L-EWWEL KTIEB TAL-MAKKABIN

 

Ara l-ktieb f'format għall-istampa  .... >

 

1. Alessandru l-Kbir

 

[1Mak:1:1] Ġara li Alessandru l-Maċedoni bin Filippu, minn art il-Kittin, wara li sar sultan fuq il-Greċja, ħareġ għall-gwerra, rebaħ lil Dariju, sultan tal-Persjani u l-Medi, u beda jsaltan minn floku, ibda mill-Greċja. [1Mak:1:2] Għamel ħafna gwerer, ħa f'idejh ħafna fortizzi, u qatel is-slaten ta' dawn l-artijiet. [1Mak:1:3] Wasal sa truf id-dinja u ħa l-priża mingħand kotra ta' ġnus, u d-dinja baqgħet issummata quddiemu; tkabbar bih innifsu u qalbu mtliet bis-suppervja. [1Mak:1:4] Bena eżerċtu ta' qawwa bla qjies, u ġieb taħt il-ħakma tiegħu artijiet, ġnus u slaten, u lkoll bdew iħallsu l-ħaraġ.

 

[1Mak:1:5] Wara dan kollu nxteħet fis-sodda u ntebaħ li kien wasal għall-mewt. [1Mak:1:6] Għalhekk sejjaħ il-ġenerali tiegħu, nobbli li kienu trabbew miegħu sa minn żgħożitu, u qassmilhom l-imperu tiegħu meta kien għadu ħaj. [1Mak:1:7] Alessandru miet wara li dam isaltan tnax-il sena. [1Mak:1:8] U l-ġenerali tiegħu ħadu s-setgħa f'idejhom, kull wieħed fil-qasma tiegħu. [1Mak:1:9] Meta miet lkoll xiddew il-kuruna f'rashom, u hekk għamlu wliedhom għal bosta snin; u ġiebu ħsara bla qjies fuq id-dinja.

 

Antijoku IV Epifani  (175-163 QK) jaħqar lil-Lhud

 

[1Mak:1:10] Minn dawn ħareġ għerq mill-agħar, Antijoku Epifani, bin is-sultan Antijoku; qabel ma beda jsaltan fis-sena 137 tas-saltna tal-Griegi kien miżmum b'rahan f'Ruma.

 

[1Mak:1:11] Dik il-ħabta ħarġu minn Iżrael xi nies rinnegati u bdew ixewwxu lil ħafna nies u jgħidulhom: "Ejja mmorru nagħmlu patt mal-Ġentili ta' madwarna, għax kemm ilna li ksirnieha magħhom laħquna ħafna ħsarat." [1Mak:1:12] Dan id-diskors ingħoġob, [1Mak:1:13] u ndaħlu xi wħud mill-poplu u marru għand is-sultan, u dan tahom is-setgħa li jdaħħlu d-drawwiet tal-ġnus. [1Mak:1:14] Bnew ġinnasju f'Ġerusalemm skond id-drawwa tal-Ġentili, [1Mak:1:15] neħħew is-sinjali taċ-ċirkonċiżjoni u ċaħdu l-patt il-qaddis, bdew jitħalltu mal-Ġentili u biegħu ruħhom  għall-ħażen.

 

[1Mak:1:16] Malli deherlu li s-saltna tiegħu ssaħħet biżżejjed, Antijoku waħħalha f'rasu li jsir sultan ta' l-Eġittu, u hekk jibda jsaltan fuq żewġ saltniet. [1Mak:1:17] Daħal l-Eġittu b'eżerċtu qawwi, armat b'karrijiet, ljunfanti, kavallerija u flotta kbira. [1Mak:1:18] U tqabad ma' Ptolomew, sultan ta' l-Eġittu; Ptolomew infixel quddiemu u ħarab, u ħalla warajh ħafna midruba għall-mewt. [1Mak:1:19] Antijoku ħataf f'idejh l-ibliet iffortifikati u neżża' l-art ta' l-Eġittu.

 

Antijoku fl-Eġittu u f'Ġerusalemm  ( 169-167 QK )

 

[1Mak:1:20] Wara li ta xebgħa lill-Eġittu, Antijoku raġa' lura fis-sena 143, u tala' għal Iżrael u Ġerusalemm b'eżerċtu qawwi. [1Mak:1:21] Mbagħad daħal kollu kburi fis-santwarju, ħataf l-artal tad-deheb, u l-imnara tad-dawl bit-tagħmir kollu tagħha; [1Mak:1:22] il-mejda tal-ħobż tal-preżenza, il-bwieqi, l-injieb, iċ-ċnieser tad-deheb u l-purtiera, id-dijademi, it-tiżjin kollu tad-deheb li kien hemm mal-faċċata tat-tempju u żarma kollox. [1Mak:1:23] Ħa wkoll il-fidda u d-deheb u t-tagħmir prezzjuż, u t-teżori moħbija li rnexxielu jsib. [1Mak:1:24] Ħataf kollox u raġa' lura lejn pajjiżu, wara li kien xerred ħafna dmija. Tkabbar u ftaħar b'li kien għamel.

 

     [1Mak:1:25] U waqa' swied il-qalb kbir

     fuq Iżrael ma' kullimkien.

     [1Mak:1:26] Bkew il-kbarat u l-anzjani;

     ntelqu x-xebbiet u l-ġuvintur; 

     u l-ġmiel tan-nisa dbiel.

     [1Mak:1:27] Nfexx jibki kull għarus,

     u baqgħet bid-dmugħ f'għajnejha 

     l-għarusa fl-għorfa tagħha.

     [1Mak:1:28] Minħabba n-nies tagħha triegħdet l-art,

     u d-dar kollha ta' Ġakobb inksiet bil-għajb.

 

[1Mak:1:29] Sentejn wara s-sultan bagħat l-uffiċjal inkarigat mill-ġbir tal-ħaraġ fl-ibliet ta' Ġuda u wasal Ġerusalemm b'eżerċtu kbir. [1Mak:1:30] Lin-nies kellimhom bi kliem               is-sliem u b'qerq, u huma emmnuh. Mbagħad inxteħet għal fuq il-belt għal għarrieda u ġieb qerda kbira fuqha, u qatel ħafna nies minn Iżrael. [1Mak:1:31] Seraq kull ma kien hemm fil-belt, taha n-nar u ġarraf djarha u swarha dawramejt. [1Mak:1:32] Mbagħad ħadu lsiera n-nisa u t-tfal; u l-bhejjem ħaduhom għalihom. [1Mak:1:33] Il-belt ta' David iffortifikawha b'ħajt kbir u qawwi u b'torrijiet b'saħħithom, u hekk biddluha f'fortizza għalihom. [1Mak:1:34] U għammruha b'nies midinba u rinnegati; u żguraw ruħhom fiha. [1Mak:1:35] Ħażnu armi u ikel, u rekknu fiha kull ma kienu serqu minn Ġerusalemm. Minn hemm kienu jissajjaw [1Mak:1:36] u jgħassu t-tempju bil-moħbi; għedewwa qliel għal Iżrael kull ħin.

 

     [1Mak:1:37] Xerrdu demm bla ħtija madwar is-santwarju,

     u niġġsu l-post imqaddes.

     [1Mak:1:38] Minħabba fihom ħarġu dawk li kienu jgħammru

     Ġerusalemm,

     u saret bejta tal-barranin. 

     Il-belt saret barranija 

     għal nisilha, abbandunata minn uliedha.

     [1Mak:1:39] It-tempju tagħha sar ħerba bħad-deżert;

     il-festi tagħha nbidlu f'jiem il-vistu;                

     is-Sibtijiet inbidlu f'għajb, 

     u ġieħha fi stmerrir.

     [1Mak:1:40] Daqs kemm kien kbir is-sebħ li kellha darba,

     daqshekk ieħor issa kien kbir l-għajb; 

     u l-kburija tagħha nbidlet f'vistu.

 

[1Mak:1:41] Mbagħad is-sultan kiteb lis-saltna kollha tiegħu li lkoll kellhom jiffurmaw poplu wieħed u kull wieħed iħalli l-liġi tiegħu. [1Mak:1:42] Il-ġnus kollha qagħdu għad-digriet tas-sultan, [1Mak:1:43] u ħafna minn Iżrael għoġbithom ir-reliġjon tiegħu u offrew is-sagrifiċċji lill-allat foloz u kisru jum is-Sibt.

 

Il-persekuzzjoni

 

[1Mak:1:44] U s-sultan bagħat ittri mal-kurriera tiegħu f'Ġerusalemm u l-ibliet l-oħra ta' Ġuda biex jordnalhom li jimxu skond użanzi barranin għall-pajjiż; [1Mak:1:45] li jaqtgħu mit-tempju s-sagrifiċċji tal-ħruq u sagrifiċċji oħra u l-libazzjonijiet; li jipprofanaw is-Sibtijiet u  l-festi; [1Mak:1:46] li jniġġsu t-tempju u l-qassisin tiegħu; [1Mak:1:47] li jibnu artali, santwarji u tempji għall-idoli, u jissagrifikaw ħnieżer u bhejjem oħra mniġġsa; [1Mak:1:48] li jħallu lil uliedhom bla ċirkonċiżjoni, u jittebbgħu b'kull xorta ta' ħmieġ u nġies. [1Mak:1:49] B'hekk jinsew il-liġi u jbiddlu l-kmandamenti kollha. [1Mak:1:50] Kull min ma joqgħodx għad-digriet tas-sultan jagħtuh il-mewt.

 

[1Mak:1:51] Dan kollu kiteb is-sultan lis-saltna kollha tiegħu u qiegħed suprentendenti fuq il-poplu kollu, u ġiegħel lill-ibliet ta' Ġuda, waħda waħda, joffru s-sagrifiċċji. [1Mak:1:52] Ħafna mill-poplu marru għan-naħa tagħhom, kollha nies li abbandunaw il-liġi, u għamlu d-deni fil-pajjiż, [1Mak:1:53] u b'hekk ġiegħlu lil Iżrael jistaħbew f'kull kenn li kellhom.

 

Il-profanazzjoni tat-tempju (167 QK)

 

[1Mak:1:54] Fil-ħmistax tax-xahar ta' Kislew tas-sena 145 Antijoku talla' l-idolu, profanazzjoni u ħerba, fuq l-artal, u hekk ukoll tellgħu artali fl-ibliet kollha ta' Ġuda kif iddur. [1Mak:1:55] Ħarqu l-inċens fil-bibien ta' djarhom u fil-pjazez. [1Mak:1:56] Il-Kotba tal-Liġi, li rnexxielhom isibu, għamluhom bċejjeċ u ħarquhom. [1Mak:1:57] Kull min kienu jsibulu xi Ktieb tal-Patt, jonkella kien iħares il-liġi, kienu jagħtuh il-mewt bis-saħħa tad-digriet tas-sultan. [1Mak:1:58] Għax kellhom il-forza, hekk kienu jagħmlu ma' l-Iżraelin li kienu jinqabdu fl-ibliet minn xahar għal xahar. [1Mak:1:59] Fil-ħamsa u għoxrin tax-xahar offrew sagrifiċċju fuq l-artal, li tellgħu fuq l-artal tal-ħruq.

 

[1Mak:1:60] U n-nisa li kienu jagħmlu ċ-ċirkonċiżjoni lil uliedhom kienu jagħtuhom il-mewt, [1Mak:1:61] bit-trabi mdendlin ma' għonqhom skond id-digriet tas-sultan, u magħhom kienu joqtlu wkoll lil nieshom u lil dawk li kienu jagħmlulhom iċ-ċirkonċiżjoni.

 

[1Mak:1:62] Imma ħafna minn Iżrael għamlu l-qalb u webbsu rashom li ma jiklux ikel imniġġes; [1Mak:1:63] huma għażlu li jmutu, basta li ma jitniġġsux b'ikel ipprojbit, u ma jipprofanawx il-patt qaddis; u mietu.

 

[1Mak:1:64] Kbira kienet il-korla fuq Iżrael.

 

2. Ir-reżistenza tal-Makkabin

 

[1Mak:2:1] F'dak iż-żmien kien hemm Mattatija bin Ġwanni, bin Xmun, qassis minn nisel Ġojarib. Dan telaq minn Ġerusalemm, u mar joqgħod f'Modin. [1Mak:2:2] Kellu ħamest itfal: Ġwanni li kienu jgħidulu l-Gaddi, [1Mak:2:3] Xmun jgħidulu t-Tassi, [1Mak:2:4] Ġuda jgħidulu l-Makkabi, [1Mak:2:5] Elgħażar jgħidulu l-Awaran, Ġonatan jgħidulu                   l-Affu.

 

[1Mak:2:6] Mattatija, meta ra l-profanazzjonijiet li kienu qegħdin isiru f'Ġuda u f'Ġerusalemm, [1Mak:2:7] qal: "Jaħasra għalija! Għalhekk twelidt, biex nara l-qerda tal-poplu u l-ħerba tal-belt imqaddsa? Se nibqa' hekk ma nagħmel xejn, meta hi mitluqa f'idejn l-għedewwa, u t-tempju f'idejn il-barranin?

 

     [1Mak:2:8] Is-santwarju tagħha sar bħal bniedem bla ġieħ,

     [1Mak:2:9] it-tagħmir   sabiħ  tagħha,   misruq  u   meħud

     'il bogħod;

     it-trabi tagħha mbiċċra fil-pjazez tagħha; 

     iż-żgħażagħ tagħha minfuda mis-sejf ta' l-għadu.

     [1Mak:2:10] Liema ġens ma ħax saltnatha,

     u ma ħatafx il-priża tagħha?

     [1Mak:2:11] Tiżjinha kollu serquhulha,

     minn belt ħielsa saret ilsira.

     [1Mak:2:12] Ara, il-ħwejjeġ qaddisa tagħna,

     ġmielna u sbuħitna u foħritna, 

     kollox sar ħerba, 

     il-ġnus niġġsuhom.

     [1Mak:2:13] Għalfejn, mela, ngħixu aktar?"

 

[1Mak:2:14] U Mattatija u wliedu ċarrtu ħwejjiġhom u xiddu x-xkejjer, u bkew biki kbir.

 

[1Mak:2:15] U waslu fil-belt ta' Modin il-messaġġiera tas-sultan bl-inkarigu li jġiegħlu n-nies jitilqu r-reliġjon tagħhom u jordnawlhom li joffru s-sagrifiċċji. [1Mak:2:16] U ħafna mill-Iżraelin resqu lejhom; imma Mattatija u wliedu nġemgħu għalihom weħidhom.

 

[1Mak:2:17] Mbagħad il-messaġġiera tas-sultan daru lejn Mattatija u qalulu: "Inti l-kap f'din il-belt, bniedem kbir u ta' ġieħ, mdawwar b'uliedek u ħutek. [1Mak:2:18] Mela ibda int l-ewwel wieħed u agħmel dak li ordna s-sultan, bħalma għamlu l-ġnus kollha, l-irġiel ta' Ġuda, u dawk li baqa' Ġerusalemm. Hekk tkun int u wliedek fost Ħbieb is-Sultan, onorati b'rigali tad-deheb u l-fidda, u doni oħra."

 

[1Mak:2:19] Imma Mattatija għolla leħnu u wieġeb: "Mqar jekk il-ġnus kollha, li qegħdin taħt il-ħakma tas-sultan, jisimgħu minnu u kull wieħed minnhom iħalli r-reliġjon ta' missirijietu u joqogħdu għall-ordnijiet tiegħu, [1Mak:2:20] jiena, uliedi u ħuti, nibqgħu mexjin skond il-patt ta' missirijietna. [1Mak:2:21] Ħażin għalina jekk nitilqu l-liġi u l-kmandamenti. [1Mak:2:22] Ma nisimgħu qatt minn kliem is-sultan u ma nitbegħdux mir-reliġjon tagħna lejn ix-xellug jew lejn                             il-lemin!"

 

[1Mak:2:23] Kif temm dan id-diskors wieħed Lhudi ħareġ quddiem kulħadd biex joffri s-sagrifiċċju fuq l-artal f'Modin skond id-digriet tas-sultan. [1Mak:2:24] Malli rah Mattatija xegħel bil-għadab, u tqanqlu ġewwenih, u far bil-qilla kif trid il-Liġi u b'ġirja waħda mar għal fuqu u qatlu fuq l-artal. [1Mak:2:25] Fl-istess ħin qatel il-messaġġier  tas-sultan li kien qiegħed jisfurzahom biex jissagrifikaw, u ġarraf l-artal. [1Mak:2:26] U xegħel biz-zelu għal-Liġi, bħalma kien għamel Fineħas lil Żimri bin Salu. [1Mak:2:27] U Mattatija mbagħad beda jgħajjat mal-belt u jgħid b'leħen għoli: "Kull min hu għajjur għal-Liġi u jrid jibqa' jżomm il-Patt, joħroġ warajja." [1Mak:2:28] U ħarab hu u wliedu lejn il-muntanji u ħallew warajhom kull ma kellhom fil-belt.

 

[1Mak:2:29] Mbagħad ħafna, li kienu jħobbu s-sewwa u d-dritt, niżlu fid-deżert biex joqogħdu hemmhekk, [1Mak:2:30] huma u wliedhom u n-nisa tagħhom bl-imrieħel tagħhom, għax l-għawġ issokta dejjem jikber fuqhom.

 

L-ewwel battalja

 

[1Mak:2:31] Il-ministri tas-sultan u l-gwarniġjun li kien hemm f'Ġerusalemm fil-Belt ta' David, waslitilhom l-aħbar li xi nies kisru l-ordni tas-sultan u marru jinħbew fl-għerien fid-deżert. [1Mak:2:32] Ħafna marru jiġru warajhom u malli laħquhom waqqfu l-kamp biswithom, u tħejjew biex jaħbtu għalihom f'jum is-Sibt. [1Mak:2:33] U mbagħad qalulhom: "Issa biżżejjed. Oħorġu u agħmlu skond l-ordni tas-sultan u tibqgħu ħajjin." [1Mak:2:34] U huma wieġbu: "Ma aħniex se noħorġu u lanqas nagħmlu skond l-ordni tas-sultan u niksru jum is-Sibt." [1Mak:2:35] Dawk ħabtu għalihom minnufih. [1Mak:2:36] Iżda huma ma weġbuhomx u la waddbu ġebla u lanqas ma mbarraw l-għerien, [1Mak:2:37] għax qalu: "Ħa mmutu lkoll bla ħtija. Jixhdulna s-sema u l-art li se teqirduna intortament." [1Mak:2:38] U ħabtu għalihom f'jum is-Sibt, u mietu huma u n-nisa tagħhom u wliedhom bl-imrieħel, b'kollox elf ruħ.

 

[1Mak:2:39] Malli sar jaf, Mattatija u sħabu bkewhom ħafna. [1Mak:2:40] U bdew jgħidu lil xulxin; "Jekk ilkoll nagħmlu bħalma għamlu ħutna u ma nitqabdux mal-Ġentili għal ħajjitna u għat-tradizzjonijiet tagħna, malajr jeqirduna lkoll minn fuq wiċċ l-art." [1Mak:2:41] Għalhekk dakinhar stess iddeċidew u qalu: "Jiġi min jiġi jaħbat għalina f'jum is-Sibt, nitqabdu kontrih biex b'hekk ma mmutux ilkoll bħalma mietu ħutna fl-għerien."

 

[1Mak:2:42] Mbagħad ingħaqdu magħhom ġemgħa ta' Ħasidin, nies ta' ħila kbira fost Iżrael, kull wieħed lest biex jiddefendi l-Liġi. [1Mak:2:43] U dawk kollha li kienu ħarbu minħabba l-ħażen li kien hemm kienu jissieħbu magħhom, u hekk kienet tiżdidilhom il-qawwa. [1Mak:2:44] U rawwmu eżerċtu u fis-saħna tagħhom bdew jaħbtu għall-midinbin u r-rinnegati fil-qilla tagħhom; il-bqija ħarbu u marru jistkennu fost il-Ġentili.

 

[1Mak:2:45] Mattatija u sħabu marru jduru mal-pajjiż u jġarrfu l-artali, [1Mak:2:46] jagħmlu ċ-ċirkonċiżjoni bilfors lit-trabi li kienu sabu mingħajrha fl-art ta' Iżrael, [1Mak:2:47] u għamlu għal wara l-kburin, u hekk ix-xogħol mexa tajjeb f'idejhom. [1Mak:2:48] Hekk ħelsu l-Liġi minn idejn il-ġnus u                 s-slaten, u lit-tradituri ħallewhom bla forza.

 

L-aħħar kelma u l-mewt ta' Mattatija  ( 166 QK )

 

[1Mak:2:49] Meta qorob iż-żmien li fih kellu jmut, Mattatija kellem lil uliedu u qalilhom: "Bħalissa jsaltnu s-suppervja u l-vjolenza, hu żmien it-taqlib u l-korla qalila.

 

[1Mak:2:50] "Issa, uliedi, tħeġġu għal-Liġi u agħtu ħajjitkom għall-patt ta' missirijietna. [1Mak:2:51] Ftakru fl-għemil ta' missirijietna, li għamlu fi żmienhom, u tiksbu glorja kbira u isem li jkun għal dejjem. [1Mak:2:52] Abraham, m'hux fil-prova kien misjub fidil, u dan ingħaddlu b'ġustizzja? [1Mak:2:53] Ġużeppi fi żmien l-hemm tiegħu baqa' jħares il-Liġi u sar sid l-Eġittu. [1Mak:2:54] Fineħas, missierna, għall-ħeġġa kbira li kellu, kiseb il-wegħda tas-saċerdozju għal dejjem. [1Mak:2:55] Ġożwè, għaliex sama' mill-kelma tal-Mulej, sar imħallef f'Iżrael. [1Mak:2:56] Kaleb, għall-istqarrija fil-ġemgħa, kiseb sehem mill-wirt ta' l-art. [1Mak:2:57] David, minħabba t-tjieba tiegħu, wiret it-tron ta' saltna għal dejjem. [1Mak:2:58] Elija, minħabba l-ħeġġa tiegħu għal-Liġi, kien meħud fis-sema. [1Mak:2:59] Ħananija, Għażarija, Misael, għax emmnu, kienu meħlusa min-nar. [1Mak:2:60] Danjel, minħabba l-innoċenza tiegħu, kien meħlus minn ħalq l-iljuni. [1Mak:2:61] Għalhekk jekk tqisu ġenerazzjoni wara oħra taraw li dawk li jittamaw fih ma jibqgħux minn taħt.

 

[1Mak:2:62] "Tibżgħux mit-theddid tal-bniedem midneb, għax il-glorja tiegħu ħmieġ u dud. [1Mak:2:63] Illum fuq tiegħu u għada ma ssibux, għax ikun waqa' u sar trab u fehmietu jkunu ntemmu fix-xejn.

