IL-KTIEB TA' BIN SIRAK

 

Ara l-ktieb f'format għall-istampa  .... >

 

Daħla

 

Ħafna ħwejjeġ kbar ngħataw lilna bis-saħħa tal-Liġi u tal-Profeti u ta’ l-oħrajn li ġew warajhom.  Ta’ dan wieħed għandu jagħti  ġieħ lil Iżrael għax huma ħwejjeġ ta’ tagħlim u għerf.  Imma dawk li jafu l-Iskrittura tagħhom, m’għandhomx biss ikunu midħla tagħha, iżda dawk li għandhom għal qalbhom it-tagħlim jistgħu wkoll ikunu ta’ għajnuna għall-barranin b’dak li  jgħidu u jiktbu.

 

Kien għalhekk li n-nannu tiegħi Ġożwè, wara li ta’ ruħu b’dedikazzjoni kbira għall-istudju tal-Liġi u tal-Profeti u tal-kotba l-oħra ta’ missirijietna u sar jafhom tajjeb, ħass il-bżonn li hu wkoll jikteb xi ħwejjeġ li għandhom x’jaqsmu mat-tagħlim  u l-għerf,  biex dawk li għandhom għal qalbhom  it-tagħlim isiru jafu b’dawn ukoll, u jimxu iktar ’il quddiem  billi jgħixu skond il-Liġi.

 

Għalhekk intom mitlubin li taqraw kollox b’rieda tajba  u b’attenzjoni, u li tagħdruna fejn nidhru li ma kellniex ħila naqilbu xi kliem , minkejja  li għamilna l-almu kollu tagħna fit-traduzzjoni.  Għax dak li fl-oriġinal jingħad bil-Lhudi ma ssiblux kliem bl-istess tifsira meta tiġi biex taqilbu fi lsien ieħor.  Mhux hawn biss, imma saħansitra fil-Liġi u l-Profeti u l-bqija tal-kotba, għax id-differenzi bejn dawn u dak li jingħad fl-oriġinal m’humiex żgħar.

 

Fit-tmienja u tletin sena tas-sultan Ewergeti, nżilt l-Eġittu u qgħadt hemm għal xi żmien.  Wara li tgħallimt mhux ftit ħassejt il-bżonn li jien stess niddedika ruħi b’ħeġġa u b’ħafna xogħol biex naqleb dan il-ktieb.  F’dan iż-żmien shart kemm flaħt u sirt midħla sewwa tal-ktieb biex inwasslu fit-tmiem u nippublikah għal dawk li joqogħdu barra minn arthom u jixtiequ  jitgħallmu kif għandhom ifasslu d-drawwiet tagħhom ħa jgħixu skond il-Liġi.

 

1. L-għajn ta' l-għerf

 

[Sir:1:1] L-għerf kollu ġej mill-Mulej,

u qiegħed miegħu għal dejjem.

[Sir:1:2] Ramel il-baħar, qtar ix-xita,

u jiem l-eternità, min jista' jgħoddhom?

[Sir:1:3] L-għoli tas-smewwiet, il-wisa' ta' l-art,

l-abbiss, u  l-għerf, min jista' jiflihom?

[Sir:1:4] L-għerf kien maħluq qabel kollox,

u  l-għarfien bil-għaqal kien minn dejjem.

[Sir:1:5] Għajn ta' għerf hi kelmet Alla fl-għoli

                                                            tas-smewwiet,

u triqatu huma l-kmandamenti ta' dejjem.

[Sir:1:6] Il-bidu ta' l-għerf lil min ġie mgħarraf,

u l-għeġubijiet tiegħu min jafhom?

[Sir:1:*7] Lil min intwera tagħlim l-għerf?

U min fehem il-kotra ta' triqatu?

[Sir:1:8] Wieħed hu għaref; u hu ta' biża' kbir

meta joqgħod fuq it-tron tiegħu, il-Mulej.

[Sir:1:9] Il-Mulej innifsu ħalaq l-għerf, rah u qiesu,

u xerrdu fuq dak kollu li għamel.

[Sir:1:10] L-għerf qiegħed ma' kull bniedem skond

                                                            id-don tiegħu,

u qassmu lil dawk li jħobbuh.

 

Il-biża' ta' Alla

 

[Sir:1:11] Il-biża' tal-Mulej hu glorja u foħrija,

hu ferħ u kuruna ta' hena.

[Sir:1:12] Il-biża' tal-Mulej iferraħ il-qalb,

u jnissel ferħ, hena u ħajja twila.

[Sir:1:13] Min jibża' mill-Mulej imur tajjeb fl-aħħar

                                                                           jiem,

u jkun imbierek f'jum mewtu.

[Sir:1:14] Il-bidu ta' l-għerf hu l-biża' tal-Mulej,

u għal dawk li jemmnu nħalaq magħhom f'ġuf

                                                                    ommhom.

[Sir:1:15] Bena daru għal dejjem fost il-bnedmin,

u lejn ulied il-bniedem jibqa' fidil.

[Sir:1:16] Il-milja ta' l-għerf hu l-biża' tal-Mulej,

u jxebba' l-bnedmin bil-frott tiegħu.

[Sir:1:17] Jimlielhom darhom kollha b'dak li tixtieq

                                                                     qalbhom,

u l-imħażen tagħhom bil-frott li jnissel.

[Sir:1:18] Kuruna ta' għerf hu l-biża' tal-Mulej,

u minnu jikbru sliem u saħħa tajba.

[Sir:1:19] Il-Mulej ra l-għerf u qiesu,

u bagħat xita ta' tagħlim u għarfien,

u lil dawk li jżommuh taħt idejhom jgħollihom

                                                                    fil-glorja.

[Sir:1:20] L-għerq ta' l-għerf hu l-biża' tal-Mulej,

u l-friegħi tiegħu għomor twil.

[Sir:1:*21]  Il-biża' tal-Mulej ineħħi d-dnubiet,

min iżomm sħiħ ibiegħed kull korla.

 

Sabar u rażan

 

[Sir:1:22] L-għadab inġust ħadd ma jista'

                                                               jiġġustifikah,

għax meta fl-għadab ixaqleb il-miżien,

                                         ikun it-telfien tal-bniedem.

[Sir:1:23] Il-bniedem ta' sabar iżomm sħiħ sa ma

                                                            jasal iż-żmien,

u fl-aħħar ifeġġ għalih il-ferħ.

[Sir:1:24] Iżomm kliemu moħbija sa ma jasal

                                                                    iż-żmien,

u l-għaqal tiegħu jkun fuq fomm il-kotra.

 

Għerf u ġustizzja

 

[Sir:1:25] Fit-teżori ta' l-għerf jinsabu qwiel ta'

                                                                       tagħlim,

imma l-midneb jistmerr jaqdi 'l Alla.

[Sir:1:26] Jekk għandek għal qalbek l-għerf ħares            

                                                         il-kmandamenti,

u l-Mulej jipprovdihulek bil-kotra.

[Sir:1:27] Għax il-biża' tal-Mulej hu għerf u tagħlim,

u jogħġbu l-bniedem fidil u umli.

[Sir:1:28] Tkunx wieħed li ma joqgħodx għall-biża'

                                                                    tal-Mulej

u tidħolx għalih b'żewġt iqlub.

[Sir:1:29] Turix wiċċ b'ieħor quddiem in-nies,

u għasses fuq kliem fommok.

[Sir:1:30] Tgħollix lilek innifsek, li ma tmurx taqa'

u ġġib l-għajb fuqek.

Il-Mulej jikxef il-moħbi tiegħek,

u jbaxxik f'nofs il-ġemgħa,

talli ma tkunx wasalt għall-biża' tal-Mulej,

u kellek qalbek mimlija qerq.

 

2. Il-biża' tal-Mulej waqt il-prova

 

[Sir:2:1] Ibni, jekk tiġi biex taqdi lill-Mulej

ħejji ruħek għat-tiġrib.

[Sir:2:2] Kun sinċier f'qalbek u żomm sħiħ,

biex ma tinfixilx fi żmien l-għawġ.

[Sir:2:3] Ingħaqad miegħu u titilqux,

u tikber fil-ġieħ fi tmiem ħajtek.

[Sir:2:4] Kull ma jiġi fuqek ilqgħu,

u żomm sħiħ fit-tibdil li jumiljak.

[Sir:2:5] Għax id-deheb jippruvawh fin-nar,

u n-nies magħżula fil-forn ta' l-umiljazzjoni.

[Sir:2:6] Afda fil-Mulej u jieqaf miegħek,

żomm triqatek dritti u ittama fih.

[Sir:2:7] Intom li tibżgħu mill-Mulej stennew  ħnientu,

u toħorġux mit-triq li ma tmorrux taqgħu.

[Sir:2:8] Intom li tibżgħu mill-Mulej afdaw fih,

u ma jonqoskomx il-ħlas tagħkom.

[Sir:2:9] Intom li tibżgħu mill-Mulej, ittamaw fi

                                                              ħwejjeġ tajba,

fl-hena ta' dejjem u fil-ħniena.

[Sir:2:10] Ħarsu lejn il-ġenerazzjonijiet ta' dari u

                                                                           araw:

min qatt ittama fil-Mulej u kellu għax jistħi?

Jew min żamm fil-biża' tiegħu, u l-Mulej ħallieh

                                                                       waħdu?

Jew min sejjaħlu, u l-Mulej ma tax kasu?

[Sir:2:11] Għax il-Mulej tiġih ħasra u jħenn,

jaħfer id-dnubiet u jsalva fi żmien l-għawġ.

[Sir:2:12] Ħażin għalihom ta' qalbhom maqtugħa u

                                                    ta' idejhom mitluqa,

u għall-midneb li jgħix ħajja doppja.

[Sir:2:13] Ħażin għalikom li qtajtu qalbkom għax

                                                                       bla fidi;

b'hekk ma jkollux fejn jistkenn.

[Sir:2:14] Ħażin għalikom li tliftu s-sabar!

X'se tagħmlu meta jistħarriġkom il-Mulej?

[Sir:2:15] Dawk li jibżgħu mill-Mulej ma jiksrux

                                                                       kelmtu,

u dawk li jħobbuh iħarsu triqatu.

[Sir:2:16] Dawk li jħobbu l-Mulej ifittxu li jogħġbuh,

u dawk li jħobbuh huma mimlija bil-Liġi tiegħu.

[Sir:2:17] Dawk li jibżgħu mill-Mulej iħejju ruħhom,

u quddiemu jċekknu ruħhom.

[Sir:2:18] Nintelqu f'idejn il-Mulej

u mhux f'idejn il-bniedem,

għax bħalma hu l-kobor tiegħu,

hekk ukoll il-ħniena tiegħu.

 

3. Id-dmirijiet lejn il-ġenituri

 

[Sir:3:1] Uliedi, isimgħu minni, jien missierkom;

agħmlu kif għidilkom jien biex issalvaw.

[Sir:3:2] Għax il-Mulej għolla l-missier fuq it-tfal,

u saħħaħ dritt l-omm fuq l-ulied.

[Sir:3:3] Min jibża' minn missieru jagħmel tajjeb

                                                             għal dnubietu,

[Sir:3:4] u min iweġġaħ lil ommu qisu qed

                                                              jiġma' f'teżor.

[Sir:3:5] Min jibża' minn missieru jifraħ b’uliedu,                           

u meta jitlob jinstama'.

[Sir:3:6] Min iweġġaħ 'il missieru jkollu għomor twil,

u min iserraħ lil ommu jkun qed jisma' mill-Mulej.

[Sir:3:7] Hu jaqdi l-ġenituri daqskieku sidienu.

[Sir:3:8] Bil-kliem u bl-għemil weġġaħ lil missierek,

ħa tinżel fuqek il-barka tiegħu;

[Sir:3:9] għax il-barka tal-missier issaħħaħ dar

                                                                       l-ulied,

imma s-saħta ta' l-omm taqlagħha mis-sisien.

[Sir:3:10] Titkabbarx b'għajb missierek,

għax għajb missierek m'huwiex ġieħ għalik;

[Sir:3:11] għax ftaħir il-bniedem hu l-ġieħ ta'

                                                                     missieru,

u għajb l-ulied omm bla ġieħ.

[Sir:3:12] Ibni, ieqaf ma' missierek fi xjuħitu,

u matul ħajtu tweġġagħlux qalbu.

[Sir:3:13] Ukoll jekk moħħu jeħfief, għadru,

u tonqsux mill-ġieħ meta għadek b'saħħtek,

[Sir:3:14] għax il-ħniena ma' missierek ma tintesiex,

imma tingħaddlek bi ħlas għal dnubietek.

[Sir:3:15] F'jum l-għawġ tiegħek il-Mulej jiftakar fik,

u hekk jgħibu dnubietek bħal ġlata fix-xemx.

[Sir:3:16] Daqs midgħi min jitlaq lil missieru waħdu,

u misħut mill-Mulej min jgħaddab lil ommu.

 

L-umiltà

 

[Sir:3:17] Ibni, kun ġwejjed fix-xogħol li tagħmel,

u tkun maħbub iktar minn wieħed milqugħ min-nies.

[Sir:3:18] Akbar m'int, iktar għandek iċċekken ruħek,

u ssib grazzja quddiem il-Mulej.

[Sir:3:19] Ħafna huma l-imkabbrin u l-imsebbħin,

imma l-Mulej jikxef lill-umli l-misteri tiegħu.

[Sir:3:20] Għax kbira hi s-setgħa tal-Mulej,

imma hu msebbaħ min-nies umli.

[Sir:3:21] Tfittixx dak li hu tqil wisq għalik,

dak li ma tiflaħx għalih, tistħarrġux.

[Sir:3:22] Ikun moħħok f'dak li tqabbadt tagħmel,

għax il-mistur xejn ma jiswielek.

[Sir:3:23] Tidħolx għal xogħol li m'huwiex tiegħek,

għax ukoll dak li tgħallimt jisboq moħħ il-bniedem.

[Sir:3:24] Għax ħafna marru żmerċ minħabba

                                                   il-ġudizzji li għamlu,

u żelqu fi ħsibijiethom minħabba fehma żbaljata.

[Sir:3:*25] Jekk m'għandekx għajnejn jonqsok

                                                                      id-dawl,

jekk m'għandekx l-għerf toqgħodx tiftaħar.

 

Il-kburija

 

[Sir:3:26] Min hu qalbu iebsa fl-aħħar jispiċċa ħażin,

u min iħobb it-tiġrib jintilef fih.

[Sir:3:27] Min hu qalbu iebsa jitgħabba bl-inkwiet,

u l-midneb iżid dnub fuq dnub.

[Sir:3:28] M'hemmx duwa għall-bniedem kollu

                                                                       kburija,

għax din ħaxixa ħażina b'għeruqha mxenxla fih.

[Sir:3:29] Min għandu l-għerf jifhem il-proverbji

u l-għaref ħerqan li jkollu min jisimgħu.

 

Il-karità mal-foqra

 

[Sir:3:30] L-ilma jitfi nar iħeġġeġ,

u l-karità tagħmel tajjeb  għad-dnubiet.

[Sir:3:31] Min irodd bil-karità jaħseb għal quddiem,

u meta jaqa' jsib fuqiex jistrieħ.

 

4. [Sir:4:1] Ibni, iċċaħħadx lill-fqir mill-għajxien

                                                                   tiegħu,

u l-bniedem fil-bżonn li jħares lejk tħallihx jistenna

                                                                   għal xejn.

[Sir:4:2] Lil min hu bil-ġuħ tnikkitx,

u tkiddx lill-bniedem fil-bżonn.

[Sir:4:3] Qalb mikduda tkomplix tkiddha,

u 'l min hu fil-bżonn tħallihx jistenna l-għotja

                                                                      tiegħek.

[Sir:4:4] Tiċħadx lil tallab fil-għaks,

u ddawwarx wiċċek mill-fqir.

[Sir:4:5] Iddawwarx wiċċek minn wieħed fil-bżonn,

u tagħti 'l ħadd l-okkażjoni li jisħtek;

[Sir:4:6] għax jekk wieħed jisħtek bl-imrar f'qalbu,

it-talba tiegħu jismagħha l-Ħallieq tiegħu.

[Sir:4:7] Agħmel li tkun maħbub mill-ġemgħa,

u baxxi rasek quddiem min hu kbir.

[Sir:4:8] Agħti widen lill-fqir,

u roddlu bil-ħlewwa t-tislima.

[Sir:4:9] Min ma jsirx ħaqq miegħu eħilsu minn

                                                            idejn l-inġusti,

u taqtax qalbek meta tiġi biex tagħmel il-ħaqq.

[Sir:4:10] Kun missier għall-iltiema,

u għal ommhom bħar-raġel tagħha,

u ssir bħal iben l-Għoli,

u jkun iħobbok iktar minn ommok.

 

L-għerf għalliem

 

[Sir:4:11] L-għerf jgħolli lil uliedu,

u jieħu ħsieb dawk li jfittxuh.

[Sir:4:12] Min iħobbu, iħobb il-ħajja,

u dawk li jbakkru għalih jimtlew bl-hena.

[Sir:4:13] Min jieħdu taħt idejh jiret il-glorja,

u kull fejn imur, ibierku l-Mulej.

[Sir:4:14] Dawk li jaqduh, iservu l-Qaddis,

u dawk li jħobbuh, iħobbhom il-Mulej.

[Sir:4:15] Min jisma' minnu jagħmel ħaqq mill-ġnus,

u min idur lejh jgħix f'daru b'moħħ mistrieħ.

[Sir:4:16] Jekk jafda fl-għerf, jiksbu,

u l-għerf jibqa' f'idejn nislu.

[Sir:4:17] Għax għall-ewwel jimxi miegħu

                                             f'mogħdijiet mgħawwġa,

iġib fuqu biża' u nuqqas ta' kuraġġ,

jipprova fuqu d-dixxiplina tiegħu

sa ma jnissillu l-fiduċja fih,

u jġarrbu bl-ordnijiet tiegħu.

[Sir:4:18] Mbagħad jerġa' dritt għal għandu u jferrħu,

u jurih il-ħwejjeġ moħbija tiegħu.

[Sir:4:19] Jekk joħroġ mit-triq iħallih waħdu,

u jagħtih f'idejn it-telfien tiegħu.

 

Il-mistħija u r-rispett uman

 

[Sir:4:20] Agħti kas taż-żmien u għasses                                     

                                                               għall-ħażen,

u ġġibx għajb fuqek innifsek;

[Sir:4:21] għax hemm għajb li jġib miegħu d-dnub,

u għajb li hu glorja u grazzja.

[Sir:4:22] Tħarisx lejn l-uċuħ bi ħsara għalik innifsek,

u tistħix hekk li tintilef.

[Sir:4:23] Trażżanx kliemek meta hu meħtieġ,

[Sir:4:24] għax l-għerf jingħaraf mill-kliem,

u t-tagħlim minn dak li jgħid l-ilsien.

[Sir:4:25] Tgħid xejn bil-maqlub tas-sewwa,

u istħi għan-nuqqas ta' tagħlim li għandek.

[Sir:4:26] Tistħix tistqarr dnubietek,

u teħodhiex ma' l-ilmijiet ta' xmara.

[Sir:4:27] Toqgħodx taħt bniedem iblah;

u żżommx ma' wieħed setgħani.

[Sir:4:28] Issielet sal-mewt  għas-sewwa,

u l-Mulej Alla jissielet għalik.

[Sir:4:29] Tkunx ħafif f'ilsienek,

u tqil u bla ħeġġa fl-għemejjel tiegħek.

[Sir:4:30] Tkunx qisek iljun f'darek,

jew tfittex mal-qaddejja tiegħek.

[Sir:4:31] Tmiddx idek biex taqla'

u tiġbidhiex meta tiġi biex trodd.

 

5. L-għana u l-preżunzjoni

 

[Sir:5:1] Isserraħx fuq il-ġid li għandek,

u tgħidx, 'Dan biżżejjed għalija.'

[Sir:5:2] Tħallix il-ġibdiet u saħħtek imexxuk huma,

biex timxi wara dak li tixtieq qalbek.

[Sir:5:3] U tgħidx: "Min jista' għalija?"

għax il-Mulej żgur jitħallas minnek.

[Sir:5:4] Tgħidx: "Dnibt! B'daqshekk xi ġrali?"

għax il-Mulej idum biex jagħdab.

[Sir:5:5] La sserraħx rasek mill-maħfra,

hekk li żżid dnub fuq ieħor.

