mod daħħal fit-Trinità b’manjiera mill-aktar perfetta l-umanità – permezz ta’ Ġisem Kristu. Ġesù ġie kkostitwit l-Iben ta’ Alla b’kull qawwa skond l-Ispirtu s-Santu permezz tal-qawmien mill-imwiet” (Rum 1,3-4). San Pawl jinsisti fuq il-manifestazzjoni tal-qawwa ta’ Alla (ara Rum 6,4; 2 Kor 13,4; Fil 3,10; Ef 1,19-22; Lh 7,16) bil-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu li ta l-ħajja lill-umanità mejta ta’ Ġesù u sejħilha għall-istat glorjuż ta’ Mulej.

649  L-Iben iqajjem lilu nnifsu mill-imwiet bis-saħħa tal-qawwa tiegħu ta’ Alla. Ġesù jħabbar li Bin il-bniedem kellu jbati ħafna, imut u jirxoxta (ara Mk 8,31; 9,9.31; 10,34). Band’oħra jgħid ċar u tond: “Jien nagħti ħajti biex nerġa’ neħodha.....Għandi s-setgħa li nagħtiha u għandi s-setgħa li nerġa’ neħodha” (Ġw 10,17-18). “Aħna nemmnu li Ġesù miet u, wara, qam mill-imwiet” (1 Tes 4,14).

650  Missirijiet il-Knisja kkontemplaw il-Qawmien mill-imwiet billi telqu mill-Persuna divina ta’ Kristu li baqgħet magħquda ma’ ruħu u ma’ ġismu, għalkemm mifrudin minn xulxin bil-mewt. “Għax in-natura divina hi waħda u tibqa’ preżenti f’kull wieħed miż-żewġ elementi tan-natura tal-bniedem, dawn jerġgħu jingħaqdu flimkien. Hekk il-mewt isseħħ bil-firda taż-żewġ elementi tan-natura tal-bniedem, ir-ruħ u l-ġisem, u l-Qawmien mill-imwiet iseħħ bl-għaqda mill-ġdid ta’ dawn iż-żewġ elementi mifrudin”.[394]

 

III.  Is-sens u l-valur salvifiku tal-qawmien mill-imwiet.

651  “Jekk Kristu ma kienx imqajjem mill-imwiet, fiergħa hi l-predikazzjoni tagħna u fiergħa ukoll il-fidi tagħkom” (1 Kor 15,14). Il-qawmien mill-imwiet qabel xejn iwettaq kull ma Kristu stess għamel u għallem. Il-veritajiet kollha, dawk ukoll li moħħ il-bniedem ma jasalx għalihom, isibu l-ġustifikazzjoni tagħhom fi Kristu, għax Kristu, bil-qawmien tiegħu mill-imwiet, ta l-prova definittiva li kien wiegħed, l-awtorità tiegħu ta’ Alla.

652  Il-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet hu s-sħuħija tal-wegħdiet kollha tat-Testment il-Qadim (ara Lq 24,26-27.44-48) u tal-wegħdiet ta’ l-istess Ġesù, tul ħajtu fid-dinja (ara 1 Kor 15,3-4)[395] juri li l-Qawmien ta’ Kristu temm kull ma tħabbar.

653  Il-verità li Kristu hu veru Alla twettqet bil-Qawmien tiegħu mill-imwiet. Hu kien qal: “Meta terfgħu ‘l fuq ‘il Bin il-bniedem, imbagħad tagħrfu li jiena hu” (Ġw 8,28). Il-Qawmien mill-imwiet ta’ l-Imsallab juri kemm kien veru kliemu: “Jiena hu”, l-Iben ta’ Alla u Alla nnifsu. San Pawl seta’ jgħid lil-Lhud: “Il-wegħda li Alla kien għamel lil missirijietna, temmha għalina.....kif hemm miktub fit-tieni Salm: “Ibni int, jien illum nissiltek” (Atti 13,32.34; ara Salm 2,7). Il-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet għandu rabta liema bħalha mal-misteru tal-Inkarnazzjoni ta’ l-Iben ta’ Alla. Il-misteru tal-Inkarnazzjoni seħħ fil-milja kollha tiegħu fil-Qawmien mill-imwiet skond il-pjan ta’ dejjem ta’ Alla.

654  Il-Misteru ta’ l-Għid għandu żewġ aspetti: bil-mewt tiegħu l-Mulej ħelisna mid-dnub, bil-Qawmien tiegħu mill-imwiet fetħilna t-triq għall-ħajja ġdida. Din l-ewwelnett hi l-ġustifikazzjoni li biha nerġgħu ninħabbu ma’ Alla (ara Rum 4,25) biex “kif Kristu kien imqajjem mill-imwiet permezz tal-qawwa glorjuża tal-Missier, hekk aħna wkoll ngħixu ħajja ġdida”  (Rum 6,4). Din il-ħajja ġdida tikkonsisti fir-rebħa fuq il-mewt tad-dnub u fit-tisħib mill-ġdid fil-grazzja (ara Ef 2,4-5; 1 Piet 1,3). Wasslet għall-adozzjoni ta’ wlied għax biha l-bnedmin isiru aħwa ma’ Kristu, kif Ġesù stess sejjaħ lid-dixxipli tiegħu wara li qam mill-imwiet: “Morru wasslu l-aħbar lil ħuti” (Mt 28,10; Ġw 20,17). Aħwa mhux għax għandhom l-istess natura, imma aħwa b’don tal-grazzja, għaliex din l-adozzjoni ta’ wlied iġġib tisħib tassew fil-ħajja ta’ l-Iben il-waħdieni ta’ Alla, li dehret fil-milja kollha tagħha fil-Qawmien tiegħu mill-imwiet.

655  Fl-aħħarnett il-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet – Kristu Rxoxt innifsu – hu l-bidu u l-għajn tal-qawmien tagħna mill-imwiet li għad irid iseħħ: “Kristu kien imqajjem tassew mill-imwiet, l-ewwel frott fost dawk li raqdu.......għax bħalma l-bnedmin kollha jmutu f’Adam, hekk ilkoll jiksbu l-ħajja fi Kristu” (1 Kor 15,20-22). Kristu Rxoxt jgħix f’qalb il-fidili tiegħu, huma u jistennew iseħħ il-qawmien tagħhom mill-imwiet. Fi Kristu l-insara “jduqu l-qawwa taż-żmien li għad irid jiġi” (Lh 6,5) u ħajjithom inħbiet minn Kristu fil-ħajja ta’ Alla (ara Kol 3,1-3) “biex ma jgħixux aktar għalihom infushom, imma għal dak li miet u rxoxta għalihom” (2 Kor 5,15).

 

Fil-qosor

656  Il-fidi fil-Qawmien mill-imwiet hi dwar fatt storiku li tiegħu kienu xhieda d-dixxipli li tassew iltaqgħu ma’ Kristu rxoxt u, fl-istess ħin, dwar fatt misterjuż ‘il fuq minn kull ma l-moħħ tal-bniedem jista’ jifhem għaliex bil-Qawmien mill-imwiet l-umanità ta’ Kristu daħlet fil-glorja ta’ Alla.

657  Il-qabar vojt u l-faxex ta’ l-għażel imqiegħda hemm, minnhom infushom ifissru li Ġisem Kristu nħeles mill-irbit tal-mewt u tat-taħsir bil-qawwa ta’ Alla u ħejjew id-dixxipli għal-laqgħa tagħhom mal-Mulej.

658  Kristu, “il-kbir li qam mill-imwiet” (Kol 1,18) hu l-bidu tal-qawmien tagħna mill-imwiet, minn issa permezz tal-ġustifikazzjoni ta’ ruħna (ara Rum 6,4), aktar tard permezz tal-ħajja ġdida li jkollu l-ġisem tagħna (ara Rum 8,11).

 

 

Is-sitt artiklu

ĠESÙ TELA’ FIS-SMEWWIET, QIEGĦED IN-NAĦA

TAL-LEMIN TA’ ALLA L-MISSIER LI JISTA’ KOLLOX

 

659  “Hekk il-Mulej Ġesù, wara li kellimhom, kien imtella’ fis-sema u qagħad in-naħa tal-lemin ta’ Alla” (Mk 16,19). Il-Ġisem ta’ Kristu kien igglorifikat sa mill-ewwel mument tal-Qawmien mill-imwiet, kif juru l-proprjetajiet ġodda u sopranaturali li bihom Ġismu kien issa mżejjen għal dejjem (ara Lq 24,31; Ġw 20,19.26). Iżda tul l-erbgħin jum li fihom kien jiekol u jixrob familjarment mad-dixxipli (ara Atti 10,4) u jgħallimhom fuq is-Saltna (ara Atti 1,3), il-glorja tiegħu kienet għadha moħbija taħt l-aspetti tal-ħajja ordinarja tal-bniedem (ara Mk 16,12; Lq 24,15; Ġw 20.14-15; 21,4). L-aħħar dehra ta’ Ġesù tintemm bid dħul darba għal dejjem ta’ l-umanità tiegħu fil-glorja ta’ Alla, li tagħha s-sħaba (ara Atti 1,9; ara wkoll Lq 9,34-35; Es 13,22) u s-sema (ara Lq 24,51) kienu s-simbolu: issa qiegħed fis-sema fin-naħa tal-lemin ta’ Alla (ara Mk 16,19; Atti 2,33; 7,56; ara wkoll Salm 110, 1). Hi f’din is-sura kollha kemm hi eċċezzjonali u unika li biha Kristu wera ruħu lil San Pawl “qisu twieled mormi qabel il-waqt” (1 Kor 15,8), fl-aħħar dehra li għamlitu Appostlu (ara 1 Kor9,1; Gal 1,16).

660  Is-sura moħbija tal-glorja ta’ l-Irxoxt tul dan iż-żmien dehret fil-kelma misterjuża li qal lil Marija ta’ Magdala: “Għadni ma tlajtx għand il-Missier, imma mur għand ħuti u għidilhom li se nitla’ għand Missieri u Missierkom,  Alla tiegħi u Alla tagħkom” (Ġw. 20,17).  Dan il-kliem juri d-differenza bejn il-glorja ta’ Kristu mtella’ fuq in-naħa tal-lemin tal-Missier. Il-fatt storiku u fl-istess ħin traxxendenti tat-Tlugħ fis-sema juri l-passaġġ minn glorja għall-glorja.

661  Dan it-tieni pass jibqa’ marbut b’rabta liema bħalha ma’ l-ewwel pass, jiġifieri ma’ l-inżul tiegħu mis-sema li seħħ fl-Inkarnazzjoni. Biss dak li “ħareġ minn għand il-Missier” seta’ jerġa’ “lura għand il-Missier”: Kristu (ara Ġw 16,28). “Ħadd ma tela’ s-sema ħlief Bin il-bniedem, li niżel mis-sema” (Ġw 3,13; ara Ef 4,8-10). In-natura tal-bniedem, imħollija waħedha, ma għandhiex dħul fid-“dar tal-Missier” (Ġw 14,2), għall-ħajja u l-hena ta’ Alla. Kristu biss jista’ jiftaħ għall-bniedem dan il-bieb, “biex aħna, il-membri tiegħu, inqawwu qalbna li aħna wkoll għad immorru warajh fejn mar qabilna hu, ir-Ras u l-bidu tagħna”.[396]

662  “Meta nintrefa’ ‘l fuq mill-art, jiena niġbed il-bnedmin kollha lejja” (Ġw 12,32). L-irfigħ ta’ Kristu fuq is-salib ifisser u jħabbar it-Tlugħ fis-sema. Dan kien il-bidu. Ġesù, il-Qassis waħdieni tal-Patt il-Ġdid u għal dejjem “ma daħalx f’santwarju magħmul b’idejn il-bnedmin......imma daħal fis-sema stess, biex issa jidher għalina quddiem Alla” (Lh 9,24). Kristu fis-sema jaqdi dejjem is-saċerdozju tiegħu, “dejjem ħaj biex jidħol għal dawk li bih jersqu lejn Alla” (Lh 9,25). Bħala l-qassis il-kbir tal-ġid li għad irid jiġi” (Lh 9,11), hu ċ-ċentru u ċ-ċelebrant ewlieni tal-Liturġija li tqim il-Missier fis-smewwiet (ara Apok 4,6-11).

663  Kristu issa qiegħed fuq in-naħa tal-lemin tal-Missier. “Bil-kelmiet fil-lemin tal-Missier aħna nifhmu dik il-glorja u dak il-ġieħ tad-divinità, fejn Dak li bħala Bin Alla kien ġa jeżisti qabel kull żmien u b’natura waħda mal-Missier, wara li ħa l-ġisem u dan ġie gglorifikat, issa qiegħed fil-lemin ukoll bin-natura umana”.[397]

664  Il-qagħda fuq in-naħa tal-lemin tal-Missier tfisser il-bidu tas-saltna tal-Messija, u tfisser li seħħet id-dehra tal-profeta Danjel dwar Bin il-bniedem: “Tawh ħakma, ġieħ u saltna, biex lilu jaqdi kull ġens u poplu u lsien. Il-ħakma tiegħu ħakma għal dejjem li ma tgħaddix, u s-saltna tiegħu li ma tinqeridx” (Dan 7,14). Minn dan il-waqt l-Appostli saru xhieda tas-“Saltna li ma jkollhiex tmiem”.[398]

 

 

Fil-qosor

665  It-Tlugħ ta’ Kristu fis-sema hi d-dħul definittiv tal-umanità ta’ Ġesù fis-saltna ta’ Alla fis-sema, minn fejn għad jerġa’ jiġi (ara Atti 1,11), iżda għalissa din is-saltna hi moħbija għal għajnejn il-bnedmin (ara Kol 3,3).

666  Ġesù Kristu, ir-Ras tal-Knisja, mar qabilna fis-saltna glorjuża tal-Missier biex aħna, il-membri tal-ġisem tiegħu, ngħixu fit-tama li darba għad inkunu għal dejjem miegħu.

667  Ġesù Kristu, issa li daħal darba għal dejjem fis-santwarju tas-sema, jidħol dejjem għalina bħala medjatur tagħna u jiżgurana li l-Ispirtu s-Santu jibqa’ dejjem jissawwab fina.

 

 

Is-seba’ artiklu

MINN HEMM GĦANDU JIĠI BIEX JAGĦMEL ĦAQQ

MILL-ĦAJJIN U MILL-MEJTIN

 

I. Jerġa’ jiġi lura fil-glorja

KRISTU ĠA QIEGĦED ISALTAN PERMEZZ TAL-KNISJA........

668  “Kristu għalhekk miet u rxoxta biex ikun sid kemm tal-ħajjin u kemm tal-mejtin” (Rum 14,9). It-Tlugħ ta’ Kristu fis-sema jfisser is-sehem tiegħu, bħala bniedem, fis-setgħa u l-awtorità ta’ Alla nnifsu. Ġesù Kristu hu l-Mulej: għandu kull setgħa fis-sema u fl-art. Hu “ ‘l fuq minn kull Saltna u Setgħa, minn kull Qawwa u Ħakma”, għax il-Missier “qiegħed kollox taħt riġlejh” (Ef 1,20-21). Kristu hu Sid il-ħolqien kollu (ara Ef 4,10; 1 Kor 15,24; 27-28)  u l-istorja kollha. Fih, il-ġrajja tal-bniedem, dik ukoll tal-ħolqien kollu, “tinġabar” (Ef 1,10) u tikseb il-milja traxxendentali tagħha.

669  Bħala Mulej, Kristu hu r-Ras tal-Knisja li hi Ġismu (ara Ef 1,22). Imtella’ fis-sema u gglorifikat, issa li temm għal kollox il-missjoni tiegħu, Kristu baqa’ fid-dinja fil-Knisja tiegħu. Il-Fidwa hi l-bidu ta’ l-awtorità li Kristu, bil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu, għandu fuq il-Knisja (ara Ef 4,11-13). “Is-Saltna ta’ Kristu ġa tinsab b’mod misterjuż fil-Knisja”, “żerriegħa u bidu ta’ din is-Saltna fuq l-art”.[399]

670  Wara t-Tlugħ fis-sema tal-Mulej, il-pjan ta’ Alla wasal fit-tmiem tiegħu. “Qegħdin fl-aħħar siegħa” (1 Ġw 2,18; ara 1 Piet 4,7). “Ġa waslu għalina l-aħħar żminijiet u t-tiġdid tad-dinja seħħ u ma jitreġġax lura, u b’xi mod dan it-tiġdid ġa qed jinħass minn qabel f’din id-dinja, għax il-Knisja ġa minn din id-dinja hi mogħnija bi qdusija vera, għalkemm mhux perfetta”.[400] Is-Saltna ta’ Kristu ġa qiegħda turi li tinsab fid-dinja bil-mirakli (ara Mt 16,17-18) li jsieħbu x-xandir tagħha mill-Knisja (ara Mk 16,20).

 

.......HUWA U JISTENNA LI KOLLOX IKUN IMQIEGĦED TAĦTU

671  Is-Saltna ta’ Kristu, għalkemm ġa tinsab fil-Knisja tiegħu, għad ma tinsabx “b’qawwa u glorja kbira” (Lq 21,27; ara Mt 25,31): dan iseħħ bil-miġja tas-Sultan fid-dinja. Din is-Saltna għadha mhedda mis-setgħat tal-ħażen (ara 2 Tes 2,7), għalkemm dawn ġa ntrebħu fl-għerq tagħhom bl-Għid ta’ Kristu. Sakemm kollox ma jkunx imqiegħed taħtu (ara 1 Kor 15,28), “sakemm ma jkunx hemm smewwiet ġodda u art ġdida, li fihom tgħammar il-ġustizzja, il-Knisja fil-mixi, fis-sagramenti u l-istituzzjonijiet tagħha, li huma ta’ dan iż-żmien, għandha s-sura ta’ dan iż-żmien li jgħaddi u tinsab fost il-ħlejjaq li għadhom jitnieħdu bl-uġigħ tal-ħlas, jistennew id-dehra ta’ wlied Alla”.[401]  L-insara għalhekk jitolbu, l-aktar fl-Ewkaristija (ara 1 Kor 11,26), biex iħaffu l-miġja mill-ġdid ta’ Kristu (ara 2 Piet 3,11-12) huma u jgħidulu: “Ejja Mulej!” (1 Kor 16,22; Apok 22,17-20).