 

[1Mak:2:64] "Uliedi, kunu rġiel u qalbiena fil-Liġi, għax hi għad tkun il-glorja tagħkom. [1Mak:2:65] Hawn hu Xmun ħukom; naf li hu raġel għaqli, isimgħu minnu tul għomorkom kollu, ħa jkun missierkom. [1Mak:2:66] U Ġuda l-Makkabi sa minn żgħożitu kien dejjem ta' ħila u qawwa; ħa jkun il-kmandant ta' l-eżerċtu u jmexxi l-gwerra kontra l-Ġentili. [1Mak:2:67] Iġbru madwarkom lil dawk kollha li jħarsu l-Liġi u tħallsu ta' l-inġustizzji kontra l-poplu tagħkom. [1Mak:2:68] Roddu lill-ġnus dak li ħaqqhom, u ħarsu l-preċetti tal-Liġi."

 

[1Mak:2:69] Mbagħad berikhom, u nġabar ma' missirijietu. [1Mak:2:70] U miet fis-sena 146, u difnuh fil-qabar ta' missirijietu f'Modin. U Iżrael kollu bkieh biki kbir.

 

3. Taħt il-kmand ta' Ġuda l-Makkabi ( 165-160 QK )

 

[1Mak:3:1] Ġuda ibnu, li kienu jsejjħulu l-Makkabi, laħaq floku. [1Mak:3:2] U nġabru miegħu ħutu lkoll u dawk kollha li kienu ma' missieru, u ġġieldu l-battalji ta' Iżrael kollhom ferħana.

 

     [1Mak:3:3] Għolla l-ġieħ tal-poplu tiegħu;

     xedd il-kurazza bħal ġgant; 

     tħażżem bit-tagħmir tal-gwerra; 

     nxteħet għall-battalji, 

     u bix-xabla tiegħu kien iħares il-kamp.

     [1Mak:3:4] F'għemilu kien qisu ljun,

     bħal ferħ ta' ljun iriegħed għall-priża.

     [1Mak:3:5] Għamel għal wara r-rinnegati u qabadhom,

     u l-ħawwada tal-poplu tahom n-nar.

     [1Mak:3:6] U r-rinnegati triegħdu quddiemu bil-biża'

     u nfixlu dawk kollha li kienu jagħmlu l-ħażen, 

     u bis-saħħa tiegħu seħħet is-salvazzjoni.

     [1Mak:3:7] U kedd ħafna slaten,

     imma ferraħ lil Ġakobb b'għemilu. 

     Mbierka tifkirtu li tibqa' għal dejjem.

     [1Mak:3:8] U ġġerra ma' l-ibliet kollha ta' Ġuda,

     u qered minnha l-ħżiena,

     u hekk warrab il-korla minn fuq Iżrael.

     [1Mak:3:9] Ismu wasal sa truf id-dinja;

     u ġabar flimkien il-mitlufin.

 

L-ewwel rebħa

 

[1Mak:3:10] Apollonju ġabar nies Ġentili u eżerċtu qawwi mis-Samarija biex jiġġieled kontra Iżrael. [1Mak:3:11] Malli Ġuda sar jaf, ħareġ għalih, għelbu u qatlu; ħafna min-nies tiegħu waqgħu midruba għall-mewt u l-bqija ħarbu. [1Mak:3:12] Il-Lhud ħadu l-priża; Ġuda ħa x-xabla ta' Apollonju, u biha baqa' jiġġieled għomru kollu.

 

[1Mak:3:13] Seron, il-kmandant ta' l-eżerċtu tas-Sirja, sama' li Ġuda kien ġama' madwaru kotra kbira ta' nies, li kien fiha għadd ta' nies leali u lesti għall-ġlied. [1Mak:3:14] U hu qal: "Ħa nagħmel isem għalija u jkolli unur mas-saltna kollha, u naħbat għal Ġuda u n-nies li għandu miegħu, li sfidaw id-digriet tas-sultan."

 

[1Mak:3:15] U ċċaqlaq u marret miegħu kotra qawwija ta' nies midgħajja biex tgħinu jitħallas minn ulied Iżrael. [1Mak:3:16] U hu wasal sat-telgħa ta' Bet-ħoron, u Ġuda ħareġ għalih bi ftit nies. [1Mak:3:17] Dawn malli raw dak l-eżerċtu riesaq lejhom qalu lil Ġuda: "Kif nistgħu, il-ftit li aħna, neħduha ma' kotra qawwija bħal din? Barra dan, illum għadna ma trejjaqniex, u nħossuna mifnija."

 

[1Mak:3:18] Ġuda weġibhom: "Ħaġa ħafifa li ħafna jaqgħu f'idejn il-ftit; għas-Sema kollu xorta li ssalvana bil-ħafna jew bil-ftit. [1Mak:3:19] Ir-rebħa fil-gwerra ma sseħħx bil-kotra ta' l-eżerċtu, għax mis-Sema tiġi l-forza. [1Mak:3:20] Huma ġejjin għalina mimlija bihom infushom u kollhom ħażen biex jisirquna u jeqirduna, lilna, lin-nisa tagħna u lil uliedna. [1Mak:3:21] Imma aħna qegħdin niġġieldu għal ħajjitna u l-liġijiet tagħna. 1Mak:3:22] Alla stess għad ifarrakhom quddiemna. Ma għandkomx għax tibżgħu minnhom!"

 

[1Mak:3:23] Malli temm kliemu, nxteħet għal fuqhom għal   għarrieda, u Seron u l-eżerċtu tiegħu tħarbtu quddiemu. [1Mak:3:24] U Ġuda baqa' jiġri għal warajh man-niżla ta'             Bet-ħoron sal-wita ta' taħtha. U mietu xi tmien mitt wieħed, u l-bqija ħarbu lejn art il-Filistin.

 

[1Mak:3:25] Il-biża' ta' Ġuda u ħutu beda jixtered, u bdew jitkexkxu l-Ġentili ta' madwarhom. [1Mak:3:26] Il-fama tiegħu waslet sa għand is-saltna, u l-ġnus kollha bdew jitkellmu fuq il-battalji tiegħu.

 

Antijoku jħejji għall-ġlied

 

[1Mak:3:27] Malli s-sultan Antijoku sama' b'dawn il-ġrajja xegħel bil-qilla u bagħat jiġbor il-forzi kollha tas-saltna, eżerċtu ta' qawwa kbira. [1Mak:3:28] U fetaħ it-teżor u ta lis-suldati l-ħlas ta' sena u ordnalhom li jkunu lesti għal kull ma jkun hemm bżonn. [1Mak:3:29] Mbagħad intebaħ li l-flus naqsu mit-teżor u li d-dħul tal-ħaraġ mill-pajjiż kien ċkien minħabba t-tħarbit u l-ħsara, li hu stess kien ġieb fuq il-pajjiż, biex ineħħi l-użanzi li kienu ġejjin minn żmien                            il-qedem. [1Mak:3:30] Għalhekk beża' li jiġrilu bħalma ġralu darba jew darbtejn qabel, ma jkollux biżżejjed għall-ispejjeż u r-rigali, li kien jagħti qabel b'id miftuħa u ħafna aktar mis-slaten ta' qablu.

 

[1Mak:3:31] Għamel f'qalbu u qatagħha li jmur il-Persja, jiġbor it-taxxi minn dawk il-provinċji u jdaħħal kemxa flus. [1Mak:3:32] U ħalla lil Lisja, bniedem nobbli u ta' nisel is-slaten, biex jieħu ħsieb l-amministrazzjoni tas-saltna mix-xmara ta' l-Ewfrat sal-fruntiera ta' l-Eġittu, [1Mak:3:33] u jieħu wkoll ħsieb ibnu Antijoku sa ma jerġa' lura. [1Mak:3:34] Ħalla f'idejh ukoll nofs l-eżerċtu u l-iljunfanti u ta l-ordnijiet fuq kull ma xtaq, l-aktar dwar il-poplu tal-Lhudija u Ġerusalemm. [1Mak:3:35] Kontra dawn Lisja kellu jibgħat eżerċtu biex ikisser u jeqred il-forza ta' Iżrael u kull ma kien fadal minnha f'Ġerusalemm, iħassar tifkirithom minn dak il-post, [1Mak:3:36] u jgħammar dawn l-inħawi b'nies barranin u jqassmilhom l-art bejniethom. [1Mak:3:37] U s-sultan ħa miegħu n-nofs l-ieħor ta' l-eżerċtu u telaq minn Antjokja, il-belt tas-saltna tiegħu, fis-sena 147, u qasam ix-xmara ta' l-Ewfrat u dar ma' l-inħawi kollha tat-tramuntana.

 

Il-battalja ta' Emmaws ( 165 QK )

 

[1Mak:3:38] Lisja ħatar lil Ptolomew bin Dorimeni u lil Nikanor u Gorġja, nies ta' ħila u ħbieb tas-sultan. [1Mak:3:39] U bagħat magħhom erbgħin elf fanterija u sebat elef kavallerija biex imorru f'art Ġuda u jħarbtuha skond l-ordni tas-sultan. [1Mak:3:40] U telqu bl-eżerċtu kollu magħhom u waslu u waqqfu l-kamp fil-wita ħdejn Emmaws. [1Mak:3:41] Malli semgħu bihom in-neguzjanti ta' dawk l-inħawi qabdu kemxa flus tal-fidda u d-deheb u ċippijiet, u rħewlha lejn il-kamp biex jixtru lil ulied Iżrael b'ilsiera. Magħhom żdiedu wkoll truppi mis-Sirja u  mill-Filistin.

 

[1Mak:3:42] Ġuda u ħutu raw li l-periklu kien qiegħed jikber u li l-eżerċtu kien waqqaf il-kamp f'arthom; saru jafu wkoll bl-ordni  tas-sultan, li kien qatagħha li jeqred u jtemm il-poplu għalkollox. [1Mak:3:43] U bdew jgħidu lil xulxin: "Ħa nwaqqfu l-ħerba tal-poplu tagħna u nitqabdu għall-poplu tagħna u                                      għat-tempju." [1Mak:3:44] U laqqgħu l-ġemgħa kollha biex iħejju ruħhom għall-gwerra u jitolbu lil Alla biex jaqilgħu l-ħniena u l-mogħdrija.

 

     [1Mak:3:45] Ġerusalemm kienet bħal deżert bla nies;

     ħadd minn uliedha ma kien jidħol jew joħroġ. 

     It-tempju mixħut taħt is-saqajn. 

     Il-fortizza kienet f'idejn il-barranin 

     u kenn għall-Ġentili. 

     Il-ferħ kien għab mingħand Ġakobb, 

     u siktu l-flawt u l-arpa.

 

[1Mak:3:46] U huma nġabru u marru f'Misfa biswit Ġerusalemm, għax Misfa fl-imgħoddi kienet post tat-talb għal Iżrael. [1Mak:3:47] Dakinhar samu, u libsu x-xkejjer u tefgħu l-irmied fuq rashom u ċarrtu ħwejjiġhom. [1Mak:3:48] U fetħu l-Ktieb tal-Liġi biex ifittxu fih dak li l-Ġentili jfittxu mix-xbihat ta' l-allat tagħhom. [1Mak:3:49] Ġiebu wkoll l-ilbies tal-qassisin, il-frott tal-bikri u l-għexur; ġabru lin-Nażrin, li kienu għalqu ż-żmien, [1Mak:3:50] u għollew leħinhom u bdew jgħajjtu lejn is-sema u jgħidu: "X'se nagħmlu b'dawn? Fejn se neħduhom? [1Mak:3:51] It-tempju tiegħek mixħut taħt is-saqajn u mkasbar, il-qassisin tiegħek imnikkta u umiljati. [1Mak:3:52] U ara issa l-Ġentili miftiehma bejniethom biex jeqirduna. Int taf x'għandhom f'rashom għalina. [1Mak:3:53] Kif nistgħu aħna nżommulhom jekk int ma tgħinniex?" [1Mak:3:54] U daqqew it-trombi u bdew jgħajjtu b'leħen qawwi.

 

[1Mak:3:55] Mbagħad wara dan Ġuda għażel il-kmandanti tal-poplu, fizzjal ta' eluf, mijiet, ħamsinijiet, u għaxriet. [1Mak:3:56] U dawk li kienu qegħdin jibnu djar, jew mgħarrsa ma' mara, jew iħawwlu d-dwieli jew beżżiegħa, ordnalhom li jerġgħu lejn djarhom skond ma tgħid il-Liġi. [1Mak:3:57] Mbagħad l-eżerċtu telaq, u waqqfu l-kamp lejn in-nofsinhar ta' Emmaws.

 

[1Mak:3:58] "Tħażżmu," qalilhom Ġuda, "u kunu nies ta' ħila, kunu lesti għal għada fil-għodu biex titqabdu ma' dawn il-Ġentili li nġemgħu kontrina biex jeqirdu lilna u t-tempju tagħna. [1Mak:3:59] Ikun aħjar għalina li mmutu fil-gwerra, milli naraw il-ħerba ta' ġensna u t-tempju tagħna. [1Mak:3:60] Mbagħad irid xi jrid is-sema, ħa jagħmel hu.

 

4. "[1Mak:4:1] Gorġja ħa miegħu ħamest elef fanterija u elf kavallier magħżula, u l-istakkament telaq billejl [1Mak:4:2] biex jintefgħu fuq il-kamp tal-Lhud u jaħbtu għalihom għal għarrieda: xi nies mill-Akra kienu juruhom it-triq. [1Mak:4:3] Ġuda, malli sama', telaq bil-qalbiena tiegħu biex jaħbat għall-eżerċtu tas-sultan, li kien ħdejn Emmaws, [1Mak:4:4] waqt li l-istakkament kien għadu 'l bogħod  mill-kamp. [1Mak:4:5] U Gorġja wasal fil-kamp ta' Ġuda u ma sab lil ħadd, u telaq ifittixhom fuq l-għoljiet, għax qal: "Ħarbu minn quddiemna." [1Mak:4:6] Mas-sebħ deher Ġuda fil-wita bi tlitt elef raġel, imma ma kellhomx tarkiet u xwabel kemm kienu jridu. [1Mak:4:7] U raw il-kamp tal-Ġentili qawwi u ffortifikat b'parapett madwaru u bil-kavallerija dawramejt miegħu, kollha nies imħarrġa fil-ġlied. [1Mak:4:8] Ġuda mbagħad kellem lill-irġiel li kellu miegħu: "La tibżgħux mill-kotra tagħhom, u la tinħasdux meta jaħbtu għalikom. [1Mak:4:9] Ftakru kif kienu meħlusa missirijietna fil-Baħar l-Aħmar, meta l-Fargħun għamel għal warajhom bl-eżerċtu tiegħu. [1Mak:4:10] U issa ngħollu leħenna lejn is-sema! Għandu mnejn iħenn għalina u jiftakar fil-Patt ma' missirijietna u jfarrak dan l-eżerċtu llum quddiemna. [1Mak:4:11] U l-Ġentili kollha jkunu jafu li hawn min jifdi u jsalva lil Iżrael."

 

[1Mak:4:12] Meta l-barranin refgħu għajnejhom u rawhom resqin għal fuqhom, [1Mak:4:13] ħarġu mill-kamp għall-battalja. In-nies ta' Ġuda daqqew it-trombi, [1Mak:4:14] u bdew jitqabdu, u l-Ġentili tkissru u ħarbu lejn il-wita; [1Mak:4:15] u dawk li kienu fuq wara nqerdu bix-xabla. U baqgħu sejrin warajhom sa Geżer u sal-witat ta' l-Idumija, Ażotu u Ġamnija; u nqerdu minnhom xi tlitt elef raġel.

 

[1Mak:4:16] Meta Ġuda raġa' lura bl-eżerċtu tiegħu mill-ġiri warajhom [1Mak:4:17] qal lill-poplu: "Tfittxux il-priża, għax hemm battalja oħra lesta għalina. [1Mak:4:18] Gorġja bl-eżerċtu tiegħu fuq l-għoljiet hu qribna. Mela issa żommu sħiħ kontra l-għedewwa tagħna u ġġildulhom, u wara dan ħudu l-priża b'moħħkom mistrieħ." [1Mak:4:19] Kien għadu jitkellem meta dehret qatgħa suldati jitkixxfu minn fuq l-għolja. [1Mak:4:20] U raw li sħabhom kienu ħarbu, u l-kamp mogħti                 n-nar, għax id-duħħan li raw kien biżżejjed biex jurihom x'kien ġara. [1Mak:4:21] Malli raw dan qabadhom biża' kbir, u xħin intebħu bl-eżerċtu ta' Ġuda fil-wita lest għal taqbida [1Mak:4:22] ħarbu lkoll lejn art il-Filistin. [1Mak:4:23] Mbagħad Ġuda raġa' lura għall-priża fil-kamp, u ħadu ħafna deheb u fidda, drapp ta' lwien vjola, qroll u ġid kbir. [1Mak:4:24] Huma u rieġgħa lura bdew ikantaw u jfaħħru                          s-sema "għax hu tajjeb u l-ħniena tiegħu għal dejjem."

 

[1Mak:4:25] Kienet rebħa kbira għal Iżrael dakinhar.

 

Il-battalja ta' Bet-sur ( 164 QK )

 

[1Mak:4:26] Dawk il-barranin li rnexxielhom isalvaw, marru għand Lisja u għarrfuh b'kull ma kien ġara. [1Mak:4:27] Malli sama' b'dan tħawwad u qata' qalbu, għaliex ma ġarax f'Iżrael dak li kien jixtieq, u ma seħħx dak li kien ordna hu s-sultan.

 

[1Mak:4:28] Fis-sena ta' wara ġabar sittin elf raġel magħżula u ħamest elef kavallier biex jaħbat għalihom. [1Mak:4:29] U telaq għall-Idumija u waqqaf il-kamp f'Bet-sur; u Ġuda ħareġ għalihom b'għaxart elef ruħ. [1Mak:4:30] Kif ra l-qawwa ta' l-eżerċtu beda jitlob u jgħid: "Mbierek int, is-Salvatur ta' Iżrael, li ġibt fix-xejn l-attakk tal-ġgant permezz ta' David, il-qaddej tiegħek, u rħejt l-eżerċtu tal-Filistin f'idejn Ġonatan bin Sawl u t-tarkier tiegħu. [1Mak:4:31] Hekk erħi lil dan l-eżerċtu f'idejn Iżrael, il-poplu tiegħek, ħa jitħawwdu bil-forzi u l-kavallerija tagħhom kolllha. [1Mak:4:32] Imliehom bil-biża' u neħħilhom il-fiduċja li għandhom fil-forza tagħhom, ħa jitriegħdu                 bit-telfa tagħhom. [1Mak:4:33] Middhom fl-art bix-xabla ta' dawk li jħobbuk, biex jgħannu tifħirek dawk kollha li jagħrfu ismek."

 

[1Mak:4:34] U ħabtu għal xulxin, u mill-eżerċtu ta' Lisja waqgħu madwar ħamest elef raġel, u mietu quddiemhom. [1Mak:4:35] Malli Lisja ra l-eżerċtu tiegħu maħrub, u għaraf il-kuraġġ ta' l-eżerċtu ta' Ġuda, u kif dawn kienu lesti li jgħixu jew imutu bl-unur, raġa' lura lejn Antjokja. Hemmhekk hu qabbad merċenarji oħra bil-ħsieb li jerġa' jmur il-Lhudija b'eżerċtu akbar minn ta' qabel.

 

Il-purifikazzjoni tat-tempju ( 164 QK )

 

[1Mak:4:36] Ġuda u ħutu qalu: "Araw, l-għedewwa tagħna tkissru, ħa nitilgħu nnaddfu t-tempju u nerġgħu nikkonsagrawh." [1Mak:4:37] U nġabar l-eżerċtu kollu u telgħu fuq l-għolja ta' Sijon. [1Mak:4:38] U raw it-tempju ħerba waħda, l-artal imniġġes, il-bwieb maħruqa, il-ħaxix iħaddar fil-btieħi qisu f'masġar jew fuq xi għolja, u l-kmamar imġarrfa. 1Mak:4:39] U ċarrtu ħwejjiġhom, bkew biki kbir, u tefgħu                    l-irmied fuq rashom, [1Mak:4:40] u nxteħtu wiċċhom fl-art; mbagħad mas-sinjal tat-trombi bdew jgħajjtu lejn is-sema. [1Mak:4:41] Ġuda ta l-ordni lit-truppi biex jaħbtu għal dawk li kienu fl-Akra, sa ma jnaddfu t-tempju.

 

[1Mak:4:42] Mbagħad Ġuda għażel qassisin bla difett li jħobbu l-Liġi, [1Mak:4:43] u naddaf it-tempju, u warrbu l-ġebel ipprofanat f'post imniġġes. [1Mak:4:44] Mbagħad bdew jaħsbu x'se jagħmlu bl-artal imniġġes tas-sagrifiċċji tal-ħruq. [1Mak:4:45] Ġiehom il-ħsieb għaqli li jħottuh, biex ma jibqax ta' għajb għalihom, billi kienu niġġsuh il-Ġentili. Ġarrfu l-artal [1Mak:4:46] u poġġew il-ġebel fuq l-għolja tat-tempju, f'post xieraq, sa ma jiġi profeta jgħidilhom x'jagħmlu bih.

 

[1Mak:4:47] U ħadu ġebel mhux minġur skond il-Liġi, u bnew artal ġdid bħal dak ta' qabel [1Mak:4:48] u rrestawraw is-santwarju u l-inħawi ta' ġewwa tat-tempju, u l-btieħi kkonsagrawhom. [1Mak:4:49] U għamlu tagħmir ġdid ikkonsagrat u qiegħdu l-imnara, u l-artal ta' l-inċens, u l-mejda tal-ħobż tal-preżenza fis-santwarju. [1Mak:4:50] Ħarqu l-inċens fuq  l-artal u xegħlu l-imsiebaħ ta' l-imnara u dawn bdew jiddu fis-santwarju. [1Mak:4:51] U poġġew il-ħobż fuq il-mejda, u dendlu  l-purtieri. Hekk temmew ix-xogħol kollu li kienu ndaħlu għalih.

 

[1Mak:4:52] U bakkru mas-sebħ tal-ħamsa u għoxrin tad-disa' xahar, ix-xahar ta' Kaslew, tas-sena 148. [1Mak:4:53] U offrew sagrifiċċju skond ma titlob il-Liġi fuq l-artal il-ġdid tas-sagrifiċċju tal-ħruq, li kienu għamlu. [1Mak:4:54] Sewwasew fl-istess żmien u fl-istess jum li fih il-Ġentili kienu niġġsuh, l-artal kien ikkonsagrat bil-kant u d-daqq taċ-ċetri, l-arpi u ċ-ċnieċel. [1Mak:4:55] U l-poplu kollu nxteħet wiċċu fl-art u taw qima u bdew ibierku s-sema li tahom ir-riżq. [1Mak:4:56] U ċċelebraw il-festa tal-konsagrazzjoni mill-ġdid ta' l-artal għal tmint ijiem, u offrew ferħana sagrifiċċji tal-ħruq, sagrifiċċji tas-sliem u sagrifiċċji ta' radd il-ħajr. [1Mak:4:57] U żejjnu l-faċċata tat-tempju b'kuruni tad-deheb u tarki żgħar; ġeddew il-bibien u l-kmamar u qegħdulhom il-bibien. [1Mak:4:58] Kien hemm ferħ kbir fost il-poplu għax tħassar l-għajb tal-Ġentili.