[Sir:5:6] U tgħidx,"Il-ħniena tiegħu kbira;

jaħfirli l-kotra ta' dnubieti";

għax kemm il-ħniena u kemm l-għadab huma

                                                                       tiegħu,

imma fuq il-midinbin iniżżel l-għadab.

[Sir:5:7] Toqgħodx tistenna biex iddur lejn il-Mulej,

u tħallix minn jum għal ieħor,

għax ħin bla waqt jasal għadab il-Mulej,

u meta jiġi biex jitħallas minnek, tintilef għalkollox.

[Sir:5:8] Isserraħx fuq ġid li qlajt bil-qerq,

għax xejn ma jkun jiswielek fi żmien l-għawġ.

 

Is-sinċerità u r-rażan

 

[Sir:5:9] Idderrix fl-irjieħ kollha,

u timxix f'kull mogħdija:

jagħmel hekk il-midneb li issa jgħid ħaġa u issa oħra.

[Sir:5:10] Kun sod fil-fehma tiegħek

u għid dejjem l-istess kliem.

[Sir:5:11] Kun ħafif biex tisma',

imma aħsibha qabel twieġeb.

[Sir:5:12] Jekk tifhem f'xi ħaġa, wieġeb lill-ġar

                                                                      tiegħek,

imma jekk le, qiegħed idek fuq fommok.

[Sir:5:13] Ġieħ u għajb iġib il-kliem,

u lsien il-bniedem hu t-telfien tiegħu.

[Sir:5:14] Tħallix min isejjaħlek giddieb,

u tistad lil ħadd b'ilsienek,

[Sir:5:15] għax, jekk il-ħalliel hu bla ġieħ,

min jitkellem issa mod u issa ieħor jikkundannawh.

[Sir:5:16] La titqarraqx la fi ħwejjeġ kbar,

u lanqas fi ħwejjeġ żgħar,

u flok ta' ħabib iġġibx ruħek ta' għadu,

 

6.  [Sir:6:1] għax isem ħażin iġib miegħu għajb u

                                                                      twiddib;

hekk jiġrilu min jgħid issa ħaġa u issa oħra.

[Sir:6:2] Titkabbarx għax moħħok jgħidlek hekk,

li ma tmurx daqs barri ttertaq ruħek.

[Sir:6:3] Taħli l-weraq tiegħek u teqred il-frott

                                                                      tiegħek,

u tispiċċa qisek zokk niexef.

[Sir:6:4] Karattru ħażin jeqred il-bniedem,

u jwaqqgħu għal żufjett l-għedewwa tiegħu.

 

Il-ħbiberija vera

 

[Sir:6:5] Fomm li jagħti gost ikattar il-ħbieb,

u lsien jitkellem tajjeb ikollu ħafna min jirrispettah.

[Sir:6:6] Ħa jkunu ħafna dawk li jsellmulek,

imma wieħed f'elf dawk li jagħtuk parir.

[Sir:6:7] Meta tikseb ħabib, iksbu wara li tkun

                                                                    ġarrabtu,

u tkunx mgħaġġel biex tafda fih.

[Sir:6:8] Għax hemm min hu ħabib meta jaqbillu,

u ma jiqafx miegħek dakinhar ta' l-għawġ tiegħek;

[Sir:6:9] u hemm il-ħabib li jinbidel f'għadu,

u b'għajb tiegħek jikxef li għandu tilwima miegħek;

[Sir:6:10] u hemm il-ħabib li joqgħod miegħek

                                                                 mal-mejda,

imma ma jiqafx miegħek dakinhar ta' l-għawġ;

[Sir:6:11] fit-tajjeb tiegħek ikun qisu int,

u b'wiċċu minn quddiem jikkmanda lill-qaddejja

                                                                      tiegħek;

[Sir:6:12] imma jekk tkun magħkus, idur kontrik

jinħeba minn quddiem wiċċek.

[Sir:6:13] Inqata' mill-għedewwa tiegħek,

u oqgħod b'seba' għajnejn fuq ħbiebek.

[Sir:6:14] Kenn sod il-ħabib ta' min jafda fih,

u min isib wieħed ikun sab teżor.

[Sir:6:15] Ma tibdlu ma' xejn ħabib tafdah,

u m'għandekx kejl biex tkun taf xi jsarraf.

[Sir:6:16] Duwa tal-ħajja ħabib tafdah,

u jsibu minn jibża' mill-Mulej.

[Sir:6:17] Min jibża' mill-Mulej imexxi tajjeb

                                                       il-ħbiberija tiegħu,

u kif ikun hu, ikun ħabibu.

 

It-taħriġ fl-għerf

 

[Sir:6:18] Ibni, minn ċkunitek agħżel li titgħallem,

u sa ma jibjad xagħrek issib l-għerf.

[Sir:6:19] Idħol għalih bħal wieħed jaħrat u jiżra',

u stenna l-frott bnin tiegħu;

għax meta taħdem għalih tegħja ftit,

imma ma ddumx ma tiekol mill-frott li jagħmel.

[Sir:6:20] Hu aħrax ħafna ma' min hu bla tagħlim,

u min hu bla moħħ ma joqgħodx miegħu:

[Sir:6:21] għax l-għerf jagħfas fuqu bħal blata tqila,

u ma jitlifx żmien biex jeħles minnha.

[Sir:6:22] Għax l-għerf ismu miegħu,

lil ħafna ma jidhrilhomx.

[Sir:6:23] Agħti widen, ibni, u ilqa' fehemti,

u tiċħadx il-parir li nagħtik.

[Sir:6:24] Qiegħed riġlejk fil-ktajjen ta' l-għerf,

u għonqok fl-irbit tiegħu;

[Sir:6:25] agħti spalltek ħa ġġorr il-piż tiegħu,

u tiddejjaqx mill-ilġiem tiegħu.

[Sir:6:26] Ejja għandu b'ruħek kollha,

u b'ħiltek kollha żomm fi triqatu.

[Sir:6:27] Stħarreġ għalih u fittxu, u ssir tafu,

u meta jiġi taħt idejk, titilqux;

[Sir:6:28] għax fl-aħħar issib il-mistrieħ li jagħti,

u jinbidel f'ferħ għalik;

[Sir:6:29] u jkunu għalik il-ktajjen bħal kenn sod,

u l-irbit tiegħu bħal lbies ta' glorja.

[Sir:6:30] Il-madmad tiegħu tiżjin tad-deheb,

u lġiemu ħabel tal-porpra.

[Sir:6:31] Tilbsu daqskieku lbies ta' glorja,

u tqiegħdu fuqek daqskieku kuruna ta' ferħ.

[Sir:6:32] Jekk tixtieq, ibni, tista' titgħallem,

u jekk tagħti saħħtek għalih, tkun moħħok jilħaqlek.

[Sir:6:33] Jekk tħobb tisma', titgħallem;

u jekk tagħti widen, issir għaref.

[Sir:6:34] Oqgħod fejn jiltaqgħu x-xjuħ;

u fejn hemm xi għaref oqgħod ħdejh.

[Sir:6:35] Agħti widen għal kull kelma ta' Alla,

u qwiel ta' għaqal m'għandhomx jaħarbulek.

[Sir:6:36] Jekk issib xi bniedem li jifhem,

bakkar biex tmur għandu;

u saqajk jaħfu l-għatba ta' biebu.

[Sir:6:37] Ikun moħħok fil-kmandamenti tal-Mulej,

u aħseb dejjem fil-preċetti tiegħu;

hu jqawwilek qalbek,

u tinqatagħlek ix-xewqa li tkun għaref.

 

7. Pariri diversi

 

[Sir:7:1] Tagħmilx il-ħażin, u l-ħażen ma jiġix fuqek;

[Sir:7:2] tbiegħed mill-inġustizzja, u hi twarrab

                                                                      minnek.

[Sir:7:3] Ibni, tiżrax fejn ħartet l-inġustizzja,

li ma taħsadhiex seba' darbiet aktar.

 

[Sir:7:4] Titlobx lill-Mulej għall-ogħla post,

lanqas lis-sultan għal post ta' ġieħ.

[Sir:7:5] Tilgħabhiex tal-ġust quddiem il-Mulej,

u quddiem is-sultan toqgħodx turi kemm taf.

[Sir:7:6] Tixtieqx li ssir imħallef,

li ma tmurx tkun bla ħila biex tneħħi l-inġustizzja,

li ma tmurx ixxaqleb lejn min jiflaħ,

u tagħmel ħsara lis-sewwa tiegħek.

[Sir:7:7] Toffendix lil kotra nies fil-belt,

u tbaxxix ruħek quddiem ġemgħa nies.

 

[Sir:7:8] Tagħmilx dnub għal darba tnejn,

għax lanqas fl-ewwel wieħed m'int ħieles mill-kastig.

[Sir:7:9] Tgħidx,"Hu jħares lejn il-kotra ta' l-offerti

                                                                        tiegħi,

u jilqagħhom meta noffrihom lil Alla l-Għoli."

[Sir:7:10] La taqtax qalbek fit-talb tiegħek,

u tonqosx li tagħmel il-karità.

[Sir:7:11] Tidħakx bi bniedem qalbu sewda,

għax hemm min ibaxxi u jgħolli.

[Sir:7:12] Tiżrax gideb fuq ħuk,

u tagħmilx hekk lanqas ma' ħabibek.

[Sir:7:13] Titħajjar qatt li tgħid xi gidba,

għax min iħobb jigdeb ma jieħu xejn.

[Sir:7:14] Tlablabx fit-tul  fil-laqgħa tax-xjuħ,

u ttennix kliemek fit-talb tiegħek.

[Sir:7:15] Tobgħodx ix-xogħol ta' tbatija,

jew xogħol ir-raba' li nħalaq mill-Għoli.

[Sir:7:16] Tkunx magħdud mal-ġemgħa tal-midinbin;

ftakar li l-Mulej ma jdumx ma jagħdab.

[Sir:7:17] Umilja ruħek ħafna,

għax ħlas il-ħżiena nar u dud.

[Sir:7:18] Tibdilx ħabib mal-flus,

jew lil ħuk l-għażiż mad-deheb ta' Ofir.

[Sir:7:19] Mara għaqlija u twajba titlifhiex,

issaħħrek għal warajha aktar mid-deheb.

[Sir:7:20] Taħqarx l-ilsir fidil fix-xogħol tiegħu,

jew lill-qaddej mikri li jaqdik tajjeb.

[Sir:7:21] Lsir għaqli ħobbu,

u tiċħadlux il-ħelsien tiegħu.

 

It-tfal

 

[Sir:7:22] Għandek imrieħel? Ħu ħsiebhom,

u jekk jiswewlek, ħa jibqgħu għandek.

[Sir:7:23] Għandek it-tfal? Rabbihom sewwa,

u ġagħalhom minn ċkunithom ibaxxu rashom.

[Sir:7:24] Għandek ulied bniet? Ħu ħsieb ġieħhom,

imma tkunx wisq ħelu magħhom.

[Sir:7:25] Żewweġ 'il bintek, u tkun għamilt biċċa

                                                              xogħol kbira,

imma agħtiha lil raġel għaqli.

[Sir:7:26] Martek hi għal qalbek? Titfagħhiex 'il barra,

imma tafdax f'waħda li ma ġġibhiex.

 

Il-ġenituri

 

[Sir:7:27] Weġġaħ lil missierek b'qalbek kollha,

u tinsiex uġigħ il-ħlas ta' ommok.

[Sir:7:28] Ftakar li kienu huma li ġibuk fid-dinja;

biex se tħallashom għal dak li tawk?

 

Il-qassisin

 

[Sir:7:29] Agħti qima lill-Mulej b'qalbek kollha,

u agħti ġieħ lill-qassisin tiegħu.

[Sir:7:30] Ħobb lil Min ħalqek b'ħiltek kollha,

u titlaqx lil dawk li jaqduh.

[Sir:7:31] Ibża' mill-Mulej u weġġaħ lill-qassis,

u agħtih sehmu bħalma ġejt ikkmandat:

il-frott tal-bikri, il-vittma tar-riparazzjoni,                 

l-offerta ta' l-ispalel, il-vittma tal-konsagrazzjoni

u l-ewwel fost il-ħwejjeġ ikkonsagrati.

 

Il-fqar u l-magħkusin

 

[Sir:7:32] Midd idek għall-fqir ukoll,

u sħiħa tkun il-barka tiegħek.

[Sir:7:33] L-għotja tiegħek issaħħar il-ħajjin kollha,

u l-mejtin tiċħdilhomx il-ħniena tiegħek.

[Sir:7:34] Tonqosx lejn ta' qalbhom maqsuma,

imma ibki ma' min hu mbikki.

[Sir:7:35] Tħallix li żżur bniedem marid,

għax b'hekk issir maħbub.

[Sir:7:36] F'kull ma tagħmel ftakar fi tmiemek,

u ma għandek tidneb qatt.

 

8. Għaqal u sens komun

 

[Sir:8:1] Teħodhiex ma' bniedem b'saħħtu,

li ma tmurx tiġi f'idejh.

[Sir:8:2] Ara li ma tħaqqaqhiex ma' bniedem għani,

li ma jmurx juża ġidu kontrik;

għax id-deheb wassal ħafna għat-telfien,

u xaqleb saħansitra qlub is-slaten.

[Sir:8:3] Teħodhiex ma' bniedem lablabi,

u twaddabx ħatab fin-nar tiegħu.

[Sir:8:4] Tiċċajtax ma' wieħed imrobbi ħażin,

li ma jmorrux jiġu mżebilħa missirijietek.

[Sir:8:5] Tbaxxix il-bniedem niedem minn dnubietu;

ftakar li lkoll kemm aħna ħaqqna l-kastig.

[Sir:8:6] Iżżeblaħx bniedem fi xjuħitu

għax ħafna minna għad jixjieħu.

[Sir:8:7] Tifraħx b'mewt ħaddieħor;

ftakar li lkoll kemm aħna għad nintemmu.

 

It-tradizzjoni

 

[Sir:8:8] Twarrabx minn kliem l-għorrief,

u kun midħla tal-qwiel tagħhom,

għax mingħandhom tikseb it-tagħlim,

u ssir taf taqdi lill-kbarat.

[Sir:8:9] Tonqosx tagħti kas ta' kliem ix-xjuħ,

għax huma wkoll tgħallmu mingħand

                                                  missirijiethom;

mingħandhom titgħallem tkun bil-għaqal,

u meta jenħtieġ tkun tista' tagħti tweġiba.

 

L-għaqal

 

[Sir:8:10] Tqabbadx il-faħam tal-midneb,

li ma tmurx tinħaraq bin-nar tal-ħuġġieġa tiegħu.

[Sir:8:11] Twarrabx minn quddiem bniedem kiesaħ,

li ma jmurx jonsbok u jaqbdek fi kliemek.

[Sir:8:12] Tislifx lil min hu aktar b'saħħtu minnek,

u jekk tisilfu, għodd flusek b'mitlufa.

[Sir:8:13] Twegħidx bħala rahan aktar milli tista',

u jekk twiegħed, qis ruħek imdejjen.

 

[Sir:8:14] Ittallax imħallef il-qorti,

għax isir ħaqq minnu skond il-ġieħ li għandu.

[Sir:8:15] Timxix fit-triq ma' bniedem prużuntuż,

li ma jmurx ikun ta' piż għalik;

għax hu jagħmel dak li tgħidlu rasu,

u minħabba l-bluha tiegħu tintilef miegħu.

[Sir:8:16] Teħodhiex ma' bniedem li jitlagħlu,

u taqsamx id-deżert miegħu,

għax għalih id-demm qisu xejn,

u fejn ma ssibx għajnuna jħebb għalik.

[Sir:8:17] Tiħux parir mingħand min hu bla moħħ,

għax m'għandux ħila jżomm sigriet.

[Sir:8:18] Quddiem barrani tagħmel xejn li għandu

                                                         jinżamm moħbi,

għax ma tafx x'jaqbad ixerred.

[Sir:8:19] Tiftaħx qalbek ma' min ġie ġie;

tistenniex li dan se jġiblek ir-riżq.

 

9. L-imġiba man-nisa

 

[Sir:9:1] Tkunx għajjur għall-mara ta' qalbek,

biex ma tgħallimhiex il-ħażen kontrik.

[Sir:9:2] Tagħtix ruħek lill-mara,

hekk li din titla' fuq rasek.

[Sir:9:3] Tmurx ma' mara żienja,

li ma tmurx taqa' fix-xbiek tagħha.

[Sir:9:4] Tagħmilhiex ma' waħda tgħanni,

li ma tmurx tinqabad mill-mossi tagħha.

[Sir:9:5] Xebba toqgħodx tifliha,

li ma taħbatx titfixkel u jkun ħaqqek il-kastig

                                                                     magħha.

[Sir:9:6] Tagħtix ruħek lin-nisa tat-triq,

biex ma tberbaqx il-wirt li għandek.

[Sir:9:7] Toqgħodx tgħarrex fi triqat il-belt,

u toqgħodx tiġġerra fl-inħawi mwarrba tagħha.

[Sir:9:8] Dawwar ħarstek minn fuq mara sabiħa,

u tiċċassax lejn ġmiel mart ħaddieħor.

Minħabba sbuħit mara ħafna tilfu triqthom,

u hekk tħeġġet fihom bħan-nar il-passjoni.

[Sir:9:9] Toqgħodx fuq il-mejda ma' waħda

                                                               miżżewwġa,

u tixxalax bl-inbid magħha,

li ma tmurx qalbek tinġideb lejha,

u fis-saħna tiżloq u tintilef.

 

L-imġiba ma' l-irġiel

 

[Sir:9:10] Ħabib antik titilqux,

għax wieħed ġdid ma tħalltux miegħu;

ħabib ġdid hu bħal inbid ġdid:

tixorbu bil-qalb meta jeqdiem.

[Sir:9:11] Tgħirx għal ġieħ mogħti lill-midneb,

għax ma tafx x'hemm lest għalih.

[Sir:9:12] Tifraħx b'dak li jferraħ lill-ħżiena,

ftakar li sa ma jmutu ma jibqgħux bla ħlas.

[Sir:9:13] Tbiegħed minn bniedem li jista' joqtol,

li ma jkollokx għalfejn titħasseb għax tibża' li tmut;

imma jekk tersaq lejh, ara li ma tiżbaljax,

li ma jmurx ineħħilek ħajtek.

Kun af li qalb nases huma l-passi tiegħek,

u qed timxi fuq swar il-belt.

[Sir:9:14] Agħmel ħiltek u fittex il-ġirien tiegħek,

u ħu parir mingħand l-għorrief.

[Sir:9:15] Tħaddet ma' nies bil-għaqal,

u kull ma tgħid għandu jkun fuq il-Liġi ta'  l-Għoli.

[Sir:9:16] Dawk li jieklu miegħek għandhom ikunu

                                                                 ġiel sewwa,

u l-ftaħir tiegħek ħa jkun fil-biża' ta' Alla.

[Sir:9:17] Tifħir jaqla' xogħol ta' id is-sengħa,

u mexxej ta' poplu juri għerfu f'kelmtu.

[Sir:9:18] Lablâb ta' min jibża' minnu f'beltu,

u jinbagħad min jitkellem bl-addoċċ.

 

10. It-treġija 

 

[Sir:10:1] Prinċep għaref jgħallem lil niesu,

u l-għaqli jmexxi bl-ordni.

[Sir:10:2] Kif inhu mexxej il-poplu,

hekk ikunu l-ministri tiegħu;

u kif inhu l-gvernatur ta' belt,

hekk dawk kollha li joqogħdu fiha.

[Sir:10:3] Sultan bla rażan iwassal 'il niesu

                                                               għat-telfien,

u belt tinbena fuq l-għaqal tal-kapijiet.

[Sir:10:4] F'idejn il-Mulej hi s-setgħa fuq l-art,

u f'waqtu jqajjem fuqha l-bniedem siewi.

[Sir:10:5] F'idejn il-Mulej hu s-suċċess  tal-bniedem,

u fuq wiċċ il-kittieb iqiegħed il-glorja tiegħu.

 

Il-kburija

 

[Sir:10:6] Tagħdabx għall-ġar tiegħek għall-ebda

                                                              għemil ħażin,

u tagħmel xejn meta inti mgħaddab.

[Sir:10:7] Il-kburija jistmerruha Alla u l-bniedem,

u l-inġustizzja jistkerrhuha t-tnejn.