672  Qabel tela’ s-sema, Kristu qal li ma kienx wasal il-waqt li titwaqqaf is-Saltna glorjuża tal-Messija mistennija minn Israel (ara Atti 1,6-7), saltna li, skond il-profeti (ara Is 11,1-9) kellha ġġib tassew il-ġustizzja, l-imħabba u s-sliem. Iż-żmien ta’ issa, skond il-Mulej, hu ż-żmien ta’ l-Ispirtu u tax-xhieda (ara Atti 1,8), imma hu wkoll żmien li għadu mġarrab mit-“taħbit” (1 Kor 7,26) u mill-ħażen (ara Ef 5,16) li minnu m’hijiex meħlusa lanqas il-Knisja (ara 1 Piet 4,17), ħażen li għad jagħti bidu għat-taqbida ta’ l-aħħar jiem (ara 1 Ġw 2,18; 4,3; 1 Tim 4,1). Hu żmien li fih irridu nistennew u nishru (ara Mt 25,1,13; Mk 13,33-37).

 

IL-MIĠJA TA’ KRISTU FIL-GLORJA, TAMA TA’ ISRAEL

673  Wara t-Tlugħ ta’ Kristu fis-sema, il-miġja tiegħu fil-glorja hi dalwaqt (ara Apok 22,20), ukoll jekk “mhux biċċa tagħna li nkunu nafu l-waqt u ż-żmien li l-Missier għażel bis-setgħa tiegħu” (Atti 1,7; ara Mk 13,32). Dan il-fatt eskatoloġiku jista’ jseħħ minn mument għall-ieħor (ara Mt 24,44; Tes 5,20, ukoll jekk hu “mrażżan”, kemm hu u kemm il-prova ta’ l-aħħar li tiġi qablu (ara 2 Tes 2,3-12).

674  Il-miġja tal-Messija fil-glorja hi miżmuma f’kull mument ta’ l-istorja (ara Rum 11,31) sa ma l-Mulej jingħaraf minn “Israel kollu”  (Rum 11,31) sa ma l-Mulej jingħaraf minn “Israel kollu” (Rum 11,26; Mt 23-39), li “fuq il-biċċa l-kbira tiegħu waqgħet l-ebusija tal-qalb” (Rum 11,25) “għax ma emmnux” (Rum 11,20) f’Ġesù. Dan qalu San Pietru lil-Lhud nhar Għid il-Ħamsin: “Indmu, mela, u erġgħu lura minn dnubietkom biex jinħafrulkom. Hekk jiġu żminijiet ta’ faraġ minn għand il-Mulej u hu jibgħatilkom il-Messija li għażlilkom, li hu Ġesù, li għalissa għandu jibqa’ fis-sema sa ma jseħħ it-tiġdid kollu li fl-imgħoddi semma’ Alla b’fomm il-profeti qaddisa tiegħu” (Atti 3,19-21) u San Pawl itenni kliemu: “Jekk it-tkeċċija tagħhom ġabet is-sliem lid-dinja, l-ilqugħ tagħhom x’ikun ifisser, jekk mhux ħajja mill-imwiet?” (Rum 11,15). Id-dħul tal-“milja tal-Lhud” (ara Rum 11,12) fis-salvazzjoni tal-Messija wara “l-milja tal-ġnus” (Rum 11,25; ara Lq 21,24) iwassal biex għall- Poplu ta’ Alla “sseħħ il-milja ta’ Kristu” (Ef 4,13) fejn Alla jkun “kollox f’kulħadd” (1 Kor 15,28).

 

L-AĦĦAR PROVA TAL-KNISJA

675  Qabel il-miġja ta’ Kristu, il-Knisja trid tgħaddi mill-prova ta’ l-aħħar li ġġarrab il-fidi ta’ ħafna minn dawk li jemmnu (ara Lq 18,8; Mk 24,12). Il-persekuzzjoni li hi dejjem imsieħba mal-Knisja fil-mixi tagħha fid-dinja (ara Lq 21,12; Ġw 15,19-20) tikxef “il-misteru tal-ħażen” u turih bħala qerq reliġjuż li jagħti soluzzjoni taparsi lill-bnedmin bħala premju ta’ l-apostasija tagħhom, taċ-ċaħda tagħhom tas-sewwa. L-ogħla qerq reliġjuż hu dak ta’ l-antikrist, jiġifieri ta’ dak li hu messjaniżmu taparsi fejn il-bniedem jigglorifika lilu nnifsu flok jigglorifika ‘l Alla u l-Messija tiegħu li ġie fostna bħala Alla magħmul bniedem (ara 2 Tes 2,4-12; 1 Tes 5,2-3; 2 Ġw 2,18-22).

676  Dan il-qerq ta’ l-antikrist ġa juri ruħu fid-dinja kull darba li jkun hemm xi ħadd li jippretendi li t-tama messjanika jagħmilha sseħħ f’din id-dinja, meta tista’ sseħħ biss barra din id-dinja permezz tal-ġudizzju ta’ l-aħħar, il-ġudizzju eskatoloġiku: il-Knisja tirrifjuta wkoll dik il-fehma inqas qarrieqa tas-Saltna li hi magħrufa bħala millenariżmu,[402] l-aktar fis-sura politika ta’ messjaniżmu, “għal kollox qarrieq fih innifsu”.[403]

677  Il-Knisja ma tidħolx fil-glorja tas-Saltna, jekk mhux permezz ta’ dan l-aħħar Għid li bih timxi wara Sidha fil-mewt u l-qawmien tiegħu għall-ħajja (ara Apok 19,1-9). Is-Saltna mhux se sseħħ fl-aħħar b’xi trijonf storiku tal-Knisja (ara Apok 13,8) li jiġi wara rebħiet dejjem akbar, imma bir-rebħa ta’ Alla fuq il-qilla tal-ħażen (ara Apok 21,2-4). It-trijonf ta’ Alla fuq il-qilla tal-ħażen ikollu s-sura tal-ġudizzju ta’ l-aħħar (ara Apok 20,12), wara t-taqlib kosmiku ta’ l-aħħar ta’ din id-dinja li tgħaddi (ara 2 Piet 3,12-13).

 

II.  Biex jagħmel ħaqq mill-ħajjin u mill-mejtin

678  Wara li ħabbruh il-profeti (ara Dan 7,10; Ġoel 3-4; Mal 3,19) u wara li ħabbru San Ġwann Battista, Ġesù, fil-predikazzjoni tiegħu, ħabbar hu wkoll il-ġudizzju ta’ l-aħħar jum. Imbagħad toħroġ fid-dawl l-imġiba ta’ kull wieħed (ara Mk 12,38-40) u jinkixfu l-ħsibijiet l-aktar moħbija tal-qlub (ara Lq 12,1-3; Ġw 3,20-21; Rum 2,16; 1 Kor 4,5). Imbagħad jiġi kkundannat in-nuqqas ta’ fidi, il-ħtija ta’ l-istmerrija tal-grazzja offerta minn Alla (ara Mt 11,20-24; 12,41-42). L-imġiba mal-proxxmu turi jekk ġietx milqugħa jew imwarrba l-grazzja u l-imħabba ta’ Alla (Mt 5,22; 7,1-5). Fl-aħħar jum, Ġesù, jgħid: “Kull ma għamiltu ma’ wieħed mill-iżgħar fost dawn ħuti, għamiltuh miegħi” (Mt 25,40).

679  Kristu hu Sid il-ħajja ta’ dejjem. Hu għandu d-dritt kollu li jagħmel ħaqq darba għal dejjem mill-għemejjel u l-qlub tal-bnedmin għax hu l-Feddej tad-dinja. “Kiseb” dan id-dritt permezz tas-salib tiegħu. Il-Missier ukoll “ħalla f’idejn l-Iben biex jagħmel il-ħaqq kollu hu” (Ġw 5,22; ara Ġw 5,27; Mt 25,31; Atti 10,42; 17,31; 2 Tim 4,1). Issa, l-Iben ma ġiex biex jagħmel ħaqq, imma biex isalva (ara Ġw 3,17) u biex jagħti l-ħajja li hemm fih (ara Ġw 5,26). Kull wieħed li rrifjuta l-grazzja ta’ din il-ħajja li hi fi Kristu, jagħmel hu stess ħaqq minnu nnifsu (ara Ġw 3,18; 12,48) u jieħu skond għemilu (ara 1 Kor 3,12-15); jista’ għalhekk jibgħat lilu nnifsu għall-kundanna ta’ dejjem għax iċċaħħad mill-Ispirtu ta’ l-imħabba (ara Mt 12,32; Lh 6,4-6; 10,26-31).

 

Fil-qosor

680  Kristu l-Mulej ġa qiegħed isaltan permezz tal-Knisja, iżda l-ħwejjeġ kollha tad-dinja għadhom m’humiex taħtu. It-trijonf tas-Saltna ta’ Kristu ma jseħħx qabel mas-setgħat tal-ħażen jagħmlu l-aħħar theddida tagħhom.

681  F’jum il-ħaqq, fl-aħħar tad-dinja, Kristu jiġi fil-glorja biex isseħħ ir-rebħa sħiħa tat-tajjeb fuq il-ħażin, li bħall-qamħ u s-sikrana, jkunu kibru flimkien tul iż-żminijiet.

682  Kristu meta jiġi fil-glorja fl-aħħar taż-żminijiet biex jagħmel ħaqq mill-ħajjin u mill-mejtin jikxef il-ħsibijiet moħbija tal-qlub u jagħti lil kull wieħed skond ma jkun għamel u skond kemm ikun laqa’ jew stmerr il-grazzja.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IT-TIELET KAP

NEMMEN FL-ISPIRTU S-SANTU

 

683  “Ħadd ma jista’ jgħid: ‘Ġesù hu l-Mulej’ jekk mhux imqanqal mill-Ispirtu s-Santu” (1 Kor 12,3). “Alla bagħat l-Ispirtu ta’ Ibnu f’qalbna jgħajjat ‘Abba! Missier!’” (Gal 4,6). Dan l-għarfien tal-fidi hu possibbli biss fl-Ispirtu s-Santu. Biex tkun hemm ma’ Kristu, qabel xejn irid ikun nefaħ fuqek l-Ispirtu s-Santu. Hu jiġi quddiemna u jqanqal fina l-fidi. Hekk ukoll mill-Magħmudija tagħna, l-ewwel sagrament tal-fidi, tiġi l-ħajja, li l-bidu tagħha hu fil-Missier, tingħatalna fl-Iben, u tiġi mwassla fil-Knisja lil kull wieħed minna, intimament u personalment, mill-Ispirtu s-Santu.

Il-Magħmudija tagħtina l-grazzja tat-twelid ġdid f’Alla l-Missier permezz ta’ Ibnu fl-Ispirtu s-Santu. Għax dawk li għandhom l-Ispirtu ta’ Alla jitwasslu għand il-Verb, jiġifieri għand l-Iben: imma hu l-Iben li jippreżentahom lill-Missier u l-Missier jagħtihom in-nuqqas ta’ taħsir. Mela mingħajr l-Ispirtu ma jistax ikun li tara l-Iben ta’ Alla, u mingħajr l-Iben ħadd ma jista’ jersaq lejn il-Missier, għax l-għarfien tal-Missier hu l-Iben ta’ Alla iseħħ bl-Ispirtu s-Santu.[404]

684  L-Ispirtu s-Santu, bil-grazzja tiegħu, hu l-ewwel wieħed li jqajjem fina l-fidi li jagħtina l-ħajja ġdida li hi din: “nagħrfu l-Missier u lil dak li bagħat, Ġesù Kristu” (Ġw 17,3). Iżda l-Ispirtu s-Santu hu l-aħħar wieħed mit-Tliet Persuni tat-Trinità Qaddisa li ġie rrivelat. San Girgor Nazjanzenu, it-“Teologu”, jgħid li dan il-progress tar-rivelazzjoni tal-misteru tat-Trinità sar permezz tal-pedagoġija tal-“kondixxendenza” ta’ Alla:

It-Testment il-Qadim ħabbar b’mod ċar lill-Missier, u lill-Iben b’mod mhux ċar. It-Testment il-Ġdid wera b’mod ċar lill-Iben, u tana biss ħjiel li l-Ispirtu s-Santu hu wkoll Alla. Issa l-Ispirtu s-Santu jinsab fostna u qiegħed jurina lilu nnifsu b’mod aktar ċar. Ma kinitx ħaġa sewwa, meta d-divinità tal-Missier ma kinitx għadha magħrufa, li tixxandar bid-dieher id-divinità ta’ l-Iben, u sakemm id-divinità ta’ l-Iben ma kinitx għadha milqugħa, iżżid ukoll il-piż ta’ l-Ispirtu, biex nużaw espressjoni ftit ażżardata żżejjed......Hu permezz ta’ mixi ‘l quddiem “minn glorja għal glorja” li d-dawl tat-Trinità jiddi b’dija dejjem aktar qawwija.[405]

685  Temmen fl-Ispirtu s-Santu jfisser, mela, tistqarr li l-Ispirtu s-Santu  hu wieħed mit-Tliet Persuni tat-Trinità Qaddisa, natura waħda mal-Missier u ma’ l-Iben, “li hu meqjum u mweġġaħ flimkien mal-Missier u ma’ l-Iben”.[406] Hu għalhekk li fit-“teoloġija” trinitarja hemm il-kwistjoni tal-misteru divin ta’ l-Ispirtu s-Santu. Hawn għalhekk il-konsiderazzjoni dwar l-Ispirtu s-Santu se tkun biss fl-“Ekonomija” divina.

686  L-Ispirtu s-Santu hu mill-bidu sat-tmiem flimkien mal-Missier u ma’ l-Iben fil-ħidma ħa jseħħ il-Pjan għas-salvazzjoni tagħna. Imma hu biss “fl-aħħar żminijiet”, mibnija bl-Inkarnazzjoni ta’ l-Iben għas-salvazzjoni tagħna, li l-Ispirtu s-Santu ġie rrivelat u mogħti, magħruf u milqugħ bħala Persuna. Il-Pjan ta’ Alla li seħħ fi Kristu, “il-kbir fost ħafna aħwa” u r-Ras tal-ħolqien ġdid, seta’ jseħħ fi ħdan il-familja kollha tal-bnedmin bl-inżul ta’ l-Ispirtu s-Santu: il-Knisja, ix-xirka tal-qaddisin, il-maħfra tad-dnubiet, il-qawmien mill-imwiet, il-ħajja ta’ dejjem.

 

 

It-tmien artiklu

“JIENA NEMMEN FL-ISPIRTU S-SANTU”

687  “Ħadd ma jagħraf dak li hemm f’Alla ħlief l-Ispirtu ta’ Alla” (1 Kor 2,11). Issa l-Ispirtu ta’ Alla li jgħarrafna dak li hemm f’Alla, għarrafna bi Kristu, il-Verb ta’ Alla, il-Kelma ħajja ta’ Alla, iżda ma għarrafna xejn fuqu nnifsu. L-Ispirtu, “li tkellem b’fomm il-profeti”, semmgħalna l-Kelma tal-Missier. Imma lilu, l-Ispirtu, ma smajnieh qatt. Nafuh biss kif hu, l-Ispirtu s-Santu, uriena l-Verb u kif ħejjiena biex nilqgħu l-Verb bil-fidi. L-Ispirtu tal-Verità, li “uriena” ‘l Kristu “ma jgħid xejn minn tiegħu” (Ġw 16,13). Dan il-ħabi, proprju ta’ Alla, jgħinna nifhmu għaliex “id-dinja ma tistax tirċevih (lill-Ispirtu) għax hija la tarah u lanqas tagħrfu”, waqt li dawk li jemmnu fi Kristu jagħrfuh għax jgħammar fihom (Ġw 14,17).

688  Il-Knisja, xirka ħajja fil-fidi ta’ l-Appostli, li hi twassal minn żmien għall-ieħor, hi l-post fejn nagħrfu l-Ispirtu s-Santu:

-  fil-Kotba Mqaddsa, ispirati minnu;

-  fit-Tradizzjoni, li tagħha Missirijiet il-Knisja huma dejjem ix-xhieda għaż-żminijiet kollha;

-  fil-Maġisteru tal-Knisja, li l-Ispirtu hu magħha dejjem;

-  fil-Liturġija tas-Sagramenti, permezz tal-kliem u s-simboli: biha l-Ispirtu s-Santu jdaħħalna f’għaqda ma’ Kristu;

-  fit-talb, fejn jidħol għalina;

-  fil-kariżmi u l-ministeri li bihom tinbena l-Knisja;

-  fis-sinjali tal-ħajja appostolika u missjunarja;

-  fix-xhieda tal-qaddisin fejn l-Ispirtu juri l-qdusija tiegħu u jkompli l-ħidma tas-salvazzjoni.

 

I.  Il-ħidma flimkien ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu

689  Dak li l-Missier bagħat fi qlubna, l-Ispirtu ta’ Ibnu (ara Gal 4,6) hu verament Alla. Ta’ natura waħda mal-Missier u ma’ l-Iben, ma jistax ikun mifrud minnhom, kemm fil-ħajja tat-Trinità fiha nnifisha u kemm fl-għoti ta’ l-imħabba għad-dinja. Iżda waqt li tadura t-Trinità, li tagħti l-ħajja, li hi ta’ natura waħda u mhux maqsuma, il-fidi tal-Knisja tistqarr ukoll li fit-Trinità hemm Tliet Persuni. Meta l-Missier jibgħat il-Verb tiegħu, jibgħat ukoll dejjem l-Ispirtu tiegħu: missjoni flimkien li fiha l-Iben u l-Ispirtu, għalkemm magħżulin minn xulxin, mhumiex mifrudin. Iva, hu Kristu li jidher għax hu x-xbieha tidher tal-Missier li ma jidhirx, imma hu l-Ispirtu s-Santu li jirrivelah.