 

[1Mak:4:59] Ġuda u ħutu mal-ġemgħa kollha ta' Iżrael qatgħuha li jiem il-konsagrazzjoni ta' l-artal ikunu ċċelebrati f'waqthom bil-ferħ u l-hena kull sena, għal tmint ijiem                   mill-ħamsa u għoxrin ta' Kislew 'il quddiem.

 

[1Mak:4:60] Dak iż-żmien bnew madwar l-għolja ta' Sijon ħitan għolja u torrijiet qawwijin, biex ma jerġgħux jiġu l-Ġentili jitfgħuha taħt is-saqajn bħal qabel. [1Mak:4:61] Ġuda mbagħad ħalla l-għases biex iħarsuha; iffortifika wkoll Bet-sur, biex il-poplu jkollu fortizza biswit l-Idumija.

 

5. Ġuda fl-Idumija u t-Trasġordanja

 

[1Mak:5:1] Ġara li meta l-Ġentili ta' madwarhom semgħu li nbena l-artal u t-tempju kien ikkonsagrat kif kien qabel, nkurlaw sewwa, [1Mak:5:2] u qatgħuha li jeqirdu n-nisel ta' Ġakobb, li kienu joqogħdu f'nofshom, u bdew joqtlu u jeqirdu wħud mill-poplu.

 

[1Mak:5:3] U Ġuda ħareġ jagħmel gwerra kontra wlied Għesaw fl-Idumija, fl-Akrabatteni, għax kienu qegħdin jagħfsu fuq Iżrael, u tahom xebgħa kbira u rażżanhom, u ħa l-priża mingħandhom. [1Mak:5:4] Ftakar ukoll fil-ħażen ta' wlied Bajan, li kienu nasba u tfixkil għall-poplu, billi kienu jissajjawlhom fit-toroq. [1Mak:5:5] Għalaqhom fit-torrijiet tagħhom, u waqqaf il-kamp madwarhom, u qatagħhielhom għall-mewt, u ħarqilhom it-torrijiet b'kull ma kien fihom. [1Mak:5:6] Għadda mbagħad għal ulied Għammon, u hemm sab eżerċtu qawwi u poplu kotran taħt il-kmand ta' Timotju. [1Mak:5:7] U tqabad ħafna battalji kontrihom, kissirhom u għamel straġi minnhom. [1Mak:5:8] Ħa f'idejh lil Ġagħżer u l-irħula ta' madwarha, u raġa' lura lejn il-Lhudija.

 

[1Mak:5:9] Mbagħad inġemgħu l-Ġentili li kienu f'Gilgħad kontra Iżrael, li kienu jgħammru f'artijiethom, biex jeqirduhom. Imma dawn ħarbu fil-fortizza ta' Datema, [1Mak:5:10] u bagħtu ittra lil Ġuda u lil ħutu u qalulhom: "Inġemgħu l-Ġentili ta' madwarna kontrina biex jeqirduna. [1Mak:5:11] U qegħdin ilestu biex jiġu u jaqbdu l-fortizza fejn stkennejna. Timotju hu l-kmandant ta' l-eżerċtu tagħhom. [1Mak:5:12] Issa, mela, ejja u eħlisna minn taħt idejhom, għax ħafna minna ġa spiċċaw. [1Mak:5:13] Ħutna lkoll li kienu fl-art ta' Tubi sfaw maqtula, u n-nisa tagħhom b'uliedhom magħhom maqbuda lsiera, u ġidhom misruq; qatlu hemm madwar elf raġel."

 

[1Mak:5:14] Kif kienu għadhom jaqraw din l-ittra waslu messaġġiera oħra mill-Galilija, bi ħwejjiġhom imċarrta, u tawhom aħbarijiet oħra bħal dawn. [1Mak:5:15] Qalulhom kif inġemgħu nies minn Ptolemajs u Tir u Sidon u mill-Galilija kollha tal-ġnus, biex jeqirduhom.

 

[1Mak:5:16] Meta Ġuda u l-poplu semgħu dan il-kliem, laqqgħu ġemgħa kbira ħalli jiddeċiedu x'se jagħmlu biex jgħinu lil ħuthom li kienu fl-għawġ u mħabbtin mill-għedewwa tagħhom. [1Mak:5:17] Mbagħad Ġuda qal lil Xmun, ħuh: "Agħżel irġiel għal miegħek, u mur u eħles lil ħutek li hemm fil-Galilija, jiena u Ġonatan ħija mmorru f'Gilgħad." [1Mak:5:18] U ħalla lil Ġużeppi bin Żakkarija, u lil Għażarija, kap tal-poplu, bil-bqija ta' l-eżerċtu biex iħares il-Lhudija; [1Mak:5:19] u tahom din l-ordni u qalilhom: "Ħudu ħsieb dan il-poplu, u tagħmlux gwerra kontra l-Ġentili qabel ma nerġgħu lura aħna." [1Mak:5:20] U l-irġiel tqassmu hekk: tlitt elef lil Xmun għall-Galilija u tmint elef lil Ġuda għal Gilgħad.

 

[1Mak:5:21] Xmun mar il-Galilija u tqabad ħafna battalji kontra l-Ġentili, u l-Ġentili tfarrku quddiemu, [1Mak:5:22] u baqa' jiġri warajhom sal-bieb ta' Ptolemajs; mill-Ġentili mietu madwar tlitt elef raġel, u Xmun ħa l-priża tagħhom. [1Mak:5:23] Ġabar il-Lhud li kienu mill-Galilija u Arbatta                 bin-nisa u t-tfal tagħhom u b'kull ma kellhom, u ħadhom b'ferħ kbir fil-Lhudija.

 

[1Mak:5:24] U Ġuda l-Makkabi u ħuh Ġonatan qasmu                    l-Ġordan u mxew tlitt ijiem fid-deżert. [1Mak:5:25] Mbagħad iltaqgħu man-Nabatin, li laqgħuhom bis-sliem, u qalulhom kull ma ġralhom ħuthom f'Gilgħad; [1Mak:5:26] ħafna minnhom kienu magħluqin f'Bosra, Busor, Għalema, Kasfur, Maked, u Karnajn, kollha bliet kbar iffortifikati, [1Mak:5:27] u fl-ibliet l-oħra ta' Gilgħad kien hemm oħrajn magħluqin."U għal għada," qalulhom, "iddeċidew li jaħbtu għall-fortizzi tagħhom, u jaqbduhom f'idejhom u jeqirdu f'jum wieħed lil dawk kollha li hemm fihom."

 

[1Mak:5:28] Ġuda mbagħad, ma' l-eżerċtu tiegħu, malajr malajr, raġa' lura u qabad it-triq fid-deżert lejn Bosra, qabad il-belt u għadda l-irġiel kollha minn xifer ix-xabla, ħadilhom ġidhom kollu, u ta n-nar lill-belt; [1Mak:5:29] u mbagħad telaq minn hemm billejl u rħielha lejn il-fortizza. [1Mak:5:30] Mas-sebħ refgħu għajnejhom u raw kotra bla qjies ta' nies, iġorru slielem u magni biex jaħtfu l-fortizza, u kienu qed jaħbtu għaliha. [1Mak:5:31] Ġuda malli ra li l-attakk kien ġa beda, u li l-għajat tal-belt bit-trombi u t-twerżiq kien kbir li kien jilħaq is-sema, [1Mak:5:32] qal lin-nies ta' l-eżerċtu: "Tqabdu llum għal ħutna." [1Mak:5:33] U marrilhom minn wara fi tliet taqsimiet, mbagħad daqqew it-trombi u bdew jgħajjtu u jitolbu. [1Mak:5:34] Malli l-eżerċtu ta' Timotju ntebaħ li kien Ġuda l-Makkabi, ħarbu minn quddiemu, u hu tahom xebgħa kbira, u minnhom baqgħu mejta dakinhar madwar tmint elef raġel. [1Mak:5:35] Mbagħad Ġuda lewa lejn Għalema u ħabat għaliha, qabadha u qatel l-irġiel li kien hemm fiha, u ħa l-ġid kollu tagħha, u taha n-nar. [1Mak:5:36] Telaq minn hemm u qabad lil Kasfu, Maked, u Busor, u l-ibliet l-oħra kollha ta' Gilgħad.

 

[1Mak:5:37] Wara dan kollu Timotju ġabar eżerċtu ieħor, u waqqaf il-kamp biswit Rafun lil hemm mill-wied. [1Mak:5:38] Ġuda bagħat jitkixxef il-kamp, u ħabbrulu u qalulu: "Ngħaqdu miegħu l-Ġentili kollha ta' madwarna, eżerċtu bla qjies. [1Mak:5:39] Qabbdu wkoll merċenarji Għarab biex jgħinuhom u waqqfu l-kamp in-naħa l-oħra tal-wied, lesti biex jiġu jaħbtu għalik." U Ġuda ħareġ għalihom.

 

[1Mak:5:40] U Timotju kellem lill-fizzjali ta' l-eżerċtu tiegħu waqt li kien riesaq Ġuda u l-eżerċtu tiegħu lejn il-wied: "Jekk jgħaddi għalina qabilna, ma nkunux nistgħu niqfulu, għax żgur li jegħlibna; [1Mak:5:41] imma jekk jibża' u jwaqqaf il-kamp 'l hemm mix-xmara, naqsmu aħna u negħlbuh."

 

[1Mak:5:42] Malli qorob lejn ix-xmara Ġuda waqqaf il-kittieba tat-truppi ħdejn ix-xmara u ordnalhom u qalilhom: "Tħallu lil ħadd iwaqqaf il-kamp, imma qisu li kulħadd jiġi għat-taqbida." [1Mak:5:43] Mbagħad għadda hu l-ewwel u l-eżerċtu kollu warajh; u l-Ġentili tħarbtu quddiemu, rmew l-armi li kellhom, u ħarbu lejn it-tempju f'Karnajn. [1Mak:5:44] Imma Ġuda ħataf il-belt u ta n-nar lit-tempju b'kull min kien hemm fih. U hekk Karnajn kienet megħluba u ma felħitx tieqaf lil Ġuda.

 

[1Mak:5:45] Mbagħad Ġuda ġabar l-Iżraelin kollha li kienu jgħammru f'Gilgħad, mill-kbir saż-żgħir, bin-nisa u t-tfal tagħhom u b'ġidhom kollu, kotra kbira sewwa, biex imorru fl-art ta' Ġuda. [1Mak:5:46] U waslu sa Efron, belt kbira u qawwija ħafna. Din kienet fuq it-triq hekk li ma kontx tista' ddur magħha la min-naħa tal-lemin lanqas min-naħa tax-xellug, bilfors ikollok tgħaddi minn ġo nofsha. [1Mak:5:47] Dawk li kienu fil-belt għalquhom barra u mbarraw il-bibien bil-ġebel. [1Mak:5:48] U Ġuda bagħat ikellimhom bil-kwiet u jgħidilhom: "Ħa ngħaddu minn artkom biex immorru f'artna, u ħadd ma jagħmlilkom ħsara; ngħaddu biss bil-mixi." Imma ma ridux jiftħulu.

 

[1Mak:5:49] Mbagħad Ġuda ta ordni lil dawk li kienu fil-kamp biex kulħadd jibqa' fejn kien. [1Mak:5:50] U l-irġiel ta' l-eżerċtu ħadu posthom, u Ġuda ħabat għall-belt il-ġurnata kollha u l-lejl kollu, u l-belt waqgħet f'idejh. [1Mak:5:51] U għadda lill-irġiel kollha minn xifer ix-xabla u qered il-belt minn għeruqha; ħa ġidha kollu u għadda minnha minn fuq l-iġsma tal-mejtin.

 

[1Mak:5:52] Mbagħad qasam il-Ġordan għall-wita l-kbira biswit Betsan. [1Mak:5:53] U Ġuda baqa' jżomm flimkien lil dawk li baqgħu lura u jagħmel il-qalb lill-poplu t-triq kollha sakemm waslu fl-art ta' Ġuda. [1Mak:5:54] U telgħu ferħana u hienja fuq l-għolja ta' Sijon u offrew sagrifiċċji tal-ħruq, kuntenti li kienu reġgħu lura bis-sliem bla ma naqas ħadd minnhom.

 

It-telfa ta' Għażarija u Ġużeppi

 

[1Mak:5:55] F'dak iż-żmien li Ġonatan u Ġuda kienu fl-art ta' Gilgħad, u Xmun, ħuh, fil-Galilija quddiem Ptolemajs, [1Mak:5:56] Ġużeppi bin Żakkarija, u Għażarija, il-kmandanti ta' l-eżerċtu, semgħu bl-għemejjel ta' ħila u l-battalji li dawk daħlu għalihom [1Mak:5:57] u qalu:  "Ħa nagħmlu isem għalina wkoll u noħorġu niġġieldu kontra l-Ġentili ta' madwarna." [1Mak:5:58] U taw l-ordni lin-nies ta' l-eżerċtu li kellhom magħhom u telqu lejn Ġamnija. [1Mak:5:59] U Gorġjas ħareġ mill-belt bin-nies tiegħu u baqa' miexi għal fuqhom biex jiġġildilhom. [1Mak:5:60] Ġużeppi u Għażarija ħarbu, u l-Ġentili baqgħu jiġru warajhom sat-trufijiet ta' Ġuda; u dakinhar mill-poplu ta' Iżrael waqgħu mejta elfejn ruħ. [1Mak:5:61] U din il-ħerba kollha ġiet fuq il-poplu, għax ma semgħux minn Ġuda u minn ħutu, u ħasbu li kellhom il-ħila juru qlubithom. [1Mak:5:62] Imma huma ma kinux mir-razza ta' dawn il-qalbiena, li bil-ħila tagħhom Iżrael kiseb il-ħelsien. [1Mak:5:63] Ġuda, il-qalbieni, u ħutu kisbu ġieħ kbir quddiem Iżrael kollu u quddiem il-Ġentili kollha li semgħu b'isimhom. [1Mak:5:64] U kulħadd kien ġej għandhom jifirħilhom.

 

[1Mak:5:65] Mbagħad Ġuda u ħutu ħarġu u marru jitqabdu ma' wlied Għesaw fl-art tan-naħa tan-nofsinhar u ħatfu f'idejhom lil Ħebron u l-irħula li kienet tagħmel minnhom, ġarraf                    il-fortifikazzjonijiet tagħha u t-torrijiet tagħha dawramejt u tahom  in-nar. [1Mak:5:66] U qabad u mar lejn art il-Filistin u għadda minn Marisa. [1Mak:5:67] Dakinhar waqgħu mejta waqt il-ġlied xi qassisin, li riedu juru l-ħila tagħhom u ħarġu jitqabdu bla ħsieb ta' xejn. [1Mak:5:68] Ġuda rħielha lejn Ażotu tal-Filistin, qered l-artali tagħhom, ħaraq ix-xbihat ta' l-allat tagħhom, u ħa l-priża mill-ibliet u raġa' lura lejn art Ġuda.

 

6. Il-mewt ta' Antijoku IV Epifani ( 163 QK )

 

[1Mak:6:1] Is-sultan Antijoku kien għaddej mill-provinċja tan-naħa ta' fuq, meta sama' li Elimajs, belt fil-Persja, kienet magħrufa għall-għana, għall-fided u d-dehbijiet li kellha. [1Mak:6:2] It-tempju li kien hemm fiha kien fih bosta ġid: kellu tarki tad-deheb, kurazzi u armi mħollijin hemm minn Alessandru bin Filippu, li kien l-ewwel wieħed minn fost is-slaten tal-Maċedonja, li saltan fuq il-Griegi.

 

[1Mak:6:3] Mar, għalhekk, biex jara jiħux il-belt u jisraq kull ma jsib fiha, iżda ma seħħlux, għaliex in-nies tal-belt saru jafu x'kellu f'moħħu; [1Mak:6:4] u ġġildulu u waqfulu. Kellu, mela, jaħrab u jitlaq minn hemm, qalbu sewda, lura lejn                          il-Babilonja.

 

[1Mak:6:5] Fil-Persja mbagħad wasal xi ħadd għandu u qallu li l-eżerċti li kienu daħlu f'art Ġuda sfaw mirbuħa. [1Mak:6:6] Qallu wkoll li Lisja kien minn ta' l-ewwel li mar bil-qawwa kollha, iżda malajr raġa' lura u ħarab meta sab ruħu wiċċ imbwiċċ mal-Lhud. U żied jgħidlu li l-Lhud ħadu saħħithom minħabba l-għodod u l-armi u l-priżi kbar li seħħilhom jaħtfu minn taħt idejn is-suldati li huma qerdu. [1Mak:6:7] Barra minn dan, semmielu li l-idolu, li hu kien tella' fuq l-artal f'Ġerusalemm, il-Lhud ġarrfuh, u s-santwarju dawwruh b'ħitan għolja bħal qabel, u għamlu l-istess lill-belt tiegħu ta' Bet-sur.

 

[1Mak:6:8] Is-sultan, meta ħa dawn l-aħbarijiet, nħasad u beda jirtogħod bil-biża'. Mar fis-sodda, u xejn ma ħassu f'sikktu bis-swied ta' qalb li qabdu, għax ma kienx seħħlu t-tir ta' moħħu. [1Mak:6:9] Baqa' ġranet sħaħ fis-sodda, għaliex niket kbir kien jaħkmu mill-ġdid kull darba, u ħaseb li kien wasal biex imut.

 

[1Mak:6:10] Sejjaħ, għalhekk, lil ħbiebu kollha u qalilhom:             "In-ngħas ħarab minn xfar għajnejja, għax qalbi sewda għall-aħħar bid-dwejjaq li għandi fuqi. [1Mak:6:11] Għedt bejni u bejn ruħi: Ara, x'diqa ġejt fiha, u x'baħar issa sibt ruħi fih! Jiena, fis-setgħa tiegħi, kont dejjem ferħan u kont maħbub. [1Mak:6:12] Iżda issa m'iniex ħlief niftakar fid-deni li għamilt f'Ġerusalemm: ġarrejt il-ħwejjeġ kollha li kellha, sew tal-fidda u sew tad-deheb, u għal xejn b'xejn bgħatt noqtol lil kull min joqgħod f'art Ġuda. [1Mak:6:13] Qed nara li minħabba f'hekk ġiet fuqi    dil-ħsara kollha, u ara, qed immut mifni bis-swied ta' qalb f'art barranija."

 

[1Mak:6:14] Mbagħad sejjaħ lil Filippu, wieħed minn ħbiebu, u qiegħdu kap fuq is-saltna tiegħu kollha. [1Mak:6:15] Tah il-kuruna u l-mant tiegħu, u ċ-ċurkett u inkarigah li jrabbi lil ibnu Antijoku, u jħarrġu biex ikun sultan.

 

[1Mak:6:16]  U Antijoku, is-sultan, miet fis-sena 149.

 

 [1Mak:6:17] Malli sama' Lisja li miet is-sultan Antijoku, għamel sultan lil ibnu Antijoku, li kien rabbieh minn ċkunitu u semmieh Ewpator.

 

Spedizzjoni ta' Antijoku V Ewpator ( 163 QK )

 

[1Mak:6:18] Dawk li kienu fl-Akra għalqu l-Iżraelin madwar it-tempju u kienu jfittxu li jagħmlulhom il-ħsara u jgħinu lill-Ġentili. [1Mak:6:19] Ġuda, għalhekk, qatagħha li jqaċċathom min-nofs u ġabar il-poplu kollu biex jassedjahom; [1Mak:6:20] nġabru u bdew l-assedju fis-sena 150. Bnew torrijiet u magni oħra. [1Mak:6:21] Imma xi wħud mill-assedjati rnexxielhom joħorġu, u ngħaqdu magħhom xi midgħajja minn Iżrael [1Mak:6:22] u marru jgħidu lis-sultan: "Kemm se ddum ma tivvendika ruħek u tagħmel ħaqq lil ħutna? [1Mak:6:23] Minn rajna aħna konna aċċettajna li nservu lil missierek u li nimxu skond ma jgħidilna u noqogħdu għall-ordnijiet tiegħu. [1Mak:6:24] U minħabba f'hekk ulied  il-poplu tagħna dawwru l-Akra u nqatgħu minnha. Mhux biss, imma qegħdin joqtlu lil kull min isibu minna u jisirqulna ġidna. [1Mak:6:25] U meddew idejhom mhux fuqna biss, imma fuq il-ġirien tagħhom kollha. [1Mak:6:26] U, ara, illum waqqfu l-kamp madwar l-Akra f'Ġerusalemm biex jaħtfuha, u ffortifikaw it-tempju u                                    'l Bet-sur. [1Mak:6:27] Jekk int ma tfittixx tilħaq qabilhom mill-aktar fis, jagħmlu agħar minn hekk, u ma tkunx tista' trażżanhom."

 

[1Mak:6:28] Is-sultan, malli sama' b'dan, inkorla u ġabar              il-ħbieb tiegħu kollha, kapijiet ta' l-eżerċtu tiegħu u l-uffiċjali                      tal-kavallerija tiegħu. [1Mak:6:29] U waslu għandu wkoll truppi merċenarji minn saltniet oħra, u mill-gżejjer tal-baħar. [1Mak:6:30] U l-għadd tat-truppi tiegħu kien ilaħħaq mitt elf fanterija, għoxrin elf kavallerija u tnejn u tletin iljunfant imħarrġa għall-gwerra.

 

[1Mak:6:31] Qasmu l-Idumija u waqqfu l-kamp kontra Bet-sur; ħejjew għodod tal-gwerra u damu jaħbtu għaliha għal żmien twil, iżda l-assedjati ħarġu u ħarqulhom kollox u tqabdu b'ħila kbira. [1Mak:6:32] Ġuda mbagħad telaq minn ħdejn l-Akra u waqqaf il-kamp ħdejn Bet-żakkarija biswit il-kamp                                   tas-sultan.

 

[1Mak:6:33] Is-sultan bakkar fil-għodu kmieni u mar jiġri               bl-eżerċtu tiegħu lejn Bet-żakkarija; u l-forzi tqassmu għall-battalja u daqqew it-trombi [1Mak:6:34] u lill-iljunfanti wrewhom l-għasir ta' l-għeneb u t-tut biex isaħħnuhom għall-battalja.[1Mak:6:35] Qassmu l-bhejjem bejn il-qtajja', u ma' kull iljunfant qiegħdu elf raġel lebsin kurazza minsuġa f'malji u bl-elmi tal-bronż fuq rashom. Barra dawn kien hemm ħames mitt kavallier magħżul, mqassma ma' kull bhima. [1Mak:6:36] Dawn kienu ħadu posthom minn qabel kull fejn kienet il-bhima, u kull fejn kienet tmur kienu jmorru magħha u ma jitbegħdux minnha. [1Mak:6:37] Fuq kull bhima kien hemm torrijiet qawwijin ta' l-injam mgħottijin u marbutin magħhom b'xedd apposta, u f'kull torri kien hemm erbgħa min-nies għall-ġlied u l-Indjan li jsuqu. [1Mak:6:38] Is-sultan qassam il-bqija tal-kavallerija 'l hemm u 'l hawn fuq iż-żewġt iġnub ta' l-eżerċtu biex ibeżżgħu l-għadu u jħarsu l-battaljuni tagħhom. [1Mak:6:39] Malli x-xemx bdiet tiddi fuq it-tarki miksija  bid-deheb u l-bronż, l-għoljiet xegħlu bihom u bdew jilmaw qishom ħġejjeġ tan-nar. [1Mak:6:40] Biċċa mill-eżerċtu tas-sultan tqassmet fuq l-għoljiet u l-oħra fil-wita. Hekk avanzaw bl-ordni, żguri minnhom infushom. [1Mak:6:41] U kull min kien jisma' l-ħoss tal-kotra tagħhom, il-mixi ta' dawn in-nies kollha, u l-armi jħabbtu ma' xulxin kien jitkexkex, għax l-eżerċtu kien kbir u qawwi.