[Sir:10:8] Saltna jgħadduha minn ġens għal ieħor

minħabba l-inġustizzja, il-kburija u l-għana.

[Sir:10:9] Għaliex jitkabbar min hu trab u rmied

la darba f'ħajtu ntemmu msarnu?

[Sir:10:10] Marda twila, tidħak bit-tabib:

illum sultan u għada jintemm.

[Sir:10:11] Meta bniedem imut

jiret bhejjem jitkaxkru, annimali selvaġġi u dud.

[Sir:10:12] Il-bniedem jibda jitkabbar meta jwarrab

                                                                  mill-Mulej

u qalbu titbiegħed mill-Ħallieq tiegħu.

[Sir:10:13]  Il-bidu tal-kburija hu d-dnub,

u min jinħakem minnha jistmerruh;

għalhekk il-Mulej kabbar il-kastigi fuqhom,

u qeridhom għalkollox.

[Sir:10:14] Il-Mulej tefa' fl-art tronijiet il-kbarat,

u qiegħed  iċ-ċkejknin bilqiegħda minflokhom.

[Sir:10:15] Il-Mulej qala' l-ġnus mill-għeruq,

u minflokhom ħawwel l-umli.

[Sir:10:16] Il-Mulej ħarbat artijiet il-ġnus,

u qeridhom mis-sisien ta' l-art.

[Sir:10:17] Warrab 'il xi wħud minnhom u

                                             wassalhom għat-telfien,

u temm tifkirithom minn fuq l-art.

[Sir:10:18] Il-kburija m'hijiex magħmula għan-nies;

lanqas l-għadab mill-qalb għall-imwelldin min-nisa.

 

Nies li jixirqilhom ġieħ

 

[Sir:10:19] Liema nisel hu mweġġaħ? Nisel il-bniedem.

Liema nisel hu mweġġaħ? Ta' dawk li jibżgħu

                                                                  mill-Mulej.

Liema nisel hu bla ġieħ? Nisel il-bniedem.

Liema nisel hu bla ġieħ? Ta' dawk li jiksru

                                                          l-kmandamenti.

[Sir:10:20] Qalb l-aħwa għandu ġieħ il-mexxej

                                                                    tagħhom,

u f'għajnejn il-Mulej għandhom ġieħ ukoll dawk

                                                         li jibżgħu minnu.

[Sir:10:21] Il-biża' tal-Mulej hu l-bidu ta' kull kisba,

u l-bidu ta' kull ċaħda hu l-ebusija tar-ras.

[Sir:10:22] L-għani, il-bniedem ta' ġieħ, u l-fqir:

il-ftaħir tagħhom hu l-biża' tal-Mulej.

[Sir:10:23] M'huwiex sewwa li wieħed jonqos

                                             mill-ġieħ lill-fqir għaqli,

u m'huwiex xieraq li wieħed jagħti ġieħ lill-bniedem

                                                                      midneb.

[Sir:10:24] Bniedem għoli, mħallef, u setgħan

                                                           jingħatalu ġieħ,

imma ħadd minnhom m'hu aqwa minn min

                                                         jibża' mill-Mulej.

[Sir:10:25] L-ilsir għaqli jaqduh nies ħielsa,  

u raġel għaref ma jgemgimx.

 

Is-sinċerità u l-umiltà

 

[Sir:10:26] Tilgħabhiex ta' l-għaref meta ttemm

                                                                     xogħlok,

u tintefaħx meta tkun fil-bżonn.

[Sir:10:27] Aħjar wieħed li jaħdem u għandu

                                                         ż-żejjed f'kollox

minn wieħed li jdur mimli bih innifsu u

                                                     m'għandux x'jiekol.

[Sir:10:28] Ibni, kun ġwejjed meta tfaħħar lilek

                                                                      innifsek,

u agħti ġieħ lilek innifsek skond ma tiswa.

[Sir:10:29] Lil min jagħti tort lilu nnifsu min se

                                                             jagħtih raġun?

U min se jġib rispett lil min ikasbar lilu nnifsu?

[Sir:10:30] Fqir hu mweġġaħ minħabba dak li jaf,

u għani hu mweġġaħ minħabba ġidu.

[Sir:10:31] Min hu mweġġaħ fil-faqar, kemm iktar

                                                                    fl-għana!

U min hu bla ġieħ fl-għana, kemm inqas fil-faqar!

 

11. Tagħmilx ħaqq skond ma tara

 

[Sir:11:1] L-għerf ta' l-umli jgħinu jgħolli rasu,

u jqiegħdu bilqiegħda qalb il-kbarat.

[Sir:11:2] Tfaħħarx raġel minħabba ġmielu;

u taħmilx bniedem minħabba wiċċu.

[Sir:11:3] In-naħla hi żgħira fost il-ħlejjaq li jtiru,

imma dak li tagħmel hu l-aqwa fost il-ħlewwa.

[Sir:11:4] Tiftaħarx għax ilbiesek hu mill-aħjar,

u titkabbarx meta mfaħħar:

għax ta' l-għaġeb huma għemejjel il-Mulej,

u dak li jagħmel hu mistur għall-bniedem.

[Sir:11:5] Ħafna slaten sfaw bilqiegħda fl-art,

u dak li ħadd ma basru xedd il-kuruna f'rasu.

[Sir:11:6] Ħafna slaten sfaw għalkollox bla ġieħ,

u nies ta' ġieħ ġew mogħtija f'idejn oħrajn.

 

Riflessjoni bil-kalma

 

[Sir:11:7] Qabel ma tistħarreġ sewwa, tikkundannax;

l-ewwel aħsibha sewwa, u mbagħad ċanfar.

[Sir:11:8] Isma' qabel ma twieġeb,

u twaqqafx diskors f'nofsu.

[Sir:11:9] Dwar ħaġa li ma tiswiex għalik titlewwimx.

Fil-kawżi tal-midinbin la tindaħalx.

[Sir:11:10] Ibni, qis li ma titgħabbiex b'ħafna xogħol;

jekk iżżidu ma teħlisx mill-piena,

jekk tiġri warajh ma tilħqux,

u billi taħrab ma teħlisx minnu.

[Sir:11:11] Hemm min jagħmel xogħol iebes, ibati u                                                    

                                                                       jistinka,

imma xorta jibqa' lura għall-aħħar.

 

Fiduċja f'Alla

 

[Sir:11:12] Hemm min hu kajman u jeħtieġ

                                                                 l-għajnuna,

nieqes mill-ħila u mimli bil-faqar;

imma l-Mulej jitfa' għajnejh fuqu biex jagħmillu l-ġid,

jerfgħu mix-xejn tiegħu,

[Sir:11:13] u jgħinu jerfa' 'l fuq rasu,

hekk li ħafna jistagħġbu bih.

[Sir:11:14] It-tajjeb u l-ħażin, il-ħajja u l-mewt,              

il-faqar u l-għana jiġu mill-Mulej.

[Sir:11:15] Don tal-Mulej li wieħed ikun għaref

u l-Liġi jifhimha, u jagħrafha;

l-imħabba u d-drawwa ta' għemejjel tajba

                                                               minnu ġejjin.

[Sir:11:16] L-iżball u d-dlam ġew maħluqa

                                                           għall-midinbin,

dawk li jiftaħru bil-ħażen,

il-ħażen jikber magħhom.

[Sir:11:17] Id-don tal-Mulej jibqa' ma' dawk li jqimuh,

u r-rieda tajba tiegħu timliehom bil-ġid għal dejjem.

[Sir:11:18] Hemm min jistagħna għax għaqli u jfaddal,

u dan ikun sehem xortih;

Sir:11:19] meta jgħid: 'Sibt il-mistrieħ,

issa noqgħod niekol mill-ġid li għandi,'

ma jafx kemm se jgħaddi żmien,

u jħallih warajh lill-oħrajn u jmut.

[Sir:11:20] Oqgħod għal dak li ntrabatt bih u tħabbeb

                                                                       miegħu,

u idħol fi xjuħitek int u għadek taħdem.

[Sir:11:21] Tistagħġibx b'dak li jagħmel il-midneb;

ikollok fiduċja fil-Mulej,

u żomm sħiħ fit-taħbit tiegħek,

għax hi ħaġa ħafifa f'għajnejn il-Mulej,

li malajr u f'daqqa waħda jagħni lill-fqir.

[Sir:11:22] Il-barka tal-Mulej fil-ħlas tat-twajbin,

u ħin bla waqt ikabbar il-barka tiegħu.

[Sir:11:23] Tgħidx: 'X'jonqosni,

u 'l quddiem x'ġid se jkolli?'

[Sir:11:24] Tgħidx: 'Għandi kull ma neħtieġ,

u 'l quddiem liema għawġ jista' jkolli?'

[Sir:11:25] Fi żmien il-ġid jintesa l-għawġ,

u fi żmien l-għawġ jintesa l-ġid.

[Sir:11:26] Ħaġa ħafifa għall-Mulej

li meta l-bniedem itemm ħajtu jħallsu  skond

                                                                      imġibtu.

[Sir:11:27] Għawġ ta' siegħa jnessi l-kumditajiet;

u għemejjel il-bniedem jinkixfulu fi tmiem ħajtu.

[Sir:11:28] Issejjaħ lil ħadd imbierek qabel ma jmut;

bniedem issir tafu f'uliedu.

 

Tafdax f'min hu ħażin

 

[Sir:11:29] Iddaħħalx f'darek lil kulħadd,

għax ħafna n-nases ta' min jimxi bil-ħżunija.

[Sir:11:30] Qalb il-kburi bħal perniċi ta' l-insib

                                                                       f'gaġġa,

u bħal wieħed jgħasses ħa jarak taqa';

[Sir:11:31] għax jonsob biex it-tajjeb idawwru

                                                                       f'ħażen,

u jmaqdar dak li ħaqqu tifħir.

[Sir:11:32] Bi xrara nar tieħu kotra ġamar,

u l-bniedem midneb jgħasses biex ixerred id-demm.

[Sir:11:33] Għasses għall-ħażin għax ħażin ifassal,

li ma jmurx jitfa' fuqek għajb li jibqagħlek.

[Sir:11:34] Ilqa' barrani għandek, u jħawwdek

                                                             b'ħafna taqlib,

u jagħmlek barrani għal niesek.

 

12. L-għemil it-tajjeb

 

[Sir:12:1] Meta tagħmel it-tajjeb, kun af lil min qed                                           

                                                                     tagħmlu,

u jroddulek ħajr għat-tajjeb tiegħek.

[Sir:12:2] Agħmel it-tajjeb ma' bniedem sewwa u

                                                                ħlas ikollok,

jekk mhux mingħandu, mingħand l-Għoli.

[Sir:12:3] Ma jikseb xejn tajjeb min iwebbes rasu

                                                                    fil-ħażen,

jew min ma jagħmilx karità.

[Sir:12:4] Agħti lill-bniedem sewwa,

u tgħinx lill-midneb.

[Sir:12:5] Agħmel it-tajjeb ma' l-umli,

u tagħtix lil bniedem ħażin;

iċħadlu ħobżu u tagħtihulux,

li ma jmurx bih jaħkem fuqek;

għax titħallas b'ħażen għal darba tnejn

għat-tajjeb kollu li tkun għamiltlu.

[Sir:12:6] Għax lanqas l-Għoli ma jaħmel il-midinbin,

u jitħallas minn dawk li ma jibżgħux minnu.

[Sir:12:7] Agħti lill-bniedem sewwa,

u tgħinx lill-midneb.

 

Ħbieb veri u ħbieb foloz

 

[Sir:12:8] Il-ħabib ma jingħarafx fil-ġid,

u l-għadu ma jinħebiex fid-deni.

[Sir:12:9] Meta bniedem hu fil-ġid jitnikktu

                                                    l-għedewwa tiegħu,

imma fl-għawġ ħabibu jitwarrab minnu.

[Sir:12:10] Qatt tafda l-għadu tiegħek,

għax bħalma r-ram isaddad,

hekk ukoll ħżunitu.

[Sir:12:11] Mqar jekk jiċċekken u jitbaxxa quddiemek,

oqgħod attent u għassa tiegħu;

kun għalih bħal wieħed inaddaf mera,

u tkun taf x'hemm taħt is-sadid.

[Sir:12:12] Tqegħdux maġenbek,

li ma jaqlibhilekx biex jeħodlok postok;

tqegħdux bilqiegħda fuq il-lemin tiegħek,

li ma jmurx ifittex li jeħodlok postok,

u fl-aħħar tiġi fi kliemi,

u tħoss in-nigża tiegħu għal li tkun għamilt.

[Sir:12:13] Min se jitħassar wieħed isaħħar is-sriep

                                                      jekk qatt jingidem,

jew lil dawk li jersqu lejn il-bhejjem ħorox?

[Sir:12:14] Hekk ukoll lil wieħed li jindiehes

                                                                ma' midneb

u jkollu x'jaqsam miegħu fi dnubietu.

[Sir:12:15] Jibqa' miegħek għal xi żmien

imma jekk taħbat tixxengel, ma jistabarx bik.

[Sir:12:16] L-għadu għandu fuq xufftejh kliem ħelu,

imma f'qalbu jfassal biex iwaqqgħek f'ħofra;

minn għajnejh l-għadu jnixxi d-dmugħ,

imma meta jiġih il-waqt, id-demm li jċarċar

                                                     ma jkunx biżżejjed.

[Sir:12:17] Jekk tiltaqa' ma' xi għawġ, issibu hemm

                                                                        qablek;

u, bħallikieku se jtik daqqa t'id, joqgħod

                                    m'għarqubek biex jaqlibhielek;

[Sir:12:18] iċaqlaq rasu u jċapċap idejh,

u jgħid ħafna minn taħt l-ilsien, u jbiddel bixret

                                                                          wiċċu.

 

13. Tħallat ma' min hu bħalek

 

[Sir:13:1] Min imiss il-qatran jitħammeġ,

u min ikollu x'jaqsam ma' bniedem kburi jsir bħalu.

[Sir:13:2] Terfax toqol li ma tiflaħx għalih,

u qis li ma jkollokx x'taqsam

ma' min hu b'saħħtu, u għani aktar minnek.

X'għandha x'taqsam ġarra ma' kitla?

Jekk jaħbtu, hi ssir frak.

[Sir:13:3] Jiżbalja l-għani, u minn fuq jibda jhedded,

imma jekk xi ħadd jiżbalja kontra l-fqir,

dan ikollu saħansitra jitlob skuża.

[Sir:13:4] L-għani met'għandu bżonnok, jinqeda bik,

imma meta jkun jonqsok xi ħaġa, jitilqek.

[Sir:13:5] Meta għandek il-ġid, jiġi jgħix miegħek;

jerdagħlek ġidek bla ma jagħti kas.

[Sir:13:6] Ikollu bżonnok, u jqarraq bik,

jitbissimlek, u jimliek bit-tama;

jgħidlek ħwejjeġ sbieħ u jistaqsik:

                                           'Għandek bżonn xi ħaġa?'

[Sir:13:7] U jġagħlek tistħi bl-ikel li jagħtik,

sakemm ikun ħadlek kollox għal darbtejn tlieta,

u fl-aħħar jiddieħek bik.

Meta mbagħad jarak, jitbiegħed minnek,

u jibda jċaqlaq rasu għalik.

[Sir:13:8] Qis li ma titqarraqx,

li ma tiġix umiljat minħabba fi bluhatek.

[Sir:13:9] Jekk setgħani jistiednek, żomm lura,

u aktar u aktar jistiednek.

[Sir:13:10] Tersaqx 'il quddiem, li ma tintefax lura,

u toqgħodx 'il bogħod wisq, li ma tintesiex.

[Sir:13:11] Titħajjarx iġġib ruħek miegħu bħalkieku

                                                                 kont daqsu,

u temminx il-ħafna kliem li jgħidlek,

għax b'ħafna diskors jipprova jġarrbek;

jitbissimlek u jkun qiegħed jistħarrġek.

[Sir:13:12] Bla qalb hu dak li ma jżommx kliemu;

ma jeħilsikx mill-moħqrija u mill-irbit.

[Sir:13:13] Ħu ħsieb u għasses sewwa,

ma' min irid ifixklek.

[Sir:13:*14] Meta tisma' dan stenbaħ min-ngħas

                                                                      tiegħek,

ħobb il-Mulej tul ħajtek kollha,

u sejjaħ lilu għas-salvazzjoni tiegħek.

[Sir:13:15] Kull ma jgħix iħobb 'il min hu bħalu,

u kull bniedem il-proxxmu tiegħu.

[Sir:13:16] Kull ħlejqa tinġideb għal waħda ta'

                                                          l-istess għamla,

u l-bniedem jingħaqad ma' ħlejqa tixbah lilu.

[Sir:13:17] X'għandu x'jaqsam lupu ma' ħaruf?

Daqshekk ieħor il-midneb mat-twajjeb.

[Sir:13:18] X'għandha x'taqsam il-jena mal-kelb,

u x'għandu x'jaqsam l-għani mal-fqir?

[Sir:13:19] Il-ħmir selvaġġi fid-deżert huma l-kaċċa

                                                                  ta' l-iljuni;

hekk ukoll il-fqar il-mergħa ta' l-għonja.

[Sir:13:20]  Il-kburi jistmell l-umiltà,

u l-għani jistmell il-fqir.

[Sir:13:21] Meta għani jixxengel, ħbiebu jżommuh

                                                                            sod;

meta l-fqir jaħbat se jaqa', sa ħbiebu jimbuttawh.

[Sir:13:22] Meta għani jiżloq, ħafna jgħinuh,

jitkellem kif m'għandux, u jagħtuh raġun;

imma fqir jitfixkel, jgħidu li ħtija tiegħu,

u jekk jitkellem bil-għaqal, ma jagħtuhx widen.

[Sir:13:23] Jitkellem l-għani, u ħafna jibqgħu siekta,

u l-kelma tiegħu jgħolluha m'ogħla s-sħab,

imma meta jitkellem il-fqir jgħidu: 'Dan min hu?'

u jekk jitfixkel, ikomplu jwaqqgħuh.

[Sir:13:24] L-għana hu tajjeb fejn m'hemmx dnub;

imma għal min ma jibżax minn Alla l-faqar hu ħażin.

[Sir:13:25] Qalb il-bniedem tbiddillu l-bixra ta' wiċċu,

jew għall-aħjar, jew għall-agħar.

[Sir:13:26] Wiċċ daħkan jixhed qalb hienja,

imma li titkellem bil-proverbji jitlob ħafna ħsieb.

 

14. L-hena veru

 

[Sir:14:1] Mbierek il-bniedem li ma jiżbaljax bi

                                                                       kliemu,

u li ma jħossx il-kuxjenza tniggżu ta' xi dnub.

[Sir:14:2] Mbierek min il-kuxjenza tiegħu ma

                                                                    ċċanfrux,

u min ma tilifx it-tama tiegħu.

 

L-għira u r-regħba

 

[Sir:14:3] Raġel xħiħ ma jixraqlux l-għana,

u x'iservih il-ġid lil bniedem għajjur?

[Sir:14:4] Min joqgħod nieqes biex jiġma', jiġma'

                                                          għal ħaddieħor,

u l-ġid tiegħu jgawduh oħrajn.

[Sir:14:5] Min hu rgħib miegħu nnifsu,

ma' min se jġib ruħu tajjeb?

Ġidu ma jafx igawdih.

[Sir:14:6] M'hemmx agħar mir-rgħib miegħu nnifsu,

dan hu l-ħlas tal-ħażen tiegħu.

[Sir:14:7] Jekk jagħmel xi ħaġa tajba, ma jkollux

                                                  f'moħħu li jagħmilha,

u fl-aħħar jikxef il-ħażen tiegħu.

[Sir:14:8] Ħażin min iħares b'għajn għajjura,

idawwar wiċċu u ma jagħtix kas tan-nies.

[Sir:14:9] Għajn ir-rgħib ma tikkuntentax b'sehemha;

l-inġustizzja u l-ħażen inixxfu r-ruħ.

[Sir:14:10] Ix-xħiħ iħares bl-għira lejn il-ħobż,

u l-mejda tiegħu hi bin-nieqes.

[Sir:14:11] Ibni, ġib ruħek tajjeb miegħek innifsek,

                                     skond kemm għandek mnejn,

u agħmel lill-Mulej offerti xierqa.