690  Ġesù hu l-Kristu, “il-midluk”, għax hu l-Ispirtu s-Santu li tah l-Unzjoni – id-Dilka – u kull ma jsir mill-Inkarnazzjoni ‘l quddiem joħroġ mill-milja ta’ l-Ispirtu (ara Ġw 13,34). Meta fl-aħħar Kristu jkun igglorifikat (ara Ġw 7,39) ikun jista’ hu wkoll, mal-Missier, jibgħat l-Ispirtu fuq dawk li jemmnu fih: jagħtihom il-Glorja tiegħu (ara Ġw 16,14). Il-missjoni flimkien tibqa’ mbagħad sejra fl-ulied adottivi tal-Missier fil-Ġisem ta’ Ibnu: il-missjoni ta’ l-Ispirtu ta’ adozzjoni tkun dik li jgħaqqadhom ma’ Kristu u jagħmilhom jgħixu fih.

Il-kelma unzjoni tagħti x’jifhem......li m’hemm ebda firda bejn l-Iben u l-Ispirtu. Fil-fatt kif bejn il-ġilda tal-ġisem u ż-żejt midluk, la r-raġuni u l-anqas is-sensazzjoni ma jagħrfu li hemm x’jifridhom, hekk ukoll hu immedjat il-kuntatt ta’ l-Iben ma’ l-Ispirtu s-Santu; b’konsegwenza ta’ hekk dak li ser jidħol f’kuntatt ma’ l-Iben permezz tal-fidi, irid bilfors l-ewwel jidħol f’kuntatt maż-żejt. L-ebda parti, fil-fatt, ma hi nieqsa mill-Ispirtu s-Santu. U għaliex l-istqarrija ta’ dawk li jirċievu l-unzjoni li Kristu hu s-Sid ta’ kollox, għalhekk titwettaq fl-Ispirtu s-Santu, la darba l-Ispirtu jiġi mit-trufijiet kollha biex jiltaqa’ ma’ dawk li jinġibdu permezz tal-fidi.[407]

 

II. L-isem ta’ l-Ispirtu s-Santu: kif jissejjaħ, u x’inhuma

  s-simboli tiegħu.

 

 

L-ISEM PROPRJU TA’ L-ISPIRTU S-SANTU

 

691  “l-Ispirtu s-Santu”: dan hu l-isem proprju ta’ Dak li nqimu u ta’ Dak li lilu nagħtu ġieħ flimkien mal-Missier u ma’ l-Iben. Dan l-isem il-Knisja rċevietu minn għand il-Mulej u tistqarru fil-Magħmudija ta’ l-ulied ġodda tagħha  (ara Mt 28,19).

It-terminu “Spirtu” hu traduzzjoni tat-terminu Lhudi “Ruah” li, fis-sens ewlieni tiegħu jfisser nifs, arja, riħ. Ġesù bir-raġun juża x-xbieha sensibbli tar-riħ biex ifiehem lil Nikodemu r-realtà traxxendentali ġdida, Dak li hu personalment in-Nifs ta’ Alla, l-Ispirtu divin (Ġw 3,5-8). Min-naħa l-oħra, “Spirtu” u “Qaddis” huma attributi divini użati wkoll għat-Tliet Persuni Qaddisa. Iżda meta ż-żewġ termini huma magħquda flimkien, l-Iskrittura, il-Liturġija u l-lingwaġġ teoloġiku jifhmu, il-Persuna ta’ kobor bla qjies ta’ l-Ispirtu s-Santu, mingħajr il-periklu li dan is-sens jitħallat ma’ dak ta’ meta jintużaw it-termini “Spirtu” u Qaddis” għalihom waħedhom.

 

KIF JISSEJJAĦ L-ISPIRTU S-SANTU

692  Ġesù, meta ħabbar u wiegħed il-miġja ta’ l-Ispirtu s-Santu sejjaħlu “Paraklitu”, letteralment “wieħed li jissejjaħ ħdejn xi ħadd”, “avukat”, (Ġw 14,16,26; 15,26; 16,7). “Paraklitu” fil-Bibbja Maltija hu ġeneralment tradott bil-kelma “Difensur”. Ġesù hu l-ewwel difensur tagħna (ara 1 Ġw 2,11). Il-Mulej innifsu jsejjaħ l-Ispirtu s-Santu “Spirtu tal-Verità” (Ġw 16,13).

693  Barra l-isem proprju ta’ l-Ispirtu s-Santu, isem li l-iktar li jintuża fl-Atti ta’ l-Appostli u fl-Ittri, f’San Pawl insibu dawn l-ismijiet: L-Ispirtu li kien imwiegħed (Ef 1,13; Gal 3,14); l-Ispirtu ta’ adozzjoni (Rum 8,15; Gal 4,6); l-Ispirtu ta’ Kristu (Rum 8,11); l-Ispirtu tal-Mulej (2 Kor 3,17); l-Ispirtu ta’ Alla (Rum 8,9,14; 15,19; 1 kor 6,11; 7,40) u f’San Pietru, l-Ispirtu tal-glorja (1 Piet 4,14).

 

IS-SIMBOLI TA’ L-ISPIRTU S-SANTU

694  L-ilma. Is-simboliżmu ta’ l-ilma jfisser il-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu fil-Magħmudija, għax, wara l-invokazzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu, l-ilma jsir sinjal sagramentali effikaċi tat-twelid ġdid, sinjal li jfisser u jġib it-twelid ġdid; kif it-tħejjija ta’ l-ewwel twelid tagħna saret fl-ilma, hekk l-ilma tal-Magħmudija jfisser tassew li t-twelid tagħna għall-ħajja ta’ Alla jingħatalna fl-Ispirtu s-Santu. “Imgħammdin fi Spirtu wieħed”, aħna wkoll “xrobna minn spirtu wieħed” (1 Kor 12,13). L-Ispirtu mela hu wkoll personalment l-Ilma ħaj li ħareġ minn Kristu msallab (ara Ġw 19,34; 1 Ġw 5,8) bħal minn għajn, u li tnixxi fina sal-ħajja ta’ dejjem (ara Ġw 4,10-14; 7,38; Eż 17,1-6; Is 55,1; Żak 14,8; 1 Kor 10,4; Apok 21,6; 22,17).

695  L-unzjoni.  Is-simboliżmu ta’ l-unzjoni jew tad-dilka biż-żejt hu marbut mat-tifsir ta’ l-Ispirtu s-Santu, li sar is-sinonimu tiegħu (ara 1 Ġw 2,20.27; 2 Kor 1,21). Fir-riti għad-dħul fil-ħajja nisranija, l-unzjoni hi s-sinjal sagramentali tal-Griżma jew Konfermazzjoni, li l-Knejjes tal-Lvant isejħu bir-raġun kollu “Chrismatio” jiġifieri unzjoni jew dlik bil-“chrisma” (żejt imħallat bil-balzmu). Iżda biex naraw il-qawwa kollha ta’ l-unzjoni li saret mill-Ispirtu s-Santu, dik ta’ Ġesù. Kristu (“Messija” bil-Lhudi) ifisser “midluk” mill-Ispirtu ta’ Alla, “ħa l-unzjoni” mill-Ispirtu ta’ Alla. Kien hemm oħrajn li fil-Patt il-Qadim ħadu l-unzjoni tal-Mulej (ara Eż 30,22-32), is-sultan David b’mod speċjali (ara 1 Sam 16,13). Iżda Ġesù hu l-“midluk” ta’ Alla b’mod li ma hemmx ieħor bħalu: in-natura ta’ bniedem li ħa l-Iben “ħadet l-unzjoni sħiħa” mill-Ispirtu s-Santu, Ġesù ġie kostitwit “Kristu” mill-Ispirtu s-Santu (ara Lq 4,18-19; Is 61,1). Il-Verġni Marija nisslet fil-ġuf tagħha lil Kristu bil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu li permezz ta’ l-anġlu ħabbru bħala Kristu sa mit-twelid tiegħu, (ara Lq 2,11), u li qanqal lil Xmun biex imur fit-Tempju ħa jara ‘l Kristu tal-Mulej (ara Lq 2,26-27); hu l-Ispirtu s-Santu li jimla ‘l Kristu (ara Lq 4,1) u minnu toħroġ il-qawwa ta’ Kristu meta jfejjaq u jagħti salvazzjoni (ara Lq 6,19; 8,46).  Imbagħad kostitwit kollu kemm hu “Kristu” fin-natura tiegħu ta’ bniedem rebbieħa fuq il-mewt (ara Atti 2,36), Ġesù isawwab bil-kotra l-Ispirtu s-Santu sakemm “il-qaddisin”, fl-għaqda tagħhom ma’ l-umanità tal-Iben ta’ Alla, isiru “Raġel magħmul.....u hekk isseħħ il-milja ta’ Kristu” (Ef 4,13): “Kristu sħiħ”, skond kif jgħid Santu Wistin.

696  In-nar. Kif l-ilma jfisser it-twelid u l-frott tal-ħajja li jagħti l-Ispirtu s-Santu, hekk in-nar huwa simbolu tal-qawwa ta’ l-għemil ta’ l-Ispirtu s-Santu għat-tiġdid. Il-profeta Elija li “qam qisu nar u l-kelma tiegħu kienet tqabbad bħal torċa” (Sir 48,1) bit-talb tiegħu niżżel nar mis-sema fuq is-sagrifiċċju tal-għolja tal-Karmel (ara 1 Sl 13,38-39), xbieha tan-nar ta’ l-Ispirtu s-Santu li jbiddel kull ma jmiss. San Ġwann Battista li jimxi quddiem il-Mulej “mimli bl-ispirtu u l-qawwa ta’ Elija” (Lq 1,17), iħabbar lil Kristu bħala dak li “jgħammidkom bl-Ispirtu s-Santu u n-nar” (Lq 3,16), dak l-Ispirtu li dwaru Ġesù jgħid: “nar ġejt inqabbad fuq l-art u kemm nixtieq li ġa qabad” (Lq 12,49). Hu f’sura ta’ ilsna “qishom tan-nar” li l-Ispirtu s-Santu niżel fuq id-dixxipli filgħodu nhar Għid il-Ħamsin u mliehom bih (ara Atti 2,3-4). It-tradizzjoni spiritwali tieħu dan is-simboliżmu tan-nar bħala wieħed mill-aktar li jfissru l-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu.[408]  “Ixxekklux l-Ispirtu” (1 Tes 5,19).

697  Is-sħaba u d-dawl.  Dawn iż-żewġ simboli m’humiex mifrudin minn xulxin fil-manifestazzjonijiet ta’ Alla fit-Testment il-Qadim, sħaba, xi kultant tant imdallma, xi kul tant kollha dija, turi lil Alla l-ħaj u salvatur, waqt li taħbi l-glorja tiegħu li l-moħħ tal-bniedem ma jistax jagħraf: ma’ Mose’ fuq l-għolja tas-Sinaj (ara Eż 33,9-10), u tul il-mixi fid-deżert (ara Eż 40, 36-38; 1 Kor 10,1-2); ma’ Salamun fid-dedikazzjoni tat-Tempju (ara 1 Sl 8, 10-12). Dawn ix-xbihat seħħu bi Kristu fl-Ispirtu s-Santu. Hu l-Ispirtu s-Santu li jiġi fuq il-Verġni Marija u jixħet fuqha “d-dell tiegħu” biex tnissel fil-ġuf tagħha lil binha Ġesù (Lq 1,35). Fuq l-għolja tat-Trasfigurazzjoni hu l-Ispirtu s-Santu li “jiġi fi sħaba u jieħu taħt id-dell tiegħu” lil Ġesù, lil Mosè, lil Elija, lil Pietru, lil Ġakbu u lil Ġwanni, “u minn gos-sħaba nstema’ leħen jgħid: ‘Dan hu Ibni l-maħtur; isimgħu lilu” (Lq 9. 34-35). U fl-aħħarnett hija l-istess Sħaba li “ħadet minn quddiem għajnejn” id-dixxiplu lil Ġesù dak in-nhar li tela’ fis-sema (Atti 1,9) u li għad turi lil Iben il-bniedem fil-glorja tiegħu  fil-jum tat-tieni miġja tiegħu (ara Lq 21,27).

698  Is-siġill hu simbolu qrib tal-unzjoni. Fil-fatt huwa Kristu li “Alla mmarka bis-siġill tiegħu”  (Ġw 6,27)  u huwa fi Kristu li l-Missier jimmarkana bis-siġill tiegħu (ara 2 Kor 1,22; Ef 1,13; 4,30). Għaliex is-siġill juri l-effett li ma jitħassar qatt ta’ l-Unzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu fis-sagramenti tal-Magħmudija, tal-Griżma jew Konfermazzjoni u ta’ l-Ordni Sagri, ix-xbieha tas-siġill (“sphragis”) ġiet użata minn xi tradizzjonijiet teoloġiċi biex tfisser il-“karattru” li ma jitħassar qatt li jagħtu dawn it-tliet sagramenti, li ma jistgħux jingħataw ħlief darba biss.

699  L-id.  Bit-tqegħid ta’ l-idejn Ġesù fejjaq il-morda (ara Mk 6,5; 8,23), bierek it-tfal ċkejknin (ara Mk 10,16). F’ismu l-Appostli għamlu l-istess (ara Mk 16,28; Atti 5,12; 14,3). U wisq aktar, l-Ispirtu s-Santu ngħata bit-tqegħid ta’ idejn l-Appostli (ara Atti 8,17-19; 13,3; 19,6). L-ittra lil-Lhud issemmi t-tqegħid ta’ l-idejn fost “l-artikli fundamentali” tat-tagħlim tagħha (ara Lh 6,2). Dan is-sinjal tat-tiswib tas-setgħa ta’ l-Ispirtu s-Santu, il-Knisja żammitu fl-epiklesi sagramentali kollha.

700  Is-saba’.  “Hu bis-saħħa (bis-saba’) ta’ Alla li (Ġesù) ikeċċi x-xjaten” (Lq 11,20). Jekk il-Liġi ta’ Alla nkitbet fuq it-twavel tal-ġebel “bis-saba’ ta’ Alla” (Eż 31,18), “l-ittra ta’ Kristu” fdata f’idejn l-Appostli “hi miktuba bl-Ispirtu ta’ Alla l-ħaj mhux fuq it-twavel tal-ġebel iżda fuq it-twavel tal-laħam tal-qalb” (2 Kor 3,3). Fl-innu “Veni, Creator” l-Ispirtu s-Santu hu msejjaħ “digitus paternae dexterae”.[409]

701  Il-ħamiema. Meta ntemm id-dilluvju (li minnu ħareġ is-simboliżmu tiegħu marbut mal-Magħmudija) il-ħamiema li tajjar  Noè, reġgħet lura b’werqa friska taż-żebbuġ f’munqarha, sinjal li l-art setgħet titgħammar mill-ġdid (ara Ġen 8,8-12). Meta Kristu ħareġ mill-ilma wara l-Magħmudija tiegħu, l-Ispirtu s-Santu, f’sura ta’ ħamiema, niżel u baqa’ fuqu (ara Mk 3,16, u s-siltiet l-oħra tal-Evanġelji li jsemmu l-Magħmudija tal-Mulej). L-Ispirtu jinżel u jibqa’ fil-qlub imsoffija tal-imgħammdin. F’xi knejjes, l-Ewkaristija tinżamm f’kaxxa tal-metall sura ta’ ħamiema (il columbarium), imdendla fuq l-artal. Is-simbolu tal-ħamiema biex jitfisser l-Ispirtu s-Santu hi tradizzjonali fl-ikonografija nisranija.

 

III. L-Ispirtu u l-Kelma ta’ Alla fi żmien il-wegħdiet

702  Mill-bidu sal-“milja taż-żminijiet” (Gal 4,4) il-missjoni flimkien tal-Verb u ta’ l-Ispirtu tal-Missier baqgħet moħbija, għalkemm kienet titwettaq. L-Ispirtu ta’ Alla ħejja żmien il-Messija, u t-tnejn, l-Iben u l-Ispirtu, mingħajr ma kienu għad rrivelati għall-kollox, kienu ġa mwiegħda  sabiex ikunu mistennija, u milqugħin malli jidhru. Hu għalhekk li, waqt li l-Knisja tkun taqra t-Testment il-Qadim (ara 2 Kor 3,14), hi tistħarreġ (ara Ġw 5,39.46) biex tara x’inhu dak li l-Ispirtu s-Santu, “li tkellem b’fomm il-profeti” irid jgħidilna dwar Kristu.

Bi “profeti”, Il-fidi tal-Knisja hawn tifhem dawk kollha li l-Ispirtu s-Santu nebbaħ biex iħabbru b’mod ħaj u biex jiktbu l-Kotba Mqaddsa. It-tradizzjoni Lhudija tagħżel hekk: il-Liġi (l-ewwel ħames kotba jew il-Pentatewku), il-Profeti (il-kotba storiċi u profetiċi) u l-Kitbiet (l-aktar dawk sapjenzali, u b’mod partikulari s-Salmi, ara Lq 24,44).

 

FIL-ĦOLQIEN

703  Il-Kelma ta’ Alla u l-Ispirtu tiegħu huma fil-bidu ta’ l-eżistenza u tal-ħajja tal-ħlejjaq kollha (ara Salm 33,6; 104,30; Ġw 1,2; 2,7; Qoh. 3,20-21; Eżek 37,10).

L-Ispirtu s-Santu jixraqlu li jsaltan, iqaddes u jagħti l-ħajja lill-ħolqien kollu, għaliex hu Alla ta’ l-istess natura tal-Missier u ta’ l-Iben....Hu għandu s-setgħa fuq il-ħajja, għaliex hu Alla u għalhekk iħares il-ħolqien fil-Missier permezz ta’ l-Iben.[410]

704  Il-bniedem, Alla b’idejh stess (jiġifieri bl-Iben u bl-Ispirtu s-Santu) sawru......u fassallu ġismu fuq is-sura u x-xbieha tiegħu, biex dak li jidher ukoll ikollu s-sura ta’ Alla.[411]

 

L-ISPIRTU TAL-WEGĦDIET

705  Imħassar mid-dnub u mill-mewt, il-bniedem għadu jġib “ix-xbieha ta’ Alla” fis-sura ta’ l-Iben, iżda “mċaħħad mill-glorja ta’ Alla” (Rum 3,23), imċaħħad minn dan ix-“xebh”. Il-Wegħda magħmula lil Abraham tagħti bidu lill-Pjan tas-salvazzjoni, li meta jasal fit-tmiem tiegħu, l-Iben stess jieħu għalih ix-“xbieha” (ara Ġw 1,14; Fil 2,7) u mill-ġdid jagħtiha fih ix-“xebh” mal-Missier, huwa u jagħtiha mill-ġdid il-Glorja, l-Ispirtu, “li jagħti l-ħajja”.