 

[1Mak:6:42] Ġuda avanza bl-eżerċtu tiegħu u ħabat għalihom; u mill-eżerċtu tas-sultan waqgħu mejta fl-art sitt mitt raġel. [1Mak:6:43] Elgħażar, mlaqqam l-Awwaran, ra waħda mill-bhejjem miksija b'armatura ta' sultan u ogħla mill-bhejjem l-oħra; ħaseb li fuqha kien hemm is-sultan, [1Mak:6:44] u ta ħajtu biex jeħles il-poplu tiegħu u jikseb għalih innifsu isem għal dejjem. [1Mak:6:45] B'kuraġġ kbir telaq bil-ġirja lejha minn ġo nofs il-battaljuni, joqtol max-xellug u mal-lemin, u bdew iwarrbulu minn naħa u minn oħra. [1Mak:6:46] Mbagħad daħal taħt l-iljunfant, nifdu u qatlu. Imma l-bhima waqgħet fuqu u hu baqa' mejjet taħtha. [1Mak:6:47] Il-Lhud, malli raw il-forzi tas-sultan u l-qawwa ta' l-eżerċtu, tbiegħdu minnhom.

 

[1Mak:6:48] Mbagħad it-truppi ta' l-eżerċtu tas-sultan telgħu għalihom f'Ġerusalemm, u s-sultan waqqaf il-kamp kontra l-Lhudija u  l-għolja ta' Sijon.

 

[1Mak:6:49] Għamel il-paċi man-nies ta' Bet-sur, li ħarġu mill-belt, għax ma kienx fadlilhom ikel biżżejjed biex iżommu sħiħ f'assedju, billi dik is-sena ħabtet sena ta' mistrieħ għar-raba'. [1Mak:6:50] Hekk is-sultan ħa f'idejh Bet-sur u ħalla fiha gwarniġjun biex iħarisha.

 

[1Mak:6:51] Mbagħad dawwar il-kamp għal fuq it-tempju għal żmien twil, u waqqaf batteriji u magni, għodod għat-tfigħ tan-nar u l-ġebel, inġenji għat-twaddib tal-vleġeġ u żbandoli. [1Mak:6:52] Il-Lhud ukoll, min-naħa tagħhom, għamlu magni kontra l-magni tagħhom u damu jitqabdu żmien twil. [1Mak:6:53] Imma ikel fl-imħażen ma kienx hemm, għax ħabtet is-seba' sena u r-rifuġjati li kienu ħarbu lejn                  il-Lhudija minn fost il-Ġentili kielu kull ma kien daħal                             fl-imħażen. [1Mak:6:54] Għalhekk il-Lhud ħallew ftit nies fit-tempju, u xterdu 'l hemm u 'l hawn, kulħadd lejn pajjiżu, għax il-ġuħ kien għafashom.

 

[1Mak:6:55] Sadattant Lisja sama' li Filippu, li s-sultan Antijoku, meta kien għadu ħaj, kien fdalu f'idejh lil ibnu Antijoku biex iħejjih ħalli jsaltan floku, [1Mak:6:56] kien raġa' lura mill-Persja u l-Medja bl-eżerċtu tas-sultan li kien mar miegħu; u li kien qiegħed ifittex jieħu l-amministrazzjoni f'idejh. [1Mak:6:57] U malajr malajr għamel il-ħsieb li jitlaq u qal lis-sultan, lill-kapijiet ta' l-eżerċtu u lit-truppi: "Qegħdin nonqsu kull jum; ikel ftit fadlilna, u l-post li qegħdin nassedjaw hu qawwi, u rridu naħsbu wkoll fl-imperu. [1Mak:6:58] Mela issa ejjew noffru l-leminija lil dawn in-nies, nagħmlu paċi magħhom u mal-ġens tagħhom kollu, [1Mak:6:59] u nħalluhom jimxu skond id-drawwiet tagħhom bħal qabel. Għaliex minħabba d-drawwiet tagħhom, li aħna neħħejnielhom, huma inkurlaw għalina u għamlu dan kollu." [1Mak:6:60] Dan il-kliem għoġob lis-sultan u lill-kapijiet, u bagħat jittratta l-paċi magħhom u ftiehmu. [1Mak:6:61] Is-sultan flimkien mal-kapijiet ħalfulhom, u mbagħad l-assedjati ħarġu mill-Akra. [1Mak:6:62] U s-sultan mar fuq l-għolja ta' Sijon, u malli ra kemm kien iffortifikat sewwa, kiser il-ħalfa li kien ħalef, u ordna li jħottu l-ħitan dawramejt. [1Mak:6:63] Mbagħad telaq mgħaġġel, u raġa' lura lejn Antjokja, u sab lil Filippu jaħkem il-belt; attakkah u ħadlu l-belt bil-forza.

 

Demetriju I Soter, sultan ta' l-Asja   ( 162-150 QK )

 

[1Mak:7:1] Fis-sena 151 Demetriju bin Selewku, telaq minn Ruma u żbarka bi ftit irġiel f'belt f'xatt il-baħar, u hemm ipproklama ruħu sultan.

 

[1Mak:7:2] Ġara li malli daħal fil-palazz irjali ta' missirijietu,                is-suldati qabdu lil Antijoku u 'l Lisja biex iressquhom quddiemu. [1Mak:7:3] Imma malli sar jaf b'dan qalilhom: "Tħallunix nara 'l wiċċhom." [1Mak:7:4] U s-suldati qatluhom, u Demetriju qagħad fuq it-tron tas-saltna tiegħu.

 

 

Spedizzjoni ta' Bakkidi fil-Lhudija ( 161 QK )

 

[1Mak:7:5] U marru għandu r-rinnegati u l-midgħajja minn fost Iżrael, mmexxija minn Alċimu, li kien jixtieq il-post ta' qassis il-kbir. [1Mak:7:6] Dawn xlew lill-poplu quddiem is-sultan u qalulu: "Ġuda u ħutu qerdu 'l ħbiebek kollha, u lilna xerrduna 'l bogħod minn artna. [1Mak:7:7] Issa, mela, ibgħat bniedem ta' fiduċja; biex jiġi u jara l-ħsara kollha li għamel lilna u lil art is-sultan, u jikkastiga lilhom u 'l dawk li għenuhom."

 

[1Mak:7:8] Is-sultan għażel lil Bakkidi, wieħed mill-ħbieb tas-sultan, kmandant ta' l-art 'l hemm mix-Xmara, bniedem kbir                    fis-saltna, leali lejn is-sultan. [1Mak:7:9] U bagħtu flimkien ma' Alċimu, il-midgħi, li kien għamlu l-qassis il-kbir u tah is-setgħa li jivvendika ruħu minn ulied Iżrael.

 

[1Mak:7:10] Dawn telqu u marru b'eżerċtu kbir lejn l-art ta' Ġuda; u bagħtu messaġġiera għand Ġuda u ħutu biex jingannawhom bi kliem ta' ħbieb. [1Mak:7:11] Imma dawn ma fdawx fi kliemhom għax kienu raw li ġew b'eżerċtu kbir.

 

[1Mak:7:12] Mbagħad inġemgħu ma' Alċimu u Bakkidi ġemgħa kittieba jitolbu ftehim ġust. [1Mak:7:13] Il-Ħasidin kienu l-ewwel fost ulied Iżrael li talbuhom  il-paċi. [1Mak:7:14] Għax qalu: "Qassis min-nisel ta' Aron ġie ma' l-eżerċtu, u dan ma jagħmlilniex ħsara." [1Mak:7:15] U hu kellimhom u qalilhom kliem ta' ħbieb u ħalfilhom u qalilhom: "Ma nagħmlulkomx ħsara, la lilkom u lanqas lil ħbiebkom." [1Mak:7:16] U huma emmnuh; imma mbagħad hu qabad sittin raġel minnhom, u qatilhom f'jum wieħed, skond ma hu miktub:

 

     [1Mak:7:17] "L-iġsma tal-qaddisin tiegħek u demmhom

     xerrduhom madwar Ġerusalemm, 

     u ma kien hemm ħadd biex jidfinhom."

 

[1Mak:7:18] U waqa' biża' kbir u twerwir fuq il-poplu kollu, għax bdew jgħidu: "M'hemmx sewwa u ġustizzja fihom, la darba kisru  l-ftehim u l-ħalfa li ħalfu."

 

[1Mak:7:19] Bakkidi, mbagħad, tbiegħed minn Ġerusalemm u waqqaf il-kamp f'Bet-żajt u bagħat jarresta ħafna minn dawk li kienu marru miegħu u xi wħud mill-poplu, qatilhom u xeħithom f'ġiebja kbira. [1Mak:7:20] U ħalla l-pajjiż f'idejn Alċimu, u ħallielu eżerċtu biex jgħinuh. Bakkidi mbagħad telaq għal għand is-sultan. [1Mak:7:21] Alċimu beda jitħabat biex iżomm il-pożizzjoni tiegħu ta' qassis il-kbir, [1Mak:7:22] u ngħaqdu miegħu dawk li xewwxu l-poplu tagħhom; qabdu taħt idejhom l-art ta' Ġuda, u għamlu ħsara kbira f'Iżrael.

 

[1Mak:7:23] Meta Ġuda ra li l-ħsara, li kienu qegħdin jagħmlu Alċimu u sħabu lil ulied Iżrael, kienet akbar minn dik li kienu għamlu  l-Ġentili, [1Mak:7:24] ħareġ idur ma' l-art kollha tal-Lhudija u tħallas min-nies li kienu telquh, u għalhekk ma ssugrawx jiġġerrew aktar fil-kampanja. [1Mak:7:25] Meta Alċimu ra li Ġuda u sħabu kienu minn fuq u fehem li ma setax ilaħħaq magħhom, raġa' mar għand is-sultan u xliehom b'delitti kbar.

 

L-ispedizzjoni ta' Nikanor

 

[1Mak:7:26] Is-sultan bagħat lil Nikanor, wieħed mill-aktar ġenerali magħrufa tiegħu, u għadu kollu mibegħda għal Iżrael, u ordnalu li jeqred il-poplu. [1Mak:7:27] Nikanor mar Ġerusalemm b'eżerċtu kbir u bagħat jinganna lil Ġuda u 'l ħutu b'messaġġ ta' ħbieb u qallu: [1Mak:7:28] "Ma jkunx hemm ġlied bejni u bejnkom. Jien ġejt bi ftit nies biex nara 'l wiċċkom ta' ħbieb." [1Mak:7:29] U ġie għand Ġuda, u sellmu lil xulxin ta' ħbieb, waqt li l-għedewwa kienu lesti jaħtfu lil Ġuda. [1Mak:7:30] Imma malli Ġuda ntebaħ li ġie biex jingannah, Ġuda warrab minnu mbażża' u ma riedx jara 'l wiċċu iżjed. [1Mak:7:31] Nikanor fehem li ħsiebu nkixef; għalhekk ħareġ jitqabad ma' Ġuda ħdejn Kafar-salama. [1Mak:7:32] U waqgħu mejta min-naħa ta' Nikanor ħames mitt raġel, u l-bqija ħarbu lejn il-belt ta' David.

 

[1Mak:7:33] Wara dawn il-ġrajja Nikanor mar fuq l-għolja ta' Sijon. Xi wħud mill-qassisin ħarġu mis-santwarju flimkien ma' xi wħud mill-anzjani tal-poplu jsellmulu ta' ħbieb u wrewh is-sagrifiċċju li kienu qed joffru għas-sultan. [1Mak:7:34] Imma hu beda jwaqqagħhom għaż-żufjett u jiddieħak bihom, ikasbarhom u jkellimhom bil-herra, [1Mak:7:35] u b'saħna fuqu ħalfilhom u qal: "Jekk ma tagħtunix f'idejja minnufih lil Ġuda u l-eżerċtu tiegħu meta nerġa' lura mir-rebħa, lil dan il-bini nagħtih in-nar." U telaq b'rabja kbira fuqu. [1Mak:7:36]  Il-qassisin, mbagħad, daħlu u waqfu quddiem l-artal u s-santwarju u bdew jibku u jgħidu: [1Mak:7:37] "Inti għażilt lil din id-dar biex tissemma b'ismek, li tkun dar tat-talb u l-orazzjoni għall-poplu tiegħek. [1Mak:7:38] Tħallas minn dan il-bniedem u mill-eżerċtu tiegħu, ħallihom jaqgħu mejtin bix-xabla. Ftakar fid-dagħa tagħhom, u tħallihomx aktar ħajjin."

 

[1Mak:7:39] Nikanor ħareġ minn Ġerusalemm u waqqaf il-kamp f'Bet-ħoron; hawn ingħaqad miegħu l-eżerċtu                  tas-Sirja. [1Mak:7:40] Ġuda waqqaf il-kamp f'Adasa, bi tlitt elef raġel; u Ġuda beda jitlob u jgħid: [1Mak:7:41] "Meta l-messaġġiera tas-sultan dgħaw, ħareġ l-anġlu tiegħek u darab minnhom mija u ħamsa u tmenin elf. [1Mak:7:42] Hekk issa, mela, kisser dan l-eżerċtu llum quddiemna, ħalli jkunu jafu dawk li jibqgħu ħajjin li żeblaħ bi kliemu t-tempju tiegħek; agħmel ħaqq minnu skond ħżunitu."

 

[1Mak:7:43] Fit-tlittax ta' Adar iż-żewġ eżerċti ħabtu għal xulxin, u l-eżerċtu ta' Nikanor tkisser, u hu kien l-ewwel wieħed li waqa' mejjet fil-battalja. [1Mak:7:44] Malli  t-truppi tiegħu raw li Nikanor kien baqa' mejjet, rmew l-armi u ħarbu. [1Mak:7:45] Il-Lhud għamlu għal warajhom tul jum sħiħ minn Adasa sa ma tilħaq Geżer, huma u jdoqqu t-trombi ta'                                  l-allarm. [1Mak:7:46] U n-nies ħarġet mill-irħula kollha tal-Lhudija dawramejt u dawwruhom: il-maħrubin u dawn intefgħu lura fuq l-għedewwa ta' warajhom, u mietu kollha bix-xabla, u anqas wieħed ma baqa' minnhom. [1Mak:7:47] U l-Lhud ħadu l-priża u kull ma sabu, qatgħu ras Nikanor u l-leminija tiegħu, li hu kien rafa' kollu mkabbar, u ħaduha Ġerusalemm u dendluha hemm. [1Mak:7:48] Il-poplu ġġennen bil-ferħ, u għaddew dak il-jum bħal jum ta' ferħ kbir. [1Mak:7:49] U qatgħuha li jiċċelebraw kull sena dan il-jum tat-tlittax tax-xahar ta' Adar.

 

[1Mak:7:50] U għal ftit taż-żmien kien hemm il-mistrieħ fl-art ta' Ġuda.

 

8. Il-ftehim mar-Rumani

 

[1Mak:8:1] Ġuda sama' b'isem ir-Rumani x'qawwa militari kellhom, u kemm kienu jġibu lil min jinġibed lejhom; li kienu wkoll lesti jagħmlu ħbieb ma' dawk li jersqu lejhom, u li għalhekk kisbu dik il-qawwa kollha. [1Mak:8:2] Qalulu wkoll bil-gwerer li kellhom u bl-għemejjel qalbiena li għamlu fil-Galazja, jiġifieri kif irnexxielhom jegħlbu lil dan il-poplu u jġagħluh iħallas it-tribut; [1Mak:8:3] u x'għamlu fl-art ta' Spanja biex jaħtfu taħt idejhom il-minjieri tal-fidda u tad-deheb li hemm fiha. [1Mak:8:4] Għax huma rnexxielhom jirbħu l-pajjiż kollu bl-għaqal u s-sabar tagħhom, minkejja li l-pajjiż kien ħafna 'l bogħod minnhom, u kif għelbu s-slaten li ħabtu għalihom minn truf l-art sakemm tawhom xebgħa kbira, u kif il-bqija jagħtuhom it-tribut kull sena.

 

[1Mak:8:5] Qalulu wkoll kif kien għelbu fil-gwerra lil Filippu u lil Persew, sultan tal-Kittin, u 'l kull min qam kontrihom, u ġibuhom taħt il-ħakma tagħhom. [1Mak:8:6] Kif rebħu lil Antijoku, is-sultan il-kbir ta' l-Asja, li ħareġ jaħbat għalihom b'mija u għoxrin iljunfant, kavallerija u karrijiet u eżerċtu kbir ħafna, u huma għelbuh; [1Mak:8:7] u kif qabduh ħaj u ġagħlu lilu u s-suċċessuri tiegħu jħallsu tribut kbir u jħallilhom nies b'rahan, u jċiedi [1Mak:8:8] 'l art ta' l-Indja, il-Medja, u l-Lidja, l-aħjar fost il-provinċji tagħhom. U wara li ħaduhom mingħandu tawhom lis-sultan Ewmeni. [1Mak:8:9] Qalulu wkoll kif il-Griegi riedu joħorġu u jeqirduhom, [1Mak:8:10] u malli r-Rumani saru jafu b'dan, bagħtu kontrihom ġeneral wieħed jagħmlilhom gwerra; qatlu ħafna minnhom, ħadulhom in-nisa u t-tfal ilsiera, serqulhom ġidhom, ħatfulhom arthom, ġarrfulhom il-fortizzi, u żammewhom b'ilsiera sa llum. [1Mak:8:11] U kif is-saltniet l-oħra u l-gżejjer li xi darba qamu għalihom qerduhom u jassruhom. [1Mak:8:12] Imma ma' ħbiebhom u dawk li kienu jafdaw fihom kienu jimxu ta' ħbieb. Għelbu slaten, mill-qrib u mill-bogħod, u dawk kollha li kienu semgħu b'isimhom kienu jibżgħu minnhom. [1Mak:8:13] U lil dawk li kienu jridu jgħinuhom isaltnu, kienu jsaltnu; u lil dawk li kienu jridu jneħħu, kienu jneħħuhom; u hekk kibru ħafna.

 

[1Mak:8:14] Minkejja dan kollu ħadd minnhom ma qiegħed il-kuruna fuq rasu, lanqas ma libes il-porpra biex jitkabbar biha. [1Mak:8:15] Huma waqqfu senat, fejn kuljum tliet mija u għoxrin membru jiddiskutu bejniethom biex kollox jimxi sewwa għall-ġid tal-poplu. [1Mak:8:16] U ta' kull sena jafdaw                   il-ħakma f'idejn wieħed u dan jiggverna l-art kollha tagħhom; u lkoll jisimgħu minn wieħed, u la hemm mibegħda u lanqas għira bejniethom.

 

[1Mak:8:17] Ġuda għażel lil Ewpolemu bin Ġwanni, bin Akku, u Ġason bin Elgħażar, u bagħathom Ruma biex jagħmlu ftehim ta' ħbiberija u alleanza magħhom, [1Mak:8:18] u biex ineħħu l-madmad tal-Griegi, għax raw li l-ħakma tal-Griegi kienet qiegħda ġġib lil Iżrael fil-jasar. [1Mak:8:19] U marru Ruma - it-triq kienet twila ħafna - u daħlu fis-Senat, u qabdu u qalulhom: [1Mak:8:20] "Ġuda l-Makkabi u ħutu u l-kotra kollha tal-Lhud bagħtuna biex nagħmlu alleanza u paċi magħkom, u li nkunu miktubin fost l-alleati u ħbiebkom." [1Mak:8:21] U dan il-kliem għoġobhom.

 

[1Mak:8:22] Din hi l-kopja ta' l-ittra, li naqqxu fuq twavel tal-bronż u bagħtuha Ġerusalemm biex tibqgħalhom hemmhekk b'tifkira tal-paċi u l-alleanza:

 

[1Mak:8:23] "Jalla r-riżq lir-Rumani u lill-ġens Lhudi, fuq il-baħar u fuq l-art, għal dejjem. Jalla x-xabla u l-għadu jkunu 'l bogħod minnhom. [1Mak:8:24] Jekk tinqala' gwerra kontra Ruma l-ewwel jew kontra l-alleati tagħhom f'artijiethom kollha, [1Mak:8:25] il-ġens Lhudi jgħinhom minn qalbhom skond ma jkun jitlob iż-żmien. [1Mak:8:26] U lill-għedewwa la jagħtuhom u lanqas ifornulhom qamħ, la armi, la flus, u la ġfien, skond ma jogħġob lil Ruma; u għandhom iħarsu l-obbligazzjonijiet tagħhom mingħajr ma jieħdu xejn. [1Mak:8:27] Hekk ukoll jekk il-ġens Lhudi jkun attakkat l-ewwel, ir-Rumani jgħinuhom fil-ġlied minn qalbhom, skond ma ż-żmien ikun jitlob. [1Mak:8:28] U ma jagħtux lill-għedewwa tagħhom la qamħ, la armi, la flus u la ġfien, kif jogħġob lil Ruma, u jħarsu dawn l-obbligazzjonijiet mingħajr ebda ingann. [1Mak:8:29] Hekk ir-Rumani ntrabtu mal-poplu Lhudi skond dan il-ftehim.

 

[1Mak:8:30] "Jekk imbagħad wara dan il-ftehim ikunu jridu, naħa u oħra, iżidu jew inaqqsu xi ħaġa, jagħmlu kif ikun jogħġobhom; kull ma jiżdied jew jitnaqqas, iseħħ. [1Mak:8:31] Dwar il-ħsarat li għamel is-sultan Demetriju lil-Lhud, ktibnielu u għidnielu: 'Għaliex għabbejt bil-piż tal-madmad tiegħek lil ħbiebna u l-alleati tagħna l-Lhud? [1Mak:8:32] Jekk huma jerġgħu jipprotestaw kontrik, aħna nfittxu li nagħmlulhom ġustizzja, u lilek nagħmlulek gwerra fuq l-art u l-baħar.' "

 

9. Spedizzjoni oħra ta' Bakkidi u l-mewt  ta' Ġuda ( 160 QK )

 

[1Mak:9:1] Meta Demetriju sama' li Nikanor bl-eżerċtu tiegħu baqa' mejjet fil-battalja, qatagħha li jerġa' jibgħat lil Bakkidi u lil Alċimu fl-art ta' Ġuda bit-taqsima l-leminija ta' l-eżerċtu magħhom. [1Mak:9:2] Qabdu t-triq ta' Gilgal u waqqfu l-kamp f'Mesalot ħdejn Arbela; qabduha u qatlu ħafna nies.