[Sir:14:12] Ftakar li l-mewt tiġi bla ma titlef żmien,

u l-patt mal-mewt ħadd m'għarrafhulek.

[Sir:14:13] Qabel tmut agħmel il-ġid ma' ħabib,

u oħroġ idek, u agħtih skond ma tiflaħ.

[Sir:14:14] Tiċċaħħadx minn ġurnata tajba,

u s-sehem tajjeb li tixtieq tħallihx jaħrablek.

[Sir:14:15] Jaqaw ma tħallix għal ħaddieħor dak li

                                                           qlajt b'xogħlok,

U l-frott tax-xogħol tiegħek biex jitqassam bix-xorti?

[Sir:14:16] Agħti u ħu, u derri,

għax fl-imwiet ma tistax tfittex il-pjaċir.

[Sir:14:17] Kull min għandu l-ħajja jeqdiem bħal libsa,

għax marbut minn dejjem bid-digriet: 'Żgur li tmut'.

[Sir:14:18] Bħal weraq jikbru fuq siġra kollha ħdura

li twaqqa' xi wħud u ttalla' oħrajn,

hekk nisel id-demm u l-laħam:

wieħed imut u ieħor jitwieled.

[Sir:14:19] Kull biċċa xogħol titmermer u tgħib,

u min jagħmilha jmur magħha.

 

L-hena ta' l-għerf

 

[Sir:14:20] Mbierek il-bniedem li ħsiebu fl-għerf,

u jitkellem bl-għaqal.

[Sir:14:21] B'moħħu jifli triqatu

u jikkunsidra l-ħwejjeġ mistura tiegħu.

[Sir:14:22] Joħroġ warajh bħal kaċċatur,

u joqgħodlu għassa fi triqatu.

[Sir:14:23] Jittawwal ġewwa mit-twieqi tiegħu,

u jissemmagħlu mal-bibien tiegħu.

[Sir:14:24] Imur joqgħod ħdejn id-dar tiegħu,

u jsammar il-kunjard mal-ħajt tiegħu.

[Sir:14:25] Maġenbu jtella' t-tinda tiegħu,

u jgħammar fejn isib it-tajjeb.

[Sir:14:26] Iqiegħed lil uliedu   għall-kenn tiegħu,

u jgħammar taħt il-friegħi tiegħu.

[Sir:14:27] Taħtu jistkenn mis-sħana,

u jmur joqgħod fil-glorja tiegħu.

 

15.  [Sir:15:1] Hekk jagħmel min jibża' mill-Mulej;

u min iżomm il-Liġi jikseb l-għerf.

[Sir:15:2] L-għerf joħroġ jiltaqa' miegħu bħallikieku

                                                                        ommu,

u jilqgħu bħalkieku mart żgħożitu.

[Sir:15:3] Jitimgħu bil-ħobż tal-fehma,

u jisqih l-ilma ta' l-għerf.

[Sir:15:4] Iserraħ fuq l-għerf u ma jmil qatt,

iżomm miegħu u ma jkollux għax jistħi.

[Sir:15:5] U l-għerf jgħollih fuq il-ġirien tiegħu,

u f'nofs il-ġemgħa jiftaħlu fommu.

[Sir:15:6] Isib hena u kuruna ta' ferħ,

u jagħmel isem għal dejjem.

[Sir:15:7] In-nies boloh ma jiksbuhx,

u l-bnedmin midinba ma jarawhx.

[Sir:15:8] L-għerf hu 'l bogħod minn bniedem kburi,

u n-nies qarrieqa ma jiftakrux fih.

[Sir:15:9] It-tifħir fuq fomm il-midneb hu barra

                                                                minn postu,

għaliex m'huwiex imnebbaħ lilu mill-Mulej.

[Sir:15:10] It-tifħir għandu jingħad skond l-għerf,

u jirnexxi bl-għajnuna tal-Mulej.

 

Il-libertà tal-bniedem

 

[Sir:15:11] Tgħidx: "Ħtija tal-Mulej tbegħidt",

għax min jobgħod xi ħaġa ma jagħmilhiex.

[Sir:15:12] Tgħidx: "Hu ħariġni mit-triq it-tajba",

għax hu m'għandux bżonn il-bniedem midneb.

[Sir:15:13] Il-Mulej jobgħod kull ma hu ta' min

                                                                    jistmerru,

u dan ma jħobbuhx dawk li jibżgħu mill-Mulej.

[Sir:15:14] Hu mill-bidu għamel il-bniedem,

u ħallieh f'idejn ir-rieda tiegħu.

[Sir:15:15] Jekk trid tista' tħares il-kmandamenti,

u b'rieda tajba tista' tkun fidil.

[Sir:15:16] Hu qegħedlek quddiemek in-nar u l-ilma;

liema trid minnhom, midd idek għalih.

[Sir:15:17] Quddiem il-bniedem hemm il-ħajja u

                                                                      l-mewt,

u liema tixtieq qalbu lesta għalih.

[Sir:15:18] Għax għerf il-Mulej hu bla qjies,

qawwi f'setegħtu u jara kollox.

[Sir:15:19] Għajnejh fuq dawk li jibżgħu minnu,

u jagħraf kull ma jagħmel il-bniedem.

[Sir:15:20] Lil ħadd ma qabbad jgħix ħażin,

u lil ħadd ma rħielu jidneb.

 

16. Is-saħta tal-midinbin

 

[Sir:16:1] Tixtieqx kotra ta' wlied ma jiswew għal xejn,

tifraħx bi tfal bla biża' ta' Alla.

[Sir:16:2] Jekk joktru, tifraħx bihom,

jekk m'hux fuqhom il-biża' ta' Alla.

[Sir:16:3] Tkunx żgur mill-ħajja tagħhom,

u toqgħodx fuq il-kotra tagħhom,

għax wieħed aqwa minn elf;

aħjar tmut bla tfal

milli jkollok ulied bla biża' ta' Alla.

[Sir:16:4] Għax bniedem għaqli jimla belt bin-nies,

imma b'ġens ta' midinbin issir ħerba.

[Sir:16:5] Għajnejja raw ħafna minn dawn il-ħwejjeġ,

u widnejja semgħu aqwa minn hekk.

[Sir:16:6] Fil-laqgħa tal-midinbin jaqbad in-nar,

u fost ġens li ma jobdix tixgħel il-qilla.

[Sir:16:7] Xejn ma swielhom quddiem Alla l-ġganti

                                                                  tal-qedem

li, għax b'saħħithom, qamu għalih.

[Sir:16:8] Ma ħelishiex lin-nies ta' fejn mar joqgħod

                                                                             Lot,

u stkerrahhom għax kienu mimlijin bihom infushom.

[Sir:16:9] Ma kellux ħniena minn ġens mitluq

                                                                għall-qerda,

minn dawk li nqerdu fi dnubiethom,

[Sir:16:10] bħalma lanqas mis-sitt mitt elf ruħ li

                                                              kienu miexja,

 minn dawk li ngħaqdu flimkien fl-ebusija ta'

                                                                     qalbhom.

[Sir:16:11] U jekk hemm wieħed rasu iebsa,

hi ħaġa ta' l-għaġeb jekk jeħlisha bla kastig;

għax ħniena u għadab huma għand il-Mulej;

għandu s-setgħa li jaħfer u li jsawwab qilltu.

[Sir:16:12] Daqs kemm hi kbira ħnientu,

daqshekk ieħor hu kbir twiddibu;

jagħmel ħaqq mill-bniedem skond għemilu.

[Sir:16:13] Il-midneb ma jaħrabx b'dak li jkun ħataf,

u sabar it-twajjeb ma jisfax  fix-xejn.   

[Sir:16:14] Hu jagħmel il-wisa' għal kull xorta ta'

                                                                        ħniena,

u kulħadd jitħallas skond għemilu.

[Sir:16:*15] Il-Mulej webbes ras il-Fargħun biex  ma

                                                                     jagħrfux,

biex hekk isir magħruf dak li għamel

                                                        mis-sema 'l isfel.

[Sir:16:*16] Ħnientu tidher lill-ħolqien kollu,

u fired bil-qjies id-dawl u d-dlam.

 

Il-ħlas ċert

 

[Sir:16:17] Tgħidx: "Ninħeba mill-Mulej;

mill-għoli min se jarani?

F'kotra nies ma jagħrfunix,

għax jien min jien fil-firxa bla qjies tal-ħolqien?

[Sir:16:18] Ara, is-smewwiet u l-ogħla smewwiet,

l-abbiss u l-art, jitriegħdu fiż-żjara tiegħu.

[Sir:16:19] L-għoljiet ukoll u sisien l-art

jitheżhżu bit-tregħid meta jħares lejhom.

[Sir:16:20] Imma l-bniedem m'hux moħħu f'dawn

                                                                   il-ħwejjeġ,

u triqatu min joqgħod jaħseb fuqhom?

[Sir:16:21] U bħal riefnu li l-bniedem ma jarahx,

il-kotra ta' l-għemejjel tiegħu huma mistura.

[Sir:16:22] "Għax l-għemejjel tal-ġustizzja tiegħu,

                                                    min se jxandarhom?

U min se joqgħod jistenniehom? Għax il-patt

                                                        għadu 'l bogħod."

[Sir:16:23] Hekk jifhimha minn moħħu ma jagħtihx,

u ta' iblah jaħsibha min hu

bla sens u barra minn triqtu.

 

Post il-bniedem fil-ħolqien

 

[Sir:16:24] Ismagħni, ibni, ħa titgħallem,

u jkollok kliemi għal qalbek.

[Sir:16:25] It-tagħlim tiegħi nagħtih bil-qjies,

u dak li naf inxandru bir-reqqa.

[Sir:16:26] Xogħlijiet il-Mulej kienu mill-bidu għax

                                                              hu ħalaqhom,

u mindu għamilhom qassmilhom sehemhom.

[Sir:16:27] Qiegħed f'ordni li jibqa' għal dejjem kull

                                                                 ma għamel,

u qatagħha fejn għandhom jaħkmu għan-nisel

                                                               ta' warajhom;

la jeħodhom il-ġuħ u lanqas jegħjew,

u ma jiqfux minn xogħolhom.

[Sir:16:28] Ma jrossux fuq xulxin biex wieħed jaqla'

                                                                      'l-ieħor,

u kelmtu qatt ma jiksruha.

[Sir:16:29] Wara dan il-Mulej ħares fuq l-art,

u mlieha b'ġidu.

[Sir:16:30] Kesa wiċċ l-art b'kull xorta ta' ħlejjaq

                                                                         ħajjin,

u dawn jerġgħu lura lejha.

 

17. [Sir:17:1] Il-Mulej ħalaq il-bniedem mill-art,

u mill-ġdid reġġgħu lura lejha.

[Sir:17:2] Tahom żmien u jiem magħduda,

u tahom setgħa fuq kull ma hawn fuq l-art.

[Sir:17:3] Libbishom b'saħħa tixbah lil tiegħu,

u għamilhom skond xbihatu.

[Sir:17:4] Nissel f'kull ħlejqa l-biża' tagħhom,

u tahom is-setgħa fuq it-tajr u l-bhejjem.

[Sir:17:*5] Rċevew l-użu ta' ħames ħidmiet tal-Mulej,                                                           

qassmilhom id-don tal-moħħ bħala s-sitt wieħed,

u bħala s-seba' r-raġuni

għat-tifsir tal-ħidmiet tiegħu.

[Sir:17:6] Tahom ir-raġuni, l-ilsien u l-għajnejn,

u wkoll il-widnejn u moħħ biex jaħsbu.

[Sir:17:7] Tahom is-setgħa li jitgħallmu u jifhmu,

u wriehom x'inhu t-tajjeb u l-ħażin.

[Sir:17:8] Żamm għajnejh fuq qlubhom,

biex jurihom l-għemejjel ta' l-għaġeb tiegħu.

[Sir:17:*9] U tahom li jiftaħru bl-għeġubijiet għal

                                                             dejjem tiegħu.

[Sir:17:10] U huma jfaħħru ismu l-qaddis,

u hekk ixandru l-għemejjel ta' l-għaġeb tiegħu.  

[Sir:17:11] Qegħdilhom quddiemhom it-tagħlim,

u tahom b'sehemhom il-liġi tal-ħajja.

[Sir:17:12] Għamel magħhom patt għal dejjem,

u wriehom x'inhu l-ħaqq tiegħu.

[Sir:17:13] Raw b'għajnejhom il-kobor tal-glorja

                                                                        tiegħu,

u semgħu b'widnejhom il-leħen glorjuż tiegħu.

[Sir:17:14] U wissiehom: "Ħarsu rwieħkom minn

                                                                 kull ħażen."

U lil kull wieħed tah kmandament dwar il-proxxmu  

                                                                        tiegħu.

 

L-Imħallef divin

 

[Sir:17:15] Triqathom huma dejjem quddiemu,  

m'humiex moħbija minn għajnejh.

[Sir:17:*16] Minn ċkunithom triqathom jagħtu

                                                                għall-ħażen

u m'għandhomx ħila qalbhom tal-ġebel jagħmluha

                                                                    tal-laħam.

[Sir:17:*17a] Għax meta tqassmu l-ġnus ta' kollha

                                                             kemm hi l-art,

[Sir:17:17b] 'l kull ġens qegħedlu prinċep fuqu,

imma Iżrael hu sehem il-Mulej;

[Sir:17:*18] billi kien l-iben il-kbir rabbieh

                                                             fid-dixxiplina,

u tah b'sehmu dawl l-imħabba, u ma telqux.

[Sir:17:19] L-għemejjel kollha tagħhom huma

                                                bħax-xemx quddiemu,

u għajnejh huma l-ħin kollu fuq triqathom.

[Sir:17:20] Il-ħażen tagħhom ma jinħebiex minnu,

u dnubiethom kollha quddiem il-Mulej.

[Sir:17:*21] Il-Mulej hu qalbu tajba u jaf il-ħlejjaq

                                                                        tiegħu;

la telaqhom u lanqas ħalliehom, imma ħafrilhom.

[Sir:17:22] Il-karità li jagħti l-bniedem hi bħal siġill

                                                                għall-Mulej;

Hu jgħożż il-ħniena tal-bniedem bħal ħabba

                                                                  ta' l-għajn.

[Sir:17:23] Wara dan iqum u jħallashom,

u jniżżel fuq rashom il-ħlas li ħaqqhom.

[Sir:17:24] Imma lil dawk li jindmu jħallihom

                                                               jerġgħu lura,

u jsaħħaħ lil dawk li ma jkunux jifilħu jżommu aktar.

 

Twissija għall-indiema

 

[Sir:17:25] Erġa' lura lejn il-Mulej, u d-dnub ħallih

                                                                        warajk,

u warrab dak li jfixklek.

[Sir:17:26] Dur lura lejn l-Għoli, u warrab mill-ħażen,

u obgħod għall-aħħar dak li hu ta' min jistmerru.

[Sir:17:27] Lill-Għoli min se jfaħħru f'Art l-Imwiet

minflok il-ħajjin li jroddulu ħajr?

[Sir:17:28] Għall-mejjet bħalkieku ma kien xejn,

                                                    ntemm radd il-ħajr;

min hu ħaj u f'sikktu jfaħħar il-Mulej.

[Sir:17:29] Kemm hi kbira l-ħniena tal-Mulej,

u l-maħfra tiegħu għal dawk li jerġgħu lura lejh!

[Sir:17:30] Il-bnedmin ma jistax ikollhom kollox,  

għax bin il-bniedem ma jistax ma jmutx.

[Sir:17:31] Hemm xi ħaġa tiddi aktar mix-xemx ?

Mqar din ukoll titgħajjeb.

Min hu tad-demm u l-laħam ħsiebu fil-ħażen.

[Sir:17:32]  Il-Mulej jifli l-qawwiet tas-smewwiet

                                                                      fl-għoli,

u trab u rmied huma l-bnedmin.

 

18. Il-kobor ta' Alla

 

[Sir:18:1] Dak li jgħix għal dejjem ħalaq kollu

                                                kemm huwa l-univers.

[Sir:18:2a] Il-Mulej biss hu magħdud b'ġust,

[Sir:18:*2b] u m'hemm ħadd ieħor ħliefu.

[Sir:18:*3] Irieġi d-dinja fil-keffa ta' idu,

u kollox joqgħod għar-rieda tiegħu,

għax hu s-sultan ta' kollox,

u bil-qawwa tiegħu jifred fosthom,

is-sagru mill-profan.

[Sir:18:4] Ma ta lil ħadd ifisser dak li għamel;

u min se jifhem l-għemejjel kbar tiegħu?

[Sir:18:5] Il-qawwa kbira tiegħu min jista' jqisha?

U min se jirrakkonta ħnientu?

[Sir:18:6] M'hemmx x'wieħed inaqqas u lanqas xi jżid,

u m'hemmx min jifhem għeġubijiet il-Mulej.

[Sir:18:7] Xħin bniedem jasal fit-tmiem, ikun għadu

                                                                      fil-bidu;

u meta jieqaf, jibqa' mifxul.

 

Ix-xejn tal-bniedem

 

[Sir:18:8] X'inhu l-bniedem u x'inhi l-ħtieġa tiegħu?

X'inhu t-tajjeb u x'inhu l-ħażin tiegħu?

[Sir:18:9] Għadd jiem il-bniedem hu kbir jekk

                                                        ikun ta' mitt sena.

[Sir:18:10] Bħal qatra ilma mill-baħar u traba

                                                                  mir-ramel,

hekk huma ftit snin ħdejn il-jum ta' dejjem.

[Sir:18:11] Għalhekk jistabar bihom il-Mulej,

u jsawwab fuqhom ħnientu.

[Sir:18:12] Jara u jagħraf li se jispiċċaw ħażin,

u għalhekk ikattar il-maħfra tiegħu.

[Sir:18:13] Il-ħniena tal-bniedem hi ma' ġaru,

imma l-ħniena tal-Mulej hi ma' kull min hu ħaj;

iċanfar, iħarreġ, u jgħallem,

u jreġġagħhom lura bħal ragħaj il-merħla tiegħu.

[Sir:18:14] Tiġih ħasra minn dawk li jilqgħu twiddibu,

u minn dawk li jfittxu l-ġudizzji tiegħu.

 

Kif wieħed għandu jagħti

 

[Sir:18:15] Ibni, iċċanfarx inti u tagħmel il-ġid,

u meta tagħti tweġġax b'ilsienek.

[Sir:18:16] M'hux in-nida ttaffi l-għomma?

Hekk il-kelma hi aqwa mill-għotja.

[Sir:18:17] Il-kelma m'hijiex aħjar minn għotja tajba?

Imma t-tnejn issibhom għand bniedem qalbu tajba.

[Sir:18:18] L-iblah hu qalbu ħażina u jmaqdar,

u l-għotja ta' min jagħtik kontra qalbu tweġġagħlek

                                                                     għajnejk.

 

Irrifletti u aħseb minn qabel

 

[Sir:18:19] Tgħallem qabel titkellem,

u ħu ħsieb saħħtek qabel timrad.

[Sir:18:20] Qabel il-ħaqq stħarreġ sewwa lilek

                                                                      innifsek,

u fis-siegħa taż-żjara ssib il-maħfra.

[Sir:18:21] Qabel timrad ċekken lilek innifsek,

u meta tonqos uri li jisgħob bik.

[Sir:18:22] Tintrabatx hekk li ma tkunx tista' żżomm

                                                        wegħda f'waqtha,

u tistenniex il-mewt biex teħles minnha.

[Sir:18:23] Qabel tagħmel wegħda ħejji ruħek,

u tkunx bħal bniedem li jġarrab il-Mulej.

[Sir:18:24] Ftakar fil-qilla ta' l-aħħar jum;

u fi żmien il-ħlas, meta Alla jdawwar wiċċu.

[Sir:18:25] Ftakar fi żmien il-ġuħ meta għandek

                                                                  biex tixba',

u fil-faqar u n-nuqqas f'jiem il-ġid.

[Sir:18:26] Iż-żmien għaddej minn filgħodu sa

                                                                    filgħaxija,

u kollox jgħaddi malajr quddiem il-Mulej.

[Sir:18:27] Bniedem għaqli joqgħod b'seba' għajnejn

                                                                      f'kollox,

u f'jiem id-dnub jieħu ħsieb li ma jiżbaljax.

[Sir:18:28] Min għandu s-sens jagħraf l-għerf,

u jrodd tifħir lil min isibu.