706  Kontra kull tama tal-bniedem, Alla wiegħed lil Abraham nisel, bħala frott tal-fidi u tal-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu (ara Ġen 18,1-15; Lq 1,26-38.54-55; Ġw 1,12-13; Rum 4,16-21). F’nislu jitbierku l-ġnus kollha ta’ l-art (ara Ġen 12,3). Dan in-nisel hu Kristu (ara Gal 3,16) li fih it-tiswib ta’ l-Ispirtu s-Santu jiġbor “f’ġemgħa waħda l-ulied ta’ Alla li kienu mxerrdin” (Ġw 11,52). Marbut b’ħalfa (ara Lq 1,73) Alla wiegħed li jagħti b’don ‘l Ibnu l-għażiż (ara Ġen 22,17-19, Rum 8,32; Ġw 3,16) u li jagħti “l-Ispirtu s-Santu li kien  imwiegħed, li hu rahan....tal-fidwa sħiħa tal-Poplu li Alla kiseb għalih” (Ef 1,13-14; ara Gal 3,14).

 

FIT-TEOFANIJI U FIL-LIĠI

707  It-Teofaniji (manifestazzjonijiet ta’ Alla) idawlu t-triq tal-wegħda, mill-Patrijarki sa Mosè u Ġożwè, sad-dehriet li taw bidu għall-missjoni tal-profeti l-kbar. It-tradizzjoni nisranija dejjem għarfet li f’dawn it-Teofaniji l-Verb ta’ Alla ried li jidher u jinstema’, rivelat u “moħbi” fl-istess waqt fis-sħaba ta’ l-Ispirtu s-Santu.

708  Din il-pedagoġija (tmexxija) ta’ Alla tidher b’mod speċjali  fid-don tal-Liġi (ara Eż. 19-20; Dewt 1-11; 29-30). Alla ta l-Liġi biex bħala “pedagogu” (mexxej ta’ tifel) tmexxi l-poplu tiegħu lejn Kristu (Gal 3,24). Iżda għax il-Liġi ma setgħetx issalva lill-bniedem imċaħħad mix-“xebħ” ma’ Alla, u serviet biex jingħaraf id-dnub (ara Rum 3,20), fil-bniedem tqanqlet ix-xewqa ta’ l-Ispirtu s-Santu. Jixhdu dan it-tnehid tas-Salmi.

 

FIS-SALTNA U FL-EŻILJU

709  Il-Liġi, sinjal tal-Wegħda u tal-Patt, kellha tmexxi qalb il-Poplu li ħareġ mill-fidi ta’ Abraham u l-istituzzjonijiet tiegħu: “Jekk tisimgħu leħni u żżommu l-patt tiegħi, intom tkunu l-wirt tiegħi....intom tkunu għalija saltna ta’ qassisin u ġens qaddis” (Eż 19,5-6; ara 1 Piet 2,9). Iżda, wara David Israel waqa’ fit-tentazzjoni li jkun saltna bħall-ġnus l-oħra. Iżda s-saltna, li dwarha saru l-wegħdiet lil David (ara 2 Sam 7; Salm 89; Lq 1,32-33) hi opra ta’ l-Ispirtu s-Santu; hi saltna tal-fqar fl-Ispirtu.

710  Il-Liġi ntesiet u l-fedeltà lejn il-Patt ġiet fix-xejn, u dan wassal għall-mewt: dan kien l-eżilju, li deher qisu li l-wegħdiet spiċċaw fix-xejn iżda fil-fatt l-eżilju kien il-fedeltà misterjuża ta’ Alla li jsalva u bidu ta’ tiġdid imwiegħed, imma bidu skond l-Ispirtu Kien jeħtieġ li l-Poplu ta’ Alla jbati biex jissaffa (ara Lq 24,26). L-eżilju ġa juri d-dell tas-salib fil-Pjan ta’ Alla, u l-“fdal” tal-fqajrin li jerġgħu lura hu wieħed mix-xbihat l-aktar ċari tal-Knisja.

 

IL-MISTENNIJA TAL-MESSIJA U TA’ L-ISPIRTU TIEGĦU

 711 “Arawni, sejjer nagħmel ħaġa ġdida” (Is 43,19). Il-profeziji jaqbdu żewġ triqat, waħda lejn il-Messija mistenni, l-oħra lejn it-tħabbira ta’ Spirtu ġdid, u t-tnejn jiltaqgħu fil-“fdal” ċkejken, fl-umli ta’ l-art (ara Sof 2.3), li jistennew bit-tama “l-faraġ ta’ Israel” u “l-fidwa ta’ Ġerusalemm” (Lq 2,25-38).

Aktar ‘il fuq rajna li Ġesù temm il-profeziji kollha dwaru. Hawn insemmu biss dawk il-profeziji li juru l-aħjar ir-relazzjoni tal-Messija ma’ l-Ispirtu tiegħu.

 

712  L-ewwel tagħrif li juri d-dehra tal-Messija mistenni jibda jidher fil-Ktieb ta’ l-Għimmanu-El (ara Is 6-12) (meta “Isaija ra’ l-glorja” tal-Mulej: Ġw 12,41), b’mod partikulari f’Is 11,1-2.

 Għad toħroġ fergħa miz-zokk ta’ Ġesse

 għad tinbet rimja minn għeruqu;

 fuqu jistrieħ l-ispirtu tal-Mulej

 l-ispirtu ta’ l-għerf u d-dehen,

 l-ispirtu ta’ l-għaqal u l-qawwa,

 l-ispirtu ta’ l-għerf u l-biża’ tal-Mulej.

713  It-tagħrif dwar  il-Messia nsibuh l-aktar fl-għana tal-Qaddej (Is 42, 1-9; ara Mt 12, 18-21; Ġw 1,32-34; imbagħad Is 49, 1-6; ara Mt 3,17; Lq 2,32; u fl-aħħarnett Is 50, 4-10 u 52,13-53,12). Dan l-għana jħabbar it-tifsir tal-Passjoni ta’ Ġesù u juri kif se jibgħat l-Ispirtu s-Santu biex jagħti ħajja lill-kotra: dan Ġesù għamlu mhux minn barra, imma billi ħa n-“natura ta’ lsir” (Fil 2,7), in-natura tagħna. Ħa fuqu l-mewt tagħna, biex ikun jista’ jagħtina l-Ispirtu tiegħu tal-ħajja.

714  Għalhekk Ġesù beda jħabbar il-Bxara t-Tajba billi għamel tiegħu din is-silta ta’ Isaija (Lq 4,18-19; ara Is 61,1-2).

 L-Ispirtu tal-Mulej fuqi

 għax hu kkonsagrani

 biex inwassal il-Bxara t-Tajba lill-fqajrin.

 Bagħatni nħabbar il-ħelsien lill-imjassrin

 u d-dawl mill-ġdid lill-għomja.

 Inrodd il-ħelsien lill-maħqurin

 u nxandar sena tal-grazzja tal-Mulej.

715  Is-siltiet profetiċi li jsemmu direttament il-missjoni ta' l-Ispirtu s-Santu huma orakli li bihom Alla jkellem lill-Poplu bi kliem il-Wegħda, kliem “kollu mħabba u fedeltà” (ara Eżek 11,19; 36,25-28; 37,1-14; Ġer 31,31-34; Ġoel 3,1-5). San Pietru jħabbar li kliem Ġoel seħħ nhar Għid il-Ħamsin filgħodu (ara Atti 2,17-21). Skond dawn il-wegħdiet, fl-“aħħar żminijiet” l-Ispirtu tal-Mulej iġedded qlub il-bnedmin u jonqox fi qlubhom Liġi ġdida: jiġbor u jħabbeb flimkien il-ġnus imxerrda u mifruda; iġedded il-ħolqien tal-bidu u Alla jgħammar fis-sliem fost il-bnedmin.

716  Il-Poplu tal-“fqajrin”, ta’ l-umli (ara Sof 2,3; Salm 22,27; 34,31; Is 49,13,61,1; u l-bqija) u tat-twajbin, li joqogħdu kollhom kemm huma għall-pjan misterjuż ta' Alla tagħhom, dawk li jistennew ġustizzja, mhux mill-bnedmin, imma minn għand Alla: lil dawn, fl-aħħar mill-aħħar, kellha tħejji l-missjoni moħbija ta’ l-Ispirtu s-Santu tul iż-żmien tal-Wegħdiet, biex tipprepara l-miġja ta’ Kristu. Hi l-qalb tagħhom imsaffija u mdawla mill-Ispirtu li jfissru s-Salmi. F’dawn il-fqajrin l-Ispirtu jlesti għall-Mulej “poplu mħejji sewwa” (Lq 1,17).

 

IV.  L-Ispirtu ta’ Kristu fil-milja taż-żminijiet

 

SAN ĠWANN PREKURSUR, PROFETA U GĦAMMIED

717  “Kien hemm raġel mibgħut minn Alla, jismu Ġwanni” (Ġw 1,6); kien “mimli bl-Ispirtu s-Santu sa minn ġuf ommu” (Lq 1,15.41) permezz ta’ Kristu stess li l-Verġni Marija kienet nisslet fil-ġuf tagħha bil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu. Iż-“żjara” ta’ Marija lil Eliżabetta saret hekk “żjara ta’ Alla lill-poplu tiegħu” (Lq 1,68).

718  Ġwanni hu “Elija li għandu jiġi” (Mt 17,10-13). In-nar ta’ l-Ispirtu jgħammar fih u jġiegħlu “jiġri (bħala “prekursur”) quddiem il-Mulej li ġej”. B’San Ġwann, il-Prekursur, l-Ispirtu s-Santu, “ilesti għall-Mulej poplu mħejji sewwa” (Lq 1,17).

719  Ġwanni hu “iżjed minn profeta” (Lq 7,26). Fih l-Ispirtu s-Santu ma jkomplix “jitkellem b’fomm il-profeti”. Ġwanni jagħlaq iċ-ċiklu tal-profeti mibdi minn Elija (ara Mt 11,13-14). Iħabbar li kien qorob sewwa l-Faraġ ta’ Israel, hu “leħen” il-Faraġ ta’ Israel li għandu jiġi (Ġw 1,23; ara Is 40,1-3). Kif kellu jagħmel l-Ispirtu tal-Verità, Ġwanni ġie “bħala xhud biex jixhed għad-dawl” (Ġw 1,7; ara Ġw 15,26; 5,33). F’San Ġwann, l-Ispirtu jwassal għat-tmiem “dak li kienu jfittxu l-profeti” u dak li l-anġli stess “xtaqu jifhmu sewwa” (1 Piet 1,10-12): “Fuq min tara l-Ispirtu nieżel u joqgħod, dak hu li jgħammed bl-Ispirtu s-Santu.....Dan rajtu b’għajnejja, għalhekk xhedt: ‘Dan hu l-Iben ta’ Alla......Araw il-Ħaruf ta’ Alla’” (Ġw 1,33-36).

720  Fl-aħħar, f’San Ġwann Battista, l-Ispirtu s-Santu, ta bidu, billi ħabbru minn qabel, għal dak kollu li għamel ma’ Kristu u fi Kristu: jagħti mill-ġdid lill-bniedem ix-“xebħ” ma’ Alla. Il-magħmudija ta’ Ġwanni kienet magħmudija ta’ ndiema, il-Magħmudija bl-ilma u l-Ispirtu s-Santu tkun il-Magħmudija tat-twelid ġdid (ara Ġw 3,5).

 

“IfraĦ mimlija bil-grazzja”

721  Marija, l-Omm qaddisa ta’ Alla u dejjem Verġni, hi l-aqwa opra tal-Missjoni ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu fil-milja taż-żminijiet. Għall-ewwel darba fil-Pjan tas-salvazzjoni, il-Missier sab, għax ħejjieha l-Ispirtu s-Santu, għamara fejn Ibnu u l-Ispirtu s-Santu setgħu jgħammru fost il-bnedmin. Hu f’dan is-sens li t-Tradizzjoni tal-Knisja taqra b’riferenza għal Marija l-isbaħ siltiet dwar l-Għerf (ara Prov 8,1-9.6; Sir 24). Il-Liturġija fil-kant tagħha turi lil Marija bħala “Tron ta’ l-Għerf”.

 Fiha bdew jidhru “l-għeġubijiet ta’ Alla” li l-Ispirtu kien se jagħmel fi Kristu u fil-Knisja.

722  L-Ispirtu s-Santu ħejja lil Marija bil-grazzja tiegħu. Kien jaqbel li tkun “mimlija bil-grazzja” omm ta’ Dak li “fih hemm tgħammar il-milja sħiħa tad-divinità fil-ġisem” (Kol 2,9), Hu biss bil-qawwa tal-grazzja li Marija tnisslet ħielsa minn kull dnub, bħala l-iċken fost il-ħlejjaq kollha, u l-aqwa waħda biex tilqa’ fiha d-Don ta’ l-għaġeb ta’ Dak li jista’ kollox. Bir-raġun kollu għalhekk l-anġlu sellmilha bħala “Bint Sijon”: “Ifraħ” (ara Sof 3,14; Żak 2,14). Hu r-radd ta’ ħajr tal-Poplu kollu ta’ Alla, u għalhekk tal-Knisja, li Marija twassal lill-Missier fl-Ispirtu s-Santu bil-kantiku tagħha (ara Lq 1,46-55) meta kienet iġġorr f’ġufha Bin il-Missier etern.

723  F’Marija l-Ispirtu s-Santu jagħmel li jseħħ il-Pjan kollu tjieba tal-Missier. Bl-Ispirtu s-Santu, il-Verġni Marija tnissel u tagħti t-twelid lill-Iben ta’ Alla. Il-verġinità tagħha tagħti frott ma hemmx ieħor bħalu bil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu u tal-fidi (ara Lq 1,26-38; Rum 4,18-21; Gal 4,26-28).

724  F’Marija, l-Ispirtu s-Santu juri lil Bin il-Missier li sar Bin il-Verġni. Hi l-għolliq jaqbad tat-Teofanija jew manifestazzjoni ta’ Alla li kellha tkun darba għal dejjem: mimlija bl-Ispirtu s-Santu turi l-Verb fiċ-ċokon tiegħu bħala bniedem, u huma lill-fqajrin (ara Lq 1,15-19) u lill-ewwel rappreżentanti tal-ġnus (ara Mt 2,11) li turih.

725  Fl-aħħarnett, hu permezz ta’ Marija li l-Ispirtu s-Santu jibda jgħaqqad ma’ Kristu lill-bnedmin “li jogħġbu lilu” (ara Lq 2,14), u ċ-ċkejknin huma dejjem l-ewwel nies li jilqgħuh: ir-ragħajja, il-maġi, Xmun u Anna, l-għarajjes ta’ Kana, l-ewwel dixxipli.

726  Fi tmiem din il-Missjoni ta’ l-Ispirtu Marija, issir il-“Mara”, Eva ġdida “omm il-ħajjin”, Omm “Kristu sħiħ” (ara Ġw 19,25-27). Hu hekk li hi tinsab mat-Tnax, “ilkoll qalb waħda jitolbu flimkien” (Atti 1,14), mas-sebħ ta’ “l-aħħar żminijiet”, li għalihom l-Ispirtu s-Santu jagħti bidu nhar Għid il-Ħamsin filgħodu bil-manifestazzjoni tal-Knisja.

 

Kristu Ġesù

727  Il-Missjoni kollha ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu fil-milja taż-żminijiet tinsab fil-fatt li l-Iben irċieva l-Unzjoni ta’ l-Ispirtu tal-Missier sa mill-Inkarnazzjoni tiegħu. Ġesù hu Kristu, il-Messija.

It-tieni kapitlu kollu tas-Simbolu tal-fidi rridu naqrawh f’dan id-dawl. Il-ħidma kollha ta’ Kristu hi l-missjoni flimkien ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu. Hawn se nsemmu biss dak li għandu x’jaqsam mal-wegħda ta’ l-Ispirtu s-Santu li għamel Ġesù u mad-don ta’ l-Ispirtu s-Santu mogħti mill-Mulej  glorifikat.

728  Ġesù ma weriex għal kollox l-Ispirtu s-Santu qabel ma kien hu stess glorifikat bil-mewt u l-Qawmien tiegħu mill-imwiet. Minkejja dan, urih ftit ftit, fit-tagħlim tiegħu lill-folol ukoll, meta ħabbrilhom li Ġismu kellu jsir ikel għad-dinja (ara Ġw 6,27.51. 62-63). Ħabbru wkoll mhux ċar lil Nikodemu (ara Ġw 3,5-8), lis-Samaritana (Ġw 4,10.14.23-24) u lil dawk li marru għall-festa ta’ l-Għarajjex (ara Ġw 7,37-39). Lid-dixxipli kellimhom bil-miftuħ dwar l-Ispirtu s-Santu meta tkellem fuq it-talb (ara Lq 11,13) u fuq ix-xhieda li kellhom jagħtu (ara Mt 10,19-20).

729  Kien biss meta waslet is-Siegħa li fiha kellu jkun igglorifikat li Ġesù wiegħed il-miġja ta’ l-Ispirtu s-Santu, għax il-Mewt u l-Qawmien tiegħu mill-imwiet kienu se jwettqu l-wegħdiet magħmula lil missirijiethom (ara Ġw 14,16-17.26; 15,26; 16,7-15; 17,26): l-Ispirtu tal-Verità, id-Difensur l-ieħor, jingħata mill-Missier fuq talba ta’ Ġesù: jibagħtu l-Missier f’isem Ġesù; Ġesù jibagħtu mingħand il-Missier għax joħroġ mill-Missier. L-Ispirtu jiġi, aħna nagħrfuh, ikun dejjem magħna, jibqa’ magħna; jgħallimna kollox u jfakkarna kull ma qalilna Kristu u jixhed għalih: imexxina lejn il-Verità kollha u jagħti glorja lil Kristu. Lid-dinja juriha li għandha żball dwar id-dnub, il-ġustizzja u l-ġudizzju.