 

[1Mak:9:3] Fl-ewwel xahar tas-sena 152 waqqfu l-kamp ħdejn Ġerusalemm. [1Mak:9:4] Mbagħad telqu u marru Berija b'għoxrin elf raġel u elfejn żiemel. [1Mak:9:5] Ġuda kien waqqaf il-kamp f'Elasa bi tlitt elef raġel magħżula. [1Mak:9:6] Malli dawn raw li l-forzi ta' l-eżerċtu kienu kbar ħafna qabadhom biża' kbir ħafna u ħarbu mill-kamp, u ma baqgħux miegħu ħlief tmien mitt ruħ. [1Mak:9:7] Kif ra Ġuda li l-eżerċtu tiegħu sfaxxalu, u l-battalja kienet waslet biex tibda minn mument għal ieħor, ħass għafsa ta' qalb għax ma kellux żmien biex jiġborhom. [1Mak:9:8] B'jiesu maqtugħ kellem lil dawk li kien fadal: "Isaw, qumu ħa naħbtu għall-għedewwa tagħna, ħa naraw għandniex il-ħila negħlbuhom." [1Mak:9:9] Iżda huma ppruvaw idawwruh u qalulu: "Għalissa ma nistgħu nagħmlu xejn ħlief insalvaw ħajjitna, mbagħad nerġgħu lura ma' ħutna, u niġġildulhom; bħalissa aħna ftit wisq." [1Mak:9:10] U Ġuda wieġeb: "Ma jkun qatt li jien nagħmel dan, li naħrab minnhom! Jekk is-siegħa tagħna waslet, ħa mmutu ta' rġiel li aħna għal ħutna, u ma nħallu qatt li jittabba' ġieħna!"

 

[1Mak:9:11] L-eżerċtu ta' l-għadu ħareġ mill-kamp u ħadu posthom kontrihom. Il-kavallerija tqassmet fi tnejn; quddiem l-eżerċtu kienu miexja l-waddaba ta' l-iżbandoli u l-vleġeġ, u fl-ewwel filliera kien hemm l-aqwa gwerriera. Bakkidi kien fil-ġenb tal-lemin. [1Mak:9:12] L-eżerċtu avanza f'żewġ taqsimiet, huma u jdoqqu t-trombi; u daqqew it-trombi wkoll in-nies ta' Ġuda. [1Mak:9:13] L-art triegħdet bil-ħsejjes ta' l-eżerċti, u l-battalja damet sejra minn filgħodu sa filgħaxija.

 

[1Mak:9:14] Xħin Ġuda ntebaħ li Bakkidi u l-aqwa ta' l-eżerċtu kienu fuq il-lemin, nġabru l-qalbenin kollha miegħu, [1Mak:9:15] u kisser il-qtajja' tal-lemin, u għamel għal warajhom sa taħt il-muntanja Ażotu. [1Mak:9:16] Dawk li kienu fuq ix-xellug, mbagħad, meta raw li n-naħa tal-lemin tħarbtet, daru minn wara għal Ġuda u n-nies li kienu miegħu; [1Mak:9:17] u l-battalja qlielet u waqgħu ħafna midrubin minn naħa u minn oħra; [1Mak:9:18] u baqa' mejjet ukoll Ġuda, u l-bqija ħarbu.

 

[1Mak:9:19] Ġonatan u Xmun imbagħad ħadu 'l Ġuda ħuhom u difnuh fil-qabar ta' missirijiethom f'Modin. [1Mak:9:20] U bkewh u xehru għalih l-Iżraelin kollha u għamlu l-vistu għal ħafna jiem. U bdew jgħidu: [1Mak:9:21] "Kif waqa' l-qalbieni, is-salvatur ta' Iżrael!"

 

[1Mak:9:22] Il-bqija ta' kull ma għamel Ġuda, il-gwerer u l-għemejjel qalbiena u l-kobor tiegħu ma nkitbux, għax kienu ħafna.

 

Ġonatan jidħol flok Ġuda ( 160-142 QK )

 

[1Mak:9:23] Ġara li wara l-mewt ta' Ġuda r-rinnegati reġgħu refgħu rashom fl-art kollha ta' Iżrael, u tfaċċaw mill-ġdid dawk kollha li kienu jagħmlu d-deni. [1Mak:9:24] F'dak iż-żmien waqa' għaks kbir sewwa, u l-art donnha daret għal magħhom. [1Mak:9:25] Bakkidi għażel nies midgħajja u għamilhom kapijiet tal-pajjiż. [1Mak:9:26] Dawn bdew ifittxu u jitkixxfu fuq il-ħbieb ta' Ġuda u jġibuhom quddiem Bakkidi. U hu kien jivvendika ruħu minnhom u jwaqqagħhom għaż-żufjett. [1Mak:9:27] Kien waqa' għalhekk hemm kbir f'Iżrael, li qatt ma kien hemm bħalu minn meta deher profeta fosthom.

 

[1Mak:9:28] Mbagħad iltaqgħu l-ħbieb kollha ta' Ġuda u qalu lil Ġonatan: [1Mak:9:29] "Minn mindu miet ħuk Ġuda, m'hawnx bniedem bħalu biex imexxina kontra l-għedewwa u Bakkidi u kontra dawk minn ġensna li jobogħduna. [1Mak:9:30] Issa, mela, ħa nagħżluk illum kap tagħna floku u mexxej tagħna biex tmexxi t-taqbid u l-battalji tagħna." [1Mak:9:31] U Ġonatan dakinhar aċċetta l-kmand u laħaq flok ħuh Ġuda.

 

L-ewwel battalja ta' Ġonatan ( 160 QK )

 

[1Mak:9:32] Malli sar jaf b'dan, Bakkidi beda jfittxu biex joqtlu. [1Mak:9:33] Iżda Ġonatan, Xmun ħuh, u dawk kollha li kienu miegħu indunaw, ħarbu lejn id-deżert ta' Tekugħa, u waqqfu l-kamp ħdejn il-ġiebja ta' Asfar. [1Mak:9:34] Bakkidi sar jaf b'dan f'jum is-Sibt, u telaq bl-eżerċtu tiegħu kollu u qasam il-Ġordan. [1Mak:9:35] Ġonatan imbagħad bagħat lil ħuh Ġwanni, il-kmandant tal-kotra, biex jitlob lin-Nabatin ħbiebu, biex iħalli għandhom il-ħafna tagħmir li kellhom.

 

[1Mak:9:36] Imma minn Medeba ħarġu wlied Ġambri u ħatfu lil Ġwanni b'kull ma kellu, u telqu b'kollox. [1Mak:9:37] Wara din il-ġrajja ħabbru lil Ġonatan u lil Xmun li wlied Ġambri kienu qegħdin jagħmlu tieġ kbir u kellhom iwasslu lill-għarusa, bint wieħed mill-kbarat ta' Kangħan, minn Nadabat, b'kotra kbira ta' ħaddara. [1Mak:9:38] U ftakru fid-demm ta' ħuhom Ġwanni, u telgħu u nħbew għall-irdoss ta' għolja. [1Mak:9:39] U refgħu għajnejhom, taw ħarsa madwarhom, u lemħu kortew b'ħamba kbira u tagħmira sħiħa; u l-għarus kien riesaq lejhom ma' ħbiebu u qrabatu fost id-daqq tat-tnabar u ħafna armar.

 

[1Mak:9:40] U l-Lhud inxteħtu għal fuqhom mill-moħba u għamlu ħerba minnhom; u l-bqija ħarbu lejn l-għoljiet; u ħadulhom il-priża. [1Mak:9:41] U t-tieġ inbidel f'vistu u d-daqq tagħhom f'tinwiħ. [1Mak:9:42] Hekk tħallsu għad-demm ta' ħuhom, u reġgħu lura lejn l-għadajjar tal-Ġordan.

 

[1Mak:9:43] U sama' Bakkidi u mar f'jum is-Sibt sa xatt il-Ġordan b'eżerċtu qawwi. [1Mak:9:44] U Ġonatan qal lin-nies tiegħu: "Ħa nqumu u nitqabdu għal ħajjitna, għax illum mhux bħal-lbieraħ u lbieraħtlula. [1Mak:9:45] Araw l-għadu ġej minn quddiemna u minn warajna, l-ilma tal-Ġordan minn naħa u minn oħra għadajjar u masġar, ma hemmx mnejn wieħed jiżgiċċa. [1Mak:9:46] Mela issa għollu leħinkom lejn is-sema, biex jeħliskom minn idejn l-għedewwa tagħkom."

 

[1Mak:9:47] U l-battalja ħadet sewwa. U Ġonatan medd idu biex jidrob lil Bakkidi, imma dan dar lura u żgiċċalu. [1Mak:9:48] U Ġonatan u sħabu qabżu fil-Ġordan u għamu għan-naħa l-oħra, imma l-għedewwa ma qasmux il-Ġordan għal warajhom. [1Mak:9:49] Dakinhar baqgħu mejta xi elf ruħ min-nies ta' Bakkidi. [1Mak:9:50] U Bakkidi raġa' lura lejn Ġerusalemm, bena bliet iffortifikati fil-Lhudija, jiġifieri l-fortizza ta' Ġeriko, Emmaws, Bet-ħoron, Betel, Tamnata, Faratun, u Tefon bi swar għolja, bibien u żbarri. [1Mak:9:51] U qiegħed fihom għases biex iħabbtu lil Iżrael. [1Mak:9:52] Saħħaħ ukoll il-belt ta' Bet-sur u Geżer, u l-Akra, u qiegħed fihom suldati u ħażniet ta' l-ikel. [1Mak:9:53] Ħa b'rahan ukoll   it-tfal tal-kapijiet tal-pajjiż u ħalliehom fil-fortizza ta' Ġerusalemm  bl-għassa magħhom.

 

[1Mak:9:54] Fit-tieni xahar tas-sena 153 Alċimu ordna li jħottu l-ħajt tal-bitħa ta' ġewwa tas-santwarju, u b'hekk jeqred xogħol il-profeti. [1Mak:9:55] Imma meta kienu diġà bdew iħottu, Alċimu ħassu ħażin u x-xogħol kellu jieqaf. Fommu ntebaq, ġismu bbies, u ma setax jgħid kelma, u jagħti ordnijiet dwar daru. [1Mak:9:56] U Alċimu miet dak in-nhar fost tbatijiet kbar. [1Mak:9:57] Malli Bakkidi ra li miet Alċimu raġa' lura għand is-sultan; u l-art ta' Ġuda baqgħet mistrieħa għal sentejn.

 

Taqbid ieħor ta' Bakkidi ( 157 QK )

 

[1Mak:9:58] F'dak iż-żmien ir-rinnegati ftiehmu lkoll u qalu: "Araw, Ġonatan u sħabu qegħdin jgħixu bi kwiethom kollhom fiduċja. Ħa nġibu lil Bakkidi; f'lejl wieħed jaqbadhom ilkoll." [1Mak:9:59] U marru u ftiehmu miegħu. [1Mak:9:60] U Bakkidi qabad u telaq b'eżerċtu qawwi; bagħat ittri bil-moħbi lil sħabu fil-Lhudija biex jaqbdu lil Ġonatan u lil sħabu. Imma ma setgħux għax dawn saru jafu x'kellhom f'rashom. [1Mak:9:61] Anzi n-nies ta' Ġonatan qabdulhom xi ħamsin raġel minn fost in-nies tal-pajjiż, li kienu l-aqwa fost ix-xewwiexa, u qatluhom. [1Mak:9:62] Mbagħad Ġonatan u Xmun u sħabhom ħarbu lejn Bet-basi li hemm fid-deżert, sewwew il-ħsara li kien hemm fiha u ffortifikawha.

 

[1Mak:9:63] Meta sar jaf Bakkidi, ġabar l-eżerċtu tiegħu kollu u bagħat jgħarraf lil dawk tal-Lhudija. [1Mak:9:64] Ġie u waqqaf il-kamp madwar Bet-basi u ħabat għaliha għal ħafna żmien u tella' xi magni kontriha. [1Mak:9:65] Ġonatan ħalla lil ħuh Xmun fil-belt, u hu ħareġ fil-kampanja bi ftit nies. [1Mak:9:66] U ħabat għal Odomera u għal ħutu u għal ulied Fasiron fit-tined tagħhom. U beda jirbaħ u jissaħħaħ fil-forzi. [1Mak:9:67] U Xmun u n-nies tiegħu ħarġu mill-belt u ħarqu l-magni. [1Mak:9:68] U ħabtu għal Bakkidi, u kissruh, u kiddewh bl-għali, għax il-ħsieb u l-ispedizzjoni tiegħu ġew fix-xejn. [1Mak:9:69] U għadab għall-aħħar għal dawk l-irġiel rinnegati li tawh il-parir li jiġi fil-pajjiż, u qatel ħafna minnhom. Mbagħad qatagħha li jerġa' lura lejn pajjiżu.

 

[1Mak:9:70] U Ġonatan sar jaf u minnufih bagħatlu messaġġiera biex jagħmel il-paċi miegħu u jroddlu l-priġunieri. [1Mak:9:71] U Bakkidi laqa' l-proposti u għamel skond ma qallu, u ħalef lil Ġonatan li ma jagħmillu ebda deni kemm idum ħaj. [1Mak:9:72] Mbagħad tah lura l-priġunieri, li qabel kien qabad minn art Ġuda, u dar u raġa' lura lejn pajjiżu, u qatt iżjed ma ġieħ f'rasu li jerġa' jmur f'arthom.

 

[1Mak:9:73] B'hekk ix-xabla strieħet f'Iżrael, u Ġonatan kien joqgħod f'Mikmas, u beda jiggverna lill-poplu u jneħħi             l-midgħajja minn nofs Iżrael.

 

10. Ġonatan u l-prinċpijiet Sirjani ( 152-145 QK )

 

[1Mak:10:1] Fis-sena 160 Alessandru Epifani bin Antijoku ġie u ħa l-belt ta' Ptolemajs; u laqgħuh u beda jsaltan hemm. [1Mak:10:2] U s-sultan Demetriju sama', ġabar eżerċtu kbir ħafna, u telaq biex jaħbat għalih. [1Mak:10:3] Demetriju bagħat ittra lil Ġonatan bi kliem ta' ħbieb biex ikabbarlu ġieħu [1Mak:10:4] għax ħaseb: 'Ħa nfittxu nagħmlu l-paċi magħhom qabel ma jagħmilha hu ma' Alessandru kontra tagħna. [1Mak:10:5] Għax żgur li jiftakar  fil-ħsara kollha, li għamilna lilu, lil ħutu u lil ġensu.' [1Mak:10:6] U tah is-setgħa li jiġbor eżerċtu u jħejji l-armi u jkun alleat tiegħu; u ordna wkoll li jagħtuh lura lil dawk li kienu miżmuma b'rahan fl-Akra.

 

[1Mak:10:7] U Ġonatan tela' Ġerusalemm u qara l-ittra b'mod li jisimgħu l-poplu kollu u dawk li kienu fl-Akra. [1Mak:10:8] U dawn qabadhom biża' kbir malli semgħu li s-sultan tah is-setgħa li jiġbor eżerċtu. [1Mak:10:9] Mbagħad dawn taw f'idejn Ġonatan iż-żgħażagħ ostaġġi; u hu tahom lura lill-ġenituri tagħhom.

 

[1Mak:10:10] Ġonatan beda jgħammar f'Ġerusalemm u jibni u jġedded il-belt. [1Mak:10:11] U ta l-ordni lill-bennejja biex jibnu s-swar u jdawwru l-għolja ta' Sijon b'ġebel kwadru biex tissaħħaħ, u hekk għamlu.

 

[1Mak:10:12] U l-barranin li kienu fil-fortizzi li kien bena Bakkidi ħarbu; [1Mak:10:13] u lkoll, wieħed wieħed, ħallew posthom, u marru kulħadd lejn pajjiżu. [1Mak:10:14] Baqgħu biss f'Bet-sur xi wħud li kienu telqu l-Liġi u l-kmandamenti; għalihom kienet belt tal-kenn.

 

[1Mak:10:15] Is-sultan Alessandru sama' bil-wegħdiet li Demetriju kien bagħat jagħmel lil Ġonatan, u qalulu wkoll bil-battalji li għamel u l-qlubija li wera, hu u ħutu, u kemm batew. [1Mak:10:16] Għalhekk ħaseb: 'Fejn se nsibu bniedem bħal dan? Ħa nagħmlu minnu ħabib u alleat tagħna.' [1Mak:10:17] U kitiblu ittra u bagħat jgħidlu dan il-kliem: [1Mak:10:18] "Is-sultan Alessandru lil Ġonatan ħuh, sliem. [1Mak:10:19] Smajna li inti bniedem qalbieni u b'saħħtek, u li jistħoqqlok li tkun ħabib tagħna. [1Mak:10:20] Mela llum nagħmluk il-qassis il-kbir tan-nazzjon tiegħek u nagħtuk it-titolu ta' ħabib tas-sultan biex iżżomm magħna u tkun ħabibna." U bagħatlu wkoll il-porpra u l-kuruna tad-deheb. [1Mak:10:21] U Ġonatan xedd l-ilbies sagru fis-seba' xahar tas-sena 160 fil-festa ta' l-Għerejjex. Hu ġabar eżerċtu u kiseb ħafna armi.

 

[1Mak:10:22] Demetriju sama' b'dan kollu, u għamel f'qalbu, u qal: [1Mak:10:23] "X'għamilna? Għaliex ħallejna lil Alessandru jitħabbeb mal-Lhud qabilna b'vantaġġ tiegħu? [1Mak:10:24] Niktbilhom jien ukoll u nħajjarhom bi kliemi, u nwegħedhom ġieħ u doni biex iżommu miegħi u jgħinuni." [1Mak:10:25] U kitbilhom skond dan il-kliem:

 

"Is-sultan Demetriju lin-nazzjon tal-Lhud, sliem. [1Mak:10:26] Smajna u fraħna li intom żammejtu l-ftehim magħna u bqajtu ħbieb tagħna u ma mortux ma' l-għedewwa tagħna. [1Mak:10:27] Ibqgħu, mela, sħaħ fil-fedeltà tagħkom lejna, u aħna nroddulkom il-ġid għal li tagħmlu magħna. [1Mak:10:28] Nikkonċedulkom ħafna eżenzjonijiet u npattulkom b'rigali. [1Mak:10:29] Minn issa stess naħfrilkom u neħles il-Lhud kollha mit-tributi, mit-taxxa fuq il-melħ u l-kuruni. [1Mak:10:30] It-terz ta' l-uċuħ tar-raba' u n-nofs tal-frott tas-siġar li jmissni nieħu, nċedihom, minn issa stess u għal li ġej, lill-art ta' Ġuda u lit-tliet distretti li żdiedu magħha mis-Samarija u l-Galilija; dan jgħodd mil-lum u għal dejjem. [1Mak:10:31] Ġerusalemm tkun belt qaddisa u flimkien ma' l-inħawi tagħha meħlusa mid-dieċmi u t-taxxi. [1Mak:10:32] Nċedi wkoll id-dritt fuq il-fortizza ta' l-Akra li hemm f'Ġerusalemm u nerħiha f'idejn il-qassis il-kbir, biex iqiegħed fiha rġiel magħżula minnu biex iħarsuha. [1Mak:10:33] U lil kull Lhudi li jinsab itturufnat 'il bogħod minn art il-Lhudija fit-territorji kollha tas-saltna tiegħi nibagħtu ħieles b'xejn. U naħfer lil kulħadd it-tribut tal-bhejjem ukoll.

 

[1Mak:10:34] "U l-festi kollha, u s-Sibt, u l-qamar ġdid, u              l-festi fissi, u t-tlitt ijiem ta' qabel il-festa, u t-tlitt ijiem ta' wara l-festa, dawn ikunu kollha jiem franki u liberi għal-Lhud kollha li jinsabu fis-saltna tiegħi, [1Mak:10:35] u ħadd ma jkollu s-setgħa li jagħmel xi ħaġa jew ifixkel lil xi ħadd minnhom għal ebda raġuni.

 

[1Mak:10:36] "U jinkitbu madwar tletin elf ruħ minn fost il-Lhud fl-eżerċtu tas-sultan, u jitħallsu bħalma jitħallsu t-truppi kollha tas-sultan. [1Mak:10:37] Xi wħud minnhom jitqiegħdu fl-aqwa fortizzi tas-sultan, u oħrajn ikollhom postijiet ta' fiduċja fis-saltna. Il-kmandanti u l-fizzjali jkunu magħżula minn fosthom u jkunu ggvernati skond il-liġijiet tagħhom, bħalma ordna s-sultan għall-art tal-Lhudija. [1Mak:10:38] U t-tliet distretti miżjuda mal-Lhudija mill-art tas-Samarija jingħaqdu mal-Lhudija b'mod li jkunu meqjusa ħaġa waħda magħha, u li fuqhom ħadd ma jkollu setgħa ħlief il-qassis il-kbir.

 

[1Mak:10:39] "Ptolemajs bl-inħawi tagħha nagħtiha b'rigal lit-tempju ta' Ġerusalemm għall-ispejjeż li jkun hemm bżonn                                 għas-santwarju. [1Mak:10:40] U jien nagħti wkoll kull sena ħmistax-il elf xekel tal-fidda mit-teżor tas-sultan mid-dħul tal-postijiet li jkun jaqbel l-aktar. [1Mak:10:41] U ż-żejjed kollu li fis-snin ta' qabel ma ħallsux l-inkarigati, minn issa 'l quddiem imur għat-tempju. [1Mak:10:42] Barra minn dan, naħfru wkoll il-ħamest elef xekel tal-fidda li kienu jittieħdu kull sena mid-dħul tat-tempju, għax dawn imissu lill-qassisin li jservu fih. [1Mak:10:43] U dawk li jistkennu fit-tempju ta' Ġerusalemm u fl-inħawi kollha tiegħu, jekk ikollhom id-dejn mas-sultan jew għal kull ħaġa oħra, jinħelsu huma u kull ma jkollhom fis-saltna tiegħi. [1Mak:10:44] L-ispejjeż għall-bini u t-tiswijiet fit-tempju jitħallsu mid-dħul tas-sultan. [1Mak:10:45] Jitħallsu wkoll mit-teżor tas-sultan l-ispejjeż għall-bini tas-swar ta' Ġerusalemm u għat-tisħiħ tal-fortizza ta' madwarha u wkoll biex jinbnew is-swar fil-bqija tal-Lhudija."

 

[1Mak:10:46] Xħin semgħu dan il-kliem, Ġonatan u l-poplu ma emmnuhx u lanqas aċċettawh, għax ftakru fil-ħsara kbira li kien għamel f'Iżrael u l-moħqrija kbira li kien ħaqarhom. [1Mak:10:47] Imma għoġobhom Alessandru, għaliex kien hu l-ewwel li offrielhom il-paċi, u baqgħu l-alleati tiegħu sa l-aħħar.