[Sir:18:29] Dawk li jifhmu l-qwiel, huma wkoll isiru

                                                                     għorrief,

u jkunu għajn ta' proverbji għaqlija.

 

It-trażżin

 

[Sir:18:30] Tħallix xewqatek jiġbduk warajhom,

u rażżanhom il-ġibdiet tiegħek.

[Sir:18:31] Jekk tintelaq għal kull ma tixtieq qalbek,

jiddieħku bik l-għedewwa tiegħek.

[Sir:18:32] Tixxalax f'ħafna lussu,

li ma tiftaqarx bl-ispejjeż tiegħu.

[Sir:18:33] Tiddejjinx u tiftaqarx biex tixxala,

meta ma għandek xejn fil-ħorġa.

 

19. It-trażżin

 

[Sir:19:1] Ħaddiem xurban ma jistagħniex;

min jistmerr ħwejjeġ żgħar,

bil-mod il-mod jaqa' fil-kbar.

[Sir:19:2] Nbid u nisa jħarbtu 'l min għandu s-sens,

u min jitħallat ma' nisa żienja, hu bla kont

                                                                għall-aħħar.

[Sir:19:3] Jirtuh it-taħsir u d-dud;

u min hu bla kont jinħataf mid-dinja.

 

Kontra l-kliem żejjed

 

[Sir:19:4] Min jgħaġġel biex jemmen moħħu ħafif,

min jidneb jagħmel ħsara lilu nnifsu.

[Sir:19:5a] Min jifraħ bil-ħażen isir ħaqq minnu,

[Sir:19:*5b] u min jiċċaħħad mill-pjaċiri jagħmel

                                                           ġieħ lilu nnifsu.

[Sir:19:*6a] Min iliġġem ilsienu jgħix mingħajr

                                                                         tilwim.

[Sir:19:6b] U min jobgħod it-tpaċpiċ jonqoslu

                                                                      l-ħażen.

[Sir:19:7] Qatt ittenni kelma li tkun smajt,

u xejn ma jonqoslok minn dak li għandek.

[Sir:19:8] Twassalhiex la lill-ħabib u lanqas

                                                                  lill-għadu,

u jekk ma jkunx dnub għalik, tikxifhiex.

[Sir:19:9] Għax min semgħek u qagħad għassa  

                                                                      tiegħek

maż-żmien isir jobogħdok.

[Sir:19:10] Smajt kelma? Għandha tmut miegħek.

Tibża' xejn, m'hux se tikkriepa!

[Sir:19:11] Minħabba kelma l-iblah ibati,

bħal mara se tiled minħabba t-tarbija.

[Sir:19:12] Bħal vleġġa mwaħħla f'koxxa ta' ġisem,

hekk hi kelma fil-ġewwieni ta' l-iblah.

 

Temminx kull ma tisma'

 

[Sir:19:13] Stħarreġ lil ħabib; għandu mnejn qatt

                                                           m'għamel xejn,

biex jekk għamel xi ħaġa, qatt ma jerġa'.

[Sir:19:14] Stħarreġ il-ġar tiegħek; għandu mnejn

                                                         qatt ma qal xejn,

biex jekk qal, qatt ma jerġa'.

[Sir:19:15] Stħarreġ mingħand ħabib għax ħafna

                                                drabi jingħad il-gideb,

u temminx kull ma tisma'.

[Sir:19:16] Hemm min jiżloq, imma mhux għax irid.

Min ma jiżbaljax b'ilsienu?

[Sir:19:17a] Stħarreġ ġarek qabel theddu,

u ħalli post għal-Liġi ta' l-Għoli,

[Sir:19:*17b] u la tagħdabx.

[Sir:19:*18] Il-Mulej jilqgħek jekk għandek il-biża'

                                                                        tiegħu;

u jħobbok jekk għandek għerfu.

[Sir:19:*19] L-għarfien tal-kmandamenti tal-Mulej

                                          hu tagħlim li jagħti l-ħajja,

u dawk li jagħmlu li jogħġob lilu jiġbru l-frott

                                                     mis-siġra tal-ħajja.

 

L-għerf veru u l-għerf falz

 

[Sir:19:20a] L-għerf kollu qiegħed fil-biża' tal-Mulej;

u f'kull għerf hemm il-ħarsien tal-Liġi

[Sir:19:*20b] u l-għarfien tas-setgħa tiegħu li

                                                           jagħmel kollox.

[Sir:19:*21] L-ilsir jgħid lil sidu: "Ma nagħmilx dak

                                                                        li trid."

Mqar jekk wara dan jagħmlu, jgħaddab lil dak li

                                                               qed iżommu.

[Sir:19:22] M'hemmx għerf fit-tagħlim tal-ħażen,

u m'hemmx għaqal fejn hemm il-parir tal-midinbin.

[Sir:19:23] Hemm għaqal ħażin ta' min jistmerru,

imma hemm ukoll l-iblah li jonqsu l-għerf.

[Sir:19:24] Aħjar min hu nieqes minn moħħu,

imma jibża' minn Alla,

minn min hu bil-għaqal iżżejjed, imma jikser il-Liġi.

[Sir:19:25] Hemm għaqal ħażin, imma inġust;

u hemm min jinqeda bil-ħażen ta' moħħu,

                                            biex jikseb li jkun ħaqqu.

[Sir:19:26] Hemm min b'ħażen ibaxxi rasu u juri

                                                             wiċċ imnikket,

imma minn ġewwa hu mimli qerq.

[Sir:19:27] Jaħbi wiċċu u jilgħabha tat-trux,

imma, meta ħadd ma jarah, jaqlibhielek.

[Sir:19:28] U jekk għax tonqsu l-ħila ma jidnibx,

meta jiġih il-waqt jagħmel id-deni.

[Sir:19:29] Bniedem jingħaraf mid-dehra tiegħu,

u bniedem għaref jingħaraf minn wiċċu.

[Sir:19:30] Il-libsa ta' bniedem, id-daħk fuq fommu,

u mixjitu, juruk x'inhu.

 

20. Is-skiet u l-kliem

 

[Sir:20:1] Hemm ċanfira li m'hijiex f'waqtha,

u hemm is-skiet ta' l-għaqli.

[Sir:20:2] Kemm hu isbaħ li wieħed iċanfar milli

                                                                     jagħdab!

[Sir:20:3] Min jistqarr dnubu jeħles mill-kastig.

[Sir:20:4] Bħal ewnuku mlebleb biex ikasbar xbejba,

hekk min irid jieħu raġun bis-saħħa.

[Sir:20:5] Hemm min iżomm sieket u jgħodduh

                                                                     b'għaref,

u hemm min jinbagħad għax ipaċpaċ ħafna.

[Sir:20:6] Hemm min iżomm sieket għax

                                                m'għandux xi jwieġeb,

u hemm min iżomm sieket għax jaf meta għandu

                                                                     jitkellem.

[Sir:20:7] Bniedem għaref iżomm sieket f'waqtu,

imma min hu mżattat u bla moħħ ma jqis xejn.

[Sir:20:8] Min jitkellem aktar milli jmissu jsiru

                                                                   jistmelluh,

u min jieħu f'idejh id-dritt li jitkellem isiru

                                                                 jobogħduh.

 

Paradossi

 

[Sir:20:9] Jista' jkun hemm riżq tajjeb fl-għawġ ta'

                                                                     bniedem,

u f'xi rebħa jista' jkun hemm telfien.

[Sir:20:10] Hemm għotja li ma tiswielek xejn,

u hemm għotja li ġġiblek id-doppju.

[Sir:20:11] Hemm nuqqas ta' ġieħ ġej mill-glorja,

u hemm min għolla rasu mill-umiljazzjoni.

[Sir:20:12] Hemm min bi ftit jixtri ħafna,

u hemm min iħallas għal seba' darbiet.

[Sir:20:13] L-għaref jitħabbeb bi kliemu,

imma ż-żegħil ta' l-iblah iwarrbuh.

[Sir:20:14] L-għotja ta' min hu bla moħħ ma

                                                             tiswielek xejn,

għax flok b'għajn waħda jara b'sebgħa.

[Sir:20:15] Jagħti ftit, imma jgħoddu b'ħafna,

u ħalqu jiftħu daqs min iħabbar;

illum jislef u għada jitlob lura.

Bniedem bħal dan m'hux ta' min jaħmlu.

[Sir:20:16] L-iblah jgħid: "M'għandix ħabib,

u l-ġid li nagħmel ma jafuhulix;

[Sir:20:17] dawk li jieklu ħobżi lsienhom ħażin."

Kemm-il darba u kemm nies jiddieħku bih!

 

Kliem mhux floku

 

[Sir:20:18] Aħjar tiżloq fl-art milli tiżloq b'ilsienek;

hekk il-waqgħa tal-ħżiena sseħħ bil-ħeffa.

[Sir:20:19] Bniedem bla grazzja hu bħal rakkont

                                                          barra minn ħinu,

li qiegħed il-ħin kollu fuq fomm nies

                                                       mingħajr manjieri.

[Sir:20:20] Qawl minn fomm iblah ma jintlaqax

                                       għax qatt ma jgħidu f'waqtu.

[Sir:20:21] Hemm min ma jidnibx għax jinsab

                                                                    fil-bżonn,

u fil-mistrieħ il-kuxjenza ma tniggżux.

[Sir:20:22] Hemm min jagħmel ħsara lilu nnifsu

                                                   minħabba l-mistħija,

u jitlef ħajtu minħabba l-iblah.

[Sir:20:23] Hemm min jagħmel wegħda lil ħabib

                                                                  għax jistħi,

għal xejn b'xejn jagħmel għadu minnu.

 

Il-gideb

 

[Sir:20:24] Gidba hi tebgħa kerha fuq bniedem,

u qiegħda l-ħin kollu fuq fomm nies bla manjieri.

[Sir:20:25] Aħjar tagħżel ħalliel minflok giddieb,

imma t-tnejn li huma jirtu t-telfien.

[Sir:20:26] Bniedem imdorri jigdeb jisfa’ bla ġieħ,

u l-għajb tiegħu jibqa' miegħu.

 

Il-ġieħ u l-perikli ta' l-għaref

 

[Sir:20:27] Min hu għaref fi kliemu jimxi 'l quddiem,

u bniedem għaqli jogħġob lill-kbarat.

[Sir:20:28] Min jaħdem l-art ikollu ħsad kbir,

u min jogħġob lill-kbarat jaħrab l-inġustizzja.

[Sir:20:29] Għotjiet u rigali jagħmu għajnejn

                                                                     l-għaref,

u bħal sarima mal-ħalq iżommuh lura miċ-ċanfir.

[Sir:20:30] Għerf moħbi, teżor ma jidhirx,

x'siwi għandhom it-tnejn li huma?

[Sir:20:31] Aqwa l-bniedem li jaħbi l-bluha tiegħu

minn wieħed li jaħbi għerfu.

 

Diversi dnubiet

 

[Sir:21:1] Ibni, dnibt? Terġax,

u itlob maħfra għal ta' qabel.

[Sir:21:2] Kif taħrab minn quddiem serp,

hekk ukoll aħrab id-dnub;

għax jekk tersaq lejh, tingidem;

snienu huma snien ta' ljun,

u jtertqu ħajja ta' bniedem.

[Sir:21:3] Kull ksur tal-Liġi bħal xabla b'żewġt ixfar;

m'hemmx fejqan għall-ġrieħi li tista' tagħmel.

[Sir:21:4] Il-prepotenza u l-vjolenza jġibu fix-xejn

                                                                         il-ġid;

hekk titħarbat dar il-kburin.

[Sir:21:5] It-talba  tal-fqir minn fommu għal widnejn

                                                                            Alla,

u l-ħaqq tiegħu jasal  bil-ħeffa.

[Sir:21:6] Min jobgħod ċanfira miexi fi triq id-dnub,

imma min jibża' mill-Mulej jindem minn qalbu.

[Sir:21:7] Min hu qawwi fi lsienu jingħaraf

                                                               mill-bogħod,

imma min jifhem jintebaħ malli jiżloq.

[Sir:21:8] Min jibni daru bi flus ħaddieħor,

qisu bħal min jiġbor gozz ġebel għal fuq qabru.

[Sir:21:9] Il-ġemgħa tal-ħżiena hi bħal gozz qanneb,

u tmiemhom ħuġġieġa nar.

[Sir:21:10] Triq il-midinba mibnija b'ċangaturi

                                                                    tal-ġebel,

imma f'tarfha hemm ħofret l-imwiet.

 

L-għaref u l-iblah

 

[Sir:21:11] Min iħares il-Liġi jegħleb il-ġibdiet tiegħu,

imma l-biża' tal-Mulej iwassal għall-għerf sħiħ.

[Sir:21:12] Ma jitgħallimx min m'għandux għaqal,

imma hemm għaqal li jkattar l-imrar.

[Sir:21:13] Tagħlim l-għaref jikber bħal għargħar,

u t-twissija tiegħu bħal għajn ta' ilma ġieri.

[Sir:21:14] Qalb l-iblah bħal vażett imxaqqaq;

ebda tagħlim ma żżomm.

[Sir:21:15] Jekk jisma' kliem għaref min għandu

                                                                    t-tagħlim,

ifaħħru u jżid miegħu;

jisimgħu min ħajtu jgħaddiha fix-xalar, imma

                                                              ma jogħġbux,

u jitfgħu wara dahru.

[Sir:21:16] Diskors l-iblah hu bħal tagħbija fi vjaġġ,

imma fuq fomm bniedem li jifhem tinsab  il-ħlewwa.

[Sir:21:17] Dak li jgħid l-għaqli hu mfittex fil-laqgħat,

u f'qalbhom jibqgħu jaħsbu fuqu.

[Sir:21:18] Bħal dar li għebet, hekk l-għerf

                                                                 għall-iblah,

u t-tagħlim ta' min hu bla moħħ hu kliem

                                                             ma jinftihemx.

[Sir:21:19] Xkiel mas-saqajn hu t-tagħlim għal ta'

                                                                    bla moħħ,

u bħal irbit ma' idu l-leminija.

[Sir:21:20] L-iblah jidħak jgħajjat,

imma l-bniedem moħħu jilħaqlu jitbissem

                                                            bil-kwiet kollu.

[Sir:21:21] Bħal tiżjin tad-deheb hu t-tagħlim

                                                               għall-għaqli,

u bħal brazzuletta fi driegħu l-lemini.

[Sir:21:22] Riġel l-iblah jitlaq jiġri lejn dar,

imma bniedem imġarrab jieqaf mistħi quddiemha.

[Sir:21:23] L-iblah iħares f'dar mill-bieb 'il ġewwa

imma bniedem imrobbi sewwa joqgħod barra.

[Sir:21:24] Hi mġiba ħażina li bniedem joqgħod

                                                     jissamma' ma' bieb,

u min hu bil-għaqal ma jġerrħux għajb bħal dan.

[Sir:21:25] Xufftejn il-boloh jgħidu x'qal ħaddieħor,

imma n-nies għaqlija jiżnu kliemhom sewwa.

[Sir:21:26] Il-boloh huma ta' żaqqhom f'fommhom,

imma l-għorrief ta' fommhom f'qalbhom.

[Sir:21:27] Meta min ma jibżax minn Alla jisħet

l-għadu tiegħu, ikun jisħet lilu nnifsu.

[Sir:21:28] Iħammeġ ruħu min iseksek,

u jkunu jobogħduh in-nies kull fejn ikun.

 

22. L-għażżien

 

[Sir:22:1] L-għażżien bħal ġebla maħmuġa,

u kulħadd jieħdu bit-tisfir minħabba għajbu.

[Sir:22:2] L-għażżien bħal qabda demel;

kull min itellgħu ma' idu jfittex ifarfru.

 

It-tfal imqarba

 

[Sir:22:3] Tifel bla manjieri, għajb għal missieru,

u t-twelid ta' tifla hu telf.

[Sir:22:4] Bint għaqlija tikseb ir-raġel tagħha,

imma waħda bla mistħija tweġġa' lil missierha.

[Sir:22:5] Mara mżatta ġġib għajb fuq missierha u

                                                                      żewġha,

u minnhom it-tnejn hija mmaqdra.

[Sir:22:6] Daqq waqt il-vistu hu rakkont barra minn

                                                                         waqtu;

imma swat u tagħlim huma għerf f'kull ħin.

[Sir:22:7] L-ulied li jitrabbew tajjeb igawdu t-tajjeb

                                                                     tal-ħajja,

jaħbu t-twelid umli tal-ġenituri tagħhom.

[Sir:22:8] L-ulied mimlijin bihom infushom,

                                         mrobbija ħażin u mkabbra,

itebbgħu isem it-tnissil għoli tal-ġenituri tagħhom.

 

Għerf u bluha

 

[Sir:22:9] Bħal wieħed iwaħħal flimkien ix-xaqquf

                                                min jgħallem lill-iblah,

jew bħal min irid iqajjem lil min raqad raqda fil-fond.

[Sir:22:10] Min joqgħod jirrakkonta lil bniedem iblah,

bħal min jirrakkonta lil wieħed nofsu rieqed;

meta jkun wasal fit-tmiem jgħidlu: "X'inhu?"

[Sir:22:11] Ibki għall-mejjet għax ħalla warajh

                                                                      id-dawl,

u ibki għall-iblah għax ħalla warajh id-dehen;

imma l-biki tiegħek ikun inqas għall-mejjet għax

                                             dan qiegħed fil-mistrieħ,

filwaqt li l-ħajja ta' l-iblah hi agħar minn mewtu.

[Sir:22:12] Il-mejjet jibkuh sebat ijiem,

imma l-iblah u l-midgħi jibkuh il-jiem kollha

                                                                      ta' ħajtu.

[Sir:22:13] Titkellimx fit-tul ma' l-iblah,

u tersaqx lejn min hu bla dehen.

Oqgħodlu għassa biex ma jkollokx għawġ,

u ma titħammiġx meta jfarfar ħwejġu.

Warrab minnu u ssib il-mistrieħ,

u ma tinkeddx għax jitlef rasu.

[Sir:22:14] X'inhu itqal miċ-ċomb?

U x'inhu ismu jekk mhux 'iblah'?

[Sir:22:15] Ir-ramel, il-melħ, biċċa ħadid

eħfef li ġġorr minn bniedem bla moħħ.

[Sir:22:16] Travu ta' l-injam imqabbad tajjeb f'bini

                                               ma jinqalax b'theżhiża;

hekk ukoll il-qalb soda f'fehmitha bil-ħsieb

                                                                  magħmula,

waqt l-għawġ ma tibża' xejn.

[Sir:22:17] Qalb li toqgħod fuq ħsieb għaqli

hi bħal bini bir-ramel fuq ħajt invjat.

[Sir:22:18] Lqugħ biz-zkuk imqiegħed fuq għolja

ma jżommx wieqaf quddiem ir-riħ;

hekk ukoll qalb imbeżżgħa mill-fehma belha tagħha,

ma jseħħilha tieqaf lil ebda biża'.

 

Il-ħbiberija

 

[Sir:22:19] Min iweġġa' għajn joħorġilha d-dmugħ,

u min iweġġa' qalb iġagħalha turi dak li tħoss.

[Sir:22:20] Min iwaddab ġebel lill-għasafar inaffarhom,

u min ikasbar ħabib jikser il-ħbiberija.

[Sir:22:21] Jekk għal ħabib tkun slitt is-sejf,

taqtax jiesek għax għad tista' treġġgħu lura.

[Sir:22:22] Jekk ftaħt ħalqek kontra ħabib,

toqgħodx tinkedd għax għad tista' titħabbeb

                                                       mill-ġdid miegħu;

imma mhux meta tmaqdru, iżżebilħu, tikxiflu

                                               sigrieti, jew tqarraq bih;

għal dawn kollha jaħarbek kull ħabib.

[Sir:22:23] Ikseb il-fiduċja tal-proxxmu tiegħek

                                                        meta hu fil-faqar,

biex meta jkun fil-ġid tgawdi miegħu;

fi żmien l-għawġ ieqaf miegħu,

biex meta jiret sehmu taqsam miegħu.

[Sir:22:24] Qabel in-nar joħroġ minn forn fwar u

                                                                       duħħan,

hekk ukoll qabel tixrid id-demm jiġi t-tagħjir.

[Sir:22:25] Ma nistħix nagħti kenn lil ħabib,

u minn wiċċu ma ninħebiex;

[Sir:22:26] imma jekk niltaqa' ma' xi għawġ

                                                              minħabba fih,

kull min jisma' joqgħod għassa għalih.