730  Fl-aħħar tiġi s-siegħa ta’ Ġesù (ara Ġw 13,1; 17,1): Ġesù jerħi l-ispirtu tiegħu f’idejn il-Missier (ara Lq 23,46; Gw 19,30) fil-waqt li bil-mewt tiegħu jirbaħ il-mewt b’mod li “mqajjem mill-imwiet permezz tal-qawwa glorjuża tal-Missier” (Rum 6,4) jagħti minnufih l-Ispirtu s-Santu huwa u “jonfoħ” fuq id-dixxipli (ara Ġw 20,22). Minn dik is-siegħa l-missjoni ta’ Kristu u ta’ l-Ispirtu s-Santu issir il-missjoni tal-Knisja: “Kif il-Missier bagħat lili, hekk jiena nibgħat lilkom” (Ġw 20,21; ara Mt 28,19; Lq 24,47-48; Atti 1,8).

 

V.L-Ispirtu u l-Knisja fl-aħħar żminijiet

 

GĦid il-Ħamsin

731  F’jum Għid il-Ħamsin (fi tmiem is-seba’ ġimgħat ta’ l-Għid), l-Għid tal-Mulej jasal fit-tmiem tiegħu bil-miġja ta’ l-Ispirtu s-Santu li juri ruħu, jingħata u jitwassal bħala Persuna divina: mill-milja tiegħu, Kristu, il-Mulej isawwab bil-kotra l-Ispirtu (ara Atti 2,36).

732  F’dan il-jum tiġi rivelata għal kollox it-Trinità Qaddisa. Minn dan il-jum is-Saltna mħabbra minn Kristu hi miftuħa għal dawk kollha li jemmnu fih: għalkemm ma huma xejn fil-ġisem u dgħajfin fil-fidi, ġa għandhom sehem fl-għaqda tat-Trinità Qaddisa. Bil-miġja tiegħu fid-dinja, miġja li ma tintemm qatt, l-Ispirtu s-Santu jdaħħal id-dinja “fl-aħħar żminijiet”, fiż-żminijiet tal-Knisja, u Saltna hi ġa meħuda b’wirt iżda għad mhux mitmuma.

Aħna rajna d-dawl veru, irċevejna l-Ispirtu tas-sema, sibna l-fidi vera: naduraw it-Trinità indiviżibbli; għax hi li salvatna.[412]

 

L-Ispirtu s-santu: don ta’ Alla

733  “Alla hu mħabba” (1 Ġw 4,8.16) u l-Imħabba hi l-ewwel don, u jiġbor fih id-doni l-oħra kollha. Din “l-imħabba ta’ Alla ssawbet fina permezz ta’ l-Ispirtu s-Santu li kien mogħti lilna” (Rum 5,5).

734  Billi aħna mejtin jew, almenu, midrubin minħabba d-dnub, l-ewwel effett tad-don ta’ l-Imħabba hu l-maħfra tad-dnubiet. Hi l-għaqda fl-Ispirtu s-Santu (2 Kor 13,13) li, fil-Knisja, tagħti lill-imgħammdin ix-xebh ma’ Alla li kien intilef bid-dnub.

735  Jagħtina mbagħad r-“rahan” jew “l-ewwel frott” tal-wirt tagħna (Rum 8,23; 2 Kor 1,21), l-istess ħajja tat-Trinità Qaddisa, jiġifieri li nħobbu “kif Alla ħabbna” (ara 1 Ġw 4,11-12). Din l-imħabba (1 Kor 13) hi l-bidu tal-ħajja ġdida fi Kristu, li jista’ jkollna għax irċevejna “l-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu” (Atti 1,8).

736  Hu b’din il-qawwa ta’ l-Ispirtu li ulied Alla jistgħu jagħmlu frott. L-Ispirtu, li laqqamna fid-Dielja vera jagħtina li jkollna “l-frott ta’ l-Ispirtu li huma: l-imħabba, il-hena, is-sliem, is-sabar, il-ħniena, it-tjieba, il-fidi, il-ħlewwa, ir-rażan” (Gal 5,22-23). “L-Ispirtu hu l-ħajja tagħna”: aktar ma niċ­-ċaħħdu minna nfusna (ara Mt 16,24-26) “aktar nimxu bl-Ispirtu” (Gal 5,25).

Magħqudin miegħu l-Ispirtu jagħmilna spiritwali, iqegħedna mill-ġdid fit-triq tal-Ġenna, iwassalna fis-Saltna tas-smewwiet u għall-adozzjoni ta’ l-ulied, jagħtina l-ħila li nsejħu “Missier” lil Alla, u li jkollna sehem mill-grazzja ta’ Kristu, li nissejħu wlied id-dawl u li jkollna sehem fil-glorja ta’ dejjem.[413]

 

L-Ispirtu s-Santu u l-Knisja

737  Il-missjoni ta’ Kristu u ta’ l-Ispirtu s-Santu ssib il-milja tagħha fil-Knisja, il-Ġisem ta’ Kristu u t-tempju ta’ l-Ispirtu s-Santu. Din il-missjoni flimkien issa ssieħeb il-fidili ta’ Kristu fl-għaqda li għandu mal-Missier fl-Ispirtu s-Santu. L-Ispirtu s-Santu jħejji l-bnedmin, imexxihom ’il quddiem bil-grazzja tiegħu, biex jiġbidhom lejn Kristu. Jurihom il-Mulej irxoxt, ifakkarhom fi kliemu u jiftħilhom l-ispirtu biex jifhmu l-Mewt u l-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet. Iqiegħed quddiemhom il-Misteru ta’ Kristu, b’mod mill-aktar għoli fl-Ewkaristija, biex iħabbibhom, jgħaqqadhom ma’ Alla, ħa jkunu jistgħu jagħmlu “kotra ta’ frott” (Ġw 15,5.8.16).

738  Hekk il-Missjoni tal-Knisja m’hijiex xi żjieda ma’ dik ta’ Kristu u ta’ l-Ispirtu s-Santu, imma hi s-sagrament tal-Missjoni tagħhom: bl-esseri tagħha u fil-membri kollha tagħha hi mibgħuta biex ixxandar u tagħti xhieda, biex taħdem ħa jseħħ u jinfirex il-misteru ta’ l-għaqda tat-Trinità Qaddisa (dan narawh fl-artiklu li ġej).

Ilkoll kemm aħna rċevejna l-istess spirtu wieħed, l-Ispirtu s-Santu, sirna ħaġa waħda bejnietna u ma’ Alla. Għalkemm aħna ħafna jekk nitqiesu wieħed wieħed u għalkemm Kristu għamel li l-Ispirtu tal-Missier u tiegħu jiġi f’kull wieħed minna, dan l-Ispirtu wieħed indiviżibbli jwassal minnu nnifsu għall-għaqda flimkien lil dawk kollha li huma magħżulin minn xulxin ... u jagħmel li jidhru li huma ħaġa waħda fih. U kif is-setgħa ta’ l-umanità mqaddsa ta’ Kristu tagħmel li dawk kollha li fihom tinsab jagħmlu Ġisem wieħed, naħseb li bl-istess mod l-Ispirtu s-Santu, wieħed u indiviżibbli, li jinsab f’kulħadd iwassalhom ilkoll għall-għaqda waħda spiritwali.[414]

 

739  Billi l-Ispirtu s-Santu hu l-Unzjoni ta’ Kristu, hu Kristu, ir-Ras tal-Ġisem, li jxerrdu fil-membri tiegħu, biex imantnihom, ifejjaqhom, jorganizzahom fid-dmirijiet tagħhom lejn xulxin, jagħtihom il-ħajja, jibgħathom ikunu xhieda, iseħibhom fl-offerta tiegħu lill-Missier u fl-interċessjoni tiegħu għad-dinja kollha. Hu permezz tas-sagramenti tal-Knisja li Kristu jagħti lill-membri tal-Ġisem tiegħu l-Ispirtu tiegħu qaddis u li jqaddes (dan narawh fit-tieni parti tal-Katekiżmu).

740  Dawn “l-għeġubijiet ta’ Alla”, mogħtija lil min jemmen permezz tas-sagramenti tal-Knisja, jagħtu l-frott tagħhom fil-ħajja ġdida, fi Kristu, skond l-Ispirtu (dan narawh fit-tielet parti tal-Katekiżmu).

741  “L-Ispirtu jgħinna fin-nuqqas ta’ ħila tagħna, għax aħna anqas nafu nitolbu kif imiss, imma l-Ispirtu stess jidħol għalina bit-talb tiegħu bi tnehid li ma jistax jitfisser bi kliem.” (Rum 8,26). L-Ispirtu s-Santu mgħallem ta’ l-opri ta’ Alla, jgħallimna nitolbu (dan narawh fir-raba’ parti tal-Katekiżmu).

 

Fil-qosor

  742 “Il-prova li aħna wlied Alla hi l-fatt li Alla bagħat l-Ispirtu tiegħu f’qalbna jgħajjat, “Abba!” “Missier!” (Gal 4,6).

  743 Mill-bidu sat-tmiem taż-żminijiet, meta Alla bagħat lil Ibnu, bagħat ukoll l-Ispirtu tiegħu: il-missjoni ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu ssir dejjem flimkien u ma jinfirdux minn xulxin.

  744 Fil-milja taż-żminijiet l-Ispirtu s-Santu temm f’Marija t-tħejjijiet kollha meħtieġa għall-miġja ta’ Kristu fost il-Poplu ta’ Alla. Bil-ħidma ta’ l-Ispirtu s-Santu f’Marija, il-Missier ta lid-dinja l-“Għimmanu-el”, “Alla magħna” (Mt 1,23).

  745 L-Iben ta’ Alla ġie kkonsagrat Kristu (Messija) bl-unzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu meta sar bniedem (ara Salm 2,6-7).

  746 Bil-mewt u l-qawmien tiegħu mill-imwiet, Ġesù ġie kkostitwit Mulej u Kristu fil-glorja (ara Atti 2,36). Mill-milja tiegħu hu jsawwab l-Ispirtu s-Santu fuq l-Appostli kollha u fil-Knisja.

  747 L-Ispirtu s-Santu, li Kristu, ir-Ras, isawwab fil-membri tiegħu, jibni, jaħji u jqaddes il-Knisja. Hi s-sagrament tal-għaqda tat-Trinità Qaddisa u tal-bnedmin.

 

 

Id-disa’ artiklu

NEMMEN FIL-KNISJA MQADDSA KATTOLIKA

 

748  “Kristu huwa dawl il-ġnus: għalhekk dan il-Konċilju Mqaddes imlaqqa’ fl-Ispirtu s-Santu jixtieq b’ħeġġa kbira jħabbar lill-ħlejjaq kollha l-Bxara t-Tajba ta’ l-Evanġelju, ixerred fuq il-bnedmin kollha d-dija ta’ Kristu, li tiddi f’wiċċ il-Knisja”. Hu b’dan il-kliem li tibda l-Kostituzzjoni dommatika fuq il-Knisja tal-Konċilju Vatikan II. B’dan il-kliem il-Konċilju juri li l-artiklu tal-fidi fuq il-Knisja jiddependi kollu kemm hu mill-artikli fuq Kristu Ġesù. Il-Knisja ma għandhiex dawl ieħor ħlief dak ta’ Kristu: hi, biex nużaw xbieha għażiża ħafna għall-Missirijiet il-Knisja, qisha l-qamar li d-dawl tiegħu kollu mhux ħlief rifless tad-dawl tax-xemx.

749  L-artiklu fuq il-Knisja jiddependi ukoll, kollu kemm hu, mill-artiklu fuq l-Ispirtu s-Santu li jiġi qablu. “Wara li rajna li l-Ispirtu s-Santu hu l-bidu ta’ kull qdusija u jagħti l-qdusija kollha, issa nistqarru li huwa hu li jżejjen bil-qdusija l-Knisja”.[415] Il-Knisja hi, skond l-espressjoni ta’ Missirijiet il-Knisja, il-post “fejn jiffjorixxi l-Ispirtu”.[416]

750  It-twemmin li l-Knisja hi “Qaddisa” u “Kattolika” u li hi “Waħda” u “Appostolika” (kif iżid is-Simbolu ta’ Nicea-Kostantinopli), ma nistgħux nifirduh mill-fidi f’Alla, il-Missier, l-Iben, u l-Ispirtu s-Santu. Fis-Simbolu ta’ l-Appostli aħna nistqarru (meta ngħiduh bil-Latin) li Nistqarru l-fidi tagħna fi Knisja waħda qaddisa (Credo … Ecclesiam) u mhux fil-Knisja, biex ma nħawdux ‘l Alla ma’ l-għemejjel tiegħu u biex nattribwixxu b’mod ċar lit-tjubija ta’ Alla, id-doni kollha li hu sawwab fil-Knisja.[417]

 

L-ewwel paragrafu

IL-KNISJA FIL-PJAN TA’ ALLA

 

I. L-Ismijiet u x-xbihat tal-Knisja

751  Il-kelma “Knisja”, (“ekklesia” mill-Grieg “ek-kalein”, “issejjaħ għall-ġemgħa”) tfisser “sejħa”, u tintuża biex tfisser ġemgħat tal-poplu (ara Atti 19,39) ġeneralment ta’ karattru reliġjuż. Hi kelma li ntużat spiss fit-Testment il-Qadim bil-Grieg biex tfisser il-ġemgħa tal-poplu magħżul, miġbur quddiem Alla, u l-aktar il-ġemgħa tas-Sinaj meta Israel irċieva l-Liġi u ġie kkostitwit minn Alla bħala l-poplu qaddis tiegħu (ara Eż 19). L-ewwel komunità ta’ dawk li emmnu fi Kristu, meta sejħet lilha nnifisha “Knisja” għarfet li kienet wirtet il-ġemgħa tas-Sinaj. Fiha, fil-Knisja, Alla jsejjaħ il-Poplu tiegħu mit-truf kollha ta’ l-art. Il-kelma “Kyriake” li minnha ġejja l-kelma “Church” u l-kelma “Kirche” (bil-Ġermaniż) tfisser “dik li hi tal-Mulej (il-Kyrios)”

752  Fost l-insara l-kelma “Knisja” tfisser il-ġemgħa liturġika (ara 1 Kor 11,18; 14,19.28.34.35) iżda tfisser ukoll il-komunità tal-post (ara 1 Kor 1,2; 16,1) jew il-komunità ta’ dawk kollha li jemmnu u jinsabu fid-dinja kollha (ara 1 Kor 15,9, Gal 1,13; Fil 3,6). Dawn it-tliet tifsiriet fil-fatt imorru dejjem flimkien. “Il-Knisja” hi l-Poplu ta’ Alla miġbur flimkien mid-dinja kollha. Tinsab fil-komunitajiet ta’ kull post u turi ruħha fil-ġemgħa liturġika, l-aktar fl-Ewkaristija. Tgħix permezz tal-Kelma ta’ Alla u tal-Ġisem ta’ Kristu fil-waqt li hi stess issir ukoll Ġisem ta’ Kristu.

 

Is-simbolI tal-Knisja

753  Fl-Iskrittura Mqaddsa aħna nsibu għadd kbir ta’ xbihat u ta’ figuri marbutin ma’ xulxin, li bihom ir-rivelazzjoni titkellem dwar il-misteru tal-Knisja, li qatt ma se naslu biex nifhmuh kollu kemm hu. Ix-xbihat meħudin mit-Testment il-Qadim huma varjazzjonijiet ta’ idea waħdanija: dik tal-“Poplu ta’ Alla”. Fit-Testment il-Ġdid (ara Ef 1,22; Kol 1,18) il-qofol ta’ dawn ix-xbihat hu Kristu għax hu “r-Ras” tal-poplu tiegħu[418] u dan il-Poplu hu l-Ġisem tiegħu. Madwar Kristu jinġabru xbihat meħudin mill-ħajja tar-ragħajja jew tal-biedja, jew mix-xogħol tal-bini jew mill-familja u ż-żwieġ.[419]

754  Il-Knisja fil-fatt hi dak il-maqjel li tiegħu Kristu waħdu hu l-bieb li wieħed jista’ jidħol minnu. (Ġw 10,1-10). Hi ukoll il-merħla li Alla nnifsu ħabbar minn qabel li kien se jkun ir-ragħaj tagħha (ara Is 40,11; Eżek 34,11-31), u li n-ngħaġ tagħha, minkejja li għandhom ragħajja bnedmin li jimxu quddiemhom, dejjem titmexxa u titmantna minn Kristu nnifsu, ir-Ragħaj it-tajjeb u r-Ragħaj il-kbir (ara Ġw 10,11; 1 Piet 5,4) li jagħti ħajtu għan-ngħaġ tiegħu (ara Ġw 10,11-15).

755  Il-Knisja hi art tajba għall-biedja, l-għalqa ta’ Alla (1 Kor 3,9). F’din l-għalqa tikber iż-żebbuġa antika li tagħha l-patrijarki kienu l-għeruq qaddisa u li fiha seħħet u għad isseħħ ir-rikonċiljazzjoni bejn Lhud u pagani (Rum 11,13-26). Tħawlet mis-Sid tas-sema bħala dielja magħżula (ara Mt 21,33-43 u s-siltiet tal-Evanġelji l-oħra; (ara Is 5,1-7). Id-Dielja vera huwa Kristu: hu dak li jagħti l-ħajja u l-frott lill-friegħi li huma aħna: permezz tal-Knisja, aħna nibqgħu fi Kristu, u mingħajru ma nistgħu nagħmlu xejn (Ġw 15,1-5).

756  “Spiss ukoll il-Knisja tissejjaħ bini ta’ Alla (1 Kor 3,9). Il-Mulej stess ixebbah lilu nnifsu mal-ġebla li warrbu l-bennejja u li saret il-ġebla tax-xewka (Mt 21,42 u s-siltiet l-oħra; ara Atti 4,11; 1 Piet 2,7; Salm 118,22). Fuq dan il-pedament tinbena l-Knisja mill-Appostli (1 Kor 3,11), u dan il-pedament isaħħaħha u jorbotha sewwa. Dan il-bini jissejjaħ b’ħafna ismijiet: id-dar ta’ Alla (1 Tim 3,15) fejn tgħammar il-familja tiegħu: l-għamara ta’ Alla fl-Ispirtu (Ef 2,19-22), l-għamara ta’ Alla mal-bnedmin (Apok 21,3) u l-aktar it-tempju mqaddes, li, rappreżentat mis-santwarji tal-ġebel, hu mfaħħar minn Missirijiet il-Knisja u paragunat bir-raġun kollu fil-Liturġija mal-belt qaddisa, Ġerusalemm tas-sema. Fil-fatt aħna fil-Knisja fuq l-art aħna bħala ġebel ħaj għall-bini tagħha (1 Piet 2,5). Din il-Belt qaddisa, San Ġwann raha nieżla mis-sema, minn għand Alla, fit-tiġdid tad-dinja, imħejjija bħala għarusa mżejna għall-għarus tagħha” (Apok 21,1-2).