 

[1Mak:10:48] U Alessandru ġabar eżerċtu kbir u waqqaf                  il-kamp biswit Demetriju. [1Mak:10:49] Iż-żewġ slaten ħabtu għal xulxin: l-eżerċtu ta' Demetriju ħarab, u Alessandru għamel għal warajh u għelibhom. [1Mak:10:50] U saħnet sewwa l-battalja u damet sejra sa nżul ix-xemx. Dak in-nhar Demetriju baqa' mejjet hemm.

 

[1Mak:10:51] Mbagħad Alessandru bagħat messaġġiera għand is-sultan Ptolomew ta' l-Eġittu jgħidulu hekk: [1Mak:10:52] "Jien erġajt lura fis-saltna tiegħi u qgħadt fuq it-tron ta' missirijieti u ħadt il-gvern f'idejja; kissirt lil Demetriju u dħalt fl-artijiet tagħna. - [1Mak:10:53] Dħalt f'battalja miegħu, u tkisser minna hu u l-eżerċtu tiegħu, u qgħadna fuq it-tron tas-saltna tiegħu. -  [1Mak:10:54] U issa ħa nagħmlu ħbieb. Agħtini lil bintek b'marti, u jien inkun ħatnek, u nagħti lilek u lilha rigali li jixirqulek."

 

[1Mak:10:55] U Ptolomew, is-sultan, wieġbu u qallu: "Mbierka               l-ġurnata li fiha rġajt dħalt f'art missirijietek, u qgħadt fuq it-tron tagħhom. [1Mak:10:56] Issa nagħmel miegħek dak li ktibtli, imma ħa niltaqgħu fi Ptolemajs biex naraw lil xulxin, u nsir ħatnek bħalma għedt int."

 

[1Mak:10:57] Ptolomew telaq mill-Eġittu, hu u Kleopatra bintu, u mar Ptolemajs fis-sena 162. [1Mak:10:58] U mar jiltaqa' miegħu Alessandru, is-sultan, u tah lil Kleopatra bintu, u għamlilha tieġ fi Ptolemajs b'lussu kbir kif jixraq lis-slaten.

 

Ġonatan u Alessandru ( 152 QK )

 

[1Mak:10:59] Alessandru kiteb lil Ġonatan biex imur jiltaqa' miegħu. [1Mak:10:60] U mar b'solennità kbira Ptolemajs u ltaqa' maż-żewġ slaten. U tahom rigali tal-fidda u d-deheb, lilhom u lil ħbiebhom, u ħafna doni oħra, u sab laqgħa tajba minnhom.

 

[1Mak:10:61] U kien hemm xi rġiel rinnegati minn Iżrael, nies mill-agħar, li kkonfoffaw kontra tiegħu biex jixluh, imma s-sultan ma tahomx widen. [1Mak:10:62] U s-sultan ordna li jneżżgħuh minn ħwejġu u jlibbsuh il-porpra; u hekk għamlu. [1Mak:10:63] U s-sultan qiegħdu bilqiegħda ħdejh u qal lill-uffiċjali tiegħu: "Oħorġu miegħu f'nofs il-belt u xandru li ħadd ma għandu jixlih fuq xejn jew ifittxu fuq xi ħaġa." [1Mak:10:64] U ġara li kif dawk li xlewh raw li kien mogħti l-ġieħ kif kien imxandar, u li kienu xiddulu l-porpra, ħarbu lkoll. [1Mak:10:65] U s-sultan tah il-ġieħ u kitbu fost l-aqwa ħbieb tiegħu u għamlu ġeneral u gvernatur provinċjali. [1Mak:10:66] U Ġonatan raġa' lura lejn Ġerusalemm kollu ferħ u sliem.     

 

Ir-rebħa ta' Ġonatan (147 QK)

 

[1Mak:10:67] Fis-sena 165 Demetriju bin Demetriju mar minn Kreta lejn art missirijietu. [1Mak:10:68] Malli sama' Alessandru għamel f'qalbu u raġa' lura lejn Antjokja. [1Mak:10:69] Demetriju mbagħad għamel lil Apollonju gvernatur taċ-Ċelesirja, u dan ġabar eżerċtu kbir u waqqaf il-kamp ħdejn Ġamnija. Lil Ġonatan, il-qassis il-kbir, bagħat jgħidlu: [1Mak:10:70] "Inti waħdek qomt kontra tagħna; u jien, minħabba fik, iddieħku bija u waqqgħuni għaż-żufjett. Dan għala qiegħed tħossok qawwi kontrina fuq l-għoljiet? [1Mak:10:71] Jekk inti għandek fiduċja fil-forzi tiegħek, ejja għalina fil-wita, u nitqiesu ma' xulxin, għax jien għandi miegħi l-forzi ta' l-ibliet. [1Mak:10:72] Staqsi u tkun taf min aħna, jien u l-oħrajn li qegħdin jgħinuna, u jgħidulek li intom ma tistgħux tiqfulna; għax darbtejn missirijietek tħarbtu f'arthom stess. [1Mak:10:73] Inti ma tistax tirreżisti l-kavallerija u dan l-eżerċtu f'din il-wita, fejn ma hawnx ġebel u lanqas blat u mkien ieħor fejn taħrab."

 

[1Mak:10:74] Malli sama' dan il-kliem ta' Apollonju, Ġonatan ħa għalih. Għażel għaxart elef raġel u ħareġ minn Ġerusalemm; u Xmun ħuh mar jiltaqa' miegħu biex jgħinu. [1Mak:10:75] Waqqaf il-kamp ħdejn Ġaffa, imma n-nies tal-belt għalquh barra, għaliex kien hemm l-għases ta' Apollonju f'Ġaffa; imma huma ħabtu għaliha. [1Mak:10:76] In-nies tal-belt beżgħu u fetħulhom; u hekk Ġonatan rebaħ Ġaffa.

 

[1Mak:10:77] Kif sama' Apollonju ħa tlitt elef kavallier u kotra kbira ta' fanterija u telaq lejn Ażotu taparsi kien se jgħaddi minn hemm, imma fl-istess ħin avanza lejn il-wita, għax kellu kavallerija kbira u kellu fiduċja sħiħa fiha. [1Mak:10:78] Ġonatan mar għal warajh sa Ażotu, u ż-żewġ eżerċti ħabtu għal xulxin. [1Mak:10:79] Apollonju kien ħalla elf kavallier moħbijin warajhom. [1Mak:10:80] U Ġonatan sar jaf li kien hemm l-għassa moħbija warajh; imma dawn dawwru l-eżerċtu tiegħu u damu jwaddbu l-vleġeġ fuq it-truppi tiegħu minn filgħodu sa filgħaxija. [1Mak:10:81] Iżda t-truppi żammew iebes, skond ma kien ordnalhom Ġonatan, sakemm għejew iż-żwiemel tagħhom.

 

[1Mak:10:82] Mbagħad Xmun ħareġ bl-eżerċtu tiegħu u ħabat għall-fanterija, waqt li l-kavallerija kienet għajjiena, għelibhom u ħarbu. [1Mak:10:83] Il-kavallerija xterdet fil-wita u ħarbet lejn Ażotu, u daħlu fit-tempju ta' Dagon, l-idolu tagħhom, biex isalvaw ħajjithom. [1Mak:10:84] Ġonatan, iżda, ta n-nar lil Ażotu u l-irħula ta' madwarha, ħa l-priża, u ħaraq bin-nar it-tempju ta' Dagon u n-nies li kienu stkennew fih. [1Mak:10:85] Bejn il-maqtulin bix-xabla u l-maħruqin kienu jlaħħqu mat-tmint elef ruħ.

 

[1Mak:10:86] Minn hemm Ġonatan telaq u waqqaf il-kamp ħdejn Askalon; u n-nies ħarġu jilqgħuh mill-belt b'ġieħ kbir. [1Mak:10:87] Mbagħad Ġonatan raġa' lura bin-nies tiegħu lejn Ġerusalemm bi priża kbira magħhom. [1Mak:10:88] U ġara li malli sama' Alessandru b'dawn il-ġrajja, lil Ġonatan kompla jżidlu l-unuri. [1Mak:10:89] Bagħatlu bokkla tad-deheb, bħalma kienet id-drawwa li jagħtu lill-qraba tas-slaten, u tah ukoll Għekron u l-inħawi tagħha bi proprjetà tiegħu.

 

11. Alessandru Bala (150-145 ) u Ptolomew VI ( 145 QK )

 

[1Mak:11:1] Is-sultan ta' l-Eġittu ġabar eżerċtu kotran daqs ir-ramel f'xatt il-baħar u bosta iġfna bil-ħsieb li jinganna lil Alessandru u jaħtaflu s-saltna tiegħu u jżidha ma' tiegħu. [1Mak:11:2] Hu mar is-Sirja bi kliem is-sliem u n-nies ta' l-ibliet fetħulu l-bibien u laqgħuh, għax l-ordni ta' Alessandru kien li jilqgħuh billi kien ħatnu. [1Mak:11:3] Imma kull meta kien jidħol fl-ibliet, Ptolomew kien iħalli xi truppi għassa f'kull belt. [1Mak:11:4] Meta wasal f'Ażotu, wrewh it-tempju ta' Dagon maħruq, Ażotu u l-inħawi tagħha ħerba, u l-katavri mitfugħin 'l hemm u 'l hawn u l-iġsma maħruqin, li kienu ħarquhom fil-gwerra; dawn kollha ċ-ċittadini għamluhom gzuz mat-triq tas-sultan. [1Mak:11:5] U s-sultan qalulu kull ma kien għamel Ġonatan biex iċekknuh; imma s-sultan baqa' sieket.

 

[1Mak:11:6] Ġonatan mar jilqa' s-sultan f'Ġaffa bis-solennità kollha, sellmu lil xulxin, u għaddew il-lejl hemmhekk. [1Mak:11:7] Mbagħad Ġonatan wassal lis-sultan sax-xmara jgħidulha Elewteru, u raġa' lura lejn Ġerusalemm.

 

[1Mak:11:8] Is-sultan Ptolomew ħa f'idejh l-ibliet tax-xatt sa Selewċja li hemm ħdejn il-baħar u beda jfassal proġetti ta' ħsara kontra Alessandru. [1Mak:11:9] U bagħat messaġġiera għand Demetriju s-sultan biex jgħidulu: "Ejja ħa nagħmlu alleanza bejnietna, u nagħtik lil binti li għandu Alessandru, u int issaltan fuq  is-saltna ta' missirijietek. [1Mak:11:10] Għelejt li tajtu 'l binti, biex issa qiegħed ifittex li joqtolni." [1Mak:11:11] U b'hekk ċekknu bi kliemu għax kien jixtieq jeħodlu s-saltna. [1Mak:11:12] Ħadlu lil bintu u taha lil Demetriju, kisirha ma' Alessandru, u hekk il-ġlieda bejniethom ħarġet fil-beraħ.

 

[1Mak:11:13] Mbagħad Ptolomew daħal f'Antjokja u xedd il-kuruna ta' l-Asja, u hekk kellu żewġ kuruni: il-kuruna ta' l-Asja u dik ta' l-Eġittu. [1Mak:11:14] Dak iż-żmien Alessandru kien iċ-Ċiliċja, għaliex in-nies ta' dan il-pajjiż kienu rvillaw. [1Mak:11:15] Alessandru, malli sama', ħareġ għalih għall-ġlied; Ptolomew min-naħa tiegħu ħareġ għalih b'qawwa kbira, ħabat għalih u ħarbtu. [1Mak:11:16] Alessandru ħarab lejn l-Għarabja biex jistkenn hemm; u s-sultan Ptolomew kien minn fuq. [1Mak:11:17] U Żabdijel l-Għarbi, qata' ras Alessandru u bagħatha lil Ptolomew. [1Mak:11:18] Iżda s-sultan Ptolomew miet tlitt ijiem wara, u dawk li kienu fil-fortizzi qatluhom in-nies tal-post.

 

[1Mak:11:19] Hekk fis-sena 167 beda jsaltan Demetriju.

 

Ġonatan u Demetriju II Nikator ( 145-138 QK )

 

[1Mak:11:20] Dak iż-żmien Ġonatan ġabar in-nies tal-Lhudija biex jaħbat għall-Arka f'Ġerusalemm, u tellgħu ħafna magni għal fuqha. [1Mak:11:21] U xi nies rinnegati, li kienu jobogħdu lil ġenshom, marru għand is-sultan jgħarrfuh li Ġonatan kien assedja l-fortizza.

 

[1Mak:11:22] Malli sama' dan, is-sultan saħan bl-għadab. Tkixxef sewwa u rafa' l-kamp u mar Ptolemajs; u kiteb lil Ġonatan biex ma jkomplix l-assedju u jmur mill-aktar fis jiltaqa' miegħu Ptolemajs biex jitħaddtu.

 

[1Mak:11:23] Kif sama' dan Ġonatan ordna li jibqa' sejjer                          l-assedju; mbagħad għażel xi wħud mill-anzjani ta' Iżrael u mill-qassisin, u ntelaq għall-periklu. [1Mak:11:24] Ħa fided u deheb u lbies prezzjuż u ħafna rigali oħra, u telaq għal għand is-sultan Ptolemajs, fejn sab laqgħa sabiħa ħafna.

 

[1Mak:11:25] Għalkemm xi nies rinnegati mill-poplu tiegħu bdew jixluh, [1Mak:11:26] is-sultan ġieb ruħu miegħu bħalma kienu ġiebu ruħhom dawk ta' qablu, u tah l-unuri kollha quddiem ħbiebu kollha. [1Mak:11:27] Wettqu bħala l-qassis il-kbir u ħallielu l-privileġġi kollha li kellu qabel, u tah post fost l-aqwa ħbieb tiegħu. [1Mak:11:28] Ġonatan imbagħad talab lis-sultan li jeħles mit-tribut lil-Lhudija, u t-tliet distretti tas-Samarija, u min-naħa tiegħu wiegħdu tliet mitt talent. [1Mak:11:29] Is-sultan għoġbitu l-proposta u kiteb ittra lil Ġonatan dwar dan kollu, li kien fiha dan il-kliem:

 

[1Mak:11:30] "Is-Sultan Demetriju lil Ġonatan, ħuh, u lill-ġens Lhudi, sliem!

 

[1Mak:11:31] "Qegħdin niktbu lilkom ukoll kopja ta' l-ittra li ktibna dwarkom lil Lasteni, qarib tagħna, sabiex tkunu tafu biha.

 

[1Mak:11:32] "Is-sultan Demetriju lil Lasteni, missieru, sliem! [1Mak:11:33] Qtajnieha li nagħmlu l-ġid lill-ġens Lhudi, ħbieb tagħna, li baqgħu leali għall-obligazzjonijiet li għandhom lejna minħabba s-sentimenti tajba tagħhom għalina. [1Mak:11:34] Iddeċidejna li nagħtuhom l-art tal-Lhudija u t-tliet distretti ta' Aferima [1Mak:11:35] Minn issa 'l quddiem naħfrulhom ukoll kull ma kien imissna mill-għexur u mit-tribut, mis-salini tal-melħ u l-kuruni. Kollox naħfrulhom. [1Mak:11:36] U minn dan kollu xejn ma jkun imneħħi, la issa u lanqas qatt. [1Mak:11:37] Issa mela ħudu ħsieb agħmlu kopja ta' din l-ittra, u agħtuha lil Ġonatan biex iqegħduha fuq l-għolja mqaddsa fejn tidher."

 

[1Mak:11:38] Meta Demetriju ra li l-pajjiż kien ikkwieta taħt                 it-treġija tiegħu u xejn ma kien ifixklu, żarma l-eżerċtu tiegħu kollu u bagħat lil kulħadd lejn daru, minbarra t-truppi stranġieri li kien ġabar mill-gżejjer tal-Ġentili. Għalhekk it-truppi kollha ta' missirijietu daru kontrih.

 

[1Mak:11:39] Trifon, li darba kien iżomm ma' Alessandru, meta ra li t-truppi kollha bdew igemgmu kontra Demetriju, mar għand Ġamliku l-Għarbi, li kien qiegħed irabbi lil Antijoku, it-tifel ta' Alessandru. [1Mak:11:40] U beda jsus fuqu biex jagħtihulu biex jibda jsaltan flok missieru. Għarrfu wkoll b'kull ma kien qiegħed jagħmel Demetriju u bil-mibegħda li t-truppi kellhom għalih. U baqa' hemmhekk għal ħafna żmien.

 

[1Mak:11:41] Ġonatan bagħat jitlob lil Demetriju biex ineħħi lil dawk li kienu fl-Akra f'Ġerusalemm u lil dawk li kienu                    fil-fortizzi, għax kienu qegħdin jaħbtu għal Iżrael. [1Mak:11:42] Demetriju bagħat jgħid lil Ġonatan: "Mhux dan biss nagħmel lilek u lil ġensek, imma nżejjen b'kull ġieħ lilek u lil ġensek, f'waqtu u f'ħinu. [1Mak:11:43] Issa tagħmel tajjeb jekk tibgħatli xi rġiel biex jgħinuni fil-ġlied, għax telquni t-truppi li kelli."

 

[1Mak:11:44] U Ġonatan bagħtlu f'Antjokja tlitt elef raġel b'saħħithom u qalbiena; u waslu għand is-sultan u dan feraħ bil-miġja tagħhom. [1Mak:11:45] Issa dawk li kienu fil-belt, u kienu jlaħħqu madwar mija u għoxrin elf inġabru f'nofs il-belt, għax riedu joqtlu s-sultan. [1Mak:11:46] Is-sultan mar jistkenn fil-palazz, filwaqt li n-nies tal-belt qabdu t-toroq f'idejhom u bdew jitqabdu. [1Mak:11:47] Is-sultan sejjaħ lil-Lhud biex jgħinuh; dawn inġabru f'daqqa madwaru u xterdu mal-belt, u dakinhar qatlu madwar mitt elf ruħ. [1Mak:11:48] Il-belt tawha n-nar u ħadu priża kbira u salvaw is-sultan.

 

[1Mak:11:49] Meta n-nies tal-belt raw li l-Lhud ħadu l-belt f'idejhom u bdew jagħmlu li jogħġobhom, qatgħu qalbhom u marru jitolbu s-sultan iħenn għalihom u jgħidulu: [1Mak:11:50] "Agħtina idek il-leminija u jieqfu l-Lhud mill-ġlied magħna u mal-belt." [1Mak:11:51]  U rmew l-armi u għamlu paċi. U l-Lhud kibru sewwa fil-ġieħ quddiem  is-sultan u quddiem in-nies kollha tas-saltna tiegħu, u reġgħu lura lejn Ġerusalemm mgħobbija bi priża kbira.

 

[1Mak:11:52] U s-sultan Demetriju qagħad fuq it-tron tas-saltna tiegħu, u l-pajjiż ikkwieta. [1Mak:11:53] Iżda ċaħad kull ma kien wiegħed, kisirha ma' Ġonatan, u ma ħallsux            tal-ġid li għamel miegħu, u beda jħabbtu ħafna.

 

Ġonatan u Antijoku VI Djonisju  ( 145-141 QK )

 

[1Mak:11:54] Wara dawn il-ġrajja Trifon raġa' lura b'Antijoku, daqsxejn ta' tifel, miegħu. Ipproklamawh sultan u xiddulu l-kuruna f'rasu. [1Mak:11:55] U mbagħad inġemgħu madwaru t-truppi kollha u ħabtu għal Demetriju, li kien tahom is-sensja; u dan tfarrak u ħarab. [1Mak:11:56] Trifon ħataf l-iljunfanti u qabad f'idejh lil Antjokja.

 

[1Mak:11:57] Mbagħad iż-żagħżugħ Antijoku kiteb lil Ġonatan u qallu: "Jien inħallik u nwettqek fil-kariga tiegħek ta' qassis il-kbir u nagħmlek kap fuq l-erba' distretti; u int tkun wieħed mill-ħbieb tas-sultan."

 

[1Mak:11:58] U bagħatlu tagħmir tad-deheb għall-mejda u tah is-setgħa li jixrob minn kalċijiet tad-deheb, li jilbes il-porpra u li jġib fuqu l-bokkla tad-deheb. [1Mak:11:59] U 'l Xmun ħuh għamlu ġeneral kmandant fuq l-art mit-Taraġ ta' Tir sa truf l-Eġittu.

 

[1Mak:11:60] Ġonatan ħareġ idur l-art in-naħa l-oħra tax-xmara u l-ibliet, u miegħu ngħaqad l-eżerċtu kollu tas-Sirja biex jgħinu. Wasal f'Askalon, u n-nies tal-belt laqgħuh b'ħafna unuri. [1Mak:11:61] Minn hemm baqa' sejjer Gaża; hawn in-nies ta' Gaża għalqulu l-bieb. Għalhekk assedjaha, ħaraq l-inħawi tagħha, u ħadilhom il-priża. [1Mak:11:62] Mbagħad in-nies ta' Gaża għamlu talba lil Ġonatan għal ftehim u hu tahom idu; u wlied il-kbarat tagħhom ħadhom ostaġġi u bagħathom Ġerusalemm. U baqa' jdur mal-pajjiż sa Damasku.

 

[Mak:11:63] Ġonatan sama' li l-ġenerali ta' Demetriju kienu qegħdin b'eżerċtu kbir ħdejn Kades fil-Galilija biex ireġġgħuh lura mill-impriża. [1Mak:11:64] Ġonatan ħareġ għalihom u ħalla lil ħuh Xmun fil-pajjiż. [1Mak:11:65] Xmun waqqaf il-kamp biswit Bet-sur u, wara li dam jaħbat għaliha għal ħafna żmien, għalaqha minn kullimkien. [1Mak:11:66] Mbagħad talbuh jagħtihom idu b'sinjal ta' paċi, u hu tahielhom, imma qalagħhom 'il barra mill-belt, ħadha f'idejh, u poġġa l-għases fiha.

 

[1Mak:11:67] Ġonatan u l-eżerċtu tiegħu waqqfu l-kamp ħdejn l-għadira ta' Ġennesaret, u fil-għodu kmieni, qabel is-sebħ, rħewlha lejn il-wita ta' Ħasor. [1Mak:11:68] U f'daqqa waħda l-eżerċtu tal-barranin ħareġ għalih fil-wita, filwaqt li kien hemm għases moħbija jissajjaw fl-għoljiet. L-eżerċtu mar għalih minn quddiem, [1Mak:11:69] u l-għases ħarġu mill-moħbiet tagħhom, u beda l-ġlied.