[Sir:22:27] Min se jqegħedli sarima ma' ħalqi,

jew fuq xufftejja s-siġill ta' l-għaqal,

biex bihom ma naqax

u lsieni ma jwassalnix għat-telfien?

 

23. Talba

 

[Sir:23:1] Mulej, missier ħajti u sidha,

titlaqnix għar-rieda tagħhom,

u tħallinix naqa' minħabba fihom.

[Sir:23:2] Min se joqgħod b'sawt ma' ħsibijieti,

u bid-dixxiplina ta' l-għerf ma' qalbi,

biex ma jeħlishilix fin-nuqqas tiegħi,

u ma jagħlaqx għajnejh għad-dnubiet tiegħi?

[Sir:23:3] Li ma jiżdidux l-iżbalji tiegħi

u jitkattru d-dnubiet tiegħi,

u naqa' quddiem dawk li jeħduha miegħi,

u jifraħ l-għadu tiegħi minħabba fija!

[Sir:23:4] Mulej, missier u Alla ta' ħajti,

tagħtinix ħarsa merfugħa 'l fuq,

[Sir:23:5] u warrab minni kull ġibda ħażina;

[Sir:23:6] tħallix li jaħtfuni kilba għall-ikel u xewqat

                                                                   tal-ġisem,

u titlaqnix fil-ħakma ta' xewqat faħxija.

 

Il-ħalf

 

[Sir:23:7] Uliedi, isimgħu tagħlim dwar kliem

                                                                   fommkom,

u min iħarsu ma jinqabadx.

[Sir:23:8] Il-midneb jaħkmuh xufftejh,

min jgħajjar u jitkabbar

jitfixkel bihom.

[Sir:23:9] Iddarrix fommok fil-ħalf,

u tidrax issemmi isem il-Qaddis;

[Sir:23:10] bħalma lsir mistħarreġ taħt is-swat il-ħin

                                                                           kollu

jibqagħlu fuqu t-tbenġil,

ma jissaffiex minn dnubietu.

[Sir:23:11] Bniedem li l-ħin kollu jaħlef jimtela

                                                                   bil-ħażen,

u s-swat ma jwarrabx minn daru.

Jekk jonqos, jibqa' fuqu dnubu,

jekk imbagħad ma jagħtix kas, darb'oħra

                                                                jidneb aktar;

jekk jaħlef fil-vojt ma jitqiesx bla ħtija,

u timtela daru bil-hemm.

 

Il-kliem ħażin

 

[Sir:23:12] Hawn kliem li hu mqabbel mal-mewt;

jalla ma jinstabx f'wirt Ġakobb!

Għax in-nies twajba jżommu dan kollu 'l bogħod

                                                                   minnhom,

u ma jitmegħkux fid-dnubiet.

[Sir:23:13] Iddarrix fommok fil-ħmieġ ta' kliem baxx,

għax f'dan hemm kliem ta' dnub.

[Sir:23:14] Ftakar f'missierek u ommok

meta toqgħod bilqiegħda mal-kbarat,

li ma tmurx tintilef meta tkun quddiemhom,

u tiblieh fl-imġiba tiegħek;

mbagħad tixtieq li ma twelidtx,

u tisħet jum twelidek.

[Sir:23:15] Bniedem imdorri jgħid kliem insolenti

ma jitgħallem qatt tul il-jiem kollha ta' ħajtu.

 

L-inċest u l-adulterju

 

[Sir:23:16] Tnejn min-nies ikattru d-dnubiet,

u t-tielet iġib fuqu l-għadab ta' Alla.

[Sir:23:17] Bniedem b'passjoni taħraq daqs nar

                                                                   imqabbad,

li ma tintefiex qabel ma jkun qata' xewqtu;

bniedem żieni miegħu nnifsu

ma jiqafx qabel ma n-nar jaħarqu għalkollox.

Il-bniedem żieni kull ħobż jiġih tajjeb,

u ma jegħjiex qabel ma jmut.

[Sir:23:18] Min jonqos kontra l-wegħdiet taż-żwieġ

jgħid bejnu u bejn ruħu: "Min se jarani?

Id-dlam jinfirex dawramejt madwari u l-ħitan jostruni,

u ħadd ma jarani. Għaliex għandi nibża'?

Id-dnubiet tiegħi l-Għoli ma jiftakarhomx."

[Sir:23:19] Il-biża' tiegħu huma għajnejn il-bnedmin,

imma ma jafx li għajnejn il-Mulej

jiddu għaxart elef darba iktar mix-xemx;

iħarsu fuq it-triqat kollha tal-bnedmin,

u jiflu saħansitra l-inħawi moħbija.

[Sir:23:20] Qabel ma nħalaq kollox kien magħruf

                                                                        minnu;

hekk ukoll wara li tlesta.

[Sir:23:21] Bniedem bħal dan jitħallas fil-pjazez ta'

                                                                       l-ibliet,

u jinqabad fejn lanqas biss jobsor.

 

L-adultera

 

[Sir:23:22] Hekk ukoll il-mara li tħalli 'l żewġha

u ġġiblu werriet minn ħaddieħor,

[Sir:23:23] għax l-ewwelnett tkun kisret il-Liġi ta'

                                                                       l-Għoli;

it-tieni tkun naqset lil żewġha;

it-tielet tkun għamlet adulterju bħal mara żienja,

u ġiebet ulied minn raġel ieħor.

[Sir:23:24] Din tinġieb quddiem  il-ġemgħa

u jsir stħarriġ dwar uliedha.

[Sir:23:25] Uliedha ma jxenxlux għeruq,

u l-friegħi tagħha ma jagħmlux frott.

[Sir:23:26] Tħalli warajha tifkira misħuta,

u l-għajb tagħha ma jitħassrilhiex.

[Sir:23:27] U dawk li jibqgħu warajha jsiru jafu

li xejn m'hu aqwa mill-biża' tal-Mulej,

u xejn m'hu itjeb milli toqgħod għal-Liġi tal-Mulej.

 

24. Id-diskors ta' l-għerf

 

[Sir:24:1] L-għerf ifaħħar lilu nnifsu,

u jiftaħar f'nofs il-poplu tiegħu.

[Sir:24:2] Jiftaħ fommu fil-ġemgħa ta' l-Għoli,

u jiftaħar quddiem qawwietu.

[Sir:24:3] "Jien ħriġt minn fomm l-Għoli

u għattejt l-art bħan-nida.

[Sir:24:4] Tellajt fl-għoli l-għarix tiegħi,

u t-tron tiegħi kien kolonna sħab.

[Sir:24:5] Waħdi dort id-dawra ta' fuq is-smewwiet,

u mxejt f'qiegħ l-abbiss.

[Sir:24:6] Ħadt f'idejja mewġ il-baħar u l-art kollha,

u kull poplu u ġens.

[Sir:24:7] Fost dawn kollha fittixt fejn nistrieħ

u f'art min immur noqgħod.

[Sir:24:8] Mbagħad il-Ħallieq ta' kollox tani ordni,

u dak li ħalaqni għażel post għall-għarix tiegħi,

u qalli: "Tella' l-għarix tiegħek f'Ġakobb,

u iret sehmek f'Iżrael."

[Sir:24:9] Qabel kull żmien,  fil-bidu, ħalaqni,

u sa l-aħħar taż-żmien ma niġix nieqes.

[Sir:24:10] Għamiltha ta' qaddej quddiemu fl-Għarix

                                                                   Imqaddes,

u hekk tqigħedt fis-sod f'Sijon.

[Sir:24:11] Hekk ukoll qegħedni nistrieħ fil-belt

                                                                    maħbuba,

u s-setgħa tiegħi kienet fuq Ġerusalemm.

[Sir:24:12] U xenxilt għeruqi f'poplu ta' ġieħ,

f'sehem il-Mulej, fil-wirt tiegħu.

[Sir:24:13] Għolejt bħal ċedru tal-Libanu,

u bħal ċipressa fuq l-għoljiet tal-Ħermon.

[Sir:24:14] Għolejt bħal palma f'Għajn-geddi,

u bħal xtieli tal-ward f'Ġeriko;

bħal żebbuġa l-ġmiel tagħha f'wita,

u bħal dolf għolejt.

[Sir:24:15] Bħall-kannella u l-akaċja rmejt il-fwejjaħ,

bħall-mirra mill-aħjar sawwabt il-fwieħa,

bħall-galbanu, l-oniċi u l-istoraċ,

u bħad-duħħan ta' l-inċens fl-għarix.

[Sir:24:16] Jien bħal terebint frixt il-friegħi tiegħi,

u l-friegħi tiegħi huma friegħi ta' min

                            jagħtihom ġieħ u jitgħaxxaq bihom.

[Sir:24:17] Jien bħal dielja tarmi żahar li jiġbdek,

u n-nwar tiegħu jagħmel frott ta' glorja u ġid.

[Sir:24:*18] Jien omm l-imħabba safja,

il-biża' u l-għerf u t-tama qaddisa.

[Sir:24:19] Ersqu lejja intom li tixtiquni,

u mtlew bil-frott tiegħi.

[Sir:24:20] Għax tifkirti oħla mill-għasel,

u sehmi minn xehda għasel.

[Sir:24:21] Min jiekol minni jieħdu l-ġuħ għal aktar,

u min jixrob minni jieħdu l-għatx għal aktar.

[Sir:24:22] Min jisma' minni ma jkollux għax jistħi,

u dawk li jaħdmu bija ma jidinbux.

 

L-għerf u l-Liġi

 

[Sir:24:23] Dan kollu hu ktieb il-patt ta' Alla l-Għoli,

il-Liġi li ordnalna nħarsu Mosè,

il-wirt tal-ġemgħat ta' Ġakobb.

[Sir:24:*24] Tiqafx tissaħħaħ fil-Mulej;

ngħaqad miegħu biex jagħtik is-saħħa;

il-Mulej li jista' kollox, hu waħdu Alla,

u m'hemmx salvatur ħliefu.

[Sir:24:25] Tfawwar il-bniedem bl-għerf bħall-Pison,

jew bħat-Tigri f'jiem il-frott tal-bikri.

[Sir:24:26] Timlieh bid-dehen bħall-Ewfrat,

u bħall-Ġordan f'jiem il-ħsad.

[Sir:24:27] It-tagħlim jagħmlu jiddi bħad-dawl,

u bħall-Giħon f'jiem ġbir il-frott.

[Sir:24:28] Kif l-ewwel bniedem ma kienx jafha

                                                                        sewwa,

hekk ukoll l-aħħar wieħed ma fehemhiex

                                                                  għalkollox,

[Sir:24:29] għax ħsibijietha kotrana iktar mill-baħar,

u fehmietha iktar fondi mill-abbiss.

 

L-awtur

 

[Sir:24:30] U jien bħal kanal ħiereġ minn xmara,

u bħal mogħdija ilma dieħla fi ġnien.

[Sir:24:31] Għedt: "Nsaqqi l-masġar tiegħi,

u nisqi kull roqgħa fil-ġnien tiegħi?"

u ara, il-kanal tiegħi sar xmara,

u x-xmara tiegħi saret baħar.

[Sir:24:32] It-tagħlim għad nagħmlu jiddi daqs

                                                                  it-tbexbix,

u nwassallu 'l bogħod id-dawl tiegħu.

[Sir:24:33] It-tagħlim għad insawwbu bħal profezija,

u nħallih għal kull nisel tul iż-żminijiet.

[Sir:24:34] Araw li ma tħabatx għalija biss,

imma għal kull min ifittex it-tagħlim.

 

25. Il-proverbji

 

[Sir:25:1] Bi tliet ħwejjeġ titgħaxxaq ruħi

u dawn fihom għaxqa quddiem il-Mulej u

                                                                  l-bnedmin:

ftehim bejn l-aħwa, ħbiberija bejn il-ġirien,

u mara u żewġha li jgħixu f'għaqda bejniethom.

[Sir:25:2] Tliet xorta ta' nies tobgħod ruħi,

u nagħdab għall-aħħar bil-ħajja tagħhom:

fqir mimli bih innifsu, għani giddieb,

u xiħ żieni nieqes mid-dehen.

 

Ix-xjuħ

 

[Sir:25:3] Fiż-żgħożija ma ġbartx;

kif se ssib fi xjuħitek?

[Sir:25:4] Kemm hi ħaġa sabiħa li min xagħru bjadlu

                                           jkun jaf jagħmel ġudizzju,

u li min hu xiħ ikun jaf jagħti parir.

[Sir:25:5] Kemm hi ħaġa sabiħa li min hu xiħ ikollu

                                                                       l-għerf,

u li min hu ta' ġieħ ikollu l-fehma u l-parir.

[Sir:25:6]  L-esperjenza kbira hi l-kuruna tax-xjuħ,

u l-biża' tal-Mulej il-ftaħir tagħhom.

 

Qwiel numeriċi

 

[Sir:25:7] B'disa' ħsibijiet nithenna f'qalbi,

imma l-għaxar wieħed inxandru b'ilsieni:

bniedem jifraħ b'uliedu,

min jibqa' ħaj biex jara l-waqgħa ta' l-għedewwa

                                                                        tiegħu;

[Sir:25:8] mbierek min jaqsam daru ma' mara

                                                                      għaqlija;

min ma żelaqx b'ilsienu,

min ma sarx qaddej ta' wieħed inqas minnu;

[Sir:25:9] mbierek min sab l-għaqal,

min ikellem lil dawk li jagħtuh widen.

[Sir:25:10] Kemm hi ħaġa kbira li wieħed isib l-għerf,

imma m'hemmx aqwa minn min jibża' mill-Mulej.

[Sir:25:11] Il-biża' tal-Mulej jisboq fuq kollox,

u min tgħallmu sewwa ma' xiex se xxebbhu?

[Sir:25:*12] Il-biża' tal-Mulej hu l-bidu ta' mħabbtu

il-fidi hi l-bidu ta' l-għaqda miegħu.

 

In-nisa

 

[Sir:25:13] Kull ġerħa ġerħa, imma mhux ġerħa

                                                                      fil-qalb!

Kull ħażen ħażen, imma mhux il-ħażen ta' mara!

[Sir:25:14] Kull deni deni, imma mhux id-deni ta'

                                                           min jobgħodni.

Kull vendetta vendetta, imma mhux           

                                               il-vendetta ta' l-għadu.

[Sir:25:15] M'hemmx semm agħar minn semm serp,

u m'hemmx għadab agħar minn għadab l-għadu.

[Sir:25:16] Iktar ngħix ma' ljun jew inkun għal qalbi

                                                                  ma' dragun

milli ngħix ma' mara ħażina.

[Sir:25:17] Il-ħażen ta' mara jbiddlilha bixritha,

u jdallmilha wiċċha daqs ta' ors.

[Sir:25:18] Ir-raġel tagħha jiekol mal-ġirien tiegħu,

u bla ma jrid jitniehed bl-imrar f'qalbu.

[Sir:25:19] Kull ħażen m'hu xejn ħdejn il-ħażen ta'

                                                                          mara;

jalla tmissha x-xorti tal-midinbin!

[Sir:25:20] Telgħa tar-ramel għal riġlejn xiħ;

hekk hi mara lsienha twil għal raġel kwiet.

[Sir:25:21] Taqax għas-sbuħija ta' mara, u

                                               tixxennaqx għal ġidha.

[Sir:25:22] Hu għadab, wiċċ sfiq u għajb kbir

li mara tmantni lil żewġha.

[Sir:25:23] Telqa fir-ruħ, wiċċ imnikket, u qalb

                                                                   muġugħa,

dawn iġġiblek mara ħażina.

Idejn mitruħa u rkubbtejn imriegħda

jfissru mara li 'l żewġha ma thennihx.

[Sir:25:24] Il-bidu tad-dnub permezz ta' mara,

u minħabba fiha lkoll immutu.

[Sir:25:25] L-ilma tagħtihx mnejn joħroġ,

mara ħażina tħallihiex titkellem.

[Sir:25:26] Warrabha minnek jekk ma timxix kif

                                                                    tgħidilha.

 

26.  [Sir:26:1] Hieni r-raġel ta' mara tajba,

l-għadd ta' jiemu jkun għal darb'oħra aktar.

[Sir:26:2] Mara qalbiena tferraħ lil żewġha,

u hu jtemm żmienu fis-sliem.

[Sir:26:3] Mara tajba hi xorti tajba,

tingħata b'sehem lil min jibża' mill-Mulej.

[Sir:26:4] Għani jew fqir, għandu hena f'qalbu,

u dejjem wiċċu mbissem.

[Sir:26:5] Tlieta huma l-ħwejjeġ li qalbi tibża'

                                                                    minnhom,

u r-raba' tkexkixni:

qlajja' f'belt, ġemgħa ta' kotra nies,

u xili qarrieq - dawn kollha agħar mill-mewt.

[Sir:26:6] Niket u għali mara għajjura għal oħra,

u swat bl-ilsien daqs dawn kollha.

[Sir:26:7] Mara ħażina bħal madmad jiċċaqlaq fuq

                                                            għonq gendus,

min ifittex li jaħkimha

qisu bħal wieħed qabad b'idejh skorpjun.

[Sir:26:8] Għadab kbir mara fis-sakra,

u l-għajb tagħha lanqas biss tgħattih.

[Sir:26:9] Iż-żína ta' mara jidher f'ħarsitha xewqana,

u tingħaraf minn għajnejha.

[Sir:26:10] Għasses tajjeb fuq bint rasha iebsa,

li ma tmurx issib il-ħelsien u tinqeda bih.

[Sir:26:11] Għasses għal għajnejha bla mistħija,

u tistagħġibx jekk tonqsok.

[Sir:26:12] Bħalma wieħed bil-għatx fi triqtu, jiftaħ

                                                                          ħalqu

u jixrob minn kull ilma qrib tiegħu,

hekk hi toqgħod bilqiegħda quddiem kull arblu,

u l-barżakka tagħha tiftaħ għal kull vleġġa.

[Sir:26:13] Mara ta' ħlewwa tferraħ lil żewġha,

u s-sengħa tagħha ssaħħaħlu għadmu.

[Sir:26:14] Għotja tal-Mulej mara siekta,

u ruħ imrobbija tajjeb m'hawnx bħalha.

[Sir:26:15] Mara mistħija ġġib barka fuq oħra,

u m'hawnx prezzha ruħ irżina.

[Sir:26:16] Bħal xemx tielgħa fl-għoli tas-smewwiet,

hekk hu l-ġmiel ta' mara sewwa,

f'darha miżmuma bl-ordni.

[Sir:26:17] Bħal musbieħ jiddi fuq il-kandelabru

                                                                         sagru,

hekk hu wiċċ sabiħ fuq figura nobbli.

[Sir:26:18] Bħal pilastri mdiehba fuq bażi tal-fidda,

hekk huma riġlejn sbieħ fuq għerieqeb sodi.

[Sir:26:19] Ibni, żomm b'saħħtu fjur żgħożitek,

u tagħtix lill-barranin saħħtek.

[Sir:26:20] Fittex art għammiela fil-wita kollha,

u iżra' ż-żerriegħa tiegħek bil-fiduċja fi tnissilek

                                                                        nobbli.

[Sir:26:21] U hekk in-nisel tiegħek jibqa',

u jkun kbir minħabba l-fiduċja li jkollu f'nobbiltu.

[Sir:26:22] Mara tinkera jistmawha daqs beżqa,

imma mara miżżewwġa torri għall-mewt għal dawk

                                                                  li jfittxuha.

[Sir:26:23] Mara ħażina tingħata b'sehem lill-midneb,

imma waħda twajba tingħata lil min jibża'

                                                                  mill-Mulej.

[Sir:26:24] Mara bla mistħija tkasbar ġieħha l-ħin

                                                                          kollu,

imma bint miġbura tistħi saħansitra minn żewġha.

[Sir:26:25] Mara sfaċċata sa titqies daqs kelb,

imma mara mistħija tibża' mill-Mulej.

[Sir:26:26] Mara li tweġġaħ lil żewġha,

kulħadd iqisha mara ta' għerf,

imma waħda li ma tagħtihx ġieħ,

fi kburitha jqisuha b'mara ħażina.

Hieni r-raġel ta' mara sewwa,

għax l-għadd ta' sninu joktru għal darb'oħra aktar.