757  “Il-Knisja tissejjaħ ukoll “Ġerusalemm tas-sema” u “Ommna” (Gal 4,26, ara Apok 12,17): hi deskritta bħala l-għarusa bla tebgħa tal-Ħaruf bla tebgħa (Apok 19,7; 21,2.9; 22,17) li Kristu ħabb, u ta lilu nnifsu għaliha biex tkun qaddisa (Ef. 5,25-26), u seħibha miegħu b’rabta li ma titħassar qatt, u “dejjem imantniha u jieħu ħsiebha” (Ef 5,29).

 

II.Bidu, twaqqif u missjoni tal-Knisja

758  Biex nistħarrġu l-misteru tal-Knisja, irridu l-ewwelnett naħsbu fuq il-bidu tagħha fid-dawl tal-pjan tat-Trinità Qaddisa u fuq kif dehret, pass wara l-ieħor, fl-istorja tad-dinja.

 

Pjan li ĦareĠ minn qalb il-Missier

759  “Il-Missier ta’ dejjem, bi ħsieb għal kollox ħieles u misterjuż ta’ l-għerf u t-tjieba tiegħu, ħalaq id-dinja u ried jgħolli l-bniedem biex ikollu sehem mill-ħajja ta’ Alla”, li għaliha jsejjaħ lill-bnedmin kollha f’Ibnu: “Dawk kollha li jemmnu fi Kristu, il-Missier ried jiġborhom fil-Knisja mqaddsa”. Din “il-familja ta’ Alla” titwaqqaf u tinbena ftit ftit tul il-mumenti ta’ l-istorja tal-bniedem, skond kif ikun irid il-Missier: fil-fatt, il-Knisja tħabbret sa mill-bidu tad-dinja, tħejjiet b’mod tassew ta’ l-għaġeb fil-ġrajja tal-poplu ta’ Israel u fil-Patt il-Qadim, u fl-aħħar twaqqfet f’dawn iż-żminijiet ta’ l-aħħar, u dehret meta niżel fuqha l-Ispirtu s-Santu, u, fl-aħħar taż-żminijiet tilħaq il-kobor sħiħ tagħha fil-glorja”.[420]

 

Il-Knisja: xbihetha mill-biDu tad-dinja

760  “Id-dinja nħalqet għall-Knisja”: hekk kienu jgħidu l-insara ta’ l-ewwel żminijiet.[421] Alla ħalaq id-dinja bil-ħsieb li din tidħol f’xirka mal-ħajja tiegħu, xirka li sseħħ permezz tas-“sejħa” tal-bnedmin fi Kristu, u din is-“sejħa għall-għaqda” hi l-Knisja. Il-Knisja hi “l-għan ta’ kollox” [422]u l-istess ġrajjiet ta’ niket li seħħu, bħall-waqgħa ta’ l-anġli u d-dnub tal-bniedem, Alla pper­mettiehom biss biex ikunu okkażjoni u mezz ħalli juri l-qawwa ta’ driegħu, il-kobor kollu ta’ l-imħabba li ried jagħti lid-dinja.

Hekk ir-rieda ta’ Alla hi għemil u dan jissejjaħ dinja, hekk ukoll il-ħsieb ta’ Alla hu s-salvazzjoni tal-bnedmin, u din tissejjaħ Knisja.[423]

 

Il-Knisja mĦejjija fil-Patt il-Qadim

761  Is-sejħa għall-ġemgħa tal-Poplu ta’ Alla bdiet fil-mument li fih id-dnub qered ir-rabta tal-bnedmin ma’ Alla u tal-bnedmin bejniethom. Il-ġemgħa tal-Knisja hi, biex ngħidu hekk, ir-reazzjoni ta’ Alla għall-konfużjoni li ġieb id-dnub. Din l-għaqda mill-ġdid isseħħ bil-moħbi fi ħdan il-ġnus kollha. Alla “jilqa’ lil kull min għandu l-biża’ tiegħu u jagħmel is-sewwa, ikun minn liema poplu jkun” (Atti 10,35).[424]

 762 It-tħejjija mill-bogħod tal-ġemgħa tal-Poplu ta’ Alla tibda bis-sejħa ta’ Abraham; lilu Alla wiegħdu li jkun missier ta’ poplu kbir (ara Ġen 12,2; 15,5-6). It-tħejjija immedjata tibda bl-għażla ta’ Israel bħala l-poplu ta’ Alla (ara Eż 19,5-6; Dewt 7,6). Bl-għażla tiegħu Israel kellu jkun sinjal tal-ġemgħa fil-ġejjieni tal-ġnus kollha (ara Is 2,2-5; Mk 4,1-4). Iżda l-profeti ġa bdew jixlu lil Israel li kiser il-Patt u li ġieb ruħu ta’ prostituta (ara Hos 1; Is 1,2-4; Ġer 2; u l-bqija). Iħabbru Patt ġdid u għal dejjem (ara Ġer 31,31-34; Is 55,3). “Dan il-Patt il-Ġdid waqqfu Kristu”.[425]

 

Il-Knisja – imwaqqfa minn Kristu Ġesù

763  Kellu jkun l-Iben li fil-milja taż-żminijiet wassal biex iseħħ il-pjan tal-Missier għas-salvazzjoni: dan kien l-iskop tal-“missjoni” ta’ l-Iben.[426] “Il-Mulej Ġesù ta bidu għall-Knisja tiegħu huwa u jxandar il-Bxara t-Tajba, il-miġja tas-Saltna ta’ Alla mwiegħda fil-Kotba Mqaddsa tul iż-żminijiet”.[427] Biex jagħmel ir-rieda tal-Missier, Kristu ta bidu għas-Saltna tas-smewwiet  fuq l-art. Il-Knisja “hi s-Saltna ta’ Kristu li ġa tinsab fid-dinja b’mod misterjuż”.[428]

764  “Din is-Saltna tiddi għal għajnejn il-bnedmin fil-kliem, l-għemil u l-preżenza ta’ Kristu”.[429]Min jilqa’ l-Kelma Ġesù, ikun jilqa’ s-Saltna tiegħu stess.[430] Iż-żerriegħa u l-bidu tas-Saltna hi “l-merħla żgħira” (Lq 12,32) ta’ dawk li Ġesù ġie jsejjaħ madwaru u li tagħhom hu stess hu r-ragħaj (ara Mt 10,16; 26,31; Ġw 10,1-21). Huma jagħmlu l-familja vera ta’ Ġesù (ara Mt 12,49). Lil dawk li ġabar madwaru b’dan il-mod, għallimhom “sura ġdida ta’ għemil”, iżda għallimhom talba proprja wkoll (ara Mt 5-6).

765  Il-Mulej Ġesù ta lill-komunità tiegħu struttura li għandha tibqa’ sakemm is-Saltna tilħaq il-kobor sħiħ tagħha. Hemm qabel xejn l-għażla tat-Tnax, b’San Pietru bħala l-kap (ara Mk 3, 14-15). Rappreżentanti tat-tnax-il tribù ta’ Israel (ara Mt. 19,28; Lq 22,30) huma l-pedamenti ta’ Ġerusalemm il-ġdida (ara Apok 21,12-14). It-Tnax (ara Mk 6,7) u d-dixxipli l-oħra (ara Lq 10,1-2) huma mseħbin fil-missjoni ta’ Kristu, fis-setgħa tiegħu, imma wkoll f’xortih (ara Mt 10,25; Ġw 15,20). Bl-għemil kollu tiegħu, Ġesù jħejji u jwaqqaf il-Knisja tiegħu.

766 Iżda l-Knisja twieldet prinċipalment mill-għotja sħiħa ta’ Kristu għas-salvazzjoni tagħna, mħejjija minn qabel fl-Ewkaristija u mitmuma fuq is-salib. “Il-bidu u t-tkabbir tal-Knisja huma mfissra mid-demm u l-ilma li ħarġu mill-ġenb minfud ta’ Kristu msallab”.[431] “Għax mill-ġenb ta’ Kristu rieqed fil-mewt fuq is-salib twieled is-sagrament ta’ l-għaġeb tal-Knisja kollha kemm hi”.[432] Kif Eva ssawret mill-ġenb ta’ Adam huwa u kien rieqed, hekk il-Knisja twieldet mill-qalb minfuda ta’ Kristu mejjet fuq is-salib (Lq 2.85.89).[433]

 

Il-Knisja – murija mill-Ispirtu s-Santu

767  “Mitmuma l-ħidma li l-Missier ta lill-Iben biex jagħmel fuq l-art, nhar Għid il-Ħamsin l-Ispirtu s-Santu ntbagħat biex iqaddes il-Knisja għal dejjem”.[434] Kien dan il-waqt li fih “il-Knisja wriet ruħha pubblikament quddiem il-kotra u beda x-xandir ta’ l-Evanġelju permezz tal-predikazzjoni”:[435] Għax hi “l-ġemgħa” tal-bnedmin kollha msejħin għas-salvazzjoni, il-Knisja hi, min-natura tagħha stess, missjunarja, mibgħuta minn Kristu fost il-ġnus kollha biex tagħmel dixxipli minnhom (ara Mt 28,19-20).[436]

768  Sabiex tkun tista’ twettaq il-missjoni tal-Knisja l-Ispirtu s-Santu “jgħallem il-Knisja u jmexxiha permezz tal-ħafna doni ġerarkiċi u kariżmatiċi”.[437] “B’hekk il-Knisja, mogħnija bid-doni tal-Fundatur tagħha, hija u tħares bil-fedeltà kollha l-preċetti tiegħu ta’ mħabba, umiltà u ċaħda, tilqa’ l-missjoni li tħabbar is-Saltna ta’ Kristu u ta’ Alla u twaqqafha fost il-ġnus kollha: hekk hi tkun iż-żerriegħa u l-bidu ta’ din is-saltna fuq l-art”.[438]

 

Il-Knisja – tilĦaq il-milja tagĦha fil-glorja

769  “Il-Knisja … ma jkollhiex il-kobor sħiħ tagħha jekk mhux fil-glorja tas-sema”,[439] meta Kristu jerġa’ jiġi bi glorja kbira. Sa dak in-nhar, “il-Knisja tmur ’il quddiem fil-mixi tagħha fost il-persekuzzjoni tad-dinja u l-faraġ ta’ Alla”.[440]Hawn fid-dinja, taf li tinsab f’eżilju, ’il bogħod minn Sidha (ara 2 Kor 5,6)[441] u tixxennaq għall-mument li fih is-Saltna tidher fil-kobor sħiħ tagħha, “is-siegħa li fih tingħaqad mas-Sultan tagħha fil-glorja”.[442] Il-Knisja u, permezz tagħha, id-dinja, ma tilħaqx il-kobor sħiħ tagħha fil-glorja, mingħajr ma jkollha tgħaddi minn ħafna provi kbar. Biss imbagħad il-ġusti kollha, minn Adam, “minn Abel il-ġust, sa l-aħħar wieħed fost il-magħżulin isibu ruħhom f’ġemgħa flimkien fil-Knisja universali quddiem il-Missier”.[443]

 

III. Il-Misteru tal-Knisja

770  Il-Knisja tagħmel parti mill-istorja tad-dinja, iżda fl-istess waqt hi ’l fuq minnha. Hu biss “bl-għajnejn tal-fidi”[444] li nistgħu fl-istess waqt naraw fir-realtà li tidher tagħha, realtà spiritwali li ġġib magħha l-ħajja divina.

 

Il-Knisja – viŻibbli u spiritwali fl-istess Ħin

771  “Kristu, il-medjatur waħdieni, waqqaf u dejjem iżomm hawn fuq l-art il-Knisja Mqaddsa tiegħi: komunità ta’ fidi, tama u mħabba, bħala organizzazzjoni li tidher, u biha jxerred fost kulħadd il-Verità u l-grazzja”.[445] Il-Knisja hi fl-istess waqt

  - soċjetà mogħnija b’organizzazzjoni ġerarkika u l-Ġisem mistiku ta’ Kristu;

  -  ġemgħa li tidher u komunità spiritwali;

  -  Knisja fid-dinja u Knisja mżejna b’doni tas-sema.

  Dawn id-dimensjonijiet flimkien jagħmlu “realtà waħda komplessa, magħmula minn element uman u element divin.”[446]

Hu min-natura stess tal-Knisja li tkun fl-istess waqt umana u divina, tkun tidher iżda mżejna bi kwalitajiet li ma jidhrux, kollha ħeġġa fil-ħidma u mogħtija għall-kontemplazzjoni, preżenti f’din id-dinja iżda miexja lejn oħra, hekk li kull ma għandha li hu tal-bniedem, irid iwassal għal kull ma għandha li hu ta’ Alla u joqgħod għalih, kull ma jidher irid joqgħod għal dak li ma jidhirx, kull ħidma trid twassal għall-kontemplazzjoni u toqgħod għaliha, kull ma hu ta’ issa jrid iwassal għall-belt li għad trid tiġi u li qegħdin issa nfittxu.[447]

X’umiltà! X’sublimità! Għarix ta’ Kedar u santwarju ta’ Alla, għamara ta’ l-art u salib tas-sema, dar tat-tajn u palazz tas-sultan, ġisem li jmut u tempju tad-dawl, stmerrija ta’ l-imkabbrin u għarusa ta’ Kristu! Samranija, imma sbejħa bint Ġerusalemm; għalkemm bi sfura wiċċha minħabba t-taħbit u niket ta’ eżilju twil, hi mżejna bi ġmiel tas-sema.[448]

 

Il-Knisja – misteru ta’ l-gĦaqda tal-bnedmin ma’ Alla

772  Hu fil-Knisja li Kristu jtemm u juri l-Misteru tiegħu bħala l-għan tal-pjan ta’ Alla “li jinġabar kollox fih” (Ef 1,10). San Pawl isejjaħ “Misteru kbir” (Ef 5,32) l-għerusija ta’ Kristu u l-Knisja: għax il-Knisja ngħaqdet ma’ Kristu bħala l-Għarus tagħha (ara Ef 5,25-27), il-Knisja ssir hi wkoll Misteru (ara Ef 3,9-11). San Pawl huwa u jikkontempla fil-Knisja, il-Misteru ta’ Kristu, jikteb: “Kristu fikom, it-tama tal-glorja tagħkom” (Kol 1,27).

773  Fil-Knisja din l-għaqda tal-bnedmin ma’ Alla permezz ta’ “l-imħabba li ma tintemm qatt” (1 Kor 13,8) hu l-għan li lejh jimmira dak kollu li fiha hu mezz sagramentali, marbut mad-dinja li tgħaddi.[449] “L-istruttura tal-Knisja hi kollha kemm hi magħmula biex tagħti l-qdusija lill-membri ta’ Kristu. U l-qdusija titqies fid-dawl tal-Misteru kbir li fih l-għarusa twieġeb bid-don ta’ l-imħabba għad-don li jagħtiha l-Għarus”.[450] Marija tgħaddina lkoll fil-qdusija, li hi l-misteru tal-Knisja bħala “Għarusa bla tebgħa u bla tikmix” (Ef 5,27). Hu għalhekk li d-dimensjoni Marjana tal-Knisja tiġi qabel id-dimensjoni Petrina”.[451]

 

Il-Knisja – sagrament universali ta’ salvazzjoni

774  Il-kelma Griega mysterion bil-latin ġiet maqluba għal żewġ kelmiet mysterium u sacramentum, aktar tard il-kelma sacramentum bdiet tfisser sinjal li jidher tar-realtà moħbija tas-salvazzjoni; realtà li ssejħet “mysterium”. F’dan is-sens Kristu nnifsu hu l-Misteru tas-salvazzjoni “għax ma hemmx Misteru ieħor ta’ Alla, jekk mhux Kristu”.[452] Il-ħidma għas-salvazzjoni ta’ l-umanità qaddisa ta’ Kristu li tqaddes hi s-sagrament tas-salvazzjoni li juri ruħu u jaħdem fis-sagramenti tal-Knisja (li Knejjes tal-lvant isejħulhom ukoll “il-Misteri qaddisa”). Is-seba’ sagramenti huma s-sinjali u l-istrumenti li bihom l-Ispirtu s-Santu jxerred il-grazzja ta’ Kristu, li hu r-Ras, fil-Knisja li hi l-Ġisem tiegħu. Il-Knisja mela tippossiedi u tqassam il-grazzja inviżibbli li hi tfisser. Hu f’dan is-sens analoġiku li l-Knisja tissejjaħ “sagrament”.

775  “Il-Knisja, fi Kristu, hi sura ta’ sagrament għax fl-istess waqt hi sinjal u strument ta’ l-għaqda intima ma’ Alla u ta’ l-għaqda flimkien tal-ġens kollu tal-bnedmin”.[453] Tkun sagrament ta’ l-għaqda intima tal-bnedmin ma’ Alla: dan hu l-ewwel għan tal-Knisja. Għaliex l-għaqda tal-bnedmin bejniethom għandha l-għeruq tagħha fl-għaqda ma’ Alla, il-Knisja hi wkoll sagrament ta’ l-għaqda flimkien tal-ġens kollu tal-bnedmin. Fil-Knisja, din l-għaqda ġa bdiet isseħħ, għaliex hi ġabret il-bnedmin “minn kull ġens u tribù, minn kull poplu u lsien” (Apok 7,9); fl-istess waqt il-Knisja hi “sinjal u sagrament” tas-sħuħija perfetta ta’ din l-għaqda li għad trid iseħħ.