 

[1Mak:11:70]  In-nies ta' Ġonatan ħarbu lkoll; ħadd minnhom ma baqa' ħlief Mattatija bin Absalom u Ġuda bin Kalfi, it-tnejn kapijiet ta' l-eżerċtu.  [1Mak:11:71] Ġonatan ċarrat ħwejġu, u xeħet it-trab fuq rasu, u beda jitlob. [1Mak:11:72] Mbagħad raġa' dar għal fuqhom, ħabat għalihom, kissirhom, u ġagħalhom jaħarbu. [1Mak:11:73] Meta dawk li kienu telquh raw x'ġara reġgħu għal miegħu, u għamlu għal warajhom sa Kades, sal-kamp tagħhom, u waqfu hemm. [1Mak:11:74] Mill-barranin dakinhar baqgħu mejta madwar tlitt elef ruħ. U Ġonatan raġa' lura lejn Ġerusalemm.

 

12. Il-ħbiberija mar-Rumani u l-Ispartani

 

[1Mak:12:1] Meta Ġonatan ra li ż-żmien kien favur tiegħu, għażel xi rġiel u bagħathom Ruma biex iwettqu u jġeddu l-ħbiberija magħhom. [1Mak:12:2] Bagħat ukoll ittri lill-Ispartani u nħawi oħra bl-istess ħsieb. [1Mak:12:3] U marru Ruma u kif waslu daħlu fis-Senat u qalulhom: "Ġonatan, il-qassis il-kbir, u l-ġens Lhudi bagħtuna nġeddu l-ħbiberija magħkom, u l-alleanza bħal qabel." [1Mak:12:4] U r-Rumani tawhom ittri għall-awtoritajiet ta' kull pajjiż biex iwassluhom bis-sliema f'art Ġuda.

 

[1Mak:12:5] Din hi l-kopja ta' l-ittra, li Ġonatan kiteb                  lill-Ispartani:

 

[1Mak:12:6] "Ġonatan, il-qassis il-kbir, is-senat tal-poplu, il-qassisin u l-bqija tal-poplu Lhudi lil ħuthom l-Ispartani, sliem.

 

[1Mak:12:7] "Sa minn żmien ilu Arju, sultan tagħkom, bagħat ittra lil Onija, il-qassis il-kbir, fejn qallu li intom ħutna, kif jidher mill-kopja li hawn ma' din l-ittra. [1Mak:12:8] Onija kien laqa' l-messaġġier li kontu bgħattu bl-unuri kollha u aċċetta l-ittra, li kienet titkellem fuq alleanza u ħbiberija. [1Mak:12:9] Aħna għalhekk, għalkemm ma neħtiġux dan kollu, la darba għandna l-faraġ tal-Kotba Mqaddsa li għandna f'idejna, [1Mak:12:10] madankollu ħabrikna li nibagħtulkom biex inġeddu l-patt ta' aħwa u ħbiberija, u ma nsirux barranin għalikom, billi għadda żmien twil minn mindu ktibtulna l-aħħar.

 

[1Mak:12:11] "Aħna niftakru dejjem fikom bla heda fil-festi u fiċ-ċelebrazzjonijiet l-oħra fl-offerta tas-sagrifiċċji u fit-talb, kif inhu sewwa u xieraq li niftakru fl-aħwa. [1Mak:12:12] Nifirħu bl-unur tagħkom.

 

[1Mak:12:13] "Aħna laħaqna ħafna għawġ minn kull naħa u ħafna gwerer, għax ħabtu għalina s-slaten ta' madwarna. [1Mak:12:14] F'dawn il-gwerer ma ridna nissikkaw lil ħadd, la lilkom u lanqas l-alleati l-oħra u l-ħbiebna. [1Mak:12:15] Kellna l-għajnuna tas-sema, konna meħlusa mill-għedewwa tagħna, u l-għedewwa ġew umiljati.

 

[1Mak:12:16] "Issa għażilna lil Numenju bin Antijoku u lil Antipater bin Ġason, u bgħatniehom għand ir-Rumani jġeddu l-ħbiberija magħhom u l-alleanza bħal qabel. [1Mak:12:17] Ordnajnielhom ukoll li jgħaddu għandkom u jsellmulkom u jagħtukom l-ittra tagħna dwar it-tiġdid tal-ftehim ta' aħwa bejnietna.

 

[1Mak:12:18] "U issa tagħmlu sewwa jekk tweġbuna dwar dan."

 

[1Mak:12:19] U din hi l-kopja ta' l-ittra li bagħtu lil Onija:

 

[1Mak:12:20] "Arju, sultan ta' l-Ispartani, lil Onija, il-qassis il-kbir, sliem. [1Mak:12:21] Nstab dokument li jgħid li l-Ispartani u l-Lhud huma aħwa, it-tnejn minn nisel Abraham. [1Mak:12:22] Issa la sirna nafu b'dan, tagħmlu sewwa jekk tiktbulna u tgħidulna kif intom sejrin. [1Mak:12:23] U aħna qegħdin niktbulkom: l-imrieħel tagħkom u kull ma għandkom huma tagħna, u tagħna tagħkom. Dan nordnaw li jgħarrfukom il-messaġġiera tagħna."

 

Ġonatan jeħodha kontra Demetriju  II Nikator u l-Filistin

 

[1Mak:12:24] U Ġonatan sama' li l-ġenerali ta' Demetriju reġgħu ġew b'eżerċtu akbar minn qabel biex jaħbtu għalih. [1Mak:12:25] U ħareġ minn Ġerusalemm u mar għalihom fl-art ta' Ħamat, bla ma tahom żmien jidħlulu f'artu. [1Mak:12:26] Mbagħad bagħat l-ispiji fil-kamp tagħhom, u meta reġgħu lura għarrfuh li l-għedewwa kienu lesti jaħbtu għalihom bil-lejl. [1Mak:12:27] Ma' nżul ix-xemx Ġonatan ordna lin-nies tiegħu jishru u joqogħdu armati, lesti għall-ġlied il-lejl kollu; u qiegħed l-għases madwar il-kamp kollu.

 

[1Mak:12:28] Malli l-għedewwa ntebħu li Ġonatan u n-nies tiegħu kienu lesti għat-taqbid, beżgħu u qatgħu qalbhom u qabbdu l-ħġejjeġ fil-kamp tagħhom u telqu. [1Mak:12:29] Ġonatan u n-nies tiegħu ma ntebħux qabel is-sebħ, għax kienu raw id-dawl tal-ħġejjeġ. [1Mak:12:30] Ġonatan għamel għal warajhom imma ma laħaqhomx, għax kienu diġà qasmu x-xmara Elewteru. [1Mak:12:31] Minn hemm Ġonatan erħielha kontra l-Għarab, jgħidulhom iż-Żabadin, għelibhom u ħadilhom il-priża. [1Mak:12:32] Mbagħad telaq minn hemm lejn Damasku, u qasam l-art kollha.

 

[1Mak:12:33] Xmun ħareġ ukoll u wasal sa Askalon u l-fortizzi tal-qrib; minn hemm kiser lejn Ġaffa u ħatafha f'idejh, [1Mak:12:34] għax kien sama' li riedu jerħu din il-fortizza f'idejn in-nies ta' Demetriju. Fiha ħalla l-għases biex iħarsuha.

 

[1Mak:12:35] Malli raġa' lura, Ġonatan laqqa' l-anzjani tal-poplu u ftiehem magħhom li jibnu fortizzi fil-Lhudija, [1Mak:12:36] jgħollu l-ħitan ta' Ġerusalemm, itellgħu ħajt għoli sewwa bejn l-Akra u l-belt biex jifirduha minnha, u hekk tibqa' maqtugħa għaliha, u n-nies fiha ma jkunux jistgħu u la jixtru u lanqas ibigħu. [1Mak:12:37] U nġemgħu biex jibnu l-belt. Billi kienet waqgħet biċċa mill-ħajt tal-lvant in-naħa tal-wied, Ġonatan sewwieh billi tella' l-ħajt li jgħidulu Kafenata. [1Mak:12:38] U Xmun bena 'l Adida fis-Sefela u saħħaħha              bil-bibien u l-iżbarri.

 

Ġonatan priġunier ( 142 QK )

 

[1Mak:12:39] Issa Trifon kien qiegħed jirsisti li jsir sultan ta' l-Asja, ixidd il-kuruna u jmidd idejh fuq is-sultan Antijoku. [1Mak:12:40] Imma kien jibża' li Ġonatan ma jħallihx u jaħbat għalih; għalhekk beda jfittex li jaqbdu f'idejh u joqtlu; u qabad u telaq lejn Betsan. [1Mak:12:41] Ġonatan ħareġ jilqgħu b'erbgħin elf raġel magħżul għall-ġlied, u ġibed lejn Betsan.

 

[1Mak:12:42] Trifon, malli ra li kien ġie b'eżerċtu kbir beża' jmidd idejh fuqu. [1Mak:12:43] Għalhekk laqgħu bl-unuri, faħħru quddiem ħbiebu kollha, tah ir-rigali, u ordna lil ħbiebu u lit-truppi tiegħu jobduh bħallikieku kien hu stess. [1Mak:12:44] Mbagħad qal lil Ġonatan: "Għalfejn qlajt dawn in-nies kollha, la darba m'aħniex fi gwerra bejnietna? [1Mak:12:45] Mela ibgħathom lejn djarhom, agħżel ftit nies għalik biex jibqgħu miegħek, u ejja miegħi fi Ptolemajs, u nagħtihielek bil-fortizzi l-oħra wkoll u t-truppi u l-uffiċjali l-oħra kollha; u mbagħad nerġa' lura u nitlaq, għax għalhekk ġejt jien."

 

[1Mak:12:46] U Ġonatan emmnu u għamel kif qallu: bagħat it-truppi, u reġgħu lura lejn art Ġuda. [1Mak:12:47] Hu żamm miegħu tlitt elef ruħ, elfejn minnhom ħalliehom fil-Galilija, u elf oħra marru miegħu. [1Mak:12:48] Kif Ġonatan daħal Ptolemajs, in-nies ta' Ptolemajs għalqu l-bibien u qabduh f'idejhom, u lil dawk li kienu daħlu miegħu qatluhom                                bix-xabla.

 

[1Mak:12:49] Mbagħad Trifon bagħat truppi u kavallerija                fil-Galilija u fil-wita kbira biex jeqirdu n-nies kollha ta' Ġonatan. [1Mak:12:50] Malli dawn saru jafu li Ġonatan kienu qabduh, u hu u n-nies li kellu miegħu kienu mitlufa, għamlu l-qalb lil xulxin u telqu bl-ordni lesti għall-ġlied. [1Mak:12:51] Malli dawk li għamlu għal warajhom raw li kienu lesti jiġġieldu għal ħajjithom, reġgħu lura. [1Mak:12:52] U huma waslu f'art Ġuda bis-sliem. U bkew lil Ġonatan u 'l sħabu u qabadhom biża' kbir. U Iżrael kollu beka biki kbir.

 

[1Mak:12:53] Il-ġnus kollha ta' madwarhom bdew ifittxu li jeqirduhom u kienu jgħidu: "Ma għandhomx kap jew min jgħinhom! Ejjew nagħmlulhom gwerra u neqirdu t-tifkira tagħhom minn fost il-bnedmin."

 

13. Xmun il-kap tal-Lhud ( 142-135 QK )

 

[1Mak:13:1] Xmun sama' li Trifon kien ġabar eżerċtu kbir biex jidħol f'art Ġuda u jagħmilha ħerba. [1Mak:13:2] Kif ra l-poplu mwerwer u maħkum mill-biża', tela' Ġerusalemm, ġabar il-poplu kollu [1Mak:13:3] u għamlilhom il-qalb u qalilhom: "Intom stess tafu x'għamilna aħna, jiena u ħuti, u dar missieri għal-liġijiet u t-tempju mqaddes, u l-gwerer u t-taħbit li rajna ma' wiċċna. [1Mak:13:4] Minħabba dan kollu ħuti kollha mietu għal Iżrael, u bqajt jien waħdi. [1Mak:13:5] Issa, mela, ma jkun qatt minni li nibża' għal ħajti f'dan iż-żmien kollu ta' hemm. Għax jien m'iniex aħjar minn ħuti. [1Mak:13:6] Jien irrid nitħallas għal li sar lil ġensi, lit-tempju mqaddes, lin-nisa u t-tfal tagħkom, għaliex il-Ġentili kollha ftiehmu bejniethom biex jeqirduna għax jobogħduna."

 

[1Mak:13:7] U reġgħet xegħlet qalb il-poplu malli semgħu dan il-kliem, [1Mak:13:8] u wieġbu b'leħen għoli u qalulu: "Kun int il-mexxej tagħna minflok Ġuda u ħuk Ġonatan. [1Mak:13:9] Iġġieled il-battalji tagħna, u aħna nagħmlu kull ma tgħidilna." [1Mak:13:10] U ġabar l-irġiel kollha tal-gwerra, ħaffef biex ilesti s-swar ta' Ġerusalemm, u saħħaħha dawramejt. [1Mak:13:11] Mbagħad bagħat lil Ġonatan bin Absalom b'eżerċtu qawwi biżżejjed Ġaffa, u dan keċċa n-nies tagħha 'l barra u baqa' fiha hu.

 

[1Mak:13:12] Trifon telaq b'eżerċtu kbir minn Ptolemajs biex jidħol f'art Ġuda, b'Ġonatan priġunier miegħu. [1Mak:13:13] Xmun waqqaf il-kamp f'Adida biswit il-wita. [1Mak:13:14] Trifon, malli sar jaf li Xmun laħaq flok ħuh Ġonatan u li kien lest jaħbat għalih, bagħat messaġġiera jgħidulu: [1Mak:13:15] "Lil ħuk Ġonatan żammejnieh f'idejna minħabba l-flus li                                     kellu jagħti lit-teżor tas-sultan ta' l-uffiċċji li kellu. [1Mak:13:16] Mela issa ibgħat mitt talent tal-fidda u tnejn minn uliedu b'rahan biex ma jmurx idur kontrina wara li nkunu ħlisnieh. Mbagħad nitilquh."

 

[1Mak:13:17] Xmun induna li dan kien kliem biex jingannah, imma bagħat iġib il-flus u t-tfal, biex ma jnissilx mibegħda bejnu u bejn il- poplu u jgħidu: [1Mak:13:18] "Nqered Ġonatan għax ma bagħatlux  il-flus u t-tfal." [1Mak:13:19] U bagħatlu t-tfal u l-mitt talent, imma dak kiser kelmtu, u ma telaqx lil Ġonatan minn taħt idejh.

 

[1Mak:13:20] Wara dawn il-ġrajja Trifon ġie biex jidħol fil-pajjiż u jagħmel ħerba minnu; u daru miegħu u qabdu t-triq lejn Adora, imma Xmun u l-eżerċtu tiegħu baqgħu jsusu warajh kull fejn imur. [1Mak:13:21] Dawk li kienu fl-Akra bagħtu messaġġiera lil Trifon biex jgħaġġluh jiġi għandhom mid-deżert u jibagħtilhom l-ikel. [1Mak:13:22] Trifon ħejja l-kavallerija kollha biex imur, imma dak il-lejl għamel ħafna silġ, u minħabba fih ma setax imur. Għalhekk rafa' l-kamp u telaq lejn Gilgħad. [1Mak:13:23] Xħin qorob lejn Baskama qatel lil Ġonatan, u difnu hemm.

 

[1Mak:13:24] Trifon, mbagħad, dar lura u mar lejn pajjiżu.

 

Id-difna ta' Ġonatan ( 142 QK )

 

[1Mak:13:25] Mbagħad Xmun bagħat iġib l-għadam ta' ħuh Ġonatan, u difnu f'Modin, il-belt ta' missirijietu. [1Mak:13:26] U Iżrael kollu bkieh biki kbir u għamlu luttu sħiħ għal ħafna ġranet. [1Mak:13:27] U Xmun tella' fuq il-qabar ta' missieru u ħutu monument għoli li jidher mill-bogħod, b'ġebel minġur minn wara u minn quddiem. [1Mak:13:28] Waqqaf seba' piramidi, waħda biswit l-oħra, għal missieru, għal ommu u għall-erba' ħutu. [1Mak:13:29] U dawn il-piramidi żejjinhom bis-sengħa: dawwarhom b'kolonni kbar u mal-kolonni dendel trofej tal-gwerra b'tifkira għal dejjem, u qrib it-trofej naqqax ġfien li jistgħu jarawhom dawk kollha li jkunu jbaħħru.

 

[1Mak:13:30] Dan hu l-musulew li bena f'Modin, u li għadu hemm sa llum.

 

Ir-rebħa ta' l-indipendenza tal-Lhudija  ( 142 QK )

 

[1Mak:13:31] Trifon mexa bl-ingann mas-sultan żagħżugħ Antijoku u qatlu. [1Mak:13:32] U beda jsaltan floku u xidd il-kuruna ta' l-Asja f'rasu u ġieb ħsara kbira fuq l-art.

 

[1Mak:13:33] Xmun bena l-fortizzi tal-Lhudija, dawwarhom b'torrijiet għolja u swar kbar, bibien u żbarri, u qiegħed fihom provvisti ta' l-ikel. [1Mak:13:34] Mbagħad Xmun għażel lil xi wħud u bagħathom għand is-sultan Demetriju jitolbuh jaħfrilhom  it-tribut fuq il-pajjiż, għax kull ma kien għamel Trifon ma kienx ħlief serq. [1Mak:13:35] U għal dawn il-proposti s-sultan Demetriju bagħat iwieġbu u kitiblu din l-ittra:

 

[1Mak:13:36] "Is-sultan Demetriju lil Xmun, qassis il-kbir u l-ħabib ta' slaten, u lill-anzjani u l-ġens tal-Lhud, sliem. [1Mak:13:37] Aħna lqajna l-kuruna tad-deheb u l-palma li intom bgħattulna. Aħna lesti li nagħmlu paċi għal dejjem magħkom u niktbu lill-uffiċjali inkarigati jaħfrulkom it-tribut. [1Mak:13:38] U kull ma ddeċidejna għalikom jibqa' jseħħ, u l-fortizzi li bnejtu jkunu tagħkom. [1Mak:13:39] Naħfrulkom kull ma nsejtu u kull ma nqastu tħallsu sa llum u t-taxxa tal-kuruna li għandkom tagħtuna; jekk imbagħad hemm xi piż ieħor fuq Ġerusalemm ma jitħallasx iżjed. [1Mak:13:40] Jekk hemm xi wħud fostkom tajbin biex jinkitbu ma' l-għases tagħna, ħa jinkitbu, u jkun hemm is-sliem bejnietna."

 

[1Mak:13:41] Hekk fis-sena 170 tneħħa l-madmad tal-ġnus minn fuq Iżrael, [1Mak:13:42] u l-poplu beda jikteb fid-dokumenti u fil-kuntratti: "Fl-ewwel sena ta' Xmun, il-qassis il-kbir, ġeneral u kap tal-Lhud."

 

Ir-rebħiet ta' Xmun ( 141 QK )

 

[1Mak:13:43] F'dak iż-żmien Xmun waqqaf il-kamp f'Geżer, u dawwarha bl-eżerċtu. Bena magna tal-gwerra, ressaqha lejn il-belt, fetaħ selħa f'torri u ħatfu f'idejh. [1Mak:13:44] U dawk li kienu fil-magna qabżu għal ġol-belt, u qamet taħbila kbira fiha. 1Mak:13:45] In-nies tal-belt telgħu bin-nisa u t-tfal tagħhom fuq is-swar, bi lbieshom imċarrat, u bdew jgħajjtu b'leħen qawwi u jitolbu lil Xmun jagħtihom idu [1Mak:13:46] u jgħidu: "Iġġibx ruħek magħna skond ħżunitna, iżda skond il-ħniena tiegħek." [1Mak:13:47] Xmun ġietu ħniena minnhom u waqqaf il-ġlied. Imma keċċiehom mill-belt, saffa d-djar fejn kien hemm l-idoli, mbagħad daħal fiha bl-għana ta' innijiet u radd il-ħajr. [1Mak:13:48] U neħħa minnha kull xorta ta' tinġis u ġieb jgħammru fiha nies li kienu jħarsu l-liġi, iffortifikaha u bena fiha dar għalih.

 

[1Mak:13:49] Dawk li kienu fl-Akra, Ġerusalemm, ma setgħux joqogħdu jiġġerrew 'l hemm u 'l hawn mal-pajjiż, jixtru u jbigħu, u għalhekk għafashom l-għaks u ħafna minnhom mietu bil-ġuħ. [1Mak:13:50] Għalhekk talbu lil Xmun jagħtihom idu, u hu tahielhom. Imma keċċiehom 'il barra minn hemm u naddaf l-Akra mill-qżiżijiet tagħhom. [1Mak:13:51] U daħlu fiha fit-tlieta u għoxrin tat-tieni xahar tas-sena 171 bl-għana ta' tifħir, bil-palm, biċ-ċetri, biċ-ċimbali, bl-arpi, bl-innijiet u għana għax kien inqered għadu kbir minn ġo Iżrael. [1Mak:13:52] U Xmun ordna li kull sena jgħaddu dan il-jum fil-ferħ. U saħħaħ l-għolja tat-tempju ħdejn l-Akra, u beda jgħammar fiha hu u niesu.

 

[1Mak:13:53] U Xmun ra li ibnu Ġwanni sar raġel, u għamlu kap ta' l-eżerċtu. Dan mar jgħammar f'Geżer.

 

14. Demetriju II Nikator priġunier ( 140 QK )

 

[1Mak:14:1] Fis-sena 172 is-sultan Demetriju ġabar l-eżerċtu tiegħu u telaq lejn il-Medja biex jikseb l-għajnuna ħalli jaħbat għal Trifon. [1Mak:14:2] Malli Arsaki, is-sultan tal-Persja u l-Medja, sama' li Demetriju kien daħal f'pajjiżu, bagħat wieħed mill-ġenerali tiegħu biex jaqbdu ħaj. [1Mak:14:3] Dan mar u kisser l-eżerċtu ta' Demetriju; u 'l dan qabdu u ħadu quddiem Arsaki, u dan tefgħu l-ħabs.

 

Sliem fi żmien Xmun ( 142-135 QK )

 

     [1Mak:14:4] Kemm dam ħaj Xmun,

     il-Lhudija kollha kienet tgawdi s-sliem; 

     u hu kien ifittex il-ġid ta' ġensu, 

     u għal qalbhom kien il-gvern tiegħu, 

     u għaż-żmien kollu l-glorja tiegħu.

     [1Mak:14:5] U żied kattar il-glorja tiegħu,

     meta ħa 'l Ġaffa u għamel port minnha, 

     u triq għall-gżejjer tal-baħar.

     [1Mak:14:6] Wessa' l-fruntieri tan-nazzjon tiegħu,

     u ħakem fuq il-pajjiż.

     [1Mak:14:7] Ġabar 'il ħafna priġunieri tal-gwerra

     u ħa f'idejh 'il Geżer, 'il Bet-sur u 'l Akra, 

     neħħa minnha kull tinġis,

     u ħadd ma kellu l-ħila jżommlu.

    

     [1Mak:14:8] Kulħadd kien jaħdem ir-raba' fis-sliem,

     u kienet tagħti l-art l-għelejjel tagħha, 

     u s-siġar tal-wita frotthom.