[Sir:26:27] Mara tgħajjat u ttaqtaq ħafna

bħal trumbetta tal-gwerra li tfakkar il-ħarba;

u kull raġel f'qagħdiet bħal dawn

jgħaddi ħajtu f'taqlib ta' gwerra.

 

Ħwejjeġ li jnikktu

 

[Sir:26:28] Minħabba tnejn titnikket qalbi,

u minħabba t-tielet nimtela  bl-għadab:

li raġel qalbieni jinfena mill-għaks;

li rġiel għaqlin jitwarrbu b'diżunur;

li bniedem iħalli s-sewwa għad-dnub;

jalla bniedem bħal dan jitilqu għax-xabla l-Mulej!

 

In-negozju

 

[Sir:26:29] Iebsa għan-neguzjant li jaħrab il-ħażen,

u għall-bejjiegħ li ma jaqax fid-dnub.

 

27. [Sir:27:1] Minħabba l-qligħ ħafna jidinbu,

u min ifittex li jistagħna jagħlaq għajnejh.

[Sir:27:2] Fil-fil bejn ġebla u oħra jitwaħħal bħal

                                                                    grampun,

u bejn il-bejgħ u x-xiri jitħaxken id-dnub.

[Sir:27:3] Jekk wieħed ma jżommx sħiħ bil-ħerqa

                                                       fil-biża' tal-Mulej

bla telf ta' żmien titħarbat daru.

 

Id-diskors

 

[Sir:27:4] Meta jheżhżu għarbiel jibqa' fih l-iskart,

hekk ukoll min jgħarbel lilu nnifsu jagħraf ħżunitu.

[Sir:27:5] Il-forn jgħaddi mill-prova xogħol il-fuħħari,

hekk ukoll bniedem tagħrfu minn kliemu.

[Sir:27:6] Il-frott jikxef kemm bidwi jkun ħa ħsieb

                                                                      is-siġra,

hekk ukoll kelma tikxef ħsieb qalb il-bniedem.

[Sir:27:7] Tfaħħarx bniedem qabel jitkellem,

għax hekk jiġu ppruvati n-nies.

 

Il-virtù

 

[Sir:27:8] Jekk issus wara l-ġustizzja, tiksibha,

u xxiddha bħalkieku kienet libsa ta' ġieħ.

[Sir:27:9] L-għasafar jissieħbu ma' dawk tax-xorta

                                                                     tagħhom,

u s-sewwa jgawduh dawk li jagħmluh.

[Sir:27:10] L-iljun jissajja għall-priża,

u d-dnub għall-ħżiena.

[Sir:27:11] Kliem it-twajjeb hu dejjem għaref,

imma l-iblah ibiddel bħall-qamar.

[Sir:27:12] Qalb il-boloh ħu ħsieb tal-ħin,

imma qalb min jifhem ibqa' sa l-aħħar.

[Sir:27:13] Iweġġa' l-qalb kliem min hu bla moħħ,

u ċ-ċajt tagħhom waqt ix-xalar tad-dnub.

[Sir:27:14] Diskors min imdorri jaħlef iqajjimlek

                                                                     xagħrek,

u l-ġlied tagħhom iġagħlek issodd widnejk.

[Sir:27:15] Tixrid id-demm ġlied l-imkabbrin,

u kliemhom iweġġgħek tisimgħu.

 

Is-sigrieti

 

[Sir:27:16] Min jikxef sigriet jitlef il-fiduċja,

u ma jsibx ħabib li jaqbel għal miegħu.

[Sir:27:17] Inġibed lejn ħabib u miegħu kun fidil,

imma jekk tittradih, toqgħodx tiġri warajh.

[Sir:27:18] Għax bħalma bniedem jeqred l-għadu

                                                                        tiegħu,

hekk teqred il-ħbiberija mal-ġar tiegħek.

[Sir:27:19]  U bħalma terħi għasfur minn idek,

jekk tħalli 'l ħabibek jaħrablek, u ma terġax taqbdu.

[Sir:27:20] Tiġrix warajh għax jinsab 'il bogħod,

u ħarab bħal għażżiela minn ġon-nassa.

[Sir:27:21] Għax ġerħa tintrabat,

u wara ż-żebliħ terġa' ssir il-ħbiberija,

imma min jikxef sigriet m'għandux tama.

 

Il-wiċċ b'ieħor

 

[Sir:27:22] Min jegħmeż b'għajnejh ifassal ħwejjeġ

                                                                        ħżiena,

u min jintebaħ bih jitbiegħed minnu.

[Sir:27:23] F'wiċċek kliem fommu jkun ħelu

u jissaħħar bi kliemek,

imma wara dahrek jitkellem mod ieħor,

u bi kliemek stess joffendik.

[Sir:27:24] Għandi mibegħda għal ħafna ħwejjeġ,

imma xejn daqs il-wiċċ b'ieħor;

jistmellu sa l-Mulej.

[Sir:27:25] Min jitfa' l-ġebel 'il fuq jiġih fuq rasu,

u daqqa mogħtija bil-qerq tiftaħ il-ġrieħi.

[Sir:27:26] Min iħaffer ħofra jaqa' fiha,

u min iqiegħed nassa jinqabad fiha.

[Sir:27:27] Il-ħażen li wieħed jagħmel jerġa' lura

                                                                           fuqu,

u ma jagħrafx mnejn ikun ġieh.

[Sir:27:28] Il-kburi mimli żufjett u żebliħ;

imma ħlasu jgħassislu daqs iljun.

[Sir:27:29] F'nassa jinqabdu dawk li jifirħu

                                               bil-waqgħa tat-twajbin,

u l-uġigħ jifnihom qabel mewthom.

 

L-għadab

 

[Sir:27:30] Għadab u qilla, dawn ukoll ta' min

                                                                jistmerrhom,

u l-bniedem midneb mimli bihom.

 

28.  [Sir:28:1] Min ifittex jitħallas b'idejh, isib

                                             ħlasu mingħand il-Mulej,

li jifli sewwa dnubietu.

[Sir:28:2] Aħfer il-proxxmu dnubietu,

u mbagħad titlob u dnubietek jinħafrulek.

[Sir:28:3] Bniedem irawwem għadab għal ieħor,  

u mbagħad se jfittex fejqan mingħand il-Mulej?

[Sir:28:4] Minn bniedem bħalu m'għandux ħniena,

u mbagħad se jitlob għal dnubietu?

[Sir:28:5] Jekk bniedem jibqa' mgħaddab,

min se jpattilu għal dnubietu?

[Sir:28:6] Ftakar fl-aħħar ta' ħajtek, u ieqaf

                                                           mill-mibegħda;

ftakar fit-taħsir u l-mewt, u oqgħod  

                                                   għall-kmandamenti.

[Sir:28:7] Ftakar fil-kmandamenti u tobgħodx

                                                                 il-proxxmu;

ftakar fil-patt ta' l-Għoli u agħlaq għajnejk

                                                                 għall-offiża.

 

It-tilwim

 

[Sir:28:8] Warrab mit-tilwim u jonqsu dnubietek;

għax bniedem qalil ikebbes in-nar ta' ġlieda,

[Sir:28:9] u bniedem midneb jaqla' l-inkwiet qalb

                                                                      il-ħbieb,

u jiżra' l-mibegħda fost dawk li jgħixu fis-sliem.

[Sir:28:10] Nar iħeġġeġ skond il-ħatab tiegħu,

u l-ġlieda tħeġġeġ skond il-qilla tagħha;

il-korla ta' bniedem tixgħel skond is-saħħa li jkollu,

u l-għadab tiegħu jitla' skond ma jkollu ġid.

[Sir:28:11] Tilwima bl-għaġla tkebbes in-nar

u ġlieda bla ħsieb ixxerred id-demm.

[Sir:28:12] Jekk tonfoħ fuq xrara, tħeġġeġ,

u jekk tobżoq fuqha tintefa;

minn ħalqek joħorġu t-tnejn li huma.

 

L-ilsien

 

[Sir:28:13] Isħet lil min isefsef u jgħid kliem b'ieħor.

għaliex lil ħafna tellfilhom is-sliem.

[Sir:28:14] L-ilsien kalunjuż heżheż lil ħafna,

u xerridhom minn ġens għal ieħor,

ġarraf bliet b'saħħithom,

u djar ta' nies kbar qalibhom ta' taħt fuq.

[Sir:28:15] L-ilsien kalunjuż tefa' 'l barra nisa ta'

                                                                      karattru,

u ċaħħadhom mill-qligħ ta' xogħolhom.

[Sir:28:16] Min jagħti widen tas-sefsif ma jsibx

                                                                      mistrieħ,

u ma jgħammarx fis-sliem.

[Sir:28:17] Daqqa ta' sawt tagħmillek tbenġila,

imma daqqa ta' lsien tkissirlek għadmek.

[Sir:28:18] Ħafna waqgħu bil-ponta tas-sejf,

imma mhux daqs kemm iġġarrfu minħabba l-ilsien.

[Sir:28:19] Hieni min jinsab għall-kenn minnu,

u m'għaddiex mill-qilla tiegħu,

min ma ġarrx il-madmad tiegħu,

u ma ntrabatx bl-irbit tiegħu.

[Sir:28:20] Għax il-madmad tiegħu madmad

                                                                    tal-ħadid,

u l-irbit tiegħu rbit tal-bronż.

[Sir:28:21] Il-mewt li jġib hi mewta kerha,

aħjar qiegħ l-art minnha.

[Sir:28:22] Ma jaħkimx fuq it-twajbin,

u dawn ma jinħaqrux b'ilsien in-nar tagħha.

[Sir:28:23] Dawk li telqu l-Mulej jaqgħu taħt

                                                                     setegħtu,

u jħeġġeġ fosthom bla ma jintefa.

Jintbagħat għalihom bħal iljun,

u bħal ljupard jagħmilhom trietaq.

[Sir:28:24] Tella' ċint ta' l-għollieq mal-qasam

                                                                       tiegħek,

u aqfel id-deheb u l-fidda tiegħek.

[Sir:28:25] Kliemek iżnu u kejjlu,

u fommok agħmillu bieb u stanga.

[Sir:28:26] Qis li ma tonqosx bi lsienek,

li ma taqax quddiem min jissajjalek.

 

29. Is-self

 

[Sir:29:1] Min jagħmel ħniena jislef

                                                    lill-proxxmu tiegħu,

u min jgħinu, iħares il-kmandamenti.

[Sir:29:2] Islef lill-proxxmu tiegħek meta hu

                                                                    fil-bżonn,

rodd lura lill-ġar tiegħek fil-ħin.

[Sir:29:3] Żomm kelmtek u kun fidil miegħu,

u kull ħin issib dak li teħtieġ.

[Sir:29:4] Għal ħafna s-self qisu kien xi sejba,

u jaqilgħu l-għawġ għal dawk li jgħinuhom.

[Sir:29:5] Sa ma bniedem jieħu dak li jrid, ibus id

                                                                   ħaddieħor,

u fuq il-ġid tal-proxxmu tiegħu jitkellem minn

                                                                 taħt l-ilsien;

imma meta għandu jrodd lura jtawwal iż-żmien,

u jrodd bi kliem ta' wieħed li ma jimpurtahx,

u jġib skuża biż-żmien.

[Sir:29:6] Jekk jista' jħallas, min silfu bilkemm

                                                          jingħata n-nofs,

u jqis dan daqskieku kien xi sejba.

Jekk ma jkunx jista', ikun seraqlu ġidu,

u għal xejn b'xejn ikun għamlu għadu tiegħu;

iroddlu saħtiet u żebliħ,

u flok ġieħ iroddlu disprezz.

[Sir:29:7] Ħafna, mhux minħabba xi ħżunija,

                                              jibqgħu lura milli jisilfu,

u joqogħdu attenti li ma jiġux misruqa għal  

                                                                 xejn b'xejn.

 

L-għoti bil-qalb

 

[Sir:29:8] Madankollu, lill-magħkus ħudu bis-sabar,

u tħallihx jistenna għall-karità.

[Sir:29:9] Minħabba l-kmandament għin lill-fqir,

u għax hu fil-bżonn tibagħtux lura b'idejh vojta.

[Sir:29:10] Itlef il-fidda tiegħek minħabba ħuk jew

                                                                       ħabibek;

tħallihiex issaddad u tintilef taħt il-maduma.

[Sir:29:11] It-teżor tiegħek agħmel minnu skond

                                                        il-Liġi ta' l-Għoli,

u jkun għalik ta' qligħ aktar mid-deheb.

[Sir:29:12] Agħlaq il-karità fl-imħażen tiegħek,

u hi teħilsek minn kull hemm.

[Sir:29:13] Iktar minn tarka b'saħħitha jew lanza tqila

tiġġieled għalik ma' l-għadu tiegħek.

 

Ir-rahan

 

[Sir:29:14] Raġel sewwa jidħol rahan għall-ġar tiegħu,

u min tilef il-mistħija jħallih warajh.

[Sir:29:15] Tinsiex il-pjaċir ta' min daħal rahan

                                                                         għalik,

għax dan ikun ta ħajtu minħabba fik.

[Sir:29:16] Il-midneb iħarbat il-ġid ta' min daħal

                                                                rahan għalih,

u min hu qalbu ħażina jitlaq lil min ħelsu.

[Sir:29:17] Għax għamluha ta' rahan, ħafna li

                                        kellhom il-ġid ġew fix-xejn,

u theżhżu bħal mewġa tal-baħar;

[Sir:29:18] tbiegħdu minn darhom nies ta' setgħa,

                                      u ġġerrew fost ġnus barranin.

[Sir:29:19] Il-midneb li jindaħal biex jirhan,

u jiġri wara l-qligħ, jaqa' f'idejn il-ġustizzja.

[Sir:29:20] Għin il-ġar tiegħek skond ma tista',

u oqgħod b'għajnejk miftuħa li ma taqax int

                                                ukoll f'għawġ bħal dan.

 

Id-dar u l-merħba

 

[Sir:29:21] Il-ħwejjeġ ewlenija tal-ħajja huma l-ilma,

                                                       il-ħobż, u l-ilbies,

u dar fejn tostor l-għera tiegħek.

[Sir:29:22] Aħjar il-ħajja ta' fqir fil-kenn taħt saqaf

                                                                   ta' l-injam,

minn ikel bil-ħala għand il-barranin.

[Sir:29:23] Ħa jkun jogħġbok kemm il-ftit u kemm

                                                                      il-ħafna,

u hekk ma tismax ċanfir,

għax tkun ma' ħaddieħor.

[Sir:29:24] Jekk tgħix minn dar ħiereġ u f'oħra

                                     dieħel, tgħaddi ħajja ta' niket;

u fejn tkun qiegħed ta' barrani

lanqas ħalqek ma tkun tista' tiftaħ.

[Sir:29:25] Tilqa' għandek u tagħti jixrob lil min ma

                                                                    jafhulekx,

u minn fuq tisma' kliem iniggeż:

[Sir:29:26] "Ejja, barrani, ħejji l-mejda,

u jekk għandek xi ħaġa f'idek, agħtihieli ħalli

                                                                      nikolha".

[Sir:29:27] "Itlaq, barrani, għax hawn min hu aqwa

                                                                       minnek;

ġie joqgħod għandi ħija u neħtieġ id-dar".

[Sir:29:28] Dawn huma ħwejjeġ tqal għal bniedem

                                                         li għandu s-sens:

it-tmaqdir ta' sid id-dar, u t-tagħjir ta' min jislef.

 

30. It-trobbija ta' l-ulied

 

[Sir:30:1] Min iħobb 'il ibnu, ta' sikwit,

                                                           jagħtih is-swat,

ħalli fl-aħħar ikollu biex jifraħ.

[Sir:30:2] Min lil ibnu jżommlu, ibnu jkun għalih

                                                                      ta' ġieħ,

u jiftaħar bih man-nies li jafhom.

[Sir:30:3] Min irabbi tajjeb 'il ibnu jqanqal l-għira

                                                                 ta' l-għadu,

u jkun ferħan bih quddiem il-ħbieb.

[Sir:30:4] Itemm ħajtu missieru, imma daqskieku

                                                                    ma mietx,

għax iħalli warajh wieħed bħalu.

[Sir:30:5] Tul ħajtu rah u kellu biex jifraħ,

u meta wasal fit-tmiem ma kellux biex jitnikket.

[Sir:30:6] Ħalla warajh wieħed biex jitħallas           

                                                           mill-għedewwa,

u ieħor biex irodd lura lil ħbiebu l-favuri tagħhom.

[Sir:30:7] Min ifissed lil ibnu,

ikollu mbagħad jinfaxxa l-ġrieħi tiegħu stess,

u jinfena minn ġewwa bl-hemm ma' kull għajta.

[Sir:30:8] Żiemel li m'hux mans ikun ta' rasu,

u iben mhux imrażżan ikun rasu iebsa.

[Sir:30:9] Fissed lil ibnek, u jħallik imnixxef,

iċċajta miegħu u jgħallik.

[Sir:30:10] Tidħaklux biex ma jnikktekx,

u fl-aħħar tgħażżeż snienek.

[Sir:30:11] Tagħtihx setgħat f'żgħożitu,

u tagħlaqx għajnejk għan-nuqqas tiegħu.

[Sir:30:12] Baxxilu rasu f'żgħożitu,

agħtih fuq ġenbejh sakemm għadu tifel,

li ma jmurx joħroġ rasu iebsa u ma joqgħodx għalik.

[Sir:30:13] Widdeb lil ibnek u żommlu iebes,

biex ma tixgħofx bl-għajb tiegħu.

 

Is-saħħa

 

[Sir:30:14] Aħjar fqir imma qawwi u sħiħ,

minn wieħed għani u ġismu kollu wġigħ.

[Sir:30:15] Aħjar wieħed f'saħħtu u f'siktu milli

                                                     jkollu ħafna deheb,

u ġisem mibni sewwa b'ġid bla qjies,

[Sir:30:16] M'hawnx ġid aqwa mis-saħħa tal-ġisem,

u m'hawnx ferħ aqwa mill-hena tal-qalb.

[Sir:30:17] Aħjar il-mewt minn ħajja ta' mrar,

u l-mistrieħ ta' dejjem minn marda għal għomrok.

[Sir:30:18] Ġid imsawwab f'ħalq magħluq,

hu bħal offerti ta' ikel fuq xi qabar.

[Sir:30:19] X'tiswa offerta tal-frott lil idolu?

Għax hu la jiekol u lanqas ixomm;

hekk min laqtu l-Mulej:

[Sir:30:20] jara b'għajnejh u jitriegħed,

bħal ewnuku li jħaddan xebba.

 

L-hena

 

[Sir:30:21] Tintrebaħx min-niket

u tinfeniex bl-inkwiet.

[Sir:30:22] Hena tal-qalb hi ħajja għall-bniedem,

u l-ferħ ta' bniedem itawwallu jiemu.

[Sir:30:23] Derri u farraġ qalbek,

u n-niket warrbu 'l bogħod,

għax in-niket wassal ħafna għat-telfien,

u ma jiswa għal xejn.

[Sir:30:24] L-għira u l-għadab iqassrulek jiemek,

u l-inkwiet żejjed ixejjħek qabel iż-żmien.

[Sir:30:25] Bniedem ferrieħi jiekol bil-qalb;

u joqgħod attent x'jiekol.

 

31. L-għana

 

[Sir:31:1] In-nuqqas ta' rqad minħabba

                                                l-għana jherri l-ġisem,

u t-tħassib tiegħu jtajjar in-ngħas.

[Sir:31:2] It-tħassib biex tgħix ma jħallikx torqod,

bħal marda kiefra jtellfek in-ngħas.

[Sir:31:3] L-għani jitħabat biex ikattar ġidu,

u meta jistrieħ, jitpaxxa bih.

[Sir:31:4] Il-fqir jitħabat biex ikollu biex jgħix,

u jekk jistrieħ jiġi fil-bżonn.

[Sir:31:5] Min iħobb id-deheb ma jibqax fis-sewwa,

u min jiġri wara l-flus joħroġ barra minn triqtu.

[Sir:31:6] Ħafna ħadu tisbita minħabba d-deheb,

u ħabbtu wiċċhom mat-telfien tagħhom.

[Sir:31:7] Hu xkiel għal dawk li huma mogħmija bih,

u kull iblah isir ilsir tiegħu.

[Sir:31:8] Hieni l-għani li jinstab mingħajr ħtija,

u li ma jiġrix wara d-deheb.

[Sir:31:9] Min hu dan biex infaħħruh,

għax fost niesu għamel ħwejjeġ ta' l-għaġeb.

[Sir:31:10] Min kien imġarrab minnu, u baqa' bla

                                                                           ħtija?

Għandu biex jiftaħar.

Min jista' jaqbeż il-limiti u ma jaqbiżhomx,

jew jista' jagħmel il-ħażen u ma jagħmlux?

[Sir:31:11] Ġidu jkun fis-sod,

u l-opri ta' ħnientu xxandarhom il-ġemgħa.

 

Il-pranzijiet

 

[Sir:31:12] Qiegħed bilqiegħda ma' mejda għal xi

                                                                    ikla kbira?

Tħallix il-kilba għaliha tegħlbek,

u tgħidx: "Hemm bil-ħala fuqha."

[Sir:31:13] Ftakar li m'hux sew tħares b'għajn

                                                                kollha kilba.

X'inħoloq b'kilba akbar mill-għajn?

Għalhekk tnixxi dmugħ minn kull wiċċ.

[Sir:31:14] Jekk ħaddieħor jitfa' ħarstu fuq xi ħaġa,

toħroġx idek għaliha,

u trossx fuqu biex taħtaf mill-platt.

[Sir:31:15] Kun af li dak li tħoss int iħossu għajrek,

u f'kull ma tagħmel aħsibha sewwa.

[Sir:31:16] Kul bħan-nies dak li jitqiegħed

                                                                quddiemek;

tomogħdux bil-ħatfa, biex ma jmaqdrukx.

[Sir:31:17] Kun l-ewwel li tieqaf kif titlob l-imġiba

                                                                          tajba,

u tkunx wieħed li qatt ma jixba', biex ma

                                                   triegħexx lil xi ħadd.

[Sir:31:18] U jekk qiegħed bilqiegħda qalb ħafna

                                                                           nies,

tmiddx idek qabilhom.

[Sir:31:19] Biżżejjed il-ftit għal bniedem imrobbi

                                                                        sewwa!

Fuq soddtu ma jaqtax nifsu.

[Sir:31:20] Raqda tajba fuq stonku ħafif;

tqum kmieni, u tħossok f'sikktek.

Nuqqas ta' rqad, tqalligħ,

u brim ta' msaren,

ibati bihom iż-żaqqieq.

[Sir:31:21] U jekk kont imġiegħel tiekol ħafna,

qum u mur aqla', ħa tistrieħ.

[Sir:31:22] Isma' minni, ibni, u twarrabnix,

għax fl-aħħar tiġi fi kliemi;

kull ma tagħmel, agħmlu bil-qjies,

u ebda marda qatt ma tilħqek.

[Sir:31:23] In-nies ifaħħru 'l min hu idejh miftuħa

                                                                        fl-ikel,

ix-xhieda tagħhom hi minnha.

[Sir:31:24] In-nies imaqdru lil min hu idejh

                                                        magħluqa fl-ikel,

ix-xeħħa tiegħu hi flokha.

 

L-inbid

 

[Sir:31:25] Tagħmilhiex ta' raġel b'saħħtu bl-inbid fih,

għax l-inbid wassal ħafna għat-telfien.

[Sir:31:26] Il-forġa tistħarreġ l-ebusija ta' l-azzar,

hekk l-inbid iġarrab il-qlub fit-tilwim tal-kburin.

[Sir:31:27] L-inbid hu daqs il-ħajja għall-bnedmin,

jekk tixorbu bil-qjies tiegħu.

X'inhi ħajja nieqsa mill-inbid?

Għalhekk kien maħluq,

biex iferraħ lill-bnedmin.

[Sir:31:28] Hena tal-qalb u ferħ fir-ruħ

meta l-inbid jinxtorob bil-qjies u f'waqtu.

[Sir:31:29] Mrar ir-ruħ meta l-inbid bl-adoċċ

                                                                      nxtorob,

waqt tinbix u tfixkil.

[Sir:31:30] Is-sokor iżid l-herra ta' l-iblah hekk li

                                                                       jinfixel,

idgħajjiflu ħiltu u jimlieh bil-ġrieħi.

[Sir:31:31] Fil-laqgħa fejn jinxtorob l-inbid teħodhiex

                                                         mal-ġar tiegħek,

u tkasbrux fix-xalar tiegħu.

U ċanfira ma tgħidhilux,

u ddejjqux b'xi talba tiegħek.

 

32. Il-pranzijiet

 

[Sir:32:1] Qegħduk f'ras il-mejda? Tintefaħx!

Kun magħhom bħallikieku wieħed minnhom;

aħseb fihom u wara oqgħod bilqiegħda.

[Sir:32:2] U meta tkun ħsibt għal kollox inxteħet

                                                                  bilqiegħda,

ħa tifraħ magħhom,

u għall-imġiba tajba tiegħek tikseb kuruna.

[Sir:32:3] Tkellem, int li int ixjeħ, għax jixraqlek;

imma tkellem bl-għaqal u twaqqafx id-daqq.

[Sir:32:4] Fejn hemm ix-xalar, tintilifx fil-kliem;

u toqgħodx tilgħabha ta' l-għaref barra minn ħinu.

[Sir:32:5] Bħal siġill b'rubin ingastat fid-deheb,

hekk hu kunċert tal-mużika waqt xi festa ta' l-inbid.

[Sir:32:6] Bħal siġill bi żmerald tad-deheb,

hekk hu d-daqq tal-mużika ma' nbid ħelu.

[Sir:32:7] Tkellem, żagħżugħ, jekk għandhom

                                                                    bżonnok,

l-aktar darbtejn jekk tkun mitlub.

[Sir:32:8] Tkellem fil-qosor, u għid ħafna fi ftit kliem,

kun bħal wieħed li jaf imma fl-istess ħin iżomm

                                                                      is-skiet.

[Sir:32:9] Fost il-kbarat toqgħodx tintrefa',

u toqgħodx tpaċpaċ waqt li ħaddieħor ikun jitkellem.

[Sir:32:10] Qabel ir-ragħda tasal ħafifa l-berqa,

qabel il-modestja tiġi l-grazzja.

[Sir:32:11] Qum meta jkun sar   il-ħin u tkunx

                                                          l-aħħar wieħed,

iġri lura lejn darek bla tnikkir.

[Sir:32:12] Hemmhekk ixxala u agħmel dak li

                                                         għandek f'rasek,

u tidnibx bi kliem kburi.

[Sir:32:13] U ta' dan bierek 'il min ħalqek,

u qed ixebbgħek bil-ġid tiegħu.

 

Il-biża' ta' Alla

 

[Sir:32:14] Min jibża' mill-Mulej jilqa' twiddibu,

u dawk li jbakkru biex ifittxuh isibu r-rieda

                                                               tajba tiegħu.

[Sir:32:15] Min ifittex il-Liġi, jimtela biha,

imma min juri wiċċ b'ieħor jitfixkel fiha.

[Sir:32:16] Dawk li jibżgħu mill-Mulej isirilhom

                                                                      il-ħaqq,

u l-għemejjel tajba tagħhom jiddu bħad-dawl.

[Sir:32:17] Bniedem midneb ċanfira ma jagħtix kasha,

u jgħawweġ il-Liġi skond kapriċċih.

[Sir:32:18] Bniedem bis-sens ma jwarrab ebda ħsieb;

imma l-insolenti u l-imkabbar ma jċedix bil-biża'.

[Sir:32:19] Tagħmel xejn mingħajr ħsieb,

u mbagħad ma jkollokx għalfejn jisgħob bik.

[Sir:32:20] Timxix fi triq kollha tfixkil,

u ma titfixkilx darbtejn fiż-żrar.

[Sir:32:21] M'għandux ikollok fiduċja żejda fi triq

                                                                          watja,

[Sir:32:22] u oqgħod għassa għal mogħdijietek.

[Sir:32:23] Oqgħod għassa fuqek innifsek f'kull ma

                                                                     tagħmel,

għax dan hu l-ħarsien tal-kmandamenti.

[Sir:32:24] Min joqgħod għal-Liġi jagħti kas                 

                                                       tal-kmandamenti,

u min jafda fil-Mulej ma jitlef xejn.

 

33. [Sir:33:1] L-għawġ ma jiġix fuq min jibża'

                                                                 mill-Mulej,

u f'kull tiġrib jeħilsu għal darba tnejn.

[Sir:33:2] Bniedem għaqli ma jobgħodx il-Liġi,

u min juri wiċċ b'ieħor fil-ħarsien tagħha qisu

                                                   dgħajsa fil-maltemp.

[Sir:33:3] Min jifhem jafda fil-Liġi,

u joqgħod fuqha daqs kelmet oraklu.

[Sir:33:4] Ħejji dak li għandek tgħid, u hekk tkun

                                                                    mismugħ,

iġbor flimkien dak li tgħallimt, u mbagħad

                                                             agħti tweġiba.

[Sir:33:5] Bħal rota ta' karettun qalb l-iblah;

u ħsibijietu bħal rota ddur.

[Sir:33:6] Żiemel għar-razza l-ħabib tad-daħk;

jiżher taħt kull min jirkeb fuqu.

 

Ħaġa m'hix bħal oħra

 

[Sir:33:7] Għaliex jum hu aħjar minn ieħor

meta d-dawl ta' kull jum is-sena kollha ġej

                                                                  mix-xemx?

[Sir:33:8] Bl-għerf tiegħu l-Mulej għażel wieħed

                                                                 minn ieħor

u qassam iż-żminijiet u l-festi.

[Sir:33:9] Uħud minnhom għolliehom fuq l-oħrajn

                                                              u qaddishom,

u wħud minnhom għamilhom jiem tas-soltu.

[Sir:33:10] U l-bnedmin kollha ġejjin mit-trab,

u Adam kien maħluq mill-art.

[Sir:33:11] Fil-milja ta' għerfu l-Mulej għażel

                                                     wieħed minn ieħor,

u għamel li triqathom ma jkunux jixxiebhu.

[Sir:33:12] Uħud minnhom berikhom u għolliehom,

uħud minnhom qaddishom u ressaqhom lejh;

imma wħud minnhom seħethom u tefagħhom 'l isfel,

u warrabhom minn fejn kienu.

[Sir:33:13] Bħal tafal f'idejn il-fuħħari,

- kollox jagħmel skond ma jogħġob lilu –

hekk il-bnedmin f'idejn min għamilhom:

jagħtihom skond kif jaqtagħha hu.

[Sir:33:14] Kontra l-ħażin hemm it-tajjeb,

u kontra l-mewt hemm il-ħajja,

kontra l-midneb hemm il-bniedem sewwa.

[Sir:33:15] Hekk ukoll jekk tħares lejn l-għemejjel

                                                        kollha ta' l-Għoli;

qegħdin tnejn tnejn, wieħed kontra l-ieħor.

[Sir:33:16] U jien l-aħħar wieħed li bqajt nishar,

bħal min ilaqqat il-fdal wara ġbir il-għeneb.

[Sir:33:17] Bil-barka tal-Mulej ġejt 'il quddiem,

bħal min jiġbor l-għeneb u jimla l-magħsar.

[Sir:33:18] Araw li mhux għalija biss tħabatt,

imma għal dawk kollha li jfittxu t-tagħlim.

[Sir:33:19] Isimgħu minni, kbarat tal-poplu;

mexxejja tal-ġemgħa, agħtuni widen.

 

Mingħajr xkiel

 

[Sir:33:20] Lil ibnek u 'l martek, lil ħuk u 'l ħabibek,

tul ħajtek tagħtihomx setgħa fuqek.

Il-ġid li għandek tagħtihx lil ħaddieħor,

biex ma jisgħobx bik u titlobhulu lura.

[Sir:33:21] Sakemm għadek ħaj u qed tieħu n-nifs,

tintreħa f'idejn l-ebda bniedem.

[Sir:33:22] Għax aħjar li wliedek jitolbu lilek,

milli int tistenna xi ħaġa minn idejn uliedek.

[Sir:33:23] Kun mill-aħjar f'kull ma tagħmel,

u ttebbax ġieħek.

[Sir:33:24] Dakinhar li jaslu fit-tmiem jiem ħajtek,

meta tkun wasalt fl-aħħar, qassam wirtek.

 

L-ilsiera

 

[Sir:33:25] Għalf, bastun, u tagħbija għall-ħmar,

ħobż, dixxiplina, u xogħol għall-qaddej tiegħek.

[Sir:33:26] Qabbad il-qaddej tiegħek jaħdem, u ssib

                                                                 il-mistrieħ,

ħallih b'idejh qiegħda, u jfittex il-ħelsien.

[Sir:33:27] Madmad u riedni jgħawwġu l-għonq,

xkiel u frosta għall-qaddej ħażin.

[Sir:33:28] Itfgħu għax-xogħol biex ma jitgħażżinx,

għax l-għażż jgħallem il-ħażen kollu.

[Sir:33:29] Qiegħdu fuq xogħol bħalma jistħoqqlu,

u jekk ma jobdix xekkillu riġlejh.

[Sir:33:30] Imma lil ħadd m'għandek tgħabbi żżejjed,

u tagħmel xejn mingħajr ma taħsibha.

[Sir:33:31] Jekk għandek qaddej, għandu jkun bħalek,

għaliex inti ksibtu bil-prezz ta' demmek.

[Sir:33:32] Jekk għandek qaddej, żommu bħal ħuk,

għax teħtieġu daqsek innifsek.

[Sir:33:33] Jekk iġġib ruħek ħażin miegħu u jitilqek

                                                                     u jaħrab,

fejn taqbad tfittxu?

 

34. Il-ħolm

 

[Sir:34:1] Tamiet fiergħa u qarrieqa ssibhom

                                          għand bniedem bla moħħ,              

u bil-ħolm il-boloh itellgħu l-ġwienaħ.

[Sir:34:2] Bħal wieħed jipprova jaqbad id-dellijiet

                                                     jew jiġri wara r-riħ,

hekk hu min jagħti kas tal-ħolm.

[Sir:34:3] Dan biswit dak: hekk hi dehra fil-ħolm;

quddiem wiċċ xbieha ta' wiċċ.

[Sir:34:4] X'jiġi msoffi b'ħaġa mniġġsa?

U x'jiġi ppruvat veru b'ħaġa qarrieqa?

[Sir:34:5] Tbassir, teħbir, u ħolm kollhom frugħa,

bħal thewdin il-moħħ ta' mara fil-ħlas.

[Sir:34:6] Jekk m'humiex mibgħuta mill-Għoli

                                               bħallikieku qed iżurek,

lanqas biss m'għandek taħseb fuqhom.

[Sir:34:7] Il-ħolm qarraq b'ħafna,

u dawk li ttamaw fih stennew ta' xejn.

[Sir:34:8] Mingħajr dal-qerq isseħħ il-Liġi,

u l-milja ta' l-għerf qiegħda fuq fomm sinċier.

 

L-ivvjaġġar

 

[Sir:34:9] Bniedem li jivvjaġġa,

u min hu ta' esperjenza, jaf x'għandu jgħid.

[Sir:34:10] Ftit jaf min ma ġarrabx;

imma min ġera jitkellem ta' wieħed li jifhem.

[Sir:34:11] Rajt ħafna fil-vjaġġi tiegħi,

u fhimt iktar milli nista' ngħid bil-kliem.

[Sir:34:12] Ħafna drabi rajt il-mewt,

imma ħlistha minħabba l-esperjenza.

[Sir:34:13] L-ispirtu ta' dawk li jibżgħu mill-Mulej

                                                                    jibqa' ħaj,

għax it-tama tagħhom qiegħda f'dak li jsalvahom.

[Sir:34:14] Min għandu l-biża' tal-Mulej minn xejn

                                                                     ma jibża';

u ma jaqtax qalbu, għax il-Mulej it-tama tiegħu.

[Sir:34:15] Hieni min jibża' mill-Mulej!

Fuq min se joqgħod? U fuq min se jserraħ?

[Sir:34:16] Għajnejn il-Mulej fuq dawk li jħobbuh;

hu ta' qawwa biex tistkenn warajh,

u ta' saħħa biex isserraħ fuqu,

jagħtik kenn mir-riħ sħun u mis-sħana ta' nofsinhar,

iħarsek mit-tfixkil u jgħinek biex ma taqax,

[Sir:34:17] jerfgħek fl-ispirtu u jdawwallek għajnejk,

jagħtik il-fejqan, il-ħajja, u l-barka.

 

Is-sagrifiċċji

 

[Sir:34:18] Jekk xi ħadd joffri b'sagrifiċċju mill-qligħ

inġust tiegħu l-offerta tkun daħka fil-wiċċ,

u l-għotjiet ta' min ma jħarisx il-Liġi ma

                                                      jogħġbux il-Mulej.

[Sir:34:19] Ma jogħġbux lill-Għoli l-offerti ta' dawk

                                                 li ma jibżgħux minnu,

u ma jitħallasx għad-dnubiet b'kotra ta' sagrifiċċji.

[Sir:34:20] Bħal min joqtol iben quddiem għajnejn

                                                                     missieru,

hekk hu min joffri sagrifiċċju minn ħwejjeġ il-fqir.

[Sir:34:21] Il-ħobż ta' min hu fil-bżonn hu l-għajxien

                                                                       tal-fqir,

u min jeħodhulu hu bniedem imċappas bid-demm.

[Sir:34:22] Joqtol il-proxxmu min jeħodlu l-għajxien

                                                                        tiegħu,

u jċarċar id-demm min iżomm ħlas il-lavrant.

[Sir:34:23] Wieħed jibni u ieħor iħott;

x'se jieħdu aktar minn tbatija?

[Sir:34:24] Wieħed jitlob u ieħor jisħet;

leħen min se jisma' s-Sid?

[Sir:34:25] Min jinħasel wara li jkun mess ġisem

                                 mejjet u mbagħad jerġa' jmissu,

xi jkun ħa bil-ħasil tiegħu?

[Sir:34:26] Hekk il-bniedem li jsum għal dnubietu

u jerġa' jmur jagħmel l-istess;

min se jagħti widen għat-talba tiegħu?

Xi jkun ħa billi jkun ċekken lilu nnifsu?

 

35. Il-Liġi u s-sagrifiċċji

 

[Sir:35:1] Min iħares il-Liġi jkun qed jagħmel

                                                           kotra ta' offerti,

min iħares il-kmandamenti jagħmel sagrifiċċju

                                                              tas-sliem.

[Sir:35:2] Min ipatti l-ħniena għall-ħniena jkun qed

                                           iressaq offerta tal-qmuħ

u min jagħmel karità jkun qed joffri sagrifiċċju

                                                                      ta' tifħir.

[Sir:35:3] Jogħġob lill-Mulej min iżomm 'il bogħod

                                                                 mill-ħażen

u jħallas għal dnubietu min jibqa' 'l bogħod

                                                          mill-inġustizzja.

[Sir:35:4] Tidhirx quddiem il-Mulej b'idek vojta;

dan kollu għandu jsir minħabba l-kmandament.

[Sir:35:5] L-offerta tal-ġust tikkonsagra l-artal

                                                                      biż-żejt,

u l-fwieħa tagħha titla' quddiem l-Għoli.

[Sir:35:6] Is-sagrifiċċju tal-ġust jilqgħu l-Mulej,

u t-tifkira tiegħu ma tintesiex.

[Sir:35:7] Agħti ġieħ lill-Mulej b'idejk miftuħa,

u toffrix bit-tqanċiċ mill-bikri.

[Sir:35:8] Kull għotja tiegħek agħtiha bil-ferħ,

u agħti l-għexur tiegħek bil-qalb.

[Sir:35:9] Agħti lill-Għoli skond ma tak hu,

b'qalb kbira skond ma ssib f'idejk.

[Sir:35:10] Għax il-Mulej irodd lura,

u jħallsek seba' darbiet aktar.

 

Il-ġustizzja ta' Alla

 

[Sir:35:11] Tippruvax ixxaħħmu għax ma jilqax dak

                                                                     li toffrilu,

u sserraħx rasek fuq sagrifiċċju inġust,

[Sir:35:12] għax il-Mulej hu mħallef,

u ma jħarisx lejn l-uċuħ.

[Sir:35:13] Ma joqgħodx iħares lejn wiċċ dak li jkun

                                                          b'dannu tal-fqir,

u jagħti widen għat-talba tal-magħkus.

[Sir:35:14] Ma jagħlaqx widnejh għat-talba

                                                 bil-ħniena ta' l-iltim,

jew ta' l-armla li tibki xortiha.