776  Bħala sagrament, il-Knisja hi strument ta’ Kristu. “F’idejh hi strument ta’ Fidwa għall-bnedmin kollha”,[454] “is-sagrament universali ta’ salvazzjoni”[455] li bih Kristu “juri u jagħmel li sseħħ l-imħabba ta’ Alla għall-bnedmin”.[456] Hi “l-proġett li jidher ta’ l-imħabba ta’ Alla għall-ġens kollu tal-bnedmin”,[457] li jrid “li l-ġens tal-bnedmin, kollu kemm hu, jkun il-poplu wieħed ta’ Alla, miġ-bur fil-Ġisem wieħed ta’ Kristu, mibni f’tempju wieħed ta’ l-Ispirtu s-Santu.[458]

 

 

Fil-qosor

 777 Il-kelma “Knisja” tfisser “ġemgħa”: hi l-ġemgħa ta’ dawk li l-Kelma ta’ Alla sejħet biex jagħmlu l-Poplu ta’ Alla, li, għax jieklu l-Ġisem ta’ Kristu, huma stess isiru Ġisem ta’ Kristu.

778 Il-Knisja hi fl-istess waqt it-triq u l-għan tal-pjan ta’ Alla; imħabbra fil-ħolqien, imħejjija fi żmien il-Patt il-Qadim, imwaqqfa bil-kliem u l-għemil ta’ Ġesù Kristu, imwettqa fuq is-salib tiegħu tal-fidwa u bil-Qawmien tiegħu mill-imwiet, u ntweriet bħala misteru ta’ salvazzjoni bil-miġja ta’ l-Ispirtu s-Santu. Tilħaq il-kobor sħiħ tagħha fis-sema bħala l-ġemgħa tal-mifdijin kollha ta’ l-art (ara Apok 14,4).

  779 Il-Knisja hi fl-istess ħin viżibbli u spiritwali, soċjeta’ ġerarkika u Ġisem mistiku ta’ Kristu. Hi waħda, b’żewġ elementi, uman u divin. F’dan jikkonsisti l-misteru tal-Knisja, li l-fidi biss tista’ taċċetta.

 780 Il-Knisja f’din id-dinja hi sagrament ta’ salvazzjoni, sinjal u strument ta’ l-għaqda ta’ Alla mal-bnedmin.

 

It-tieni paragrafu

IL-KNISJA – POPLU TA’ ALLA, ĠISEM TA’ KRISTU,

TEMPJU TA’ L-ISPIRTU S-SANTU

 

I.Il-Knisja – poplu ta’ Alla

781  “F’kull żmien u f’kull nazzjon, Alla jilqa’ kull min għandu l-biża’ tiegħu u jagħmel is-sewwa. Iżda lil Alla għoġbu jqaddes u jsalva l-bnedmin, mhux wieħed wieħed, bla ebda rabta bejniethom, imma ried jagħmilhom poplu li jagħrfu fil-Verità u jaqdih bil-qdusija. Għalhekk għażel il-ġens ta’ Israel biex ikun il-poplu tiegħu u għamel miegħu patt u għallmu bil-mod il-mod ... Iżda dan kollu ma kienx ħlief tħejjija u xbieha tal-Patt Ġdid u perfett li kellu jsir bi Kristu ... hu l-Patt il-Ġdid f’demmu li jsejjaħ poplu, magħmul minn Lhud u minn ġnus, ħa jinġema’ f’għaqda mhux skond il-ġisem imma skond l-Ispirtu.[459]

 

Il-karatteristiĊi tal-Poplu ta’ Alla

782  Il-Poplu ta’ Alla għandu ċerti karatteristiċi li jagħżluh sewwa minn kull grupp ieħor reliġjuż, etniku, politiku u kulturali li nsibu fil-ġrajja tal-bniedem:

  --- Hu l-Poplu ta’ Alla. Alla proprjament ma hu ta’ ebda poplu. Iżda kiseb għalih poplu minn dawk li qabel ma kinux poplu: “ġens maħtur, saċerdozju regali, nazzjoni qaddis” (1 Piet 2,9).

  ---  Wieħed isir membru ta’ dan il-poplu mhux bi twelid skond il-ġisem, imma bi “twelid mill-ġdid”, mill-ilma u l-Ispirtu s-Santu” (Ġw 3,3-5) jiġifieri bil-fidi fi Kristu u bil-Magħmudija.

— Dan il-Poplu għandu bħala Kap (Ras) Ġesù l-Kristu (il-Midluk, il-Messija): għax l-istess Unzjoni, l-Ispirtu s-Santu, tgħaddi mir-Ras għall-Ġisem, hu “l-Poplu messjaniku”.

— Il-kondizzjoni ta’ dan il-Poplu hi d-dinjità u l-ħelsien ta’ wlied Alla: fi qlubhom jgħammar l-Ispirtu s-Santu qisu f’tempju.

— Il-Liġi ta’ dan il-Poplu hi l-kmandament ġdid li nħobbu bħalma ħabbna Kristu stess (ara Ġw 13,34). Hi l-liġi “ġdida” ta’ l-Ispirtu s-Santu (Rum 8,2; Gal 5,25).

— Il-missjoni ta’ dan il-Poplu hi li jkun melħ ta’ l-art u dawl għad-dinja (ara Mt 5,13-16). “Hu, għall-ġens kollu tal-bnedmin, iż-żerriegħa l-aktar b’saħħitha ta’ għaqda, ta’ tama u ta’ salvazzjoni”.

— Id-destin ta’ dan il-Poplu fl-aħħarnett hu s-Saltna ta’ Alla, li nbdiet fuq l-art minn Alla stess, saltna li trid dejjem aktar tikber, sakemm fl-aħħar taż-żmien, tikseb il-kobor sħiħ tagħha minn Alla stess.[460]

 

Poplu  saċerdotali, profetiku, rEGali

783  Ġesù Kristu hu dak li l-Missier dilek bl-Ispirtu s-Santu u għamlu “Qassis, Profeta u Sultan”. Il-poplu ta’ Alla kollu kemm hu għandu sehem f’dawn it-tliet uffiċji ta’ Kristu, u huwa mgħobbi bir-responsabbiltajiet tal-missjoni u tal-qadi li joħorġu minnhom.[461]

784  Min jissieħeb fil-Poplu ta’ Alla permezz tal-fidi u l-Magħmudija, jingħatalu sehem fis-sejħa waħdanija ta’ dan il-Poplu: is-sejħa saċerdotali : “Kristu l-Mulej, il-Qassis il-kbir meħud minn fost il-bnedmin, għamel mill-Poplu ġdid ‘saltna u qassisin għal Alla Missieru’. L-imgħammdin bit-twelid ġdid tagħhom u l-unzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu, jiġu kkonsagrati ħa jinbnew f’dar spiritwali, saċerdozju qaddis”.[462]

 785 “Il-Poplu ta’ Alla għandu wkoll sehem fl-uffiċċju profetiku ta’ Kristu”. Il-Poplu ta’ Alla hu poplu profetiku l-aktar permezz tas-sens sopranaturali tal-fidi, sens li hu proprju tal-Poplu kollu kemm hu, lajċi u ġerarkija, meta “jintrabat bis-sħiħ bla ma jonqos qatt ma’ dik il-fidi li ngħatat darba għal dejjem lill-qaddisin”[463] jifhimha aktar fil-fond u jsir xhieda ta’ Kristu f’nofs din id-dinja.

 

786  Il-Poplu għandu fl-aħħarnett sehem fl-uffiċju regali ta’ Kristu. Kristu jaqdi l-uffiċċju tiegħu ta’ Sultan billi jiġbed lejh il-bnedmin kollha bil-Mewt u l-Qawmien tiegħu mill-imwiet (ara Ġw 12,32). Kristu, Sultan u Sid l-univers kollu, sar il-qaddej ta’ kulħadd, għax ġie “mhux biex ikun moqdi; imma biex jaqdi u jagħti ħajtu b’fidwa għall-kotra” (Mt 20,28). Għan-nisrani, “issaltan tfisser taqdi”[464] lil Kristu, b’mod partikulari, “fil-foqra u fl-imġarrbin li fihom il-Knisja tara x-xbieha tal-Fundatur tagħha fqir u mġarrab”.[465] Il-Poplu ta’ Alla jikseb “id-dinjità regali tiegħu” billi jgħix skond is-sejħa tiegħu li jaqdi flimkien ma’ Kristu.

Lil dawk li twieldu mill-ġdid fi Kristu, is-sinjal tas-salib jagħmilhom slaten, l-unzjoni ta’ l-Ispirtu s-Santu tikkonsagrahom bħala qassisin, (iżda mhux għall-qadi partikulari tal-ministeru tagħna li hawn qed inħalluh fil-ġenb) biex l-insara kollha li għandhom kariżma spiritwali, huma u jużaw ir-raġuni tagħhom, jagħrfu li huma membri ta’ dan il-ġens regali u għandhom sehem fl-uffiċċju saċerdotali. Għaliex fl-aħħar mill-aħħar x’hemm aktar regali għar-ruħ milli tmexxi l-ġisem ħa joqgħod għal Alla? U x’hemm aktar saċerdotali milli toffri lill-Mulej kuxjenza safja u toffri fuq l-artal ta’ qalbek il-vittmi bla tebgħa tat-tjieba tiegħek?.[466]

 

II.Il-Knisja ­ Ġisem ta’ Kristu

 

Il-Knisja f’gĦaqda ma’ Ġesù

787  Sa mill-bidu, Ġesù sieħeb id-dixxipli tiegħu ma’ ħajtu (ara Mk 1,16-20; 3,13-19): irrivelalhom il-Misteru tas-Saltna (ara Mt 13,10-17); tahom sehem fil-missjoni tiegħu, fil-ferħ tiegħu (ara Lq 10,17-20) u fit-tbatijiet tiegħu (ara Lq 22,28-30). Ġesù jitkellem ukoll dwar għaqda aktar intima bejnu u bejn dawk li jmorru warajh: “Ibqgħu fija u jiena nibqa’ fikom ... jiena d-dielja, intom il-friegħi” (Ġw 15,4-5), Iħabbar ukoll għaqda misterjuża, u reali, bejn il-Ġisem tiegħu u l-ġisem tagħna: “Min jiekol ġismi u jixrob demmi jibqa’ fija u jiena fih” (Ġw 6,56).

788  Meta mbagħad Ġesù ttieħed minn mad-dixxipli, ma ħallihomx iltiema (ara Ġw 14,18). Wegħedhom li se jibqa’ magħhom sa l-aħħar taż-żmien (ara Mt 28,20). Bagħtilhom l-Ispirtu tiegħu (ara Ġw 20,22; Atti 2,33). L-għaqda ma’ Ġesù saret, b’xi mod, aktar qawwija. “Huwa u jagħti l-Ispirtu tiegħu lil ħutu, li ġabar minn fost il-ġnus kollha, għamilhom mistikament Ġismu”.[467]

789  It-tqabbil tal-Knisja mal-ġisem jagħti dawl lir-rabta intima bejn il-Knisja u Kristu. Il-Knisja mhux biss miġbura madwaru, imma hi wkoll magħquda miegħu f’Ġismu. Hemm tliet aspetti fil-Knisja, Ġisem ta’ Kristu, li ta’ min jitkellem dwarhom, b’mod speċifiku: l-għaqda tal-membri kollha bejniethom permezz ta’ l-għaqda tagħhom fi Kristu; Kristu Ras tal-Ġisem tiegħu; il-Knisja l-Għarusa ta’ Kristu.

 

“Ġisem wieĦed”

790  Min jemmen u jwieġeb għall-Kelma ta’ Alla jsir membru tal-Ġisem ta’ Kristu: “F’dan il-Ġisem il-ħajja ta’ Kristu tinxtered f’dawk li jemmnu, li, permezz tas-sagramenti, b’mod veru u misterjuż, jingħaqdu ma’ Kristu jbati u gglorifikat”.[468] Dan hu veru b’mod partikulari għall-Magħmudija li biha aħna ningħaqdu mal-Mewt u l-Qawmien ta’ Kristu mill-imwiet (ara Rum 6,4-5;  1 Kor 12,13), u għall-Ewkaristija, li biha, “aħna u nieħdu tassew sehem mill-Ġisem ta’ Kristu”, “nintrefgħu għall-għaqda miegħu u bejnietna”[469]

791  Għalkemm aħna ġisem wieħed, nibqgħu ħafna membri. “Fil-bini tal-Ġisem ta’ Kristu hemm ħafna membri u ħafna ministeri. Wieħed hu l-Ispirtu li jqassam varjetà ta’ doni għall-ġid tal-Knisja skond l-għana u l-ħtiġijiet tal-qadi tagħha”. L-għaqda tal-Ġisem mistiku ġġib u tqanqal l-imħabba fost il-fidili. “Hekk, jekk membru jbati, ibatu miegħu l-membri kollha, jekk membru jingħata ġieħ, jifirħu miegħu l-membri kollha”:[470] Fl-aħħarnett, l-għaqda tal-Ġisem mistiku ġġib rebħa sħiħa fuq il-firdiet kollha tal-bnedmin: “Intom, li intom mgħammdin fi Kristu lbistu ‘l Kristu. Issa ma hemmx iżjed Lhudi u anqas Grieg, ma hemmx ilsir u anqas ħieles, ma hemmx raġel anqas mara, għax intom ilkoll ħaġa waħda fi Kristu Ġesù” (Gal 3,27-28).

 

“Ta’ dan il-Ġisem, Kristu hu r-Ras”

792  Kristu “hu r-Ras tal-Ġisem, li hu l-Knisja” (Kol 1,18). Hu s-Sultan, bidu tal-ħolqien u tal-Fidwa. Mtella’ fil-glorja tal-Missier “hu l-ewwel f’kollox” (Kol 1,18), u l-iktar fil-Knisja li biha jwassal is-saltna tiegħu fuq kollox.

793  Iseħibna fil-misteru ta’ l-Għid tiegħu. Il-membri kollha jridu jħabirku biex ikunu jixbħuh “sakemm Kristu jissawwar fihom” (Gal 4,19). “Għalhekk ġejna mdaħħlin fil-misteri ta’ ħajtu … mseħbin fit-tbatijiet tiegħu, bħalma l-ġisem mar-Ras, ningħaqdu fit-tbatijiet tiegħu ħa niġu gglorifikati miegħu”.[471]

794  Iġib ’il quddiem il-kobor tagħna (ara Kol 2,19). Biex nikbru fih, ir-Ras tagħna (ara Ef 4,11-16), Kristu ħejja, fil-Ġisem tiegħu, il-Knisja, id-doni u l-ministeri li bihom ngħinu ‘l xulxin fit-triq tas-salvazzjoni.

795  Kristu u l-Knisja jagħmlu “Kristu sħiħ”  [“Christus totus”]: il-Knisja hi ħaġa waħda ma’ Kristu. Il-qaddisin jafu tajjeb din l-għaqda.

Nifirħu u nroddu ħajr għal dak li sirna, mhux biss li sirna nsara, imma li sirna Kristu nnifsu. Tifhmu, ħuti, xi grazzja tana Alla, meta tana ’l Kristu bħala Ras? Ammiraw u ifirħu: aħna sirna Kristu. La hu r-Ras u aħna l-membri tiegħu, il-bniedem sħiħ hu aħna u hu … Kristu sħiħ mela hu r-Ras u l-membri: x’jiġifieri r-Ras u l-membri? Kristu u l-Knisja.[472]

Il-Feddej tagħna, wera ruħu bħala wieħed u l-istess persuna bħalma hi l-Knisja li magħha ntrabat.[473]

Ir-Ras u l-membri qishom persuna waħda mistika.[474]

Frażi li S. Ġovanna d’Arco qalet lill-imħallfin tagħha, tiġbor fiha l-fidi tad-Dutturi qaddisa u s-sentimenti tajba ta’ min jemmen: “Dwar Ġesù Kristu u l-Knisja jidhirli li flimkien jagħmlu ħaġa waħda u fuq dan m’hemmx għalfejn tinħoloq xi diffikultà”.[475]

 

Il-Knisja hi l-GĦarusa ta’ Kristu

796  L-għaqda ta’ Kristu u l-Knisja, l-għaqda tar-Ras u l-membri tal-Ġisem, turi wkoll għażla bejniethom f’dawk li huma r-relazzjonijiet personali ma’ xulxin. Dan l-aspett hu spiss imfisser bix-xbieha ta’ l-għarus u l-għarusa. Il-xbieha ta’ Kristu għarus tal-Knisja tħejjiet mill-profeti u tħabbret minn San Ġwann Battista (ara Ġw 3,29). Il-Mulej innifsu sejjaħ lilu nnifsu “l-Għarus” (Mk 2,19; ara Mt 22,1-14;25,1-13). L-Appostlu jxebbah il-Knisja u kull fidil, membru tal-Ġisem ta’ Kristu, ma’ Għarusa “mgħarrsa” mal-Mulej Ġesù, biex miegħu tkun ruħ waħda (ara 1 Kor 6,15-17; 2 Kor 11,2). Il-Knisja hi l-Għarusa bla tebgħa tal-Ħaruf bla tebgħa (ara Apok 22,17; Ef 1,4; 5.27), li Kristu “ħabb u ta ħajtu għaliha biex iqaddisha” (Ef 5,26) u seħibha miegħu b’Patt għal dejjem, u ma jieqaf qatt jieħu ħsiebha bħala Ġismu stess (ara Ef 5,29).

Araw il-Kristu sħiħ, ras u ġisem, wieħed magħmul minn ħafna ... Kemm jekk titkellem ir-Ras, u kemm jekk il-membri, hu Kristu li jkun jitkellem. Jitkellem kemm bħala r-Ras (“ex persona capitis”) u kemm bħala l-ġisem (“ex persona corporis”). Skond kif hemm miktub: “u jsiru t-tnejn ġisem wieħed. Dan il-misteru – qiegħed ngħid għal Kristu u l-Knisja, huwa kbir!” (Ef 5,31-32). U l-Mulej fl-Evanġelju jgħid: “M’humiex iżjed tnejn, imma ġisem wieħed” (Mt 19,6). Kif rajtu, hemm żewġ persuni differenti, u madankollu, it-tnejn huma ġisem wieħed fir-rabta taż-żwieġ ... Bħala ras isejjaħ lilu nnifsu “għarus”, u bħala ġisem isejjaħ lilu nnifsu “għarusa”.[476]

 

 

III.Il-Knisja – Tempju ta’ l-Ispirtu s-Santu

797  “Dak li l-ispirtu tagħna, jiġifieri ruħna, hu għall-membri ta’ ġisimna, l-Ispirtu s-Santu hu għall-membri ta’ Kristu, għall-Ġisem ta’ Kristu, li hu l-Knisja”.[477] “Hu l-Ispirtu ta’ Kristu, qisu prinċipju moħbi, li jorbot flimkien il-membri kollha tal-Ġisem, kemm bejniethom u kemm mar-Ras tagħhom, għax jinsab kollu kemm hu fir-Ras, kollu kemm hu fil-Ġisem, kollu kemm hu f’kull wieħed mill-membri tiegħu”.[478] L-Ispirtu s-Santu jagħmel il-Knisja “Tempju ta’ Alla l-ħaj” (2 Kor 6,16; ara 1 Kor 3,16-17; Ef 2,21).