     [1Mak:14:9] L-anzjani jqattgħu ż-żmien fil-pjazez,

     jitħaddtu fuq il-ġid ta' l-art, 

     u ż-żgħażagħ lebsin ilbies sabiħ tal-gwerra.

     [1Mak:14:10] L-ibliet ħasbilhom għall-ikel,

     u għammarhom b'armi għall-ħarsien tagħhom. 

     U l-isem glorjuż tiegħu wasal sa truf  l-art,

      [1Mak:14:11] Ġieb is-sliem fuq il-pajjiż,

      u l-ferħ ta' Iżrael kien bla qjies.

      [1Mak:14:12] Kulħadd kien joqgħod għad-dell

      tad-dielja u t-tina tiegħu; 

     ibeżżagħhom ma kien hemm ħadd.

 

     [1Mak:14:13] Għeb kull għadu mill-pajjiż,

     u s-slaten tkissru wkoll f'dawk il-jiem.

     [1Mak:14:14] Ħeja  lill-fqar kollha tal-poplu tiegħu;

     fittex il-liġi bil-ħrara kollha, 

     u  r-rinnegati u l-ħżiena lkoll qeridhom.

     [1Mak:14:15] Żejjen it-tempju,

     u kattar it-tagħmir tas-santwarju.

 

Alleanza mar-Rumani u l-Ispartani

 

[1Mak:14:16] Meta Ruma u Sparta semgħu li kien miet Ġonatan, għelew ħafna għalih. [1Mak:14:17] Imma meta semgħu li Xmun ħuh sar il-qassis il-kbir minn floku u li kien qiegħed jaħkem fuq il-pajjiż u l-ibliet li hemm fih, [1Mak:14:18] kitbulu fuq twavel tal-bronż biex iġeddu l-ħbiberija miegħu u l-alleanza, li kienu għamlu ma' Ġuda u Ġonatan ħutu. [1Mak:14:19] U qrawhom quddiem il-ġemgħa f'Ġerusalemm.

 

[1Mak:14:20] Din hi l-kopja ta' l-ittra li bagħtu                       l-Ispartani:

 

"Il-kapijiet ta’ l-Ispartani u n-nies tal-belt lil Xmun, il-qassis il-Kbir, u lill-anzjani u l-qassisin, u l-bqija tal-poplu tal-Lhudija ħutna, sliem.

 

[1Mak:14:21] "L-ambaxxaturi li bgħattu lill-poplu tagħna ħabbrulna bil-glorja u l-ġieħ tagħkom, u fraħna ħafna bil-miġja tagħhom. [1Mak:14:22] Aħna niżżilna fl-atti pubbliċi kull ma qalulna hekk: 'Numenju bin Antijoku u Antipater bin Ġason, ambaxxaturi tal-Lhud, ġew għandna jġeddu l-ħbiberija magħna. [1Mak:14:23] Il-poplu għoġbu jilqagħhom bl-unuri kollha, għoġbitu li tinżamm kopja ta' kull ma qalu fl-arkivji pubbliċi biex il-poplu ta' l-Ispartani jkollu tifkira. Għamilna kopja ta' dan id-dokument lil Xmun, il-qassis                               il-kbir.' "

 

[1Mak:14:24] Mbagħad Xmun bagħat lil Numenju Ruma b'tarka kbira tad-deheb tiswa elf mina biex iwettaq l-alleanza magħhom.

 

Ġieħ lil Xmun mill-poplu ( 140 QK )

 

[1Mak:14:25] Meta l-poplu sama' b'dan qal: "Kif se niżżu ħajr lil Xmun u lil uliedu? [1Mak:14:26] Għax sew hu sew ħutu u dar missieru, wrew ħila kbira, tqabdu ma' l-għedewwa ta' Iżrael u tefgħuhom 'il barra, u kisbulu l-ħelsien." U kitbu dan fuq twavel tal-bronż u waħħluhom ma' kolonni fuq l-għolja ta' Sijon.

 

[1Mak:14:27] Din hi l-kopja ta' dan id-digriet:

 

It-18 ta’ Elul tas-sena 172,  it-tielet sena ta' Xmun, il-qassis il-kbir, f'Asaramel, [1Mak:14:28] f'laqgħa kbira tal-qassisin, tal-poplu, tal-kbarat tan-nazzjon, u ta' l-anzjani tal-pajjiż, kien mgħarraf lilna dan li ġej: [1Mak:14:29] 'Billi qamu bosta drabi gwerer fil-pajjiż, Xmun bin Mattatija, il-qassis, bin ulied Ġojarib u ħutu tarrfu ħajjithom u żammew iebes lill-għedewwa tan-nazzjon, biex jibqgħu sħaħ it-tempju tagħhom u l-Liġi; b'hekk għamlu unur kbir lil ġenshom. [1Mak:14:30] Ġonatan ġabar lill-ġens tagħhom, sar il-qassis il-kbir tagħhom, mbagħad inġabar ma' niesu. [1Mak:14:31] L-għedewwa tagħhom għamluha f'rashom li jidħlu fil-pajjiż biex iħarbtuh,  u jmiddu idejhom fuq it-tempju tagħhom. [1Mak:14:32] Mbagħad qam Xmun biex jitqabad għall-ġens tiegħu u ħareġ ħafna flus minn tiegħu u għammar bl-armi l-irġiel ta' l-eżerċtu tal-poplu tiegħu u ħallashom. [1Mak:14:33] Iffortifika l-ibliet tal-Lhudija u 'l Bet-sur fi truf il-Lhudija, fejn qabel kien hemm l-armi ta' l-għedewwa, u qiegħed fiha għases Lhud. [1Mak:14:34] Iffortifika lil Ġaffa f'xatt il-baħar u lil Geżer fi truf Ażotu, fejn qabel kienu jgħammru l-għedewwa, u qiegħed hemm Lhud biex jgħammru fihom; u ħalla ħażniet fihom ta' kull ma kien meħtieġ għall-għajxien tagħhom. [1Mak:14:35] Il-poplu ra l-lealtà ta' Xmun u l-ġieħ li ried jikseb għall-poplu tiegħu, u għalhekk dan ħatru b'kap u qassis il-kbir talli kien għamel dan kollu, u minħabba l-ġustizzja u l-lealtà li wera mal-ġens tiegħu b'kull mod biex jgħolli l-poplu tiegħu. [1Mak:14:36] Fi żmienu bil-ħila tiegħu rnexxielu jeqred il-Ġentili minn artna, u lil dawk li kienu fil-Belt ta' David, f'Ġerusalemm. Dawn kienu bnew il-fortizza ta' l-Akra, mnejn kienu joħorġu u jniġġsu l-inħawi tas-santwarju, u jagħmlu ħsara kbira lill-qdusija tiegħu. [1Mak:14:37] U ġieb Lhud jgħammru fiha u ffortifikaha għall-ħarsien tal-pajjiż u tal-belt, u għolla s-swar ta' Ġerusalemm. [1Mak:14:38] Għalhekk is-sultan Demetriju wettqu fid-dinjità ta' qassis il-kbir [1Mak:14:39] u għamlu wieħed mill-ħbieb tiegħu u mlieh b'unuri kbar. [1Mak:14:40] Għax kien sama' li r-Rumani   lil-Lhud bdew isejjħulhom ħbieb, alleati u aħwa, u li kienu laqgħu                l-ambaxxaturi ta' Xmun bl-unuri kollha; [1Mak:14:41] u li l-Lhud u  l-qassisin għoġobhom li Xmun ikun il-kap u l-qassis il-kbir għal dejjem sakemm ma jitfaċċax xi profeta ta' min joqgħod fuqu; [1Mak:14:42] u li jkun ġeneral tagħhom u li jieħu ħsieb it-tempju u jaħtar in-nies li jieħdu ħsieb ix-xogħlijiet, il-pajjiż, l-armi u l-fortizzi. [1Mak:14:43] Kellu jisma' minnu kulħadd, u l-kuntratti kollha fil-pajjiż kellhom jinkitbu f'ismu; u jkollu d-dritt jilbes il-porpra u li jġib bokkla tad-deheb.

 

[1Mak:14:44] "Ħadd mill-poplu u l-qassisin ma jista' jħassar xejn minn dan kollu jew ma joqgħodx għal li jgħid hu, jew ilaqqa' xi laqgħa fil-pajjiż mingħajr il-permess tiegħu, jew jilbes il-porpra, jew iġib il-bokkla tad-deheb. [1Mak:14:45] Kull min imur kontra dawn id-deċiżjonijiet jew iħalli xi waħda minnhom barra, ikun jistħoqqlu l-kastig.

 

[1Mak:14:46] "U hekk għoġob lill-poplu kollu li jagħti lil Xmun is-setgħa li jagħmel skond dan id-digriet."

 

[1Mak:14:47] Xmun aċċetta u qabel li jkun il-qassis il-kbir, ġeneral u etnarka tan-nazzjon tal-Lhud u tal-qassisn, u li jkun hu fuq kollox.

 

[1Mak:14:48] U ordnaw li din  il-kitba titnaqqax fuq twavel tal-bronż u titwaħħal mal-ħajt ta' madwar is-santwarju f'post li jidher. [1Mak:14:49] U li kopja tagħha titqiegħed fit-teżor, biex tkun f'idejn Xmun u wliedu.

 

15. Xmun u Antijoku VII Sideti ( 138-129 QK )

 

[1Mak:15:1] Antijoku bin Demetriju, is-sultan, bagħat ittra mill-gżejjer tal-baħar lil Xmun, il-qassis il-kbir u etnarka tal-Lhud, u lill-poplu kollu, [1Mak:15:2] li kien fiha dan:

 

"Is-sultan Antijoku lil Xmun, il-qassis il-kbir u etnarka, u lill-poplu Lhudi, sliem! [1Mak:15:3] Billi xi nies tradituri ħatfu s-saltna ta' missirijietna, rrid nerġa' nieħu lura din is-saltna f'idejja u nġibha għal li kienet qabel. Għalhekk jien ġbart kotra kbira ta' nies armati u ħejjejt ġfien tal-gwerra. [1Mak:15:4] Għandi l-ħsieb li ninżel l-art ħalli nitħallas minn dawk li ħarbtu artna u li għamlu ħerba mill-ħafna bliet fis-saltna tiegħi.

 

[1Mak:15:5] "Issa jien inwettaq l-eżenzjonijiet kollha mit-tribut li kienu ħafrulek is-slaten ta' qabli, u neħilsek mill-ħlasijiet kollha li minnhom kienu ħelsuk, [1Mak:15:6] u nagħtik il-permess li tistampa l-flus, li jkunu jiswew f'artek. [1Mak:15:7] Ġerusalemm u t-tempju jkunu ħielsa. U l-armi kollha, li int ħejjejt, il-fortizzi li inti bnejt u li għandek f'idejk jibqgħu għandek. [1Mak:15:8] Id-djun kollha li għandek mas-sultan u li jista' jkollok tagħtih 'il quddiem, ikunu maħfura issa u għal dejjem.

 

[1Mak:15:9] "Meta mbagħad inkunu rġajna ħadna s-saltna f'idejna, nimlew b'unuri kbar lilek u lil ġensek u lit-tempju, biex ġieħkom ikun magħruf mad-dinja kollha."

 

[1Mak:15:10] Fis-sena 174 Antijoku rħielha lejn art missirijietu, u ngħaqdu miegħu t-truppi kollha; u ma' Trifon baqgħu l-ftit. [1Mak:15:11] Antijoku mbagħad għamel għal warajh, waqt li dan ħarab u wasal ħdejn Dor f'xatt il-baħar. [1Mak:15:12] Hu kien jaf biżżejjed bil-ħsara li kienet qiegħda tinġema' għal fuqu, ladarba kienu telquh it-truppi. [1Mak:15:13] Antijoku waqqaf il-kamp madwar Dor; kellu miegħu mija u għoxrin elf gwerrier u tmint elef kavallerija. [1Mak:15:14] U dawwar il-belt, waqt li l-iġfna resqu min-naħa tal-baħar, u hekk għalaq il-belt mill-art u mill-baħar, u ma ħalla lil ħadd jidħol jew joħroġ minnha.

 

L-alleanza bejn ir-Rumani u Xmun

 

[1Mak:15:15] Mbagħad Numenju u sħabu waslu lura minn Ruma b'ittri lis-slaten u lill-artijiet, li kien fihom miktub dan:

 

[1Mak:15:16] "Luċju, konslu tar-Rumani, lis-sultan Ptolomew, sliem! [1Mak:15:17] L-ambaxxaturi tal-Lhud ġew għandna bħala ħbieb u alleati tagħna, biex iġeddu l-ħbiberija u l-alleanza ta' qabel. Bagħtuhom Xmun, il-qassis il-kbir, u l-poplu tal-Lhud. [1Mak:15:18] Ġiebu magħhom tarka ta' elf mina deheb.

 

[1Mak:15:19] "Għalhekk dehrilna xieraq li niktbu lis-slaten u lill-artijiet li ma għandhom jagħmlulhom ebda ħsara, li ma jaħbtux la għalihom, la għal bliethom u lanqas għal arthom. Lanqas ma jkunu alleati ma' dawk li jaħbtu għalihom.

 

[1Mak:15:20] "Aħna dehrilna sewwa li nilqgħu t-tarka mingħandhom. [1Mak:15:21] Jekk xi nies ħżiena minnhom jaħarbu f'pajjiżkom, agħtuhom f'idejn Xmun, il-qassis il-kbir, biex jikkastigahom skond il-liġi tagħhom."

 

[1Mak:15:22] Hekk ukoll kiteb lis-sultan Demetriju, lil Attalu, li Arjarati, u lil Arsaki, [1Mak:15:23] u lill-artijiet kollha, lil Sampsamu, lill-Ispartani, lil Delu, lil Mindu, lil Sikjon, lil Karja, lil Samos, lill-Pamfilja, lil Liċja, lil Ħalikarnassu, lil Rodi, lil Faseli, lil Kos, lil Sidi, lil Aradu, lil Gortina, lil Knidu, lil Ċipru u lil Ċireni. [1Mak:15:24] U għamlu kopja ta' dawn lil Xmun, il-qassis il-kbir.

 

Xmun jiksirha ma' Antijoku VII Sideti  ( 138 QK )

 

[1Mak:15:25] Is-sultan Antijoku waqqaf il-kamp fis-subborg ta' Dor; u baqa' jross bla heda għal fuqha bit-truppi; għamel magni, u għalaq fiha lil Trifon, li la seta' joħroġ u lanqas jidħol. [1Mak:15:26] U Xmun bagħat lil Antijoku elfejn raġel magħżul biex jgħinuh, u fidda u deheb, u ħafna tagħmir. [1Mak:15:27] Imma hu ma aċċettahomx, anzi ħassar kull ma kien ftiehem miegħu qabel, u kisirha miegħu.

 

[1Mak:15:28] Is-sultan bagħatlu lil Antenobju, wieħed mill-Ħbieb tiegħu, biex jiftiehem miegħu u jgħidlu: "Intom għandkom f'idejkom Ġaffa, Geżer u l-Akra f'Ġerusalemm, kollha bliet tas-saltna tiegħi. [1Mak:15:29] Għamiltu ħerba minn arthom u għamiltu ħsara kbira f'pajjiżi, ħtaftu f'idejkom ħafna nħawi fis-saltna tiegħi. [1Mak:15:30] Issa mela roddu lura l-ibliet li ħtaftu, u t-tribut ta' l-artijiet li ħadtu 'l barra mill-fruntieri tal-Lhudija: [1Mak:15:31] inkella agħtu flokhom ħames mitt talent tal-fidda. U biex tpattu għall-ħsara li għamiltu, ħames mitt talent ieħor għat-tribut ta' l-ibliet; jekk le niġu u naħbtu għalikom."

 

[1Mak:15:32] U Atenobju, il-Ħabib tas-sultan, mar Ġerusalemm u ra l-kobor ta' Xmun, u t-tagħmir tal-mejda tad-deheb u  l-fidda, u l-għamara ta' madwaru u baqa' mistagħġeb u ħabbarlu kliem is-sultan. [1Mak:15:33] U Xmun wieġbu: "Aħna ma ħadna ebda art ta' ħadd u lanqas għandna f'idejna ħwejjeġ ħaddieħor, imma wirt missirijietna li għal xi żmien kien f'idejn l-għedewwa tagħna bla ma kellhom dritt għalih. [1Mak:15:34] Minn għalina, xħin kien il-waqt fdejna wirt missirijietna. [1Mak:15:35] Għal li għedt dwar Ġaffa u Geżer, li int qiegħed titlobni, ngħidlek li kienu huma li għamlu ħsara kbira lill-poplu u l-art tagħna. Madankollu tagħhom nagħtu mitt talent."

 

[1Mak:15:36] Atenobju ma wieġbu xejn, imma raġa' lura mmasħan għand is-sultan u ħabbarlu dan il-kliem kollu, il-kobor ta' Xmun u kull ma kien ra; u s-sultan għadab bis-sħiħ.

 

[1Mak:15:37] Trifon, mbagħad, imbarka fuq ġifen u ħarab lejn Ortosija. [1Mak:15:38] Is-sultan min-naħa tiegħu għamel lil Kendebew kmandant tax-xtajta, u tah eżerċtu ta' fanterija u            l-kavallerija. [1Mak:15:39] U ordnalu li jwaqqfu l-kamp biswit il-Lhudija, u ordnalu wkoll jiffortifika l-Kedron, isaħħaħ il-bwieb, u jaħbat għall-poplu. Is-sultan għamel għal wara Trifon. [1Mak:15:40] Kendebew wasal Ġamnija, beda jissikka lill-poplu, u jidħol fil-Lhudija, jaqbad nies ilsiera u joqtol mill-poplu. [1Mak:15:41] Iffortifika 'l Kedron u qiegħed fiha kavallerija u fanterija biex joħorġu jduru mat-toroq tal-Lhudija, skond ma ordnalu s-sultan.

 

16. Ġwanni u Kendebew

 

[1Mak:16:1] Ġwanni tela' minn Geżer u għarraf lil missieru Xmun b'kull ma kien qiegħed jagħmel Kendebew. [1Mak:16:2] Xmun sejjaħ liż-żewġ uliedu l-kbar, Ġuda u Ġwanni, u qalilhom: "Jiena u ħuti u d-dar ta' missieri tqabadna ma' l-għedewwa ta' Iżrael minn żgħożitna sal-ġurnata ta' llum, u rnexxielna bil-ħila tagħna neħilsu lil Iżrael ħafna drabi. [1Mak:16:3] Issa jiena xjeħt u intom bi ħniena kbirtu biżżejjed. Idħlu mela minn floki u minn flok ħija u morru tqabdu għan-nazzjon tagħna. L-għajnuna tas-sema tkun magħkom."

 

[1Mak:16:4] Mbagħad Ġwanni għażel mill-pajjiż għoxrin elf raġel gwerrier u kavallieri, u dawn telqu għal Kendebew u għaddew il-lejl f'Modin. [1Mak:16:5] Fil-għodu qamu u marru fil-wita, u jaraw eżerċtu kbir, fanterija u kavallerija, ġej għalihom; wied biss kien hemm bejniethom. [1Mak:16:6] U waqqaf il-kamp quddiemhom, hu u n-nies tiegħu. Xħin ra l-poplu mbażża' li jaqsam il-wied, qasam hu l-ewwel; malli n-nies rawh, qasmu huma wkoll warajh. [1Mak:16:7] Qassam in-nies tiegħu u qiegħed il-kavallerija f'nofs il-fanterija, għax il-kavallerija ta' l-għadu kienet kotrana wisq.

 

[1Mak:16:8] Mbagħad daqqew it-trombi, u 'l Kendebew u l-eżerċtu tiegħu ħarrbuhom u ħafna minnhom waqgħu midrubin, u l-bqija ħarbu lejn il-fortizza. [1Mak:16:9] Dakinhar baqa' midrub ukoll Ġuda, ħu Ġwanni. Ġwanni baqa' sejjer għal warajhom sa ma wasal Kedron, li kien bena Kendebew. [1Mak:16:10] U l-għedewwa baqgħu sejrin maħrubin sat-torrijiet fl-inħawi ta' Ażotu, u Ġwanni taha n-nar. Minnhom inqerdu madwar elfejn raġel, u hu raġa' lura lejn il-Lhudija bis-sliem.

 

Il-mewt ta' Xmun ( 135 QK )

 

[1Mak:16:11] Ptolomew bin Abub kien sar gvernatur tal-wita ta' Ġeriko; u kellu ħafna fidda u deheb [1Mak:16:12] għax kien ħaten il-qassis  il-kbir. [1Mak:16:13] Imma hu tkabbar f'qalbu u ried jiggverna l-pajjiż kollu u beda jaħseb biex iqarraq bi Xmun u wliedu ħalli jeħles minnhom.

 

[1Mak:16:14] Xmun kien qiegħed idur l-ibliet imxerrda               mal-pajjiż biex jaħsbilhom għall-bżonnijiet tagħhom, u niżel Ġeriko b'uliedu Mattatija u Ġuda fil-ħdax-il xahar, ix-xahar ta' Sebat, tas-sena 177. [1Mak:16:15] Bin Abub qarraq bihom u laqagħhom ġo fortizza żgħira jisimha Dok, li kien bena hu, u għamlilhom ikla kbira; u kien ħeba xi nies hemmhekk.

 

[1Mak:16:16] Xħin Xmun u wliedu kienu xurbana, Ptolomew u n-nies li kellu miegħu qamu, qabdu l-armi, u daħlu għal fuq Xmun fil-kamra ta' l-ikel u qatluhom, lilu u ż-żewġ uliedu u xi wħud mill-qaddejja tiegħu. [1Mak:16:17] U dan hu d-delitt kbir li għamel: ħallas il-ġid bid-deni!

 

[1Mak:16:18] Mbagħad Ptolomew kiteb dan kollu lis-                sultan, u bagħat jitolbu biex jibgħatlu eżerċtu biex jgħinu u jħalli l-pajjiż u l-ibliet f'idejh. [1Mak:16:19] U bagħat nies oħra f'Geżer biex joqtlu lil Ġwanni; bagħat ukoll ittri lill-ġenerali biex imorru għandu u wegħedhom fidda u deheb u rigali. [1Mak:16:20] U bagħat ukoll oħrajn biex jaħtfu 'l Ġerusalemm u l-għolja tat-tempju.

 

[1Mak:16:21] Xi ħadd mar jiġri quddiem, biex jagħti l-aħbar lil Ġwanni f'Geżer li kienu qatlu lil missieru u lil ħutu, u li"Bagħat joqtol lilek ukoll." [1Mak:16:22] Malli sama' dan, nħasad. Qabad in-nies li ġew jeqirduh, u qatilhom. Induna li kienu ġew biex jeqirduh.

 

[1Mak:16:23] U l-bqija tal-ġrajja ta' Ġwanni u l-gwerer tiegħu u r-rebħiet kbar tiegħu, il-bini tas-swar li tella', u l-għemil tiegħu, [1Mak:16:24] dan kollu jinsab miktub fil-Ktieb tal-Ġrajja tas-saċerdozju tiegħu mindu kien laħaq qassis il-kbir flok missieru.