Lill-Knisja stess ġie fdat id-Don ta’ Alla ... Fiha qiegħda l-għaqda ma’ Kristu, jiġifieri l-Ispirtu s-Santu, rahan tan-nuqqas ta’ taħsir, twettiq tal-fidi tagħna, sellum biex nitilgħu fis-sema ... għax fejn hemm l-Ispirtu ta’ Alla hemm il-Knisja; fejn hemm il-Knisja, hemm il-grazzja kollha.[479]

798  L-Ispirtu s-Santu hu “l-Bidu ta’ kull ħidma ħajja li tassew twassal għas-salvazzjoni f’kull wieħed mill-membri tal-Ġisem”.[480] B’ħafna manjieri jibni l-Ġisem kollu fl-imħabba (ara Ef. 4,16): bil-Kelma ta’ Alla “li għandha l-qawwa li tibni” (Atti 20,32); bil-Magħmudija li biha (l-Ispirtu) jissawwar il-Ġisem ta’ Kristu (ara 1 Kor 12,13); bis-sagramenti, li jagħtu kobor u fejqan lill-membri ta’ Kristu, “permezz tal-grazzja li ngħatat lill-Appostli, li hi l-ewwel fost id-doni tiegħu”;[481] bil-virtujiet li jġegħeluna nagħmlu dak li hu tajjeb; u fl-aħħarnett bil-ħafna grazzji speċjali, imsejħa “kariżmi” li “bihom jagħmel il-fidili kapaċi u lesti biex jidħlu għal kull xorta ta’ ħidmiet u ta’ ministeri, li jiswew għat-tiġdid u għall-kobor tal-Knisja”.[482]

 

 

Il-KariŻmi

799  Il-kariżmi, kemm dawk straordinarji u kemm dawk sempliċi u ċkejknin, huma grazzji ta’ l-Ispirtu s-Santu li, direttament jew indirettament, huma ta’ siwi għall-Knisja, għax jingħataw għall-bini tal-Knisja, għall-ġid tal-bnedmin, u għall-ħtiġijiet tad-dinja.

800  Il-kariżmi għandhom jiġu milqugħin b’radd ta’ ħajr mhux biss minn min jirċevihom, imma mill-membri kollha tal-Knisja. Huma għana tassew ta’ l-għaġeb tal-grazzja għall-ħajja ta’ l-appostolat u għall-qdusija tal-Ġisem kollu ta’ Kristu, basta jkunu doni li ġejjin tassew mill-Ispirtu s-Santu, u jintużaw dejjem skond ma jkun qiegħed verament inebbaħ l-istess Spirtu, jiġifieri skond l-imħabba li hu l-qjies veru tal-kariżmi (1 Kor 13).

801  Hu f’dan is-sens li dejjem jeħtieġ li jkun hemm dixxerniment u għażla dwar il-kariżmi. L-ebda kariżma ma tneħħi l-obbligu li wieħed iħares lejn r-Ragħajja tal-Knisja “li hi kompetenza taghhom, mhux li jxekklu l-Ispirtu, imma li jippruvaw kollox u t-tajjeb iżommuh”[483] biex il-kariżmi kollha flimkien, bid-diversità u l-komplementarjetà tagħhom, jaħdmu “għall-ġid ta’ kulħadd” (1 Kor 12,7).[484]

 

Fil-qosor

802  “Kristu ta lilu nnifsu għalina biex jifdina minn kull ħażen u jnaddafna u jagħmel minna poplu għalih” (Titu 2,14).

803  “Intom ġens maħtur, saċerdozju regali, nazzjon qaddis, poplu li Alla kiseb għalih” (1 Piet 2,9).

804  Wieħed jingħaqad mal-Poplu ta’ Alla bil-fidi u bil-Magħmudija. “Il-bnedmin kollha huma msejħin biex jingħaqdu mal-Poplu ta’ Alla”[485] biex, fi Kristu, “il-bnedmin ikunu familja waħda u l-Poplu wieħed ta’ Alla”.[486]

805  Il-Knisja hi l-Ġisem ta’ Kristu. Permezz ta’ l-Ispirtu u l-ħidma tiegħu fis-sagramenti u l-aktar fl-Ewkaristija, Kristu, mejjet u rxoxt, jagħmel Ġisem tiegħu x-xirka ta’ dawk li jemmnu.

806  Fil-Ġisem wieħed hemm ħafna membri u ministeri. Il-membri kollha huma marbutin ma’ xulxin, b’mod partikulari ma’ dawk li qed ibatu u li huma foqra u ppersegwitati.

807  Il-Knisja hi l-Ġisem li tiegħu Kristu hu r-Ras: hi tgħix bih, fih u għalih. Hu jgħix magħha u fiha.

808  Il-Knisja hi l-Għarusa ta’ Kristu. Hu ħabbha u ta lilu nnifsu għaliha. Saffieha b’demmu. Għamilha omm li tnissel l-ulied kollha ta’ Alla.

809  Il-Knisja hi t-Tempju ta’ l-Ispirtu s-Santu. L-Ispirtu hu qisu r-ruħ tal-Ġisem mistiku, il-prinċipju ta’ ħajjitha, ta’ l-għaqda flimkien tal-ħafna membri tagħha, u ta’ l-għana tad-doni u l-kariżmi tagħha.

810  Hekk il-Knisja universali tidher bħala “Poplu” miġbur fl-għaqda tal-Missier, u ta’ l-Iben u ta’ l-Ispirtu s-Santu”.[487]

 

It-tielet paragrafu

IL-KNISJA HI WAĦDA, QADDISA, KATTOLIKA U APPOSTOLIKA

811  “Din hi l-Knisja waħda ta’ Kristu, li fis-Simbolu nistqarru li hi waħda, qaddisa, kattolika u appostolika”.[488] Dawn l-erba’ attributi tal-Knisja, marbutin b’rabta bejniethom li ma tiġi nieqsa qatt,[489] juru l-karatteristiċi essenzjali tal-Knisja u tal-missjoni tagħha. Dawn l-attributi m’humiex tal-Knisja minnha nnifisha; imma kien Kristu, permezz ta’ l-Ispirtu s-Santu, li għamel il-Knisja waħda, qaddisa, kattolika u appostolika, u hu wkoll isejħilha biex tara li jseħħu dawn l-attributi tagħha.

812  Il-fidi biss tista’ tara li dawn il-kwalitajiet tal-Knisja ġewha minn għand Alla. Dawn il-kwalitajiet kif jidhru fl-istorja tal-Knisja huma wkoll sinjali ċari ħafna li jkellmu r-raġuni tal-bniedem. “Il-Knisja”, ifakkarna l-Konċilju Vatikan I, “minħabba l-qdusija tagħha, minħabba l-għaqda kattolika tagħha, minħabba l-kostanza qatt mirbuħa tagħha, hi minnha nnifisha raġuni mill-aqwa u dejjiema ta’ kredibiltà u prova li ma tista’ titwaqqa’ qatt tal-missjoni divina tagħha”.[490]

 

I.Il-Knisja hi waħda

 

“Il-Misteru Qaddis ta’ l-Unità tal-Knisja”[491]

813  Il-Knisja hi waħda għax hekk hu l-bidu tagħha: “L-ogħla mudell u l-prinċipju ta’ dan il-misteru, hu l-misteru tat-Tliet Persuni f’Alla wieħed, il-Missier u l-Iben u l-Ispirtu s-Santu”.[492] Il-Knisja hi waħda għax hekk riedha l-Fundatur tagħha: “L-Iben ta’ Alla magħmul bniedem bis-salib tiegħu ħabbeb mill-ġdid il-bnedmin kollha ma’ Alla, waqqaf mill-ġdid l-għaqda tal-bnedmin kollha f’Poplu wieħed u f’ġisem wieħed”.[493] Il-Knisja hi waħda għax hekk hi mir-“ruħ” tagħha: “L-Ispirtu s-Santu li jgħammar f’dawk kollha li jemmnu u jimla u jmexxi l-Knisja kollha, iġib dik l-għaqda ta’ l-għaġeb bejn il-fidili kollha, u jgħaqqad b’mod intimu lilhom kollha ma’ Kristu, li minnu ġej li l-Knisja hi waħda”.[494] Hu proprju tal-essenza stess tal-Knisja li tkun waħda:

“X’misteru ta’ l-għaġeb! Hemm Missier wieħed tal-univers kollu, Logos wieħed ta’ l-univers, u Spirtu s-Santu wieħed ukoll, f’kullimkien l-istess: hemm ukoll Verġni waħda li saret omm, u nħobb insejħilha Knisja”.[495]

814  Sa mill-bidu din il-Knisja waħda, turi ruħha b’ħafna diversitajiet kbar li ġejjin, fl-istess ħin, mill-varjetà tad-doni ta’ Alla u mill-għadd kbir ta’ persuni li jirċevuhom. Fl-għaqda u l-unità tal-poplu ta’ Alla jinġabru għadd ta’ popli u kulturi differenti. Fost il-membri tal-Knisja hemm diversità kbira ta’ doni, ta’ uffiċċji, ta’ kondizzjonijiet u ta’ suriet ta’ ħajja, u “fi ħdan ix-xirka tal-Knisja, jeżistu leġittimament Knejjes partikulari li jgawdu t-tradizzjonijiet proprji tagħhom”.[496] Dan l-għana kollu ta’ diversitajiet  m’huwiex kontra l-unità tal-Knisja. Iżda d-dnub u t-toqol tal-konsegwenzi tiegħu jheddu kontinwament id-don ta’ l-għaqda. Għalhekk l-Appostlu stess iħeġġeġ biex “inżommu spirtu wieħed bir-rabta tas-sliem” (Ef 4,3).

815  Liema huma r-rabtiet li jġibu din l-unità? “Fuq kollox l-imħabba, li hi l-qofol tal-perfezzjoni” (Kol 3,14). Iżda l-unità tal-Knisja, fil-mixi tagħha f’din id-dinja, hi żgurata wkoll minn rabtiet jidhru ta’ għaqda:

— l-istqarrija ta’ fidi waħda li ġejja mill-Appostli;

— iċ-ċelebrazzjoni komuni ta’ kult divin, l-aktar tas-sagramenti;

— is-suċċessjoni appostolika permezz tas-sagrament ta’ l-Ordni, li żżomm l-għaqda bejn l-aħwa fil-familja ta’ Alla.[497]

816  “Il-Knisja waħda ta’ Kristu … hi dik li l-Feddej tagħna, wara l-qawmien tiegħu mill-imwiet, fdaha lil San Pietru biex jirgħaha, u lill-Appostli l-oħra biex ixandruha u jmexxuha … Din il-Knisja, bħala soċjetà kostitwita u organizzata, fid-dinja tinsab (subsistit in) fil-Knisja kattolika mmexxija mis-suċċessur ta’ San Pietru u mill-isqfijiet li huma f’għaqda miegħu”.[498]

Id-Digriet dwar l-ekumeniżmu tal-Konċilju Vatikan II dan ifissru hekk: “Biss permezz tal-Knisja kattolika ta’ Kristu, li hi l-mezz tas-salvazzjoni għal kulħadd, jistgħu jinkisbu l-mezzi kollha għas-salvazzjoni, għax aħna nemmnu li l-Mulej ried jafda lill-kulleġġ biss ta’ l-Appostli, li tiegħu San Pietru hu l-kap, il-ġid kollu tal-Patt il-Ġdid, biex fuq l-art jitwaqqaf il-Ġisem wieħed ta’ Kristu li fih iridu jissieħbu dawk kollha li b’xi mod ġa jagħmlu sehem mill-Poplu ta’ Alla”.[499]

 

Il-ĠRieĦi ta’ l-Unità

817  Fil-fatt, “f’din il-Knisja waħda ta’ Alla, sa mill-bidu dehru xi firdiet li l-Appostlu jikkundanna għax jistħoqqilhom li jiġu kkundannati; ma’ tul is-sekli ta’ wara nibtu firdiet aktar kbar u komunitajiet mhux żgħar ta’ nsara nfirdu mix-xirka tal-Knisja kattolika, xi kull tant mhux mingħajr il-ħtija kemm ta’ naħa u kemm ta’ l-oħra”.[500] Il-firdiet li ġabu ġrieħi fl-unità tal-Ġisem ta’ Kristu (fi kliem ieħor, l-ereżija, l-apostasija u x-xiżma)[501] ma kinux ħielsa mid-dnubiet tal-bnedmin:

Fejn hemm id-dnub hemm issib it-tkattir tiegħu, hemm issib ix-xiżma, hemm issib l-ereżija, hemm issib il-ġlied. Għal kuntrarju fejn hemm il-virtù, hemm issib l-umiltà, issib l-għaqda, li tagħmel minn dawk kollha li jemmnu qalb waħda u ruħ waħda”.[502]

818  Dawk li llum jitwieldu f’dawn il-komunitajiet li ħarġu minn dawn il-firdiet, u “li jgħixu l-fidi fi Kristu, ma jistgħux jiġu mixlija bid-dnub tal-firda, u l-Knisja kattolika tirrispettahom bħal aħwa u turihom mħabba … Iġġustifikati permezz tal-fidi li rċevew fil-Magħmudija, u magħqudin mal-Ġisem ta’ Kristu, bir-raġun kollu jissejħu nsara, u wlied il-Knisja kattolika bid-dritt kollu jagħrfuhom bħala ħuthom fil-Mulej”.[503]

819  Barra dan, “ħafna elementi ta’ qdusija u ta’ verità”[504] jinsabu barra l-limiti li jidhru tal-Knisja kattolika: “il-kelma ta’ Alla miktuba, il-ħajja tal-grazzja, il-fidi, it-tama u l-imħabba, doni oħra interjuri ta’ l-Ispirtu s-Santu u elementi oħra li jidhru”.[505] L-Ispirtu ta’ Kristu jinqeda b’dawn il-Knejjes u b’dawn il-Komunitajiet ekklesjali bħala mezzi ta’ salvazzjoni, li jiksbu l-qawwa tagħhom mill-milja tal-grazzja u tal-verità li Kristu ried jafda lill-Knisja kattolika. “Dan il-ġid kollu jiġi minn Kristu u jwassal għandu”[506] u minnu nnifsu jitlob “l-unità kattolika”.[507]

 

Lejn l-gĦaqda

820  Kristu “ta l-għaqda lill-Knisja tiegħu sa mill-bidu. Aħna nemmnu li din l-għaqda tinsab b’mod li ma jistax jiġi nieqes qatt fil-Knisja kattolika u nittamaw li tkompli tikber minn jum għal ieħor sat-tmiem taż-żminijiet”.[508] Kristu dejjem jagħti d-don ta’ l-għaqda lill-Knisja tiegħu, iżda l-Knisja trid dejjem titlob u titħabat biex iżżommu, issaħħu, ħa ġġib l-għaqda li Kristu jrid li jkollha. Hu għal din l-għaqda li Kristu talab fis-siegħa tal-Passjoni tiegħu, u ma jieqaf qatt jitlob lill-Missier għall-għaqda fost id-dixxipli tiegħu …” “Nitolbok li jkunu lkoll ħaġa waħda: kif inti fija, Missier, u jiena fik, ħa jkunu huma wkoll ħaġa waħda fina biex hekk id-dinja temmen li inti bgħattni” (Ġw 17,21). Ix-xewqa għall-għaqda ta’ l-insara kollha hi don ta’ Kristu u sejħa ta’ l-Ispirtu s-Santu.[509]

821  Biex ikun hemm tweġiba xierqa għal dan, jeħtieġ

—  tiġdid li ma jaqtax tal-Knisja fil-fedeltà dejjem akbar lejn is-sejħa tagħha. Dan it-tiġdid li hu l-qawwa tal-moviment lejn l-għaqda;[510]

—  il-konverżjoni tal-qalb “biex wieħed jgħix l-Evanġelju b’mod aktar safi”[511] għaliex hu n-nuqqas ta’ fedeltà għad-don ta’ Kristu tal-membri tiegħu li joħloq il-firdiet;

 —  it-talb flimkien, għax “il-konverżjoni tal-qalb u l-qdusija tal-ħajja flimkien mat-talb pubbliku u privat għall-għaqda ta’ l-insara għandhom jitqiesu bħala r-ruħ ta’ kull ekumeniżmu u bid-dritt kollu jistgħu jissejħu ekumeniżmu spiritwali”.[512]

 —  l-għarfien ta’ xulxin bħala aħwa;[513]

—  il-formazzjoni ekumenika ta’ l-insara, speċjalment tas-saċerdoti;[514]

—  id-djalogu bejn it-teoloġi u l-laqgħat bejn l-insara ta’ Knejjes u komunitajiet differenti;[515]

—  il-ħidma flimkien ta’ l-insara fl-oqsma kollha tas-servizz lill-bnedmin.[516]

 

822  Il-ħerqa għall-għaqda “għandha tkun il-ħerqa tal-Knisja kollha, tal-fidili u tar-ragħajja”.[517] Iżda wieħed għandu wkoll “jifhem li dan il-proġett qaddis, jiġifieri r-rikonċiljazzjoni ta’ l-insara kollha fl-għaqda tal-Knisja waħda ta’ Kristu hu ’l fuq minn kull setgħa u kull ħila tal-bniedem”. Hu għalhekk li nqiegħdu t-tamiet kollha tagħna “fit-talb ta’ Kristu għall-Knisja tiegħu, fl-imħabba tal-Missier għalina, u fil-qawwa ta’ l-Ispirtu s-Santu”.[